אין דעם קאפיטל שטייען מיר ביי דער ווענדפונקט: המן איז געהאנגען געווארן, בית המן איז געגעבן געווארן פאר אסתר, און מרדכי איז געקומען פארן מלך. נאר די עיקר פראבלעם שטייט נאך אלץ אויף איר ארט - די ערשטע בריוו זענען שוין פארשפרייט געווארן אין אלע מדינות המלך, און א כתב וואס איז געשריבן געווארן בשם המלך און פארחתמ'עט געווארן מיט דער טבעת המלך קען מען נישט צוריקציען. ממילא מוז דער גאנצער מהלך פון דער הצלה פון כלל ישראל אויפגעבויט ווערן נישט אלס א ביטול פון דער גזירה, נאר אלס א ביאור דערויף. אויף דעם יסוד בויט דער מלבי"ם דעם גאנצן קאפיטל, און דערמיט ווערן פארענטפערט אלע פרטים.
וַיֹּאמֶר הַמֶּלֶךְ אֲחַשְׁוֵרֹשׁ לְאֶסְתֵּר הַמַּלְכָּה וּלְמׇרְדֳּכַי הַיְּהוּדִי: הִנֵּה בֵית הָמָן נָתַתִּי לְאֶסְתֵּר, וְאֹתוֹ תָּלוּ עַל הָעֵץ עַל אֲשֶׁר שָׁלַח יָדוֹ בַּיְּהוּדִים. - און דער מלך אחשורוש האט געזאגט צו אסתר המלכה און צו מרדכי היהודי: אט דעם הויז פון המן האב איך געגעבן פאר אסתר, און אים האט מען געהאנגען אויפן בוים פאר דעם וואס ער האט אויסגעשטרעקט זיין האנט קעגן די אידן.
וְאַתֶּם כִּתְבוּ עַל הַיְּהוּדִים כַּטּוֹב בְּעֵינֵיכֶם בְּשֵׁם הַמֶּלֶךְ וְחִתְמוּ בְּטַבַּעַת הַמֶּלֶךְ, כִּי כְתָב אֲשֶׁר נִכְתָּב בְּשֵׁם הַמֶּלֶךְ וְנַחְתּוֹם בְּטַבַּעַת הַמֶּלֶךְ אֵין לְהָשִׁיב. - און איר, שרייבט וועגן די אידן ווי עס איז גוט אין אייערע אויגן בשם המלך, און פארחתמ'עט עס מיט דער טבעת המלך, ווייל א שריפט וואס איז געשריבן געווארן בשם המלך און פארחתמ'עט מיט דער טבעת המלך קען מען נישט צוריקציען.
דערקלערט דער מלבי"ם, אז פאר דעם צוועק זאגט איר אחשורוש "הנה בית המן נתתי לאסתר". און כדי צו פארשטיין וויאזוי ער באזייטיגט דערמיט דעם חשש, דארף מען מקדים זיין: ווען די צווייטע בריוו קומען אן צו די פעלקער, זענען פאראן צוויי חששות.
דער ערשטער חשש: דערווייל האבן די פעלקער געהערט די שמועה בעל פה, און כאטש עס איז נאך נישט געקומען דער טאג פון י"ג [אדר], גרייטן זיי זיך שוין צום דרייצנטן טאג, און הייבן שוין אן פריער "אויפן חשבון" צו פייניגן די אידן און זיי צו דערדרוקן. אויף דעם זאגט דער מלך: דאס קען איך לייזן גרינג. אין די ערשטע בריוו פון המן, אינעם אפענעם פתשגן הכתב, איז בלויז געשטאנען אז מ'זאל זיין "עתידים ליום הזה" - און עס איז נישט קלאר געווען ווער עס זאל זיין גרייט און אויף וואס מ'זאל זיין גרייט. יעצט שיק איך נאך א פתשגן. גיט אכט: פונקט ווי המן האט געשיקט אן אפענעם שריפט צוזאמען מיט א פארבארגענעם בריוו וואס זאל געעפנט ווערן ערשט אין יום י"ג, אזוי אויך ניצט אחשורוש די זעלבע שיטה - אן אפענעם בריוו, און נעבן אים א פארשלאסענעם און פארחתמ'עטן בריוו וואס וועט געעפנט ווערן אום יום י"ג. און אינעם צווייטן אפענעם בריוו וועט קלאר אויסגעטייטשט ווערן ווער עס וועט זיין גרייט: די אידן. און אויף וואס זיי וועלן זיין גרייט: זיך צו נוקם זיין אין זייערע פיינט. דערמיט ווערט פארמיטן די פראבלעם אז די פעלקער זאלן שארפן די שווערדן, ווייל אינעם אפענעם בריוו שטייט קלאר אז די אידן זענען גרייט זיך נוקם צו זיין אין זייערע שונאים. קומט אויס אז דער צווייטער פתשגן איז נישט קעגן דעם ערשטן, נאר ער איז אים מפרש: דער ערשטער האט געזאגט סתם אזוי "צו זיין גרייט", און דער צווייטער טייטשט אויס ווער עס איז גרייט און פאר וואס. וואס ביז יעצט זענען בלויז געווען קלאנגען אז מ'גייט חלילה אומברענגען די אידן, ווערט יעצט קלאר אין אן אפענעם בריוו אז דער גאנצער ציל איז אז די אידן זאלן זיך נוקם זיין אין זייערע פיינט.
אבער עס בלייבט נאך דער צווייטער חשש: עס וועט דאך אנקומען דער דרייצנטער טאג, און דעמאלט וועט מען עפענען די פארבארגענע און פארחתמ'עטע בריוו פון המן, וואו עס שטייט אז די גוים זאלן זיך נוקם זיין אין די אידן און אלעמען אויסמארדן. טאקע, מ'וועט אויך עפענען דעם פארבארגענעם בריוו פון אחשורוש וואו עס שטייט אז די אידן זאלן זיך נוקם זיין אין זייערע שונאים, און ס'איז נישט קיין סתירה - די שלאגן זיך קעגן די - אבער אסתר'ס טענה איז דאך גערעכט: אפשר וועלן זיי מנצח זיין? דו גיסט רשות צו שלאגן מיין פאלק, און ווער גאראנטירט מיר אז די אידן וועלן איבערהאנט נעמען?
אויף דעם ענטפערט איר דער מלך: איך האב א לעזונג. "הנה בית המן נתתי לאסתר, ואותו תלו על העץ על אשר שלח ידו ביהודים". דא ענטפערט דער מלבי"ם אויף דער קשיא מיט וואס בארואיגט דאס. דער שר אין יעדער מדינה באקומט אין זיינע הענט צוויי סותר'דיגע בריוו, און ער הערט אז די ווינטן וואס בלאזן פונעם פאלאץ האבן זיך געביטן: ס'איז דא געווען א מענטש וואס האט געטראכט שלעכטס אויף די אידן - האט מען אים הינריכטעט; זיין הויז האט מען געגעבן פאר אסתר און מרדכי. וועלכן בריוו וועט דער שר אויפדעקן? אוודאי דעם צווייטן, וואו עס שטייט אז די אידן זאלן זיך נוקם זיין אין זייערע שונאים, ווייל ער זעט דאך אז דער מלך האט ליב די אידן. דעם ערשטן בריוו וועט ער באהאלטן, ווייל ס'איז אים נישט כדאי זיך אנצוהייבן מיט אחשורוש, וואס האט זיך שוין נוקם געווען אין די שונאי ישראל און איז נישט גרייט זיי צו פארטיליגן. קומט אויס אז אויך דער צווייטער חשש פאלט אוועק: ס'וועט נישט זיין קיין גלייכע מלחמה פון כוחות, ווייל די שרים וועלן באהאלטן די בריוו פון המן און וועלן נאר אנטפלעקן די צווייטע בריוו.
וַיִּקָּרְאוּ סֹפְרֵי הַמֶּלֶךְ בָּעֵת הַהִיא בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁלִישִׁי הוּא חֹדֶשׁ סִיוָן בִּשְׁלוֹשָׁה וְעֶשְׂרִים בּוֹ, וַיִּכָּתֵב כְּכׇל אֲשֶׁר צִוָּה מׇרְדֳּכַי אֶל הַיְּהוּדִים וְאֶל הָאֲחַשְׁדַּרְפְּנִים וְהַפַּחוֹת וְשָׂרֵי הַמְּדִינוֹת אֲשֶׁר מֵהֹדּוּ וְעַד כּוּשׁ שֶׁבַע וְעֶשְׂרִים וּמֵאָה מְדִינָה, מְדִינָה וּמְדִינָה כִּכְתָבָהּ וְעַם וָעָם כִּלְשֹׁנוֹ, וְאֶל הַיְּהוּדִים כִּכְתָבָם וְכִלְשׁוֹנָם. - און עס זענען גערופן געווארן די סופרים פונעם מלך אין יענער צייט, אינעם דריטן חודש וואס דאס איז חודש סיון, אויפן דריי און צוואנציגסטן טאג דערין, און עס איז געשריבן געווארן לויט אלץ וואס מרדכי האט באפוילן, צו די אידן און צו די אחשדרפנים און די פחות און די שרי המדינות פון הודו ביז כוש, זיבן און צוואנציג און הונדערט מדינות, יעדע מדינה לויט איר שריפט און יעדער פאלק לויט זיין לשון, און צו די אידן לויט זייער שריפט און זייער לשון.
לכאורה איז די זאך זייער שווער: פארוואס פארזוימט זיך מרדכי ביז כ"ג סיון? אסתר איז דאך אריין צום מלך אום פסח. הגם מ'קען זאגן אז ס'איז נאך דא צייט, וויבאלד ס'איז ערשט אין אדר פונעם קומענדיגן יאר, אבער ביי אזעלכע ענינים האנדלט מען דאך ווי שנעלער, בפרט נאכדעם וואס די ערשטע בריוו זענען שוין פארשפרייט געווארן אין אלע מדינות הממלכה - וואס דאס וואלט געדארפט מער צואיילן. וואס איז דער פשט פון דעם ווארטן?
דער מלבי"ם ברענגט די ווערטער פונעם אברבנאל: ער האט געווארט ביז כ"ג סיון ווייל ער האט געוואלט אז די זעלבע רצים וואס האבן געטראגן די בריוו פון המן, זאלן זיי פירן אויך די נייע בריוו, און מיט דעם וועלן זייערע ווערטער זיין גלויבווערדיג. ווייל אויב מען באקומט א בריוו און שפעטער קומט אן א בריוו וואס איז סותר דעם ערשטן, איז דא א חשש אז אפשר איז דער צווייטער נישט אמת, אפשר האבן די אידן אליין געשיקט בריוו זיך צו ראטעווען. אבער אויב דער זעלבער שליח וואס האט איבערגעגעבן דעם ערשטן קערט זיך צוריק נאך א חודש און גיט איבער אויך דעם צווייטן - איז דאס א סימן אז די זאך קומט פונעם מלך. און מען דארף פארשטיין אז דאס איז נישט ווי היינטיגע צייטן, ווען מען קען שיקן אן אימעיל, אויפהייבן א טעלעפאן אדער שיקן א פאקס און באקומען א באשטעטיגונג אויף דער גזירה. א מענטש קומט אן און גיט איבער א בריוו, און ס'איז זייער מעגליך אז מען נארט יענעם אפ און דאס איז בכלל נישט דער בריוו פונעם מלך. דערפאר גיבן דווקא די ערשטע רצים א תוקף פאר די צווייטע בריוו. און דאס איז דער פשט אויפ'ן דאטום: כ"ג סיון זענען ערשט צוריקגעקומען די רצים פון דער נסיעה פון המנ'ס ערשטע בריוו, און מען האט געמוזט ווארטן אויף זייער צוריקקער.
דער מלבי"ם דייק'ט נאך ווייטער: "ואל היהודים ככתבם וכלשונם" - פארוואס האט מרדכי צוגעלייגט צו שרייבן אויך צו די אידן? צוויי טעמים: ערשטנס, צו די שרים זענען אנגעקומען צוויי בריוו וואס זענען לכאורה סותר איינער דעם צווייטן - פון איין זייט אז די גוים זאלן הארגענען די אידן, און פון דער צווייטער זייט אז די אידן זאלן הארגענען זייערע פיינט - און זיי מעגן טון לויט זייער פארשטאנד. האט מרדכי געזאגט: איך וועל זען אז די זאך זאל פארשפרייט ווערן ווי אזוי איך וויל, און דערפאר שיק איך די בריוו אויך צו די אידן אליין, זיי זאלן וויסן צו זיין גרייט; און אויך אידן וואס האבן נאך נישט געהערט פון דער גזירה - וועלן יעצט הערן דורך דער פארשפרייטונג. צווייטנס, ווער עס האט נישט באקומען די ערשטע בריוו און באקומט נאר די צווייטע, קען קלערן אז אפשר איז ער נישט מחויב מקיים צו זיין דאס וואס שטייט דערין. דערפאר האט מען געשריבן צו זיי קלאר: דא איז פאראן א חיוב, א צווייטע פקודה פונעם מלך, און זי איז די וואס בלייבט און זי איז די וואס איז למעשה מבטל די ערשטע פקודה.
וַיִּכְתֹּב בְּשֵׁם הַמֶּלֶךְ אֲחַשְׁוֵרֹשׁ וַיַּחְתֹּם בְּטַבַּעַת הַמֶּלֶךְ, וַיִּשְׁלַח סְפָרִים בְּיַד הָרָצִים בַּסּוּסִים רֹכְבֵי הָרֶכֶשׁ הָאֲחַשְׁתְּרָנִים בְּנֵי הָרַמָּכִים. - און ער האט געשריבן אין נאמען פונעם מלך אחשורוש און פארזיגלט מיט דער טבעת המלך, און ער האט געשיקט בריוו דורך די רצים אויף פערד, רייטערס אויף די שנעלע קעניגליכע געפאדעוועטע פערד.
המן האט געשיקט רצים צופוס, און דא שיקט מען אויף פערד. זאגט דער מלבי"ם אז לויט ווי עס איז פריער ערקלערט געווארן, איז די זאך פארשטענדליך להפליא: די דאזיגע רצים זענען דאך די זעלבע רצים וואס זענען יעצט ערשט צוריקגעקומען פון דער נסיעה מיט די ערשטע בריוו. זיי האבן ארומגערייזט איבער דער גאנצער וועלט און זענען צוריקגעקומען אויסגעמאטערט, דערפאר האט מען זיי באזארגט מיט טראנספארט - פערד, כדי זיי זאלן קענען אנקומען צו די מענטשן טראץ זייער מידקייט. און נאך א טעם: די אידן זענען געווען אנגעצויגן מיט שרעק און האבן געציטערט, און מען דארף זיי בארואיגן באלד. מען טאר נישט פארשלעפן די בשורה, נאר שיקן אזוי שנעל ווי מעגליך, כדי אראפצונעמען דעם צער און יגון ואנחה פון כלל ישראל.
אֲשֶׁר נָתַן הַמֶּלֶךְ לַיְּהוּדִים אֲשֶׁר בְּכׇל עִיר וָעִיר לְהִקָּהֵל וְלַעֲמֹד עַל נַפְשָׁם, לְהַשְׁמִיד וְלַהֲרֹג וּלְאַבֵּד אֶת כׇּל חֵיל עַם וּמְדִינָה הַצָּרִים אֹתָם טַף וְנָשִׁים, וּשְׁלָלָם לָבוֹז. - אז דער מלך האט ערלויבט פאר די אידן אין יעדער שטאט זיך צונויפצוקומען און שטיין אויף זייער לעבן, צו פארטיליגן, צו טויטן און אומברענגען דאס גאנצע מיליטער פון סיי וועלכן פאלק און מדינה וואס שטעלן זיי אין געפאר, קינדער און פרויען, און זייער פארמעגן צו רויבן.
בְּיוֹם אֶחָד בְּכׇל מְדִינוֹת הַמֶּלֶךְ אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ, בִּשְׁלוֹשָׁה עָשָׂר לְחֹדֶשׁ שְׁנֵים עָשָׂר הוּא חֹדֶשׁ אֲדָר. - אין איין איינציגן טאג אין אלע מדינות פונעם מלך אחשורוש, אינעם דרייצנטן טאג פונעם צוועלפטן חודש, דאס איז חודש אדר.
המן האט געזאגט אומצוברענגען אין איין טאג, און ערשט דערנאך "ושללם לבוז", וואס מיינט אז דאס פלינדערן וועט זיין שפעטער. אבער מרדכי זאגט "ושללם לבוז" - אין איין טאג: אינעם זעלבן טאג אליין סיי די הריגה און סיי די ביזה. וואס איז דער חילוק, און פארוואס האט המן צעטיילט אויף צוויי טעג בעת מרדכי האט עס פאראייניגט?
ערקלערט דער מלבי"ם: מרדכי האט געוואלט אז די אידן זאלן גארנישט נעמען פונעם שלל. פארוואס? ווייל אויב זיי וועלן נעמען פונעם שלל, וועט דאס אויסזען נישט גוט - עס וועט אויסקוקן ווי מען איז געגאנגען פלינדערן און כאפן ביזה, אן איד הרג'עט א גוי צוליב געלט. דערפאר האט ער געזאגט: דעם זעלבן טאג וואס איר וועט זיך שלאגן, אינעם זעלבן טאג זאל מען נעמען דעם שלל. און ווען א מענטש האט די ברירה צו טויטן דעם גוי וואס קומט אים אומברענגען, און פון דער צווייטער זייט זיך ארומווארפן אויפ'ן שלל, ווער וועט זיך דען אומקוקן אויפ'ן שלל בשעת איינער באדראעט זיין לעבן? קומט אויס אז עס וועט בכלל נישט זיין קיין צייט צו כאפן דעם שלל.
ובפרט אז פיל פרעגן: ס'איז דאך דאס געלט פון עמלק געווען פארבאטן, אזוי ווי מיר האבן געזען ביי אגג - "מה קול הצאן הזה באזני"; ווי אזוי ערלויבט ער זיי דען צו נעמען שלל? עס זענען דא דערויף תירוצים וואס ערקלערן ווען עס איז נאסר געווארן, און טייל זאגן אז אין דעם שלב איז עס נאך נישט געווען אסור. אבער דער עיקר תירוץ איז לויט אונזער מהלך: היות די לעצטע בריוו זענען געשריבן געווארן אלס א פירוש און הוספה צו דעם וואס עס האט געפעלט אין די ערשטע בריוו, קענען זיי בדרך הטבע גארנישט אראפנעמען פון וואס עס שטייט אין די ערשטע, נאר בלויז צולייגן דערויף. און דערפאר איז ער געווען געצוואונגען צו שרייבן "ושללם לבוז".
זאגט דער מלבי"ם, אז מרדכי וואלט בעסער געוואלט בכלל נישט דערמאנען קיין שלל - פאר וואס עפעס עס זיי ערלויבן, דאס מאכט נאר א פראבלעם. נאר ער איז געווען געבונדן מיט א באגרעניצונג. מען קען געבן א משל: ווען א מענטש בויט א נייע ווילא, פלאנעוועט ער עס ווי ער וויל; אבער ווען ער רענאווירט א הויז, איז ער אנגעוואנדן אין די זיילן פונעם קאנטראקטאר און אין די ערטער פון די וואסער-רערן, און ער קען נישט טון פונקט ווי זיין הארץ גלוסט. זאגט מרדכי: איך בוי נישט קיין נייע ווילא. ווען איך בוי ווען א נייע ווילא, וואלט איך געגעבן א באפעל אז מען רירט נישט צו צום שלל, מיר זוכן נישט קיין געלט. אבער היות איך רענאוויר נאר א הויז - עס זענען דא די ערשטע בריוו וואס איך דארף זיי ערקלערן אין די צווייטע בריוו - האב איך נישט קיין ברירה נאר זיך צוצופאסן צו זיי. אין די ערשטע בריוו האט המן געשריבן "ושללם לבוז", און איך טייטש אויס אז די כוונה איז אז די אידן זאלן רויבן דעם שלל פון די גוים; ווייל אויב נישט, בין איך כביכול גורע פון דער גזירה פונעם מלך. און כדי עס זאל פון דעם נישט ארויסקומען קיין קלקול, האט מרדכי באשאפן א מצב וואו דאס וועט נישט זיין קיין פראבלעם: "ושללם לבוז ביום אחד" - זיי וועלן נישט האבן קיין צייט צו כאפן דעם שלל.
המן, לעומת זאת, האט געזאגט: היינט הרג'עט מען און מארגן נעמט מען שלל. און פארוואס? ווייל המן האט זייער מורא געהאט פון זיינע מענטשן. ער האט געוואוסט אז אויב מען וועט זיי ערלויבן צו צורויבן ביזה, וועלן זיי זיך ווארפן אויפ'ן שלל און זאגן: וואס אינטערעסירט מיך יעצט צו הרג'ענען? דא איז דא געלט, איך וועל נעמען דאס געלט און שפעטער וועל איך הרג'ענען. דערפאר האט ער באפוילן: קודם כל הרג'עט מען, ענדיג די ארבעט, דאס עסן קומט ערשט נאכ'ן ארבעטן. דערפאר האט המן צעטיילט די זאך אויף צוויי טעג, ווייל אויב ער וואלט אלעס געטאן אין איין טאג - וואלט קיינער נישט געגאנגען הרג'ענען, נאר יעדער וואלט געלאפן נעמען שלל.
פַּתְשֶׁגֶן הַכְּתָב לְהִנָּתֵן דָּת בְּכׇל מְדִינָה וּמְדִינָה גָּלוּי לְכׇל הָעַמִּים, וְלִהְיוֹת הַיְּהוּדִים עֲתִידִים לַיּוֹם הַזֶּה לְהִנָּקֵם מֵאֹיְבֵיהֶם. - אן אפשריפט פונעם שריפט צו געבן דעם באפעל אין יעדער מדינה און מדינה, אפן פאר אלע פעלקער, און אז די אידן זאלן זיין גרייט אויף דעם דאזיגן טאג זיך צו נוקם זיין אין זייערע פיינט.
ווי מיר האבן געזאגט: דער אפענער בריוו איז אז די אידן וועלן זיין גרייט זיך צו נוקם זיין אין זייערע פיינט - קלאר און מפורש ווער און וואס. און בלויז אינעם פארבארגענעם שריפט, וואס מען וועט עפענען אין טאג פון י"ג, וועט זיין דער ביאור אויף המנ'ס ערשטע פארבארגענע אגרות: דאס וואס עס שטייט דארט "על היהודים", איז די כוונה נישט אנדערש נאר אז די אידן וועלן זיך אפגעבן מיט די גוים.
הָרָצִים רֹכְבֵי הָרֶכֶשׁ הָאֲחַשְׁתְּרָנִים יָצְאוּ מְבֹהָלִים וּדְחוּפִים בִּדְבַר הַמֶּלֶךְ, וְהַדָּת נִתְּנָה בְּשׁוּשַׁן הַבִּירָה. - די לויפערס, רייטערס אויף די קעניגליכע שנעלע פערד, זענען ארויסגעגאנגען דערשראקן און געאיילט מיטן באפעל פונעם קעניג, און דער באפעל איז געגעבן געווארן אין שושן הבירה.
וואס מיינט "מבוהלים"? ערקלערט דער מלבי"ם: די לויפערס זענען ארויסגעגאנגען דערשראקן, ווייל זיי האבן נישט פארשטאנען פארוואס מען שיקט זיי א צווייט מאל. טראגן א גזירה - דאס פארשטייט מען; אבער פלוצלונג, קוים וואס דו ביסט אנגעקומען, און אנשטאט זיצן און עסן זאגט מען דיר: זעץ זיך אויפ'ן פערד און נעם נייע אגרות. דערפאר איז ער ארויסגעגאנגען מיט א בהלה, ווייל ער האט נישט באגריפן וואס איז דער באדייט פונעם צווייטן שליחות.
און נאך האט מרדכי זיך קלוג באגאנגען, זאגט דער מלבי"ם: "והדת ניתנה בשושן הבירה" - דאס האט ער געטאן צום סוף. ערשט האט ער געגעבן פאר אלעמען די אגרות זיי צו פארשפרייטן איבעראל, און ערשט צום לעצט האט ער מגלה געווען די זאך אין שושן. און פארוואס? ווייל ער האט מורא געהאט אז אויב מען וועט געבן דעם באפעל קודם אין שושן, וועלן אלע שונאי ישראל הערן אז די גזירה איז בטל געווארן און זיי וועלן שתדל'ן ביים קעניג, פרובירן מבטל צו זיין דעם ביטול און איבערדרייען אחשורוש'ס דעת צו פארטיליגן די אידן. דערפאר האט ער קודם ארויסגעשיקט די רצים צו אלע מדינות המלך, און ווען די רצים זענען שוין געווען אויפ'ן וועג און מען קען זיי שוין נישט צוריקרופן - ערשט דעמאלט האט ער מפרסם געווען אין שושן אז די גזירה איז בטל געווארן. און אפילו אויב איינער וועט יעצט שתדל'ן ביי אחשורוש צוריקצוברענגען די גזירה, זענען די צווייטע אגרות שוין איבערגעגעבן געווארן, און עס איז שוין צו שפעט עפעס צו ענדערן.
וּמׇרְדֳּכַי יָצָא מִלִּפְנֵי הַמֶּלֶךְ בִּלְבוּשׁ מַלְכוּת תְּכֵלֶת וָחוּר וַעֲטֶרֶת זָהָב גְּדוֹלָה וְתַכְרִיךְ בּוּץ וְאַרְגָּמָן, וְהָעִיר שׁוּשָׁן צָהֲלָה וְשָׂמֵחָה. - און מרדכי איז ארויסגעגאנגען פון פאר'ן קעניג מיט קעניגליכע קליידער פון תכלת און ווייס, און מיט א גרויסער גאלדענער קרוין, און א מאנטל פון פיינעם ליוונט און פורפור, און די שטאט שושן האט געיובלט און זיך געפרייט.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער פסוק קומט ווייזן מרדכי'ס צדקות: ער איז נישט געווען גרייט אנצונעמען אויף זיך קיין שום גדולה, קיין שום מעלה און קיין שום כבוד, ביז ער איז געווען זיכער אז די גזירה איז בטל געווארן און אז עס איז דא א רואיגקייט פאר זיינע אידישע ברידער פון דער שרעקליכער גזירת שמד. כל זמן זיי זענען געווען אין סכנה האט ער נישט געזאגט "וואס גייט מיך אן, איך האב דאך שוין באקומען דעם מינוי איבער בית המן, לאמיר זיך אנטאן בגדי מלכות" - ווייל "איככה אוכל וראיתי באבדן מולדתי". דערפאר האט מרדכי ווייטער זיך געפירט מיט שפלות, און ערשט נאכדעם וואס די רצים זענען ארויסגעגאנגען געאיילט און די גזירה איז בטל געווארן - "ומרדכי יצא מלפני המלך בלבוש מלכות תכלת וחור".
און נאך א דיוק: "והעיר שושן צהלה ושמחה" - און גלייך דערנאך "ליהודים היתה אורה ושמחה". אויב דער צווייטער פסוק רעדט פון די אידן, מוז זיין אז דער ערשטער רעדט פון די גוים. און וואס האבן זיי צו דער שמחה? מקים צו זיין דעם מאמר החכם "ברבות צדיקים ישמח עם": אויך אלע פעלקער, זאגט דער מלבי"ם, האבן זיך געפרייט ווען מרדכי הצדיק איז נתעלה געווארן. און מען האט שוין פריער דערציילט, אז די גוים האבן געוואוסט אפצושאצן די צדיקים וואס זענען געווען אין זייער פלאץ. אמאל איז אויפגעקומען א שאלה וועגן דעם קבר פונעם חפץ חיים, ווען מען האט אים געוואלט ארויפברענגען קיין ארץ ישראל. זענען געקומען די גוים פון ראדין און האבן זיך קעגנגעשטעלט, און נישט מסכים געווען מען זאל אריבערפירן דעם קבר. זיי האבן געזאגט: דא איז געווען א אידישער "ראבין", און ער האט אונז געראטעוועט און באשיצט, און מיר זענען נישט מסכים מען זאל אים צונעמען צו א צווייטן ארט. ווען עס איז פאראן א מענטש א צדיק, אפילו די גוים דערקענען זיין גדולה און זיין מעלה.
לַיְּהוּדִים הָיְתָה אוֹרָה וְשִׂמְחָה וְשָׂשֹׂן וִיקָר. - פאר די אידן איז געווען ליכטיגקייט, שמחה, ששון און כבוד.
און בפרט פאר די אידן איז געווען א שמחה כפולה ומכופלת. און מ'האט שוין פריער מסביר געווען אז דער מלבי"ם באלייכט עטליכע מאל דעם חילוק צווישן שמחה און ששון: שמחה איז אן אינעווייניגסטע שמחה אינעם הארץ, און ששון איז דער אויסערלעכער אויסדרוק - ווען א מענטש פרייט זיך און טאנצט. און די זאכן זענען נישט מוכרח תלוי איינס אינעם צווייטן: עס איז פאראן א שמח וואס איז נישט קיין שש, ווי איינער וואס פרייט זיך אין הארצן אבער ער גייט אנגעטאן אין בגדי אבל; און עס איז פאראן א שש וואס איז נישט קיין שמח, איינער וואס פון אינדרויסן טאנצט ער און שמייכלט, אבער אין הארצן אינעווייניג איז ער באהאלטן פארטרויערט. ביי די אידן איז אבער געווען סיי דער ששון פון אינדרויסן און סיי דער אינעווייניגסטער אויסדרוק מיט דער שמחת הלב.
און פארוואס איז דווקא דעמאלט געווען די שמחה? "שושנת יעקב צהלה ושמחה בראותם יחד תכלת מרדכי" - פארוואס דווקא ווען זיי האבן געזען מרדכי'ן ארויסגיין אין אזא לבוש האבן זיי זיך געפרייט? לויטן מלבי"ם איז די זאך וואונדערבאר פארשטענדליך: מרדכי האט דאך נישט מסכים געווען אנצוטאן קיין בגדי כבוד ביז ער האט געוואוסט אז די גזירה איז בטל געווארן. ממילא, ווען מ'האט אים געזען ארויסגיין בלבוש מלכות תכלת וחור, האבן זיי גלייך פארשטאנען אז די גזירה איז בטל געווארן, און דערפאר האבן זיי זיך געפרייט און געטאנצט פאר שמחה.
און מ'האט געזען דערויף נאך אן הסבר. ווען מרדכי איז געקומען אנטאן די בגדי המלך, האט המן געוואלט א ביסל פארמינערן זיין בושה, און האט צו אים געזאגט: גיב מיר דיינע קליידער, אז איך זאל נישט האבן אזעלכע גרויסע בזיונות ווען מ'וועט מיך זען פירן דעם פערד און אויסרופן "ככה ייעשה לאיש". גיב מיר די קאפאטע, דעם כלאט און דעם שטריימל, אז כאטש זאל מען מיינען אז א איד פירט דיך און נישט המן. מרדכי איז איינגעגאנגען דערויף. און דעמאלט האבן אלע געזען ווי א מענטש אנגעטאן ווי א ירושלימער פירט דעם פערד און רופט אויס "ככה ייעשה לאיש". ווער האט אים געזען פון אויבן? די טאכטער פון המן, און זי האט דערקענט די קליידער: אט זענען מרדכי'ס קליידער, אויב אזוי איז דער וואס פירט דעם פערד מרדכי. דעריבער, ווי חז"ל זאגן, האט זי גענומען דעם מיאוס'ן שמוץ-קאמער און עס אויסגעגאסן אויף זיין קאפ, ווייל זי איז געווען זיכער אז דאס איז מרדכי - ווייל זיי האבן געטוישט צווישן זיך די קליידער. נאר מרדכי האט געגעבן פאר המן אלע זיינע קליידער אויסער איין זאך: די ציצית. וועל איך דען געבן פאר א גוי ציצית? דאס איז דאך א צייכן צווישן אונז און דעם אויבערשטן! און וואס איז געווען דער קאליר פון די ציצית? תכלת. דערפאר אין אנהויב, ווען די אידן האבן געזען א מענטש וואס זעט אויס ווי מרדכי פירט דעם וואס איז אנגעטאן אין די מלכות'דיגע קליידער, האבן זיי זיך דערשראקן: צי דאס פאסט פאר מרדכי, אפצוגעבן אזא כבוד פאר המן?! אבער "בראותם יחד תכלת מרדכי" - זיי האבן אריינגעקוקט און געזען אז די ציצית הענגען אראפ דווקא פונעם רייטער וואס זיצט אויפן פערד, און האבן פארשטאנען אז דאס איז דער תכלת מרדכי, די ציציות פון מרדכי היהודי. דעמאלט האט זיך דער שרעק איבערגעדרייט צו שמחה: "שושנת יעקב צהלה ושמחה בראותם יחד תכלת מרדכי".
וּבְכׇל מְדִינָה וּמְדִינָה וּבְכׇל עִיר וָעִיר מְקוֹם אֲשֶׁר דְּבַר הַמֶּלֶךְ וְדָתוֹ מַגִּיעַ, שִׂמְחָה וְשָׂשׂוֹן לַיְּהוּדִים מִשְׁתֶּה וְיוֹם טוֹב, וְרַבִּים מֵעַמֵּי הָאָרֶץ מִתְיַהֲדִים כִּי נָפַל פַּחַד הַיְּהוּדִים עֲלֵיהֶם. - און אין יעדער מדינה און מדינה און אין יעדער שטאט און שטאט, דעם ארט וואו דאס ווארט פונעם מלך און זיין געזעץ דערגרייכט, איז געווען שמחה און ששון פאר די אידן, א משתה און א יום טוב, און פילע פון די פעלקער פונעם לאנד האבן זיך מגייר געווען, ווייל דער פחד פון די אידן איז געפאלן אויף זיי.
זאגט דער מלבי"ם: גיב אכטונג אז דא שטייט "בכל מדינה ומדינה ובכל עיר ועיר", בעת ביי המן שטייט נישט "בכל עיר ועיר". און דער טעם איז: דא איז דער פתשגן הכתב געווען קלאר מבואר, ס'איז אין אים מפורש געווען ווער עס זענען עתידים און אויף וואס זיי זענען עתידים, און דערפאר איז די זאך אנגעקומען צו יעדער שטאט און שטאט. ביי המן ווידעראום איז די זאך נישט געווען אויסגעקלארט און איז נאר באקאנט געווארן דורך קלאנגען, און דערפאר דווקא דא איז געווען די שמחה אין יעדער שטאט און שטאט.
דער גאנצער קאפיטל ח' איז געבויט אויף איין יסוד פונעם מלבי"ם: מ'קען נישט מבטל זיין די בריוו פון המן, נאר מ'טוט זיי מסביר זיין און אויסקלארן. צוליב דעם איז ארויסגעשיקט געווארן אן אפענער פתשגן וואס ערקלערט ווער עס זענען די עתידים און פאר וואס, און לעבן דעם א פארחתמ'טער בריוו וואס זאל זיך עפענען אין י"ג אדר; צוליב דעם איז געהאלטן געווארן דער לשון "ושללם לבוז", נאר מ'האט עס באשטימט אויף בלויז איין טאג כדי מ'זאל נישט האבן קיין צייט צו פלינדערן; און צוליב דעם האט מרדכי געווארט ביז כ"ג סיון, אז די זעלבע רצים זאלן צוריקקומען און געבן א תוקף צו די צווייטע בריוו, און ער האט זיי געשיקט מיט פערד צוליב זייער מידקייט און צוליב דער דרינגענדקייט צו בארואיגן די אידן. דאס איבערגעבן אין שושן איז אפגעשטופט געווארן צום סוף, כדי די שונאים זאלן נישט האבן קיין צייט צו שתדל'ן ביים מלך. און העכער אלעם שיינט ארויס די צדקות פון מרדכי, וואס ער האט נישט גענומען פאר זיך קיין גדולה און כבוד ביז ער האט געוואוסט אז עס איז דא א רואיגקייט פאר זיינע ברידער - און אזוי ווי ער איז ארויסגעגאנגען בלבוש מלכות, האבן אלע געוואוסט אז די גזירה איז בטל געווארן, און עס איז געווען ליהודים אורה ושמחה וששון ויקר, מיט אן אינעווייניגסטער שמחה און מיט אן אויסערלעכן ששון צוזאמען.