בבא בתרא, פרק ד', משנה ב'. די משנה איז דער דירעקטער המשך פון דער פריערדיקער משנה, און איר ענין איז: איינער וואס פארקויפט זיין הויז פאר א חבר סתם אזוי, אן אויסצורעכענען וואס איז אריינגערעכנט אינעם מקח - וואס גייט אריין בכלל המכר און וואס בלייבט ברשות המוכר.
"לא את הבור ולא את הדות":
בור - אן אויסגעגראבענער לאך אין דער ערד, ווי א וואסער-גרוב וואס זאמלט איין וואסער אינעם קעלער פונעם הויז.
דות - א געבויטער רעזערוואר העכער דער ערד.
ביידע זענען געמאכט צו זאמלען וואסער. וויבאלד נישט יעדע הויז נויטיגט זיך אין אן אייגענעם וואסער-גרוב, און געווענליך פלעגן מענטשן זיך באנוצן מיט א מער פובליקן ארט - דער ברונעם אדער דער געמיינזאמער וואסער-גרוב פאר אלע מענטשן פון הויף - ווערט א זעלבסטשטענדיגער וואסער-גרוב, סיי אונטער דער ערד און סיי העכער איר, נישט פאררעכנט ווי א וויכטיגער טייל פונעם הויז. דערפאר האט דער מוכר נישט אינזינען געהאט עס אריינצורעכענען אינעם מקח, און כאטש מען גייט אים צו דורך דעם קעלער פונעם הויז און זיין אריינגאנג (און דאס וועלן מיר באהאנדלען שפעטער) - ווערט דאס נישט פארקויפט מיטן הויז.
"אף על פי שכתב לו עומקא ורומא":
דער דין גייט אן אפילו ווען אין שטר המכר ווערט אנגעוויזן נישט נאר דאס הויז, נאר אויך "עומקא" - די טיפקייט, און "רומא" - די הויכקייט. אויך דעמאלט נעמט דער מקח נישט אריין קיין אונטערערדישן בור אינעם קעלער, ווייל דער מוכר האט דאס נישט אינזינען געהאט. זיין כוונה מיטן לשון "עומקא ורומא" איז אויף די בוי-רעכטן: דאס רעכט צו בויען נאך א שטאק העכער דעם הויז - "רומא", און דאס רעכט צו גראבן און זינקען טיפער אין דער ערד - "עומקא". עס באדייט אבער נישט אריינצונעמען זעלבסטשטענדיגע געביידעס, ווי א בור פאר וואסער, אפילו זיי געפינען זיך אין דער ערד.
די גמרא זאגט: אויב ער האט אים געשריבן אינעם שטר "קני לך מתהום ארעא ועד רום רקיעא" - דאס הייסט, א מקח וואס ציט זיך פון די טיפסטע אפגרונטן פון דער ערד ביז די העכסטע פונקטן פונעם הימל - קומט דער פרט אריינצורעכענען אלעס וואס געפינט זיך אין דער ערד, אריינגערעכנט דעם בור. אבער אן דעם לשון, איז דער בור נישט בכלל המכר.
"וצריך ליקח לו דרך" - ווען דער מוכר לאזט איבער דעם בור פאר זיך:
ווען איינער פארקויפט זיין הויז און לאזט איבער פאר זיך די רעכטן אויפן בור אינעם קעלער, קריגן זיך די תנאים צי ער האט מיט דעם אויך דאס רעכט פון צוטריט דערצו:
רבי עקיבא - "צריך ליקח לו דרך": לויט זיין שיטה מוכר אדם בעין יפה, א מענטש פארקויפט מיט א ברייט הארץ, אן איבערצולאזן פאר זיך איבריגע רעכטן. דאס הויז ווערט פארקויפט בשלימות און עס זענען נישט אפהיטן געווארן פארן מוכר קיין דורכגאנג-רעכטן, און דערפאר האט ער נישט קיין רשות צו צוגיין צום בור וואס איז אינעם קעלער - כאטש דער בור געהערט צו אים - נאר אויב ער וועט מאכן א געלט-אפמאך מיטן נייעם בעל הבית, וואס וועט אים ערלויבן אריינצוגיין אין די טעג און באדינגונגען וואס זיי וועלן אפמאכן צווישן זיך פאר א באצאלונג.
חכמים - "אינו צריך ליקח לו דרך": לויט זייער שיטה מוכר אדם בעין רעה, א מענטש פארקויפט מיט א קארגן אויג, דאס הייסט ער באגרענעצט דעם פארנעם פון די רעכטן וואס ער גיט אויף. וויבאלד ער האט געהאט אינזינען איבערצולאזן פאר זיך דעם בור אינעם קעלער, האט ער אויך איבערגעלאזט פאר זיך די צוטריט-רעכטן דערצו, און זיי האט ער נישט פארקויפט מיטן הויז. דערפאר דארף ער נישט קיין פרישן געלט-אפמאך, און ער מעג צוגיין צום בור אין נארמאלע גרענעצן (די דעפיניציע פון די גרענעצן ווערט נישט באהאנדלט דא).
די הלכה איז ווי רבי עקיבא, אז מוכר אדם בעין יפה - און דער יסוד ארבעט אויף ביידע זייטן, ווי עס וועט ערקלערט ווערן.
"ומודה רבי עקיבא בזמן שאמר לו חוץ מאלו":
אויב דער מוכר האט זיך בפירוש אויסגענומען אז ער פארקויפט דאס הויז און פארקויפט נישט דעם בור, איז אפילו רבי עקיבא מודה "שאין צריך ליקח לו דרך" - אז ער דארף זיך נישט אפקויפן קיין וועג. מען דארף נישט מאכן קיין עקסטערן אפמאך פאר געלט כדי צו קענען צוקומען צום בור וואס געפינט זיך אינעם קעלער, ווייל עצם דאס וואס ער זאגט "איך פארקויף דיר נישט דעם בור" מאכט קלאר אז זיין כוונה איז משייר צו זיין פאר זיך אויך דאס רעכט צוצוקומען דערצו.
"מכרן לאחר":
די משנה רעדט אויך פונעם פארקערטן פאל: דער בעל הבית פארקויפט נישט זיין הויז, נאר ער פארקויפט פאר אן אנדערן מענטש בלויז דעם בור וואס איז אינעם קעלער, און דער איינציגסטער וועג וויאזוי אנצוקומען אהין איז דורכן אריינגאנג פונעם הויז:
רבי עקיבא - "אינו צריך ליקח לו דרך": א מענטש פארקויפט בעין יפה, און אינעם פארקויף זענען אויך אריינגערעכנט די צוגעהעריגע רעכטן. וויבאלד ער האט פארקויפט דעם בור, האט ער אינאיינעם פארקויפט אויך די רעכט צוצוקומען דערצו, אפילו אויב דער אריינגאנג איז דורך דעם פתח פונעם הויז (אין נארמאלע גרענעצן). קומט אויס אז דער קונה האט שוין א ממונ'דיגע רעכט אנצוקומען צום בור, און מ'דארף נישט מאכן קיין ווייטערדיגן אפמאך.
חכמים - "צריך ליקח לו דרך": א מענטש פארקויפט בעין רעה און איז משייר פאר זיך אזוי סאך רעכטן ווי נאר מעגליך. דער מוכר האט משייר געווען פאר זיך אלע רעכטן צוצוקומען צום בור, דערפאר וועט דער קונה מוזן מאכן מיט אים א געלט-אפמאך כדי צו קענען צוקומען צום בור וואס ער האט אפגעקויפט.
לסיכום: די הלכה איז ווי רבי עקיבא, אז א מענטש פארקויפט בעין יפה, און דער יסוד ארבעט אויף ביידע זייטן. ווער עס פארקויפט דאס הויז און איז משייר פאר זיך דעם בור - האט מיטגעפארקויפט מיטן הויז אויך די רעכטן אנצוקומען דערצו, און וועט דארפן באצאלן כדי צו קענען גיין צו זיין אייגענעם בור. אבער ווער ס'פארקויפט דעם בור אליין - האט אים מיטגעפארקויפט צוזאמען מיט די רעכטן פון אנקומען דערצו, און דער קונה דארף גארנישט באצאלן כדי אנצוקומען צום בור וואס ער האט געקויפט.