בבא בתרא, פרק י', משנה ד'. אלס המשך צו דער פריערדיגער משנה, באהאנדלט אויך די דאזיגע משנה די פראגע ווער עס דארף זיין אנוועזנד און געבן זיין צושטימונג צום שרייבן דעם שטר, און אויף וועמען ס'איז ארויפגעלייגט צו טראגן דעם יאך פון באצאלן. דאס מאל רעדט זיך עס פון פעלער וואו עס פאדערט זיך די אנוועזנהייט און צושטימונג פון ביידע צדדים אינאיינעם.
שטרי אירוסין ונישואין:
"אין כותבין שטרי אירוסין ונישואין אלא מדעת שניהם" - מען טאר נישט שרייבן קיין שטר אירוסין אדער נישואין נאר מיט דער צושטימונג פון ביידע צדדים. וועגן וואס רעדט זיך עס?
שטרי אירוסין - מען מיינט דאס וואס מיר רופן 'תנאים'. פאר די נישואין (און די אירוסין, וואס זענען קידושין, זענען דער ערשטער טייל פון די נישואין) קומען ביידע צדדים - דער פאטער פון דער כלה און דער חתן - צו געלטליכע אפמאכן: ווער עס וועט באצאלן פאר וואס און ווער עס וועט צושטעלן וואס. די דאזיגע תנאים טוען מזכה זיין און מחייב זיין ביידע צדדים, און דערפאר קען מען זיי נישט שרייבן נאר אין דער אנוועזנהייט פון זיי ביידע.
שטרי נישואין - דאס מיינט די כתובה, וואס איז א סארט נישואין-קאנטראקט אין וועלכן דער מאן נעמט אויף זיך התחייבות'ן לגבי דער פרוי. הגם זי האט אויך חובות אין די נישואין, איז אבער דער עיקר פון שטר דאס וואס ער זארגט זיך פאר איר און פארזיכערט איר שוץ און פרנסה אין פאל פון מיתה אדער גירושין אדער ענליכס.
וויבאלד ביידע צדדים ווערן מחוייב אין די דאזיגע שטרות, פאדערט זיך די דעת פון ביידע - ביידע מוזן מסכים זיין דערצו אז די עדים זאלן אונטערשרייבן אויף דעם וואס דער סופר שרייבט.
"והחתן נותן שכר" - אין ביידע פעלער ליגט די באצאלונג אויפן חתן, אויפן מאן. פארוואס? ווייל ער איז דער וואס מאכט דעם קניין, ווי דער לשון פון דער משנה זאגט "האישה נקנית", און די רעכטן פון דער פרוי ווערן אפגעקויפט דורך אים. און ווי עס איז נתבאר געווארן אין דער פריערדיגער משנה, איז דער צוגאנג פון דער תורה אז דער וואס מאכט דעם קניין איז דער הויפט פארדינער, און דערפאר מוז ער באצאלן פארן שטר.
שטרי אריסות וקבלנות:
"אין כותבין שטרי אריסות וקבלנות אלא מדעת שניהם" - די דאזיגע שטרות רעגולירן דעם סטאטוס פון א מענטש אלס א שוכר אין א פאַרמעגן:
אריסות - דער שוכר איז אן אריס, וואס איז מסכים צו געבן פארן בעל הקרקע א טייל פון דער תבואה - א דריטל, א פערטל, אדער א האלב.
קבלנות - מען מיינט געווענליך א 'חוכר', וואס איז זיך מתחייב מיט א באשטימטער צאלונג, צום ביישפיל צען כורים ווייץ א יאר, אדער סיי וועלכער אנדערער סכום אלס דמי שכירות. עס איז נישטא קיין נפקא מינה אין דעם אופן פון צאלן.
אין ביידע פעלער האבן מיר דא אן אפמאך צווישן דעם בעל הקרקע און דעם שוכר, וואס גייט באארבעטן די ערד און באצאלן א תמורה פאר דעם רעכט צו זיצן דערויף. וויבאלד דער שטר טוט מקנה זיין זכותים און חובות פאר ביידע צדדים, פארן בעל הקרקע און פארן שוכר - "אלא מדעת שניהם", דארפן זיי ביידע מסכים זיין צו דעם שרייבן דעם שטר.
"והמקבל נותן שכר" - די באצאלונג ליגט אויפן שוכר, ער איז דער וואס זיצט אויף דער ערד. מען דארף אונטערשטרייכן אז דער טערמין 'מקבל' נעמט אריין אויך דעם אריס: יעדער וואס באקומט די ערד כדי צו זיצן דערויף איז דער הויפט פארדינער, ווייל ער קריגט עפעס - ערד צו זיצן דערויף - און דערפאר מוז ער באצאלן פארן שטר.
שטרי בירורין וכל מעשה בית דין:
"אין כותבין שטרי בירורין וכל מעשה בית דין אלא מדעת שניהם" - דער ענין איז מער קאמפליצירט ווי עס זעט אויס, ווייל א 'שטר בירורין' קען זיך באציען אויף צוויי אנדערע זאכן וואס האבן בכלל נישט קיין שייכות איינס צום צווייטן:
בחירת בית הדין: דאס איז דער גרונטליכער און טיפישער פאל. צוויי בעלי דינים וואס האבן א סכסוך איבער ווער ס'איז שולדיג געלט פארן צווייטן, און זיי קענען זיך נישט דורכקומען צו וועלכן בית דין צו גיין, כאפן אן דעם וועג פון זבל"א - "זה בורר לו אחד וזה בורר לו אחד": ראובן קלייבט איין דיין, שמעון קלייבט זיין דיין, און די צוויי דיינים קלייבן א דריטן דיין. זיי דריי אינאיינעם בילדן דעם בית דין וואס וועט דן זיין אין די דין תורה. דער שטר בירורין איז די התחייבות פון יעדן צד לגבי דעם דיין וואס ער האט אויסגעקליבן, און מקבל צו זיין די אויטאריטעט פונעם בית דין וואס באשטייט פון די דריי דיינים. וויבאלד ביידע זענען מחוייב מיטן אפמאך, ווערט דער שטר געשריבן מיט די צושטימונג פון זיי ביידע, און ווי עס וועט זיך ארויסשטעלן ווייטער - פאלט די באצאלונג אויך אויף זיי ביידע, ווייל זיי האבן א גלייכע הנאה דערפון.
בירור הטענות: ווען דער בית דין קומט זיך צונויף, קען מען בעטן די צוויי בעלי דינים אויפצושרייבן זייערע טענות און תביעות און איבערצוגעבן פארן בית דין בכתב. די משנה ברענגט עס נישט ארויס, אבער להלכה קען מען נישט צווינגען די בעלי דינים צו מסכים זיין דערצו אין נארמאלע אומשטענדן: פון די מינוט וואס א מענטש שרייבט אויף זיין טענה איז ער צוגעבינדן דערצו און ער טאר דאס מער נישט טוישן, אנדערש איז אבער מיט א טענה שבעל פה. סיי ווי, לערנט אונז די משנה אז אזוי ווי מ'האט אפגעשריבן די טענות פון ביידע צדדים - האבן זיי ביידע הנאה דערפון, ביידע דארפן זיין אנוועזנד, און ביידע באצאלן צוגלייך.
"וכל מעשה בית דין" - דאס זענען אנדערע שטרות, למשל ווען דער בית דין פסק'נט אז ראובן האט נישט מקיים געווען זיין התחייבות, און יעצט קען שמעון קאנפיסקירן זיינע פארמעגנס אדער ענליכס. די סארט שטרות ווערן אנגערופן אן 'החלטה' און אן 'אדרכתא', און זיי זענען פונעם סארט וואס דער בית דין צווינגט ארויף עפעס א זאך. אויך דא, וויבאלד ס'איז א מחייב'דיגע זאך, מוזן ביידע צדדים וויסן דערפון, און דעריבער פאדערט זיך די צושטימונג פון זיי ביידע.
"ושניהם נותנים שכר" - ביידע צאלן זיך צעגליך (שווה בשווה). דאס איז געזאגט געווארן בעיקר אויפן ערשטן טייל פון שטר בירורין, וואס דארט מסכים זענען זיי ביידע אויפן בית דין, און אויך אין א פאל וואס ביידע שרייבן אויף זייערע טענות: ביידע פארדינען און דערפאר באצאלן ביידע. אבער פארשטייט זיך, א שטר וואס מאכט איין מענטש מחוייב און געט די רעכט פאר זיין חבר איינצומאנען פון אים געלט - דארף אוודאי דער מענטש פון וועמען מען מאנט עס איין, נישט צאלן דערפאר.
מחלוקת חכמים ורבן שמעון בן גמליאל:
דער לעצטער טייל פון די משנה באהאנדלט - כאטש ס'איז נישט קלאר ארויסגעשריבן אינעם לשון, און דעריבער איז עס אביסל שווער נאכצופאלגן - מיטן צווייטן פשט פון א שטר בירורין, ווי די בעלי דינים שרייבן אויף זייערע טענות. לויט די רבנן, איז דער ביליגסטער וועג אז איין סופר זאל זיצן איין מאל און אפשרייבן ביידע טענות אויף איין בלאט.
אבער אויף דעם וועג קען צוקומען א שאדן פאר יעדן איינעם פון די בעלי דינים: יעדער צד האט געהאט א פלאן פארן דין תורה אין בית דין, און איינמאל מ'האט עס ארויפגעשריבן אויף פאפיר, קען זיין בעל דין זיך כאפן אויף זיינע טענות און זיך צוגרייטן פון פאראויס. דעריבער קען א מענטש בעטן מ'זאל עס נישט שרייבן אין א געמיינזאמע שטר, נאר אין צוויי באזונדערע בלעטער, כדי צו האלטן זיינע טענות בסוד. אבער, ס'איז פארבונדן מיט א גרעסערע הוצאה, וויבאלד מ'דארף דא צוויי שטרות.
"רבן שמעון בן גמליאל אומר: שניהם כותבין שניים" - לויט זיין שיטה איז גארנישט פסול דערמיט: יעדער איינער זאל שרייבן זיינע טענות אין אן אייגענעם שטר בירורין, און כאטש ס'קאסט אביסל מער, מאכט דאס נישט אויס - "זה לעצמו וזה לעצמו". יעדער שרייבט פאר זיך, ער ברויך נישט די צושטימונג פון זיין חבר, און באצאלט פולשטענדיג פאר זיין שטר.
און די רבנן קריגן: ס'איז נישט יושר'דיג, ווייל עס מאכט דעם נתבע באצאלן מער. ער קען זאגן: איך וויל נישט צאלן מער, איך בין גרייט אנטיילצונעמען אין איין שטר, און מען קען מיר נישט צווינגען צו נעמען אויף זיך פרישע הוצאות און דינגען אן עקסטערן שרייבער אפצושרייבן א באזונדערע שטר; איך וויל עס טון אויפן ביליגערן וועג.
די הלכה איז נישט ווי רבן שמעון בן גמליאל: אויב מ'קומט שרייבן, דארפן זיי עס שרייבן אין איין איינציגן שטר כדי צו שפארן הוצאות. מיט דעם אלעם, הלכה למעשה קען מען נישט אונטער נארמאלע אומשטענדן צווינגען דעם צווייטן בעל דין ארויפצושרייבן זיינע טענות לכתחילה, וויבאלד דאס שטעלט אים אין אן אומיושר'דיגע שוואכע פאזיציע. אבער אויב ער איז געווען מסכים צו שרייבן - קען מען זיי צווינגען צו שרייבן אינאיינעם און זיך צעטיילן מיט די הוצאות שווה בשווה, מיט א מינימום הוצאה פאר ביידע צדדים.
א סך הכל: אין דעם משנה האבן מיר געלערנט וועגן די שטרות וואס ווערן געשריבן מדעת שניהם (מיט די צושטימונג פון ביידע צדדים): שטרי אירוסין (תנאים) און נישואין (כתובה), וואס דער חתן באצאלט פאר זייער שכר וויבאלד ער איז דער וואס מאכט דעם קנין; שטרי אריסות און קבלנות, וואס דער מקבל וואס זיצט אויף דער קרקע גיט דעם שכר ווייל ער איז דער עיקר פארדינער; און שטרי בירורין און כל מעשה בית דין, וואס ביידע צאלן בשווה זייער שכר. אזוי אויך האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף די צוויי פשטים פון א שטר בירורין, איבער די מחלוקת רבנן מיט רבן שמעון בן גמליאל ארום דאס שרייבן די טענות אין איין שטר אדער אין צוויי שטרות, און אויף דעם פסק הלכה.