הקדמה: פארוואס האט אויסגעפעלט צוויי טעג און צוויי אגרות
דער לעצטער חלק פון פרק ט' באשעפטיגט זיך מיט דער קביעה פון די ימי הפורים לדורות. לכאורה איז אלעס פשוט: עס איז געווען א מלחמה, מען האט געזיגט, און מען האט באשטימט א יום שמחה. אבער דער מלבי"ם ווייזט אויף אז יעדער ווארט דא איז פונקטליך מדוקדק, און פון די דאזיגע דיוקים שיילט זיך ארויס א פולקאמע בילד: פארוואס האבן דווקא די פרזים אנגעהויבן פייערן און נישט די מוקפים, פארוואס האבן אויסגעפעלט צוויי אגרות פון מרדכי, פארוואס זענען נקבע געווארן צוויי טעג - י"ד און ט"ו - און פארוואס איז אויסגעקומען צו פירן די אלע משאים ומתנים מיט די חכמי הדור כדי קובע צו זיין פורים און אריינשרייבן די מגילה אין כתבי הקודש.
די טעג פון רוה - די פרזים און די מוקפים
בְּיוֹם שְׁלוֹשָׁה עָשָׂר לְחֹדֶשׁ אֲדָר וְנוֹחַ בְּאַרְבָּעָה עָשָׂר בּוֹ וְעָשֹׂה אֹתוֹ יוֹם מִשְׁתֶּה וְשִׂמְחָה׃ - אינעם דרייצנטן טאג אינעם חודש אדר, און מען האט גערוהט אינעם פערצנטן דערין, און מען האט אים געמאכט פאר א טאג פון משתה און שמחה.
וְהַיְּהוּדִים אֲשֶׁר בְּשׁוּשָׁן נִקְהֲלוּ בִּשְׁלוֹשָׁה עָשָׂר בּוֹ וּבְאַרְבָּעָה עָשָׂר בּוֹ וְנוֹחַ בַּחֲמִשָּׁה עָשָׂר בּוֹ וְעָשֹׂה אֹתוֹ יוֹם מִשְׁתֶּה וְשִׂמְחָה׃ - און די אידן וואס זענען אין שושן האבן זיך צונויפגעקליבן אינעם דרייצנטן דערין און אינעם פערצנטן דערין, און מען האט גערוהט אינעם פופצנטן דערין, און מען האט אים געמאכט פאר א טאג פון משתה און שמחה.
עַל־כֵּן הַיְּהוּדִים הַפְּרָזִים הַיֹּשְׁבִים בְּעָרֵי הַפְּרָזוֹת עֹשִׂים אֵת יוֹם אַרְבָּעָה עָשָׂר לְחֹדֶשׁ אֲדָר שִׂמְחָה וּמִשְׁתֶּה וְיוֹם טוֹב וּמִשְׁלֹחַ מָנוֹת אִישׁ לְרֵעֵהוּ׃ - דערפאר מאכן די אידן די פרוזים וואס זיצן אין די אפענע שטעט דעם פערצנטן טאג פון חודש אדר שמחה און משתה און א יום טוב, און שיקן מנות איש לרעהו.
דריי קשיות שטעכן דא אויף. ערשטנס, עס איז משמע אז בלויז די אידן די פרזים האבן מקבל געווען אויף זיך צו פראווען דעם טאג לדורות - "עושים" בלשון הוה וואס גייט אן ווייטער - בעת ביי די תושבים פון שושן שטייט נאר אז זיי האבן געמאכט יענעם יאר משתה ושמחה. פארוואס האבן די מוקפים נישט מקבל געווען? צווייטנס, אנפאנג האבן זיי זיך באנוגנט בלויז מיט'ן טאג י"ד, און ערשט שפעטער שיקט מרדכי אגרות אז מען זאל אויך פראווען ט"ו. פארוואס? דריטנס, דא ווערט דערמאנט "שמחה ומשתה ויום טוב", און מרדכי האט דאך נישט גוזר געווען קיין יום טוב נאר בלויז משתה ושמחה, בעת זיי האבן מקבל געווען אויף זיך א יום טוב ממש.
דערקלערט דער מלבי"ם: אינעם ערשטן יאר האבן כלל ישראל נישט מקבל געווען אויף זיך משתה ושמחה, נאר די פרזים אליין. דער טעם ליגט אינעם גורל פון די ערשטע אגרות. די פארחתמ'עטע בריוו וואס המן האט געשיקט צו פארטיליגן די אידן זענען למעשה נישט פארעפנטליכט געווארן. בטל ווערן זענען זיי נישט בטל געווארן - ווארום "כתב אשר נכתב בשם המלך ונחתם בטבעת המלך אין להשיב" - אבער די שרים האבן פארשטאנען אז עס לוינט זיך נישט זיך אנצוהייבן מיט מרדכי, און האבן זיי באהאלטן. קומט אויס אז עס איז בכלל נישט באקאנט געווארן ברבים אז עס איז געגעבן געווארן רשות פאר די שונאי ישראל זיי אויסצוהרגענען. די אידן האבן באקומען אין זייערע הענט בלויז די בריוו וואו עס שטייט אז זיי האבן רשות צו הרגענען זייערע שונאים.
ממילא האבן די אידן געטראכט איינע פון צוויי: אדער איז יענע קול הברה וואס מען האט געהערט אין אנפאנג, אז די גוים גרייטן זיך צו א ביטערן און שווערן טאג, נישט געווען מער ווי ליידיגע קלאנגען; אדער איז די זאך ארויס בלויז פון המן און עס איז בכלל נישט געווען קיין קעניגליכער באפעל, און דעריבער איז עס אינגאנצן בטל געווארן. אויף ביידע אופנים האבן זיי דא נישט געזען קיין באזונדערן נס. לויט'ן קעניג'ס באפעל וואס זיי האבן פארמאגט אין די הענט איז דאך ארויס א גזירה אז "ישלטו היהודים המה בשונאיהם", און פונקט דאס איז געשען. עס איז נישט דא קיין שום איבערקערעניש, נישט דא קיין מהות'דיגער שינוי - עס איז פשוט די אויספירונג פון א באפעל.
און נאך א יסודות'דיגער חילוק איז געווען צווישן די שטעט. "ערי הפרזות" זענען שטעט וואס זענען נישט ארומגענומען מיט א מויער - פרזים איז מלשון פרוץ, אפענע שטעט אן קיין מויער. אין די מוקפות חומה שטעט זענען געווענליך געשטאנען דעם קעניג'ס מיליטער, און דארט איז דאס מיליטער געשטאנען צו דער הילף פון די אידן. די תושבים פון די מוקפים האבן געפילט אז מעיקרא זענען זיי נישט געווען אין קיין סכנה - דאס מיליטער איז דאך דא - און דערפאר האבן זיי נישט געזען קיין סיבה קובע צו זיין טעג פון משתה ושמחה. אבער די אידן די פרזים, ביי וועמען עס איז נישט געווען קיין מיליטער פונעם קעניג, און דארט האבן די שונאים זיך געקענט ערלויבן אויפצושטיין און מלחמה האלטן מיט די אידן אויפ'ן סמך פון די ערשטע שמועות וואס זיי האבן געהערט - זיי האבן באמת געפילט אז עס איז פאר זיי געשען א נס. און דערפאר דווקא "היהודים הפרזים היושבים בערי הפרזות" מאכן דעם פערצנטן טאג שמחה ומשתה.
און פון דא פארשטייט מען אויך די קשיא וועגן יום טוב. לכאורה קען מען דאך נישט מחדש זיין א יום טוב פון זיך אליין - די תורה האט שוין באשטימט וועלכע זענען די ימים טובים, און קובע זיין א נייעם טאג וואס זאל זיין פארבאטן אין מלאכה גייט אריין אין "בל תוסיף". נאר פון אנהויב האבן בלויז די פרזים געמאכט דעם יום טוב, און דאס איז נישט קיין תקנה אויף גאנץ כלל ישראל, נאר א פריוואטער יום טוב וואס א געוויסע גרופע נעמט זיך אן פאר זיך. די פרזים ווערן פאררעכנט ווי יחידים, און א יחיד מעג מקבל זיין אויף זיך א באשטימטן טאג פאר א יום טוב, און עס איז נישטא קיין מניעה דערצו. דערפאר דווקא זיי מאכן דעם י"ד, און דווקא זיי מאכן אים אלס יום טוב.
אגרות מרדכי - אנטפלעקן דעם נס פאר די מוקפים
וַיִּכְתֹּב מָרְדֳּכַי אֶת־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה וַיִּשְׁלַח סְפָרִים אֶל־כָּל־הַיְּהוּדִים אֲשֶׁר בְּכָל־מְדִינוֹת הַמֶּלֶךְ אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ הַקְּרוֹבִים וְהָרְחוֹקִים׃ - און מרדכי האָט אָנגעשריבן די דאָזיקע זאַכן, און ער האָט געשיקט בריוו צו אַלע ייִדן וואָס אין אַלע מדינות פֿונעם מלך אחשורוש, די נאָענטע און די ווײַטע.
וואָס זענען "הדברים האלה" וואָס מרדכי האָט אָנגעשריבן? ערקלערט דער מלבי"ם: נאָכדעם ווי מרדכי האָט געזען אַז די מוקפים האָבן ניט מקבל געווען אויף זיך די ימי הפורים, ווײַל זיי האָבן ניט געשפּירט דעם תּוקף פֿונעם נס, נאָר געמיינט אַז דאָס מיליטער האָט זיי אָפּגעהיט און ס'איז ניטאָ דאָ קיין זאַך העכער פֿון דער נאַטור, האָט ער געמוזט שרײַבן צו זיי. וואָרום באמת זענען זיי יענעם טאָג אויך געווען אין אַ סכּנה, ווײַל די גזירה פֿון המן איז נאָך אַלץ געווען בתּוקף, און די גאַנצע הצלה איז געווען דורך דעם וואָס ס'איז געפֿאַלן דער פּחד פֿון מרדכי אויף די שׂרים און זיי האָבן באַהאַלטן די ערשטע איגרות - און דאָס אַליין איז אַ נס. דערפֿאַר האָט מרדכי געשיקט בריוו און זיי אַלץ באַשריבן מיט אַלע פּרטי פּרטים, כּדי אויך די תּושבֿים פֿון די מוקפות זאָלן וויסן: מיינט ניט אַז די אַרמיי פֿונעם מלך האָט אײַך באַשיצט - אַ נס איז דאָ געווען. דער תּוכן פֿון די דבֿרים וועט זיך ווײַטער ערקלערן אין די פּסוקים כ"ד-כ"ה: די ערשטע איגרות זענען ניט בטל געוואָרן, איר זענט געווען אין אַ סכּנה, און ס'איז דאָ אַ נס וואָס מען דאַרף דאַנקען דערויף.
פֿאַרוואָס צוויי טעג
לְקַיֵּם עֲלֵיהֶם לִהְיוֹת עֹשִׂים אֵת יוֹם אַרְבָּעָה עָשָׂר לְחֹדֶשׁ אֲדָר וְאֵת יוֹם־חֲמִשָּׁה עָשָׂר בּוֹ בְּכָל־שָׁנָה וְשָׁנָה׃ - מקיים צו זײַן אויף זיך, צו מאַכן דעם פֿערצנטן טאָג פֿונעם חודש אדר און דעם פֿופֿצנטן טאָג אין אים, אין יעדן יאָר און יאָר.
פֿרעגט דער מלבי"ם: פֿאַרוואָס באַפֿעלט מרדכי צו פּראַווען סײַ י"ד און סײַ ט"ו? איז ניט גענוג איין טאָג? און דער עיקר איז דאָך די זאַך פֿאַרחידושט: צי נאָר דערפֿאַר ווײַל אין שושן האָט מען ניט גערוט ביז ט"ו, זאָלן אַלע שטעט מוקפות חומה מאַכן אין ט"ו? וואָס איז דער שײַכות צװישן זיי און שושן? גיב שושן אַן אייגענעם פורים - אין שושן האָט מען ווײַטער געקעמפֿט אין י"ד און גערוט אין ט"ו, און דערפֿאַר זאָל מען דאָרט מאַכן אין ט"ו - אָבער פֿאַרוואָס זאָל יעדע שטאָט מוקפת חומה מאַכן אין ט"ו? און אויב דו וועסט זאָגן אַז מ'האָט דאָס געטאָן לכבֿוד דער עיר המלוכה, וואָלט מען דאָך געדאַרפֿט מתקן זײַן אַז פורים זאָל זײַן אין ט"ו אין אַלע ערטער. און בכלל, וואָס פֿאַר אַ כּבֿוד איז דאָס פֿאַר שושן מיט דעם וואָס אַנדערע שטעט וואָס זענען מוקפות חומה מאַכן פורים אין ט"ו?
נאָר, זאָגט דער מלבי"ם, לויט ווי ס'איז פֿריִער מבֿואר געוואָרן וועסטו פֿאַרשטיין דעם חילוק. די גזירה פֿון המן איז געווען "להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים ביום אחד". זיכער איז די גזירה ניט געווען באַגרענעצט צו זאָגן אַז מען טאָר ניט הרגענען אין י"ד אָדער אין ט"ו אָדער אין ט"ז. די מחשבֿה פֿון המן איז געווען אַז אין טאָג פֿון י"ג זאָל מען אָנהייבן מיט דער מלאכה, און אויב מען וועט ניט באַווײַזן - נעמט אײַך צײַט, נאָך צוויי טעג, נאָך אַ וואָך, אַבי מען זאָל פֿאַרטיליקן די ייִדן. ער האָט דאָך ניט געהאַט קיין שום כּוונה זיי צו ראַטעווען. "יום אחד" מיינט: כאַפּט זיך צו פֿאַרענדיקן אַלץ אין יענעם טאָג, און אויב איר האָט ניט באַוויזן - ענדיקט ווען איר קענט. און נאָך מער: ווער ס'האָט זיך באַהאַלטן אין י"ג - זוך אים אור לארבעה עשר, אין די לעכער און שפּאַלטענעס, ביז דו וועסט געפֿינען אַלע באַהאַלטענע; און ווער ס'איז אַנטלאָפֿן זיך צו ראַטעווען אין אַן אַנדער שטאָט - יאָג אים נאָך אויך נאָך י"ג.
לעומת זאת אין די לעצטע איגרות, וווּ מען האָט געגעבן רשות פֿאַר כּלל ישׂראל צו שלאָגן זייערע פֿײַנט, שטייט בפירוש בלויז דער טאָג י"ג. וואָרום אין די איגרות פֿון מרדכי שטייט ניט "להשמיד להרוג ולאבד" אַלע שׂונאים מנער ועד זקן טף ונשים - ס'איז דאָרט ניט געשטאַנען קיין טאָטאַלע פֿאַרטיליקונג, נאָר מען האָט געגעבן איין באַשטימטן טאָג. און אַזוי ווי ס'איז אַזוי, ווען דער טאָג איז אַדורך - איז אויסגעגאַנגען די רשות. בײַ המן, וווּ די דערקלערטע כּוונה איז אַ פֿולשטענדיקע פֿאַרטיליקונג, פֿאַרשטייט זיך אַז אויב דו האָסט ניט באַוויזן גייסטו ווײַטער מאָרגן; בײַ מרדכי, וווּ ס'איז ניט געווען קיין באַפֿעל צו פֿאַרטיליקן יעדן איינעם נאָר בלויז "להרוג באויביהם" אין אַ באַשטימטן טאָג - האָסטו ניט באַוויזן, האָסטו ניט באַוויזן. און די ראיה איז: ווען אסתר בעט נאָך אַ טאָג, דאַרף זי האָבן הורמנותא דמלכא, אַן אויסדרוקלעכע רשות פֿונעם מלך. ווען דאָס וואָלט געווען אַן אָפֿענע אויפֿגאַבע וואָס מע קען ממשיך זײַן, וואָס איז די פּראָבלעם ווײַטער צו גיין אין י"ד און ט"ו? נאָר זיכער איז ניט געגעבן געוואָרן קיין רשות, און דערפֿאַר האָט אויסגעפֿעלט אַז "תינתן דת בשושן" צו טאָן אויך מאָרגן כדת היום.
קומט אויס אַז ווען דער טאָג י"ד איז געקומען זענען די ייִדן געווען אין אַ גרויסער סכּנה: די פֿאַראָרדענונג פֿון המן איז ניט אָפּגעלאָפֿן און מען האָט געקענט הרגענען אין די ייִדן ביז מען ענדיקט די גאַנצע מלאכה, בעת די פֿאַראָרדענונג פֿון מרדכי איז אָפּגעלאָפֿן אין י"ג. פֿון י"ד אָן האָבן די ייִדן שוין ניט געהאַט קיין רשות צו הרגענען די שׂונאים וואָס שטייען אויף זיי. און ווען די שׂונאים וואָלטן אויפֿגעשטאַנען קעגן זיי אין י"ד אָדער אין ט"ו, וואָלטן די שׂרים זיי ניט געקענט ראַטעווען און ניט געקענט געבן קיין גושפּנקא צו קעמפֿן, ווײַל די גושפּנקא איז שוין אויסגעגאַנגען. פֿון איצט אָן איז דער גילטיקער באַפֿעל פֿונעם מלך געווען אַז די שׂונאי ישׂראל זאָלן הרגענען און פֿאַרטיליקן מנער ועד זקן. ערשט נאָכדעם ווי דער טאָג י"ד איז אַדורך האָט זיך אַרויסגעשטעלט, צו אונדזער שׂמחה, אַז די שׂרים האָבן פֿאַרהוילן דעם בריוו וואָס ערלויבט די גוים צו הרגענען אין די ייִדן, און די שׂונאים האָבן ניט אויפֿגעהויבן קיין האַנט. און פֿון דאַנען זע וואָס פֿאַר אַ געוואַלדיקן נס דער קדוש ברוך הוא האָט דיר געטאָן: ווען ניט די שׂרים באַהאַלטן די ערשטע איגרות צוליב דעם וואָס דער פּחד פֿון מרדכי איז געפֿאַלן אויף זיי, וואָלט דײַן גאַנצע הצלה געווען בלויז אויפֿן טאָג י"ג, און אין י"ד וואָלטן שוין די שׂונאים געקענט אויפֿשטיין קעגן דיר.
און פֿון דאַנען, זאָגט דער מלבי"ם, איז פורים נקבע געוואָרן אין דעם טאָג וואָס מען האָט אין אים גערוט פֿון די שׂונאים. די מוקפים - ווען האָבן זיי באמת גערוט? ערשט אין ט"ו, וואָרום דעם גאַנצן טאָג י"ד זענען זיי נאָך אַלץ געשטאַנען אין אַ ספֿק: צי וועלן די שׂונאים אונדז שלאָגן, אַזוי ווי זיי האָבן באַקומען אַן אומבאַגרענעצטע רשות און מיר אַ באַגרענעצטע רשות? דערפֿאַר באַפֿעלט מרדכי אַז די מוקפים זאָלן מאַכן אין ט"ו. און אין וואָס רעדט זיך דאָס? דוקא אין די מוקפים, וואָרום די שׂרים וואָס האָבן באַקומען די איגרות זענען געזעסן אין די שטעט וואָס זענען מוקפות חומה, אין די ערי הממלכות, און ניט אין די שטעט פֿון פּרזות. צו די ערי הפרזים זענען בכלל ניט אָנגעקומען די ערשטע איגרות, און ממילא ווי נאָר זיי האָבן זיך מתגבר געווען אויף זייערע שׂונאים אין י"ג - איז די סכּנה פֿאַרבײַ, און אין י"ד האָבן זיי שוין גערוט. זיי האָבן בכלל ניט געוווּסט וועגן דער עקזיסטענץ פֿון די ערשטע איגרות. דעריבער האָט מרדכי מתקן געווען פֿאַר די פּרזים דעם טאָג י"ד און פֿאַר די מוקפים ט"ו, ווײַל די מוקפים האָבן באמת גערוט פֿון זייערע פֿײַנט און שׂונאים ערשט אין ט"ו.
משתה ושמחה, משלוח מנות ומתנות לאביונים
כַּיָּמִים אֲשֶׁר־נָחוּ בָהֶם הַיְּהוּדִים מֵאֹיְבֵיהֶם וְהַחֹדֶשׁ אֲשֶׁר נֶהְפַּךְ לָהֶם מִיָּגוֹן לְשִׂמְחָה וּמֵאֵבֶל לְיוֹם טוֹב לַעֲשׂוֹת אוֹתָם יְמֵי מִשְׁתֶּה וְשִׂמְחָה וּמִשְׁלֹחַ מָנוֹת אִישׁ לְרֵעֵהוּ וּמַתָּנוֹת לָאֶבְיֹנִים׃ - ווי די טעג וואָס די ייִדן האָבן אין זיי גערוט פֿון זייערע פֿײַנט, און דער חודש וואָס האָט זיך פֿאַרקערט פֿאַר זיי פֿון טרויער צו שׂמחה און פֿון אַבֿלות צו אַ יום־טובֿ, צו מאַכן זיי טעג פֿון משתה ושמחה, און משלוח מנות איש לרעהו, און מתנות לאביונים.
"כימים אשר נחו" - יעדער איינער זאָל מאַכן דעם פורים אין דעם טאָג וואָס ער האָט אין אים גערוט פֿון זײַנע שׂונאים: די פּרזים וואָס האָבן גערוט אין י"ד זאָלן מאַכן אין י"ד, און די מוקפים וואָס האָבן גערוט אין ט"ו זאָלן מאַכן אין ט"ו, ווי ס'איז מבֿואר געוואָרן. און איצט ערקלערט דער פּסוק פֿאַרוואָס מען איז מְצֻוֶּה געוואָרן אויף משתה און אויף משלוח מנות: "והחודש אשר נהפך להם" - צוויי זאַכן האָבן זיך פֿאַרקערט אין יענעם חודש, מיגון לשׂמחה ומאבֿל ליום טובֿ. קעגן דער שׂמחה - "ימי משתה ושמחה". און קעגן דעם אַבֿלות, וואָרום חס ושלום וואָלטן אַלע געווען געהרגעט - קעגן דעם פּאַסט אַ יום טובֿ.
נאר מרדכי קען דאך נישט גוזר זיין א גאנצן יום טוב, ווייל עס איז דאך קיין נביא רשאי לחדש דבר מעתה, און עס איז דא אין דעם אן איסור פון בל תוסיף. וואס האט ער געטאן? ער האט מתקן געווען מתנות לאביונים: אז א מענטש זאל געבן פאר אן אביון א מתנה פון געלט און מעות, כדי ער זאל אויך קענען מאכן פאר זיך א ביסל יום טוב. זאגט דער מלבי"ם, די תכלית פון יום טוב איז דאך אז דער מענטש זאל זיך אפשיידן פון די הבלי העולם צו עבודת ה' און זיין תורה - און ווען מען גיט צדקה, דארפן די עניים נישט ארבעטן אין יענעם טאג, נאר זיי עסן פונעם געלט וואס מען האט געגעבן און פון די משלוח מנות, און ממילא פעלט נישט אויס צו גוזר זיין אויפן טאג א דין פון א גאנצן יום טוב. און פאר וואס זשע האבן די יידן הפרזים יא געמאכט דערפון א יום טוב? ווי דער מלבי"ם האט פריער מבאר געווען: די פרזים זענען דאך נישט כלל ישראל נאר א חלק פון זיי, און א חלק מעג אננעמען אויף זיך א יום טוב, אבער צו גוזר זיין א יום טוב אויף גאנץ כלל ישראל - דאס איז שוין א פראבלעם פון בל תוסיף.
"את אשר החלו לעשות ואת אשר כתב מרדכי"
וְקִבֵּל הַיְּהוּדִים אֵת אֲשֶׁר־הֵחֵלּוּ לַעֲשׂוֹת וְאֵת אֲשֶׁר־כָּתַב מָרְדֳּכַי אֲלֵיהֶם׃ - און די יידן האבן אנגענומען דאס וואס זיי האבן אנגעהויבן צו טאן, און דאס וואס מרדכי האט צו זיי געשריבן.
פרעגט דער מלבי"ם: דאס איז דאך איין זאך - צו מאכן טעג פון משתה ושמחה. וואס לייגט צו "החלו לעשות" צום "אשר כתב מרדכי"? נאר דער פסוק דערציילט אז גאנץ ישראל האבן מקבל געווען ביידע זאכן: דאס וואס זיי האבן "החלו לעשות" - דאס זענען די פרזים, וואס האבן מקבל געווען אויף זיך דעם טאג פון י"ד און האבן עס אנגעהויבן צו פראווען פון זיך אליין, ווייל ביי זיי איז דאך באמת געווען א שמחה מאליה; און דאס "אשר כתב מרדכי אליהם" - דאס זענען די מוקפים, צו וועמען מרדכי האט געשריבן, ווייל זיי האבן בכלל נישט פארשטאנען אז דא איז דא א פלאץ פאר א יום משתה ושמחה. די פרזים האבן מקבל געווען דאס וואס זיי האבן אנגעהויבן צו טאן, און די מוקפים האבן מקבל געווען אויף זיך לויט דעם וואס מרדכי האט זיי געשריבן אין דער איגרת.
דער תוכן פון דער איגרת: די שנאה פון אגג און דאס ווארפן דעם פור
כִּי הָמָן בֶּן־הַמְּדָתָא הָאֲגָגִי צֹרֵר כָּל־הַיְּהוּדִים חָשַׁב עַל־הַיְּהוּדִים לְאַבְּדָם וְהִפִּל פּוּר הוּא הַגּוֹרָל לְהֻמָּם וּלְאַבְּדָם׃ - ווארום המן בן המדתא דער אגגי, דער צורר פון אלע יידן, האט געקלערט אויף די יידן זיי אומצוברענגען, און ער האט געווארפן א פור, דאס איז דער גורל, זיי צו צומישן און זיי אומצוברענגען.
צוויי קשיות: ערשטנס, פארוואס חזר'ט דער פסוק איבער און דערציילט דאס וואס מיר האבן שוין געליינט? צי שלאפט דען דער וואס ליינט די מגילה? מיר האבן דאך שוין געזען אז המן בן המדתא האט געוואלט פארטיליקן די יידן און האט געווארפן א פור. צווייטנס, פאר וואס שטייט קודם "לאבדם" און דערנאך "להומם ולאבדם"?
זאגט דער מלבי"ם: די דאזיקע פסוקים זענען דער תוכן פון דעם וואס מרדכי האט געשריבן אין זיין איגרת, און זיי גייען ארויף אויף "ויכתוב מרדכי". מרדכי שילדערט פאר זיי: וויסט פאר אייך אז דא איז געווען א געוואלדיקער נס, און מיינט נישט אז די זאך איז צוגעגאנגען בדרך הטבע און אז די חיל פון קעניג האט געהיט אויף אונדז. און נאך מער: מיינט נישט אז די שנאה איז געקומען בלויז פון דעם וואס מרדכי האט זיך נישט געבוקט פאר המן - ווען עס וואלט אזוי געווען, וואלטן נישט אלע יידן געדארפט ליידן און שטיין אונטער א גזירת השמדה. נאר "המן בן המדתא האגגי" - וויבאלד ער איז אן אגגי היט ער די איבה פון זיינע עלטערן, וואס שמואל האט צעהאקט אגג, און דערפאר דערמאנט דער פסוק זיין יחוס. צוליב דער סיבה איז ער געווען א "צורר כל היהודים" און האט געוואלט פארטיליקן יעדן איינעם, אן אלטע שנאה טראגט ער מיט זיך.
און נאך לאזט ער זיי וויסן: אויך די מערכה מצד זיך אליין איז דעמאלט געשטאנען קעגן די יידן, ווי עס איז מבואר געווארן לויט דער אצטגנינות - דער מצב פון ישראל איז געווען גאר נידעריק און דער מצב פון עמלק איז געווען אויבן אן. און די ראיה איז: אין אנהייב האט ער בלויז געטראכט "לאבדם", וואס דער טייטש דערפון איז אבד צו מאכן די צורה פון דער אומה און איר דת, זיי שמד'ן און אריבערפירן פון זייער דת. אבער ווען ער האט געווארפן א פור און עס איז אויסגעקומען דער גורל אז דער מזל פון עמלק איז אזוי דערפאלגרייך און אונדזער מזל איז אזוי אראפגעלאזט, האט ער באשלאסן "להומם ולאבדם" מיט טויט און אומקום. דאס הייסט, פון אנפאנג איז נישט געווען זיין ציל צו הארגענען יעדן איינעם נאר אפצומעקן זייער דת, און ערשט נאך דעם וואס ער האט געזען אז דער גורל שמייכלט צו אים, האט ער געזאגט: מיר גייען אויף אלעס - "להומם ולאבדם", אינגאנצן אונטערצוברענגען די גאנצע צורה פון דער אומה, ובתוכם אויך זיי צו הארגענען.
"לאבדם" - "לא בדם"
עס ווערט געברענגט, אז ווען די גזירה איז נגזר געווארן אויף די יידן, האט משה רבנו געשיקט אליהו הנביא מודיע צו זיין פאר מרדכי אז די גזירה איז נחתם געווארן מיט טיט און נישט מיט בלוט. ווייל ווען די גזירה וואלט נחתם געווארן מיט בלוט - וואלט מען זי נישט געקענט מבטל זיין; אבער טיט איז א זאך וואס ברעכט זיך, און א גזירה וואס איז נחתם געווארן מיט טיט קען מען מבטל זיין.
און עס ווערט דערציילט אויף רבי חיים מוואלאז'ין, אז זיין מנהג איז געווען ערב פורים צו טיילן צדקה פאר עניים, און אלע עניי העיר פלעגן קומען צו אים און אים וואונטשן "א פריילעכן פורים". איין מאל האט אים איין עני געזאגט: כבוד הרב, אויב דער רב וועט מיר געבן נאך א מטבע, וועל איך אים זאגן א חידוש. האט אים דער רב געגעבן נאך א מטבע. האט אים דער עני געזאגט: עס שטייט אז די גזירה איז נחתם געווארן מיט טיט און נישט מיט בלוט - און וואו איז דאס מרומז אין דער מגילה? האט דער רב געפרעגט: וואו? האט יענער הלך אים געזאגט: "אשר חשב על היהודים לאבדם" - אל תקרי "לאבדם" נאר "לא בדם". רבי חיים האט שטארק הנאה געהאט, ער האט אים געגעבן נאך א מטבע, און דערנאך איז ער געגאנגען דערציילן די מעשה פארן גאון מווילנא, וואס איז כידוע געווען א בעל רוח הקודש. האט דער הגר"א צו אים געזאגט: צי האסטו געזאגט שלום פאר יענעם הלך? האט רבי חיים געפרעגט: פאר וואס? האט ער אים געזאגט: ווייל ווען דו וואלסט אים געזאגט שלום, וואלסטו זוכה געווען צו "אשרי מי שאמר לו שלום והשיב לו שלום" - ווייל דער זעלבער וואס איז געקומען און דיר געזאגט דעם דאזיקן חידוש אום פורים, ער אליין איז דער וואס האט דעמאלט מגלה געווען פאר מרדכי אז די גזירה איז נחתם געווארן מיט טיט און נישט מיט בלוט, און קומט אויס אז דו ביסט זוכה געווען צו גילוי אליהו.
"ובבואה לפני המלך אמר עם הספר"
וּבְבֹאָהּ לִפְנֵי הַמֶּלֶךְ אָמַר עִם־הַסֵּפֶר יָשׁוּב מַחֲשַׁבְתּוֹ הָרָעָה אֲשֶׁר־חָשַׁב עַל־הַיְּהוּדִים עַל־רֹאשׁוֹ וְתָלוּ אֹתוֹ וְאֶת־בָּנָיו עַל־הָעֵץ׃ - און ווען זי איז געקומען פארן מלך, האט ער געזאגט: צוזאמען מיטן בריוו זאל זיין שלעכטע מחשבה וואס ער האט געטראכט אויף די אידן צוריקקערן אויף זיין קאפ, און מ'האט אים און זיינע זין געהאנגען אויפן בוים.
דער פסוק איז שווער צו פארשטיין: "ובבואה" - ווער איז געקומען? און וואס באטייט "עם הספר", מיט וועלכן ספר? און וואס איז דער באדייט פון "עם הספר ישוב מחשבתו הרעה"?
דערקלערט דער מלבי"ם אז מרדכי לייגט צו און לאזט וויסן: אויסער דעם גרויסן נס מצד זיך אליין, וואס איז געווען קעגן דעם מזל און קעגן דער מערכה - ווייל המן איז דאך געווען א גרויסער אצטגנין און האט געוואוסט אז דער מזל פון ישראל איז אראפגעלאזט און דער מזל פון עמלק איז הויך - איז יענער טאג אליין אויך געווען א באזונדערער נס. "ובבואה לפני המלך" גייט ארויף אויפן פריערדיגן פסוק: יענע מחשבה וואס המן בן המדתא האגגי האט געטראכט אויף די אידן זיי אומצוברענגען - ווען זי איז געקומען פארן מלך, דאס הייסט ווען עס איז באקאנט געווארן פארן מלך וואס איז המנ'ס שלעכטע עצה. און דער מלך, ווי באקאנט, האט נישט געקענט צוריקציען די ערשטע בריוו, וואס "כתב אשר נכתב בשם המלך אין להשיב". דערפאר האט ער געזאגט: "עם הספר" - צוזאמען מיטן ערשטן ספר, מיט די ערשטע אגרות וואס המן האט געשיקט, "ישוב מחשבתו על ראשו" (זאל זיין שלעכטע מחשבה צוריקקערן אויף זיין קאפ).
דאס הייסט: וויבאלד דער מלך קען נישט צוריקנעמען די ערשטע אגרות נאר זיי בלייבן אין קראפט, און קעגן זיי האט ער געשריבן די לעצטע אגרות, איז דא א חשש אז ס'וועלן זיך געפינען מענטשן וואס וועלן אויספירן די ערשטע און שלאגן די אידן. דעריבער האט דער מלך געזאגט: כדי המנ'ס שלעכטע מחשבה זאל צוריקקומען אויף זיין אייגענעם קאפ, מוז איך אים אויפהענגען אויפן בוים. און ווען די נייע אגרות וועלן אנקומען צו די שרים, וועלן די שרים שטיין פאר צוויי אגרות: איינע וואס זאגט זיך אפצורעכענען מיט די אידן, און איינע וואס זאגט זיך אפצורעכענען מיט המנ'ס מענטשן, מיט עמלק. וואס וועלן זיי טון? זיי וועלן זען אז המן איז געהאנגען געווארן אויפן בוים, און זיי וועלן פארשטיין וואס איז דעם מלך'ס וועג און וואס איז זיין ציל - זיך אפצורעכענען מיט די עמלקים און נישט מיט די אידן. כאטש ווי מיר האבן מסביר געווען איז דא נישט קיין פולקאמע סתירה, אבער פונדעסטוועגן וועט דא די מורא מכריע זיין: די שרים וועלן זאגן צו זיך אליין, פארוואס זאל איך אריינגיין אין סכנות? זעט וואס ס'איז געווארן מיט המנ'ען, וואס ער האט געטראכט אויף די אידן זיי אומצוברענגען - און מ'האט אים געהאנגען אויפן בוים! בעסער פאר מיר צו גיין נאך די לעצטע אגרות און נישט נאך די ערשטע. און דורך דעם וועלן די שרים זיך נישט קימערן מיט די ערשטע ספרים נאר בלויז מיט די לעצטע, און המנ'ס שלעכטע מחשבה וועט נישט ארויסגיין מכח אל הפועל.
למה נקראו פורים
עַל־כֵּן קָרְאוּ לַיָּמִים הָאֵלֶּה פוּרִים עַל־שֵׁם הַפּוּר עַל־כֵּן עַל־כָּל־דִּבְרֵי הָאִגֶּרֶת הַזֹּאת וּמָה־רָאוּ עַל־כָּכָה וּמָה הִגִּיעַ אֲלֵיהֶם׃ - דעריבער האבן זיי גערופן די דאזיגע טעג פורים אויפן נאמען פונעם פור (גורל), דעריבער, צוליב אלע ווערטער פון דעם דאזיגן בריוו, און וואס זיי האבן געזען וועגן דעם, און וואס עס איז געקומען אויף זיי.
צוויי קשיות: וואס איז דער ענין פון רופן דעם נאמען "פורים", און וואס באטייט דאס צווייטע "על כן" - "על כל דברי האיגרת הזאת ומה ראו על ככה ומה הגיע אליהם"?
דערקלערט דער מלבי"ם: דער נאמען פורים איז געגעבן געווארן על שם הפור כדי מיר זאלן געדענקען די שטארקייט פונעם נס - אז המנ'ס פור (גורל) איז פארוואנדלט געווארן אין אונזער פור. א פור איז א מזל, דאס איז א גורל. דעם המנ'ס גורל און מזל, וואס האבן געוויזן אז י"ג אדר איז זיין מזל הויך און אונזער מזל נידעריג, האבן זיך איבערגעדרייט צו ווערן אונזער מזל. דעריבער ווערן די דאזיגע טעג אנגערופן פורים, ווייל די זאך האט זיך איבערגעדרייט דורך השגחת ה' וואס האט משדד געווען די מערכה. און אזוי ווי דער הקדוש ברוך הוא האט געזאגט צו אברהם: "אברם אינו מוליד, אברהם מוליד - צא מאצטגנינות שלך", וויבאלד ישראל איז למעלה מן המזל און זיי האבן דעם כח איבערצודרייען די כוחות און מזלות דורך זייער תפילה און מעשים טובים. אויך דא האט ה' איבערגעדרייט די מערכה און געביטן דעם מזל.
און דאס צווייטע "על כן" גייט ארויף אויפן קומענדיגן פסוק: צוליב אלע רייד פון דער דאזיגער אגרת, וואו מרדכי און אסתר האבן אלעס מודיע געווען באריכות מיט אלע פרטים - וואס פאר א נס ס'איז געווען און ווי גרויס און מעכטיג דער נס איז געווען - און דורך דעם איז באקאנט געווארן צום פאלק "מה ראו על ככה", וואס האבן מרדכי ואסתר געזען פעסטצושטעלן א יום טוב, "ומה הגיע אליהם", אלע פרטים פונעם ענין וואס האט פאסירט מיט זיי. און פון דעם:
קיימו וקיבלו - ארבעה חידושים
קִיְּמוּ וְקִבְּלוּ הַיְּהוּדִים עֲלֵיהֶם וְעַל־זַרְעָם וְעַל כָּל־הַנִּלְוִים עֲלֵיהֶם וְלֹא יַעֲבוֹר לִהְיוֹת עֹשִׂים אֵת שְׁנֵי הַיָּמִים הָאֵלֶּה כִּכְתָבָם וְכִזְמַנָּם בְּכָל־שָׁנָה וְשָׁנָה׃ - די אידן האבן מקים געווען און אנגענומען אויף זיך און אויף זייער זרע און אויף אלע וואס שליסן זיך אן צו זיי, און עס זאל נישט פארבייגיין, צו פייערן די דאזיגע צוויי טעג לויט זייער שריפט און אין זייער באשטימטער צייט אין יעדן יאר און יאר.
וואס מיינט "ולא יעבור", און פארוואס וואלט מען געמיינט אז עס וועט בטל ווערן? און וואס איז די הדגשה "ככתבם וכזמנם"? זאגט דער מלבי"ם אז זיי האבן מקבל געווען אויף זיך פיר זאכן. ערשטנס, אז די קבלת הפורים זאל נישט זיין בלויז פאר זייער דור, נאר פאר אלע קומענדיגע דורות - "עליהם ועל זרעם": דאס איז נישט קיין יום טוב וואס מען שטעלט אוועק בלויז פאר זיך אליין, נאר א יום טוב וואס ווערט נקבע לדורות. צווייטנס, "ולא יעבור" - אז דאס איז נישט ווי אנדערע גזירות בית דין, וואס אן אנדער בית דין וואס איז גרעסער פון זיי בחכמה ובמנין קען מבטל זיין די תקנה פון א פריערדיגן בית דין; דא האבן זיי פון פריער געמאכט א תנאי אז קיין שום בית דין זאל דאס נישט קענען מבטל זיין, און פונקט ווי קיין שום בית דין קען נישט מבטל זיין פסח, שבועות און סוכות, אזוי אויך קען קיין שום בית דין נישט מבטל זיין פורים. דריטנס, "את שני הימים האלה" - עס זענען נקבע געווארן צוויי טעג, י"ד און ט"ו, די פרוזים אין י"ד און די מוקפים אין ט"ו. פערטנס, "ככתבם וכזמנם" - ככתבם מיינט צו לייענען פון כתב, דאס איז קריאת המגילה, און כזמנם מיינט יעדער איינער אין זיין באשטימטער צייט.
וְהַיָּמִים הָאֵלֶּה נִזְכָּרִים וְנַעֲשִׂים בְּכָל־דּוֹר וָדוֹר מִשְׁפָּחָה וּמִשְׁפָּחָה מְדִינָה וּמְדִינָה וְעִיר וָעִיר וִימֵי הַפּוּרִים הָאֵלֶּה לֹא יַעַבְרוּ מִתּוֹךְ הַיְּהוּדִים וְזִכְרָם לֹא־יָסוּף מִזַּרְעָם׃ - און די דאזיגע טעג ווערן דערמאנט און געטון אין יעדן דור און דור, משפחה ביי משפחה, מדינה ביי מדינה, און שטאָט ביי שטאָט, און די דאזיגע טעג פון פורים זאלן נישט אריבערגיין פון צווישן די אידן, און זייער געדעכעניש זאל נישט אויפהערן פון זייערע קינדער.
"נזכרים" - וויאזוי? דורך קריאת המגילה, אזוי ווי דער לשון "נזכירה דודיך מיין" וואס מיינט קידוש, און "זכור את יום השבת" - געדענק אים מיט רייד וואס ווערן געזאגט אויפן וויין. אזוי אויך דא איז די זכירה דורך קריאת המגילה. "ונעשים" - בפועל, מיט א משתה און שמחה און מיט משלוח מנות אין יעדן דור. און די טעג פראוועט מען אין יעדן איינציגן ארט, "ולא יעברו מתוך היהודים וזכרם לא יסוף מזרעם" - אז אויך זייערע קינדער זאלן לייענען די מגילה.
די צווייטע איגרת - אסתר שרייבט די מגילה
וַתִּכְתֹּב אֶסְתֵּר הַמַּלְכָּה בַת־אֲבִיחַיִל וּמָרְדֳּכַי הַיְּהוּדִי אֶת־כָּל־תֹּקֶף לְקַיֵּם אֵת אִגֶּרֶת הַפֻּרִים הַזֹּאת הַשֵּׁנִית׃ - און אסתר המלכה די טאכטער פון אביחיל און מרדכי היהודי האבן געשריבן מיט דער גאנצער מאכט, מקיים צו זיין די דאזיגע צווייטע פורים-איגרת.
דער פסוק איז שווער צו פארשטיין און לכאורה פאסט ער נישט אהער: וואס איז די צווייטע איגרת וואס אסתר שרייבט, און וואס מיינט "את כל תוקף"? וואס האט זי צוגעלייגט אין דער צווייטער איבער דער ערשטער?
דערקלערט דער מלבי"ם: אסתר האט געוואלט אז די דאזיגע מגילה זאל ווערן א חלק פון די כ"ד כתבי הקודש, און אויף דעם איז געווען א מחלוקת צווישן די חכמים, ווייל ס'איז דאך אסור מוסיף צו זיין אויף די כתבי הקודש. און ווי חז"ל זאגן אז אסתר האט געשיקט צו די חכמים "קבעוני לדורות" - שטעלט אריין מיין ספר לדורות צווישן די כתבי הקודש - און לכתחילה האבן זיי נישט מסכים געווען. און אזוי אויך איז געווען א טענה אויף דער קבלה פון די טעג אלס א קביעות, ווייל לכאורה איז פאראן אן איסור מוסיף צו זיין אויף וואס ס'שטייט אין דער תורה, און מ'איז עובר אויף בל תוסיף און מ'שטעלט אוועק א נייעם מועד און יום טוב וואס שטייט נישט אין דער תורה. דערפאר האט אסתר געמוזט זיך משתתף זיין מיט מרדכי און שרייבן מיט דעם תוקף המלכות וואס זי האט געהאט, "לקיים את איגרת הפורים הזאת השנית" - מקיים צו זיין די איגרת אליין וואס זי שיקט זיי יעצט, דאס הייסט די מגילה. אז מ'זאל מקיים זיין אלעס וואס שטייט דערין, פון "ויהי בימי אחשורוש" ביז "ודובר שלום לכל זרעו", און אז איר דין זאל זיין פונקט ווי אלע כתבי הקודש. און בפרט אז אסתר איז געווען א נביאה, איינע פון די שבע נביאות, און דערפאר האט זי געהאט דעם כוח צו שיקן אן איגרת און זיי מודיע זיין - סיי מצד דעם כוח הנבואה וואס זי האט פארמאגט און סיי מצד דעם כוח המלכות וואס זי האט געהאט אין האנט, און דאס מיינט "כל תוקף".
וַיִּשְׁלַח סְפָרִים אֶל־כָּל־הַיְּהוּדִים אֶל־שֶׁבַע וְעֶשְׂרִים וּמֵאָה מְדִינָה מַלְכוּת אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ דִּבְרֵי שָׁלוֹם וֶאֱמֶת׃ - און ער האט געשיקט בריוו צו אלע אידן, צו די הונדערט זיבן און צוואנציג מדינות פון אחשורוש'ס קעניגרייך, ווערטער פון שלום און אמת.
וואס מיינט "דברי שלום ואמת"? וויבאלד ס'איז דא געווען א מחלוקת, האט זי צו זיי געשריבן מען זאל מאכן שלום צווישן די חכמים און זוכן דעם אמת על פי הלכה - אז אירע ווערטער זענען ריכטיג און אזוי דארף מען טון, און דורך דעם וואס יעדער וועט מקיים זיין אירע ווערטער וועט די מחלוקת איינשטילן און די זאך וועט ווערן אנגענומען ביי יעדן.
"דברי הצומות וזעקתם" - דער ענטפער אויף דער טענה פון בל תוסיף
לְקַיֵּם אֶת־יְמֵי הַפֻּרִים הָאֵלֶּה בִּזְמַנֵּיהֶם כַּאֲשֶׁר קִיַּם עֲלֵיהֶם מָרְדֳּכַי הַיְּהוּדִי וְאֶסְתֵּר הַמַּלְכָּה וְכַאֲשֶׁר קִיְּמוּ עַל־נַפְשָׁם וְעַל־זַרְעָם דִּבְרֵי הַצּוֹמוֹת וְזַעֲקָתָם׃ - מקיים צו זיין די דאזיגע טעג פון פורים אין זייערע צייטן, אזוי ווי מרדכי היהודי און אסתר המלכה האבן אויף זיי אוועקגעשטעלט, און אזוי ווי זיי האבן מקבל געווען אויף זיך און אויף זייערע קינדער די זאכן פון די תעניתים און זייער געשריי.
וואס זענען די "דברי הצומות וזעקתם"? און אויב וועסטו זאגן תענית אסתר - דאס געהערט נישט צום ענין, ווייל תענית אסתר איז דאך נישט אין בחינה פון "צומות וזעקה" וואס מיר טוען, נאר זי איז ווי א תענית וואס מען פלעגט פאסטן ווען מען איז ארויס אין מלחמה. און כאטש עס איז דא אין דעם א רמז, רעדט נישט דער פשוטו של מקרא דערפון, און בפרט אז תענית אסתר שטאמט נישט פון די טעג פון אסתר נאר פון א שפעטערער תקופה, און אין דער גמרא איז נישטא קיין זכר פון פאסטן ערב פורים. און נאך איז שווער: ס'איז דאך שוין פריער געזאגט געווארן "קימו וקבלו היהודים עליהם ועל זרעם", און אז זיי האבן שוין מקבל געווען, פארוואס פעלט אויס צו שיקן בריוו און זיי הייסן מקיים זיין די ימי הפורים? און בכלל, צי דארף מען דען פאר פורים אזוי פיל איבעררעדן? א מענטש אליין וואלט דאך געמאכט צען מאל פורים.
נאר, זאגט דער מלבי"ם, קעגן דעם וואס זיי האבן געטענהט אז מ'קען נישט מוסיף זיין א יום טוב מדעתנו און מ'קען נישט קובע זיין אלס א חוק עולם א טאג וואס זאל זיין א יום טוב און משתה ושמחה פאר כלל ישראל - קומט אסתר מיט א טענה: איך בין נישט עובר אויף בל תוסיף. ווייל מיר וועלן דאך פרעגן: אלע מצוות דרבנן, לכאורה זענען זיי דאך בל תוסיף. שלמה המלך האט מתקן געווען נטילת ידים - בל תוסיף? אלע סייגים וואס חכמים האבן אונז געשטעלט - בל תוסיף? ווי אזוי איז דען דא א מקום פאר די שבע מצוות דרבנן און פאר אלע תקנות חכמים דורכאויס די דורות? דער תירוץ איז: בל תוסיף איז נאר ווען א מענטש קומט און זאגט אז עס זענען נישטא קיין תרי"ג מצוות נאר תרי"ד, תרט"ו, תרט"ז - דאס הייסט ער לייגט צו מצוות און זאגט אז די תורה האט מוסיף געווען. אבער דער וואס קומט מאכן א סייג און א גדר, און ער איז פון די חכמים וואס האבן דעם כח דאס צו טון - איז דערין גארנישט קיין איסור.
דאס איז וואס אסתר זאגט זיי: איך וויל דאס נישט גלייכשטעלן צו א דין תורה און קובע זיין אז עס איז דא דערין א חיוב מדין תורה - ווייל דעמאלט וואלט טאקע געווען דערין בל תוסיף. איך וויל אז די זאך זאל זיין מצד קבלה, ווי אן ענין פון א נדר וואס זיי האבן מקבל געווען אויף זיך. פונקט ווי אן אשכנזי וואס עסט נישט קיין קטניות פסח; וועלן מיר דען זאגן אז ער האט מוסיף געווען אויף א מצות עשה, אז די תורה האט געזאגט "לא יראה לך שאור" און ער זאגט לא יראה לך חומוס? נאר ער קומט דאך נישט זאגן אז די תורה האט דאס אסור געמאכט, נאר אלס א נדר האבן מיר מקבל געווען אויף זיך זיך צוריקצוהאלטן אויך פון דעם אלס א גדר און א סייג. און אזוי זאגט אסתר: נעמט דאס נישט אן מדין תורה נאר מצד דער מצוה פון אסתר און מרדכי - און דעמאלט איז דא נישטא קיין בל תוסיף. און דאס איז "לקיים את ימי הפורים האלה בזמניהם כאשר קיים עליהם מרדכי היהודי ואסתר המלכה": א ציווי פון מרדכי ואסתר, און נישט קיין ציווי התורה.
און אויב וועסטו טענהן: וואס איז מיר א חילוק א תוספת מדין תורה אדער א תוספת מדין נדר, סוף כל סוף האט דאך די תורה דאס נישט באפוילן און דו לייגסט צו א באפעל - אויף דעם ענטפערט אסתר: "וכאשר קימו על נפשם ועל זרעם דברי הצומות וזעקתם". וואס וועט איר זאגן אויף די ארבע תעניות, צום גדליה, עשרה בטבת, שבעה עשר בתמוז? זיי זענען דאך אויך א שפעטערע תקנה וואס שטייט אין כתובים, און זיי זענען נישט מדין תורה. און פארוואס ווערט דאס דארט נישט גערעכנט פאר א הוספה אויף דין תורה? נאר ווייל מיר זאגן נישט אז די תורה האט אויף זיי מצווה געווען, נאר מיר פון זיך אליין פירן זיך מיט דער תוספת און זאגן אז זי איז מדרבנן. אויב אזוי, זאגט אסתר, נעמט אויך אן דעם יום טוב וואס איך שטעל אוועק מדרבנן - אויב איר קענט פאסטן מדרבנן, מאכט אויך א יום טוב מדרבנן. און פונקט ווי דארט ווערט די זאך נישט פאררעכנט פאר קיין תוספת און ישראל האבן דאס מקבל געווען אויף זיך, אזוי אויך וואס איך זאג אייך וועט נישט גערעכנט ווערן פאר קיין תוספת און ישראל וועלן דאס מקבל זיין אויף זיך.
וּמַאֲמַר אֶסְתֵּר קִיַּם דִּבְרֵי הַפֻּרִים הָאֵלֶּה וְנִכְתָּב בַּסֵּפֶר׃ - און דער באפעל פון אסתר האט מקיים געווען די דאזיגע רייד פון פורים, און עס איז פארשריבן געווארן אין ספר.
וואס איז דאס "ומאמר אסתר קים"? ערקלערט דער מלבי"ם: לויט אירע טענות און רייד וואס זי האט געשריבן צו די חכמים פון יענעם דור זענען נתקיים געווארן די ימי הפורים. אלע האבן מסכים געווען צו אירע ווערטער, מסכים געווען צו האלטן די ימי הפורים פאר ימים טובים און זיי מאכן פאר א חוק עולם - דער מאמר אסתר האט גורם געווען אז עס זאל זיין א קיום און א באשטעטיגונג צו דער זאך. און נאך מער: "ונכתב בספר" - די חכמים האבן מסכים געווען אז די מעשה פונעם נס הצלה פון ישראל אין די טעג פון מרדכי ואסתר זאל פארשריבן ווערן אין א ספר, און אז די דאזיגע מגילה זאל זיין א חלק פון די כ"ד כתבי הקודש. יענע מחלוקת וואס איז געווען אין אנהויב האט זיך געענדיגט, און אלע האבן מסכים געווען מקיים צו זיין די זאך און אנצונעמען די רייד פון אסתר.
צום סך-הכל:
דער סוף פונעם קאפיטל אנטפלעקט ווי טיף דער נס איז געווען און ווי שטארק ער איז געווען פארבארגן פון די אויגן. די פרוזים, צו וועמען די ערשטע אגרות זענען נישט אנגעקומען, האבן שוין גערוהט י"ד און האבן דעם נס תיכף דערשפירט, און דערפאר האבן זיי פון זיך אליין מקבל געווען א יום טוב. די מוקפים, וואס האבן געזען דעם קעניג'ס מיליטער ארום זיך, האבן בכלל נישט געשפירט דעם נס - און נאר מרדכי'ס אגרת האט זיי אנטפלעקט אז די ערשטע אגרות זענען קיינמאל נישט בטל געווארן, אז זייער רשות איז אויסגעלאפן י"ג, און אז זייער גאנצע הצלה איז אנגעהאנגען געווען דערין וואס דער פחד פון מרדכי איז געפאלן אויף די שרים און זיי האבן פארהוילן די ספרים. צוליב דעם זענען נקבע געווארן צוויי טעג, יעדער איינער אין דעם טאג וואס ער האט גערוהט פון זיינע פיינט. מרדכי האט מתקן געווען משתה ושמחה קעגן דעם יגון, און מתנות לאביונים קעגן דעם אבל אנשטאט א פאלקאמען יום טוב וואס מען האט נישט קיין כח צו גזירה'ן אויף כלל ישראל. און דער נאמען "פורים" איז באשטימט געווארן צו דערמאנען אז דער גורל פון המן איז פארוואנדלט געווארן אין אונזער גורל, אז ישראל שטייט העכער פונעם מזל און דער אויבערשטער האט איבערגעדרייט די מערכה. און צום סוף איז געקומען אסתר מיט דעם כח פון איר נבואה און מלכות, האט פארענטפערט די טענה פון בל תוסיף מיט דער כח פון די תעניות וואס ישראל האבן מקבל געווען מדרבנן, און מיט איר מאמר זענען די ימי הפורים נתקיים געווארן לדורות און די מגילה איז פארשריבן געווארן אין ספר, צווישן די כתבי הקודש.