פאר אונז שטייט דער ניינטער מאמר אינעם ספר זרע שמשון אויף מגילת אסתר, און ער באהאנדלט דעם פסוק וואס הייבט אן די ביאה פון אסתר צום מלך. דער פסוק באצייכנט אז די זאך איז געשען אויפ'ן דריטן טאג, און חכמינו זכרונם לברכה האבן געלערנט פון דעם אז עס ליגט דא א רמז צו דער זכות וואס איז געשטאנען פאר כלל ישראל אין יענער שעה. לאמיר אריינקוקן אין די ווערטער פונעם מדרש, אין דער קשיא וואס שטעלט זיך דערויף, און אינעם וואונדערבארן ביאור פונעם זרע שמשון.
וַיְהִי בַּיּוֹם הַשְּׁלִישִׁי וַתִּלְבַּשׁ אֶסְתֵּר מַלְכוּת וַתַּעֲמֹד בַּחֲצַר בֵּית־הַמֶּלֶךְ הַפְּנִימִית נֹכַח בֵּית הַמֶּלֶךְ וְהַמֶּלֶךְ יוֹשֵׁב עַל־כִּסֵּא מַלְכוּתוֹ בְּבֵית הַמַּלְכוּת נֹכַח פֶּתַח הַבָּיִת׃ (ה, א) - און עס איז געווען אויפ'ן דריטן טאג, האט אסתר אנגעטאן מלכות און זי איז געשטאנען אינעם אינעווייניגסטן הויף פונעם קעניג'ס הויז קעגנאיבער דעם קעניג'ס פאלאץ, און דער קעניג איז געזעסן אויף זיין קעניגליכן שטול אינעם קעניגלעכן הויז קעגנאיבער דעם עפענונג פונעם הויז.
דער מדרש דרש'נט דעם פסוק "ביום השלישי וישא אברהם את עיניו", און זאגט: דאס איז וואס עס שטייט "ביום השלישי ותלבש אסתר מלכות". דאס הייסט, אין וועלכן זכות האט אסתר אנגעטאן מלכות, איז אריינגעגאנגען צו אחשוורוש און האט מצליח געווען מבטל צו זיין די גזירה? אין דעם איז פארהאן א מחלוקת: רבנן זאגן, בזכות פונעם יום השלישי פון מתן תורה, ווי עס שטייט "ויהי ביום השלישי בהיות הבוקר", וואס דעמאלט זענען געווען קולות וברקים און א שווערע וואלקן אויפ'ן בארג און א קול שופר זייער שטארק, און דאס גאנצע פאלק אינעם לאגער האט געציטערט. און רבי לוי זאגט, בזכות פונעם יום השלישי פון אברהם אבינו, ווי עס שטייט "ביום השלישי וישא אברהם את עיניו" - די זכות פון דער עקידה.
פרעגט דער בעל זרע שמשון: וואס איז די סברא פון רבי לוי צו קריגן אויף די רבנן? ס'איז דאך די זכות התורה א זכות פון רבים, און אוודאי איז אזא זכות פיל וויכטיגער ווי די זכות פון אברהם אבינו אליין. אויב מען קומט אפוועגן מיט וועלכן זכות אסתר איז אריינגעגאנגען צו אחשוורוש, וואלט מען זיכער געגעבן מער וואג פאר דער זכות הרבים פון מתן תורה, וואס איז די זכות פונעם גאנצן דור, ווי איידער דער זכות פון א יחיד. פארוואס זאגט דעריבער רבי לוי דווקא דעם יום השלישי פון אברהם אבינו, און נישט דעם יום השלישי פון מתן תורה וואס איז די זכות התורה און א זכות הרבים?
דער בעל יפה תואר האט געשפירט די דאזיגע קשיא און ער האט פארענטפערט, אז רבי לוי האט דאס געוואלט לערנען פונעם "ביום השלישי" ביי אברהם, וויבאלד ער שטייט פריער אין דער תורה ווי דער "ביום השלישי" פון מתן תורה. אבער דער תירוץ איז נישט גענוג, ווייל וואס מאכט אויס אז עס איז פארהאן א קדימה אין דער צייט, אין דער צייט וואס די זכות פון מתן תורה פארמאגט א פיל גרעסערע חשיבות.
און עס זעט אויס צו זאגן אז רבי לוי איז גארנישט געקומען מחלוקת זיין, נאר ער קומט פארענטפערן א קשיא וואס שטעלט זיך אויף די ווערטער פון די רבנן. ווייל דאס וואס די רבנן האבן געזאגט "בזכות יום השלישי של מתן תורה" - איז שווער, וואספארא זכות איז דאס פאר ישראל? דער פסוק "ויהי ביום השלישי בהיות הבוקר" רעדט דאך בלויז פון דעם וואס עס זענען געווען קולות וברקים, און דאס אלעס איז מעשי ידיו פונעם הקדוש ברוך הוא און נישט קיין מעשה פון ישראל. אויב מען קומט רעכענען א זכות, וואס איז געווען אין יענעם יום השלישי פון וואו מען קען ברענגען א הילף? קולות וברקים, די ירידת השכינה אויף הר סיני - דאס איז נישט אונזער אייגענער זכות, דאס איז א מתנה וואס דער הקדוש ברוך הוא האט אונז געגעבן.
זאגט דער בעל זרע שמשון: זיכער אויב דער מדרש וואלט געזאגט "בזכות והיו נכונים ליום השלישי", וואלט עס זייער גוט פארשטענדליך געווען. דארט איז משמע אז די זכות ליגט אין דעם וואס כלל ישראל האבן זיך אליין צוגעגרייט צו קבלת התורה, און דאס איז ממש אן אייגענער, פערזענלעכער זכות אונזערער - און מיט דעם איז וואונדערבאר צו זאגן אז דערמיט האבן זיי זוכה געווען אז אסתר זאל אריינגיין צו אחשוורוש. אבער צו ברענגען אלס זכות דעם עצם ירידת השכינה, וואס דאס איז די מעשה פונעם הקדוש ברוך הוא - דאס איז געווען שווער פאר רבי לוי.
און מ'קען פונדעסטוועגן זאָגן אינעם טעם פֿון די רבנן: פֿאַרוואָס איז דער קדוש ברוך הוא אַראָפּגעקומען אויפֿן דריטן טאָג אונדז צו געבן די תורה? ווײַל מיר האָבן געזאָגט נעשה ונשמע. קומט דאָך אויס אַז דאָס אַראָפּנידערן פֿון דער שכינה אינעם דריטן טאָג איז פֿון זיך אַליין בזכותנו, בזכות דעם נעשה ונשמע. אפֿשר צוליב דעם רעכענען דאָס די רבנן פֿאַר אַ זכות. אָבער בײַ רבי לוי איז געווען אַן אַנדער מהלך. לויט אים ווײַזט "ביום השלישי" מצד עצמו נישט קיין שום זכות פֿאַר כּלל ישׂראל, און אויב אַזוי איז שווער: וואָס איז דער טעם פֿון די רבנן אַז בזכות דעם איז אסתר געגאַנגען?
און דערפֿאַר קומט רבי לוי פֿאַרענטפֿערן און זאָגן: בזכותו פֿונעם דריטן טאָג פֿון אברהם. דאָס הייסט, פֿאַרוואָס האָבן כּלל ישׂראל זוֹכֶה געווען אַז די שכינה זאָל מקדים זײַן און קומען "בהיות הבוקר" פֿונעם דריטן טאָג? בזכות דעם דריטן טאָג פֿון אברהם, ווי ס'שטייט "וישכם אברהם בבוקר", וואָס ער האָט זיך געאײַלט צו דער מצוה פֿון זײַן באַשעפֿער. און איצט שטימט אַלץ אויפֿן בעסטן אופֿן, ווײַל רבי לוי און די רבנן קריגן זיך גאָרנישט, נאָר רבי לוי קומט מסביר זײַן זייערע ווערטער. טאַקע דער זכות פֿונעם דריטן טאָג פֿון מתן תורה האָט גורם געווען אַז אסתר זאָל געפֿינען חן אין די אויגן פֿונעם מלך, נאָר יענער דריטער טאָג פֿון מתן תורה איז געקומען צוליב דעם דריטן טאָג פֿון אברהם.
ווי וווּנדערבאַר איז די זאַך: דאָ איז גאָרנישט קיין מחלוקת. אַלע זענען מודה אַז דער זכות פֿון דער תורה, דער דריטער טאָג פֿון מתן תורה, האָט געהאָלפֿן פֿאַר אסתר צו געפֿינען חן אין די אויגן פֿונעם מלך און אַרײַנצוגיין אויפֿן דריטן טאָג. און רבי לוי קומט בלויז אַנטפּלעקן וואָס איז דער שורש פֿון יענעם דריטן טאָג פֿון מתן תורה. מיט וואָס האָבן מיר זוֹכֶה געווען אַז דער קדוש ברוך הוא זאָל מקדים זײַן און קומען בהשכמה, "בהיות הבוקר"? ווײַל אונדזער ערשטער פֿאָטער האָט משכים געווען פֿרי אויפֿצושטיין כּדי צו בינדן יצחק'ן. דער זכות פֿון דער השכמה פֿון אברהם האָט געבוירן די השכמה פֿון אויבן.
און ס'שטימט זייער שיין דער לשון פֿון רבי לוי. ווײַל ער האָט דאָך נישט געזאָגט "בזכות יום השלישי של אברהם", אַזוי ווי די רבנן האָבן געזאָגט "בזכות יום השלישי של מתן תורה", נאָר ער האָט געביטן זײַן לשון און געזאָגט "בזכותו של יום השלישי של אברהם" - דאָס הייסט, אַז יענער דריטער טאָג פֿון מתן תורה איז געקומען דורך אַן אַנדער דריטן טאָג, דעם טאָג פֿון אברהם וואָס האָט זיך געאײַלט צו דער מצוה פֿון זײַן באַשעפֿער. דער שינוי הלשון באַווײַזט אַז ער קריגט זיך נישט נאָר ער גיט אַ טעם: רבי לוי איז מסכים אַז אסתר איז אַרײַנגעגאַנגען בזכות מתן תורה, און ער איז בלויז מסביר מיט וואָס מיר האָבן זוֹכֶה געווען צו מתן תורה - פֿון דעם כּוח פֿון אברהם.
און די גאַנצע זריזות לערנען מיר פֿון אברהם אבינו, וואָס ער איז דער מקור צו אַלץ. ודברי פי חכם חן.
"ויהי ביום השלישי ותלבש אסתר מלכות" - דער דריטער טאָג אין וועלכן אסתר איז געשטאַנען פֿאַרן מלך שטיצט זיך אויף פֿריִערדיקע דריטע טעג. די רבנן האָבן דאָס אָנגעהאָנגען אינעם זכות פֿונעם דריטן טאָג פֿון מתן תורה, און רבי לוי בזכותו פֿונעם דריטן טאָג פֿון אברהם. און דער זרע שמשון איז מסביר אַז ס'איז דאָ גאָרנישט קיין מחלוקת: אסתר איז אַרײַנגעגאַנגען בזכות מתן תורה, נאָר דאָס וואָס די שכינה האָט מקדים געווען צו קומען "בהיות הבוקר" נעמט זיך פֿון דער השכמה פֿון אברהם וואָס האָט זיך געאײַלט צו דער מצוה פֿון זײַן באַשעפֿער. יעדער זכות פֿון כּלל ישׂראל שטיצט זיך אויף אַ שורש פֿון אַ מעשׂה, און דער שורש פֿון דער גאַנצער זריזות איז אברהם אבינו.