בבא בתרא, פרק י', משנה ג'. די נושא פון די קומענדיגע צוויי משניות איז ווער עס דארף געבן זיין הסכמה צו שרייבן א שטר, און ווער טראגט דעם תשלום פאר דעם. די משנה נוצט נאכאמאל דאס ווארט "גט" אין די באדייט פון אן אלגעמיינער לעגאלער שטר, ווי מיר האבן שוין געזען פריער.
יעדער שטר קומט דאקומענטירן אן אפמאך צווישן צוויי צדדים, און לכאורה ביידע צדדים דארפן מסכים זיין צו שרייבן עס אויף איין אופן אדער אן אנדערן. אונזער משנה ברענגט פעלער וואו עס איז גענוג מיט די הסכמה פון בלויז איין צד, אין דער צייט וואס די קומענדיגע משנה וועט לערנען אז מען דארף האבן די הסכמה פון ביידע צדדים. צוויי כללים פירן די סוגיא:
ההסכמה: אויב דער שטר קען גורם זיין פאר איינע פון די צדדים א פארלוסט פון זכויות אדער ממון, פארלאנגט זיך זיין הסכמה עס צו שרייבן. אויב ער האט נישט וואס צו פארלירן פון די עצם עקזיסטענץ פון דעם שטר, פעלט נישט אויס זיין הסכמה.
התשלום: דער עיקר נהנה פונעם שטר איז דער וואס טראגט דעם תשלום דערפאר. אין א מקח וממכר געשעפט, דער וואס מאכט דעם קניין - דער קונה - ווערט פאררעכנט ווי דער עיקר נהנה, און דערפאר באצאלט ער.
וואס איז "כתיבת שטר":
די נקודה קען פירן צו א טעות אין פארשטיין די גאנצע משנה. לכאורה, וואס איז די פראבלעם אז מען שרייבט א שטר? יעדער מענטש קען שרייבן אדער אפדרוקן א פאפיר אין זיין הויז. נאר די כוונה פון די משנה איז נישט צום עצם שרייבן דורך א סופר אליין, נאר דערויף אז צוויי עדים חתמ'ענען אויפן שטר און גיבן עס תוקף. די עדים דינען ווי נאטאריוסן וואס באשטעטיגן אז מיר האבן דא א כשר'ע שטר, און מיט דעם ווערט דער דאקומענט א פאטענציעלער שטר מיט תוקף - און ממילא קען עס גורם זיין א שאדן.
א דוגמא צו דעם קען מען זען ביי א חתונה: מען שרייבט די כתובה, מען פילט אויס אירע פרטים, און צוויי עדים חתמ'ענען דערויף - אבער די כתובה איז נאך נישט איבערגעגעבן געווארן, און דערפאר איז עס נישט קיין אמת'ע כתובה נאר א כתובה וואס ווארט ארויסצוגיין מכוח אל הפועל. דאך האט די חתימת העדים שוין געמאכט איר פאר א מחייב'דיגן דאקומענט. אזוי אויך אין די משניות פאר אונז.
כאטש די חתימת העדים אויף די כתובה גיט נישט פאר די פרוי קיין לעגאלע זכות צו תובע זיין די מאתיים זוז אויב איר מאן וועט שטארבן, ווייל ער האט איר דאס נאך נישט איבערגעגעבן; אבער די חתימות זענען וואס מאכן עס פאר א גילטיגע כתובה, און ממילא קען מען עס איבערגעבן אין אירע הענט. איבער ענינים פון כתובות וועלן מיר רעדן אין די קומענדיגע משנה. די נקודה דא איז אז מען רעדט פון שטרות וואס די חתימת העדים מאכט זיי לעבעדיג און גיט זיי תוקף, און דערפאר, אויב דער שטר קען פועל'ן לחובתו פון א מענטש, פארלאנגט זיך זיין הסכמה נישט נאר פאר'ן שרייבן דעם שטר, ווי דער לשון פון די משנה איז, נאר אפילו פאר'ן עדים חתמ'ענען דערויף.
"כותבין גט לאיש אף על פי שאין אשתו עמו":
דער סופר און די עדים מעגן שרייבן דעם גט און חתמ'ענען דערויף כאטש די פרוי וואס ווערט גע'גט איז נישט אנוועזנד און גיט נישט איר הסכמה. דער טעם: לויט די משנה, קען א מענטש מגרש זיין זיין פרוי בעל כורחה, און עס פעלט נישט אויס איר הסכמה. ממילא פארלאנגט זיך נישט אז זי זאל מסכים זיין צום כתיבת הגט: דער מאן שרייבט עס שלא בפניה, און ער דארף עס נאר איבערגעבן צו איר אין האנט נאכדעם וואס עס ווערט געשריבן און גע'חתמ'עט.
"והשובר לאשה":
מען מעג שרייבן א שובר - אן ענליכקייט צו א קבלה - פאר די פרוי, כאטש דער מאן ווייסט נישט דערפון און גיט נישט זיין הסכמה. דער הינטערגרונט דערצו איז: ווען די פרוי באקומט איר גט, דארף זי ווייזן דעם שטר הכתובה און באקומען די מאתיים זוז. זי גיט איבער די כתובה, באקומט דאס געלט, און דער מאן רייסט איין דעם שטר, כדי זי זאל נישט קענען תובע זיין פון אים דעם סכום נאכאמאל.
אבער וואס איז דער דין ווען די כתובה איז פארלוירן געווארן? דער מאן וועט טענה'ן: "איך גיב דיר נישט קיין מאתיים זוז ביז דו גיסט מיר איבער די כתובה, ווייל אויב נישט בין איך אויסגעשטעלט צו א תביעה". אין אזא פאל וועט די פרוי שרייבן א שובר, וואס דארט שטייט אז מען האט איר באצאלט די מאתיים זוז פון איר כתובה. אקעגן דעם שובר וועט דער מאן מסכים זיין צו באצאלן אפילו אן די כתובה, ווייל ער וועט האלטן דעם שובר ביי זיך, און אויב אין עטליכע יאר ארום וועט זיך די כתובה טרעפן און די פרוי וועט אים תובע זיין אין בית דין, וועט ער קענען אויפווייזן אז ער האט שוין באצאלט.
וויבאלד דער שובר זאגט עדות אז דער מאן איז מער נישט שולדיג די כתובה געלט, ווער קען דערלייגן פון אפשרייבן דעם שובר? נאר די פרוי. פארן מאן קומט נישט ארויס קיין שום שאדן פון דעם עצם עקזיסטענץ פונעם דאקומענט: דאס ערגסטע וואס קען פאסירן פאר אים איז אז ער וועט מוזן באצאלן די כתובה - און קעגן דעם וועט ער זיך נישט קעגנשטעלן. דעריבער איז די פרוי בארעכטיגט מען זאל שרייבן פאר איר א שובר און עדות זאלן אונטערשרייבן אויף דעם, כדי עס זאל זיין א גילטיגער שובר און א גילטיגע קבלה, און מען דארף נישט קיין הסכמה פונעם מאן - אף על פי שאין בעלה עמה - אפילו איר מאן איז נישט מיט איר.
ובלבד שהן מכירין - בתנאי אז זיי דערקענען:
דאס איז א באזונדערע פאדערונג: דער סופר און די עדות דארפן קענען ביידע צדדים, דעם מאן און די פרוי וואס גט'ן זיך. דער טעם איז מורא צו האבן פאר א קנוניא (א געמיינזאמע שווינדל). לאמיר אננעמען אז דער סופר און די עדות קענען ראובן'ן אבער זיי ווייסן נישט ווי זיין פרוי הייסט. ראובן בעט צו שרייבן א גט פאר זיין פרוי און זאגט איבער אז איר נאמען איז שרה, בעת וואס אין פראקטיק הייסט זיין פרוי רחל. זיין כוונה איז ארויסצוהעלפן אן אנדערע פרוי אין שטאט וואס הייסט שרה און איר מאן הייסט ראובן, כדי זי זאל זיך קענען באנוצן מיט דעם גט און ווערן באפרייט פון איר מאן. צוליב אזא שווינדל לאזט מען נישט דעם סופר און די עדות שרייבן דעם שטר, אחוץ אויב זיי דערקענען ביידע מענטשן. דאס זעלבע איז דער דין ביי א שובר, וואס אויך דארט קען מען שווינדלען און צושטעלן פאר א מענטש א שובר וואס קומט אים נישט, דורכן הילף פון א פרוי וואס ארבעט מיט אים צוזאמען.
והבעל נותן שכר - און דער מאן באצאלט דעם סופר'ס באלוינונג:
אין ביידע פעלער, סיי ביים גט און סיי ביים שובר, איז דער מאן דער וואס צאלט. ביים שובר שטאמט דאס פונעם געווענליכן כלל אז דער הויפט נהנה איז דער וואס באצאלט. אבער ביים גט קומט די סברא בכלל נישט אריין: די תורה איז מחייב דעם מאן צו שרייבן פאר זיין פרוי א ספר כריתות, און אויב ער קען נישט, באשטימט ער א סופר וואס זאל עס טון אלס זיין שליח (און ווי מיר געדענקען, אין מסכת גיטין האבן מיר ארומגערעדט באריכות די דינים פון שליחות און באשטימען א שליח, און דעם געברויך פון א פונקטליכע אנווייזונג). וויבאלד דער חיוב פון אנצוגרייטן דעם גט ליגט אויפן מאן, דארף ער אויך טראגן די צאלונג, און עס איז נישט קיין נפקא מינה ווער עס האט די הנאה פונעם גט.
כותבין שטר ללווה אף על פי שאין מלווה עמו - מען מעג שרייבן א שטר פארן לווה אפילו אויב דער מלווה איז נישט מיט אים:
מען מעג שרייבן א שטר חוב וואס זאגט עדות אז דער לווה איז שולדיג געלט פארן מלווה, און די עדות מעגן אונטערשרייבן דערויף, אפילו אויב דער מלווה איז נישט אנוועזנד און ער גיט נישט זיין הסכמה. ווייל אזוי פירן זיך די זאכן: דער לווה קומט בעטן צו בארגן, און דער מלווה ענטפערט אז דאס געלט האלט ער גרייט אין די האנט, בתנאי מען וועט אים אפברענגען די פאפירן - א שטר חוב געחתמ'ט דורך עדות - און נאר אין אויסטויש דערפון וועט ער איבערגעבן דאס געלט. אויב דער מלווה באקומט אריין א באשטעטיגטן שטר וואו עס שטייט אז פלוני האט געבארגט א געוויסע סומע און ער איז אים עס שולדיג, און עדות זענען אונטערגעשריבן דערויף, האט ער קיין שום פראבלעם מיט דעם עצם צושטאנדקומען פונעם שטר, אפילו אויב ער האט נאך נישט איבערגעגעבן די הלוואה: דאס ערגסטע וואס קען פאסירן פון זיין זייט איז אז ער וועט איינמאנען געלט וואס קומט אים נישט, און פונדעם האט ער דאך נישט קיין פארלוסט. דערפאר פעלט נישט אויס זיין הסכמה.
אבער, איינמאל דאס שטר ווערט אפגעשריבן, איז עס צוגעגליכן צו א באנק-שטר: יעדער וואס טרעפט דאס קען עס איבערגעבן פאר דעם מענטש וועמענס נאמען ווערט דערמאנט דערין אלס מלווה, און דאן וועט יענער קענען צווינגען דעם לווה צו באצאלן א צווייטע מאל, אדער צו באצאלן אפילו אויב ער האט פאקטיש קיינמאל נישט געבארגט. אט צוליב דעם ליגט אויפן לווה דער פליכט צו אפהיטן דעם שטר אין א זיכערן פלאץ ביז מען גיט עס איבער צום מלווה, אין דער צייט ווען ער באקומט פאקטיש זיין געלט.
ואין כותבין למלווה עד שיהא לווה עמו - אבער מען שרייבט נישט פארן מלווה סיידן דער לווה איז מיט אים אנוועזנד:
מען שרייבט נישט קיין שטר הלוואה פונעם מלווה'ס זייט אליין, טאמער וועט ער שווינדלען: ראובן וועט טענה'ן אז שמעון איז אים שולדיג הונדערט דאלאר, און ער וועט ברענגען עדות וואס וועלן אונטערשרייבן דערויף, אין די צייט וואס אין דער אמת'ן האט שמעון קיינמאל נישט געבארגט ביי אים, און מיט דעם שטר וועט ראובן אים קענען אנקלאגן שלא כדין. דערפאר טאר דער מלווה נישט בעטן מ'זאל אונטערשרייבן דעם שטר, סיידן דער לווה געפינט זיך יענע שעה פאר די עדות און דעם סופר.
והלווה נותן שכר - און דער לווה באצאלט די באלוינונג פונעם סופר:
דער לווה איז דער וואס טראגט דעם אפצאל פארן שרייבן דעם שטר, וויבאלד ער איז דער הויפט נהנה. בדרך כלל רעדט זיך עס דאך פון א הלוואה אן ריבית, ווייל די תורה אסר'ט ריבית, וממילא איז פשוט אז דער נהנה איז בלויז דער לווה. אבער אפילו ווען דאס איז נישט דער פאל - למשל אין א ביזנעס-געשעפט (עיסקא) וואו דער מלווה פארדינט צען פראצענט - טוישט דאס נישט דעם מצב: דער הויפט נהנה בלייבט דער לווה, און דעריבער מוז ער צאלן.
"כותבין שטר למוכר אף על פי שאין לוקח עמו, ואין כותבין ללוקח עד שיהא מוכר עמו":
ביי א פארקויף פון א נכס - אומבאוועגלעכע גיטער, למשל א שטיקל קרקע - דאס איז דער שטר וואס דער מוכר גיט איבער צום קונה. ווער קען זיין דערקעגן אז עס זאל בכלל עקזיסטירן א שטר וואס זאגט עדות אז דער נכס איז פארקויפט געווארן פונעם מוכר צום קונה? דער מוכר, ווייל דער קונה קען דאך באשווינדלען, ברענגען דעם שטר אין בית דין אריין און דורכדעם אפגזלען דעם נכס. דערפאר טוען די עדים נישט חתמענען אויפן שטר, סיידן דער אריגינעלער בעל הקרקע איז אנוועזנד און איז מסכים אז מען זאל אים שרייבן און חתמענען. אבער פארקערט, דער מוכר מעג בעטן אז מען זאל שרייבן דעם שטר אפילו אן דעם קונה'ס וויסן און הסכמה, ווייל אין ערגסטן פאל וועט דער שטר זאגן עדות אז ראובן האט געגעבן די קרקע פאר שמעון - און וואס פאר א הפסד קען שמעון האבן דערפון?
"והלוקח נותן שכר":
דער קויפער פונעם נכס דארף טראגן דעם אפצאל. לכאורה קען מען זיך וואונדערן: מיר האבן דא א געשעפט וואס איז אדורכגעפירט געווארן דורך א משא ומתן; דער מוכר באקומט ממון, דער קונה באקומט א נכס, און ביידע זענען צופרידן - טא פארוואס זאל איינער ווערן גערעכנט אלס מער נהנה ווי דער אנדערער? דער ענטפער איז, אז דער וואס מאכט דעם קנין, דער וואס נעמט אן די זאכן און ערייכט די זכויות אדער דעם נכס, ער איז אט דער וואס ווערט באטראכט אלס עיקר נהנה אין די אויגן פון דער תורה. די גמרא ברענגט אפילו א פסוק צו לערנען, אז דער וואס מאכט דעם קנין, ער איז דער וואס באקומט עס. דעריבער, דער וואס באקומט די קרקע - דער לוקח, קונה - ער איז דער וואס דארף צאלן דעם שכר פארן שרייבן דעם שטר.