קאפיטל ג' אין איכה איז א קאפיטל פון חשבון הנפש. נאכדעם וואס ירמיהו רופט דאס פאלק צו פאררעכטן די מעשים - "נַחְפְּשָׂה דְרָכֵינוּ וְנַחְקֹרָה וְנָשׁוּבָה עַד ה'" - גייט ער יעצט אריבער צו רעדן וועגן פאררעכטן די מחשבה, די מחשבה פונעם הארץ. אין דעם שיעור וועלן מיר זיך אפשטעלן אויף דריי פסוקים: "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם", "נַחְנוּ פָשַׁעְנוּ וּמָרִינוּ" און "סַכּוֹתָה בָאַף", און מיר וועלן זען אין זיי א רייע פון ביאורים פון די מפרשים אויף דער מגילה.
נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם אֶל אֵל בַּשָּׁמָיִם׃ - לאמיר אויפהייבן אונדזער הארץ צו די הענט, צו גאט אין הימל.
ערקלערט דער בעל 'לחם דמעה': ווען א מענטש זינדיקט מיט דער מחשבה פונעם הארץ, איז כביכול זיין הארץ איינגעזונקען אין טיט היוון, טיף טיף פארזונקען אין דער בלאטע. וואס טוט מען ווען מ'וויל תשובה טון און איר דערהויבן? "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" - מיט אונדזערע הענט וועלן מיר אויפהייבן אונדזער הארץ און איר אויפביימען פון דער בלאטע אין וועלכער זי איז איינגעזונקען, און מיר וועלן איר טראגן "אֶל אֵל בַּשָּׁמָיִם". און דורך דעם וועלן מיר איר מטהר זיין פון יענע מחשבות און וואס זענען געווען אין איר.
און בדרך צחות ערקלערט מען: אסאך מאל הערט א מענטש א זאך און קלאפט כפיים פון גרויס התלהבות. זאגט מען אים: ר' איד, לאז אפ די הענט - זאל דאס הארץ ליגן אין די הענט. "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם", אז די התלהבות און די געפאטשעריי זאלן נישט בלייבן אן אויסערלעכע זאך. גיב אריין דאס הארץ אינעווייניג, לייג אריין דאס הארץ אינעם מעשה, עס זאל נישט זיין בלויז א שטורעם כלפי חוץ און זיין הארץ איז נישט מיט אים.
אינעם ספר 'תורת חיים' ערקלערט ער לויטן מאמר חז"ל "גדולה תשובה שמגעת עד כיסא הכבוד". די נשמה איז אויסגעהאקט פון אונטערן כיסא הכבוד, און די תשובה דארף זיין אזא תשובה וואס דערגרייכט ביז גאר אויבן, ממש ביזן כיסא הכבוד. א משל צו וואס איז דאס ענלעך? צו א מענטש וואס האלט זיך אן אין א דינעם שטריק, און ער איז שטענדיג אין א מצב וואס דער שטריק קען זיך איבעררייסן. אויב די תשובה איז נישט בשלימות - הענגט מען אינמיטן שטריק, און דער שטריק קען זיך איבעררייסן. וואס דארף מען טון? קלעטערן שנעל ביז אויבן און זיך אנכאפן אינעם באלקן. כל זמן מען האלט זיך נאר אינעם שטריק, ווערט עס שווערער און שווערער ביז עס רייסט זיך איבער. דאס, זאגט דער 'תורת חיים', איז די בחינה פון כרת: מען האט זיך דערווייטערט און דערווייטערט, ביז צום סוף האט זיך דער שטריק איבערגעריסן.
און דאס איז וואס שטייט "וְנָשׁוּבָה עַד ה'" - אז די תשובה זאל זיין ביז צום רבונו של עולם, און נישט בלייבן שטעקן אינמיטן שטריק. און אזוי אויך "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" - ביז וואו? "אֶל אֵל בַּשָּׁמָיִם". אז די תשובה זאל דערגרייכן ביזן קודשא בריך הוא, און זאל נישט בלייבן אינמיטן, ווייל ווער עס בלייבט אינמיטן - קען דער שטריק איבערגעריסן ווערן.
נאך ערקלערט דער 'לחם דמעה': נאכדעם וואס דער מקונן רופט יעדן איינעם צו טון תשובה, קומט ער און זאגט אז יעדער איינער, נאכדעם וואס ער וועט טון תשובה פאר זיך אליין, זאל ווייזן זיין ערלעכקייט און ריינקייט פונעם הארץ פאר יעדן. מען וואלט געקענט מיינען אז עס איז בעסער צו טון תשובה בסתר, אבער דער מקונן זאגט: ניין. ווען מען טוט תשובה בפרהסיא, און יעדער זעט ווי מען פארבעסערט די מעשים און מען טוישט די וועגן - זענען אלע כביכול עדות אז די תשובה איז געטון געווארן בכל לב. און נישט נאר דאס, נאר דאס שאפט אן השפעה אויף דער סביבה וואס ברענגט אויך אנדערע צו תשובה.
מיר אלע ווייסן אז דער לחץ פונעם ארום איז די שטארקסטע זאך וואס איז משפיע אויפן מענטש צו טון א זאך אדער זיך צוריקהאלטן דערפון. דאס איז דער גדר פון א מאדע: מענטשן טוען עפעס - פארוואס? ווייל היינט איז עס אין דער מאדע. מאדע איז ווי א ראד וואס דרייט זיך: דאס איז וואס יעדער טוט, און דעריבער וועט יעדער עס טון. יעדער גייט אנגעטון אויף א געוויסן שניט, יעדער פירט זיך אויף א געוויסן אופן. "איך מוז דאס האבן" - פארוואס מוזטו? "ווייל יעדער האט עס". מיר אלע קענען דעם שטארקן טענה פון די קינדער: נו, איז וואס אויב יעדער האט עס? ניין, אויב יעדער האט עס - מוז מען עס אויך האבן.
מען האט געמאכט פארשונגען ווי שטארק מיר ווערן באאיינפלוסט פונעם עולם'ס גאנג. איינמאל האט מען אריינגעפירט א מענטש אין א ליפט אן דעם וואס ער זאל וויסן אז דאס איז אן אויספרווו, און אלע וואס זענען געשטאנען אינעם ליפט זענען געשטאנען מיטן פנים צום שפיגל. ער איז געקומען שטיין מיטן פנים צום עקראן, צו זען אויף וועלכן שטאק דער ליפט געפינט זיך, און פלוצלונג האט ער באמערקט אז ער שטייט פארקערט פון יעדן - און ער האט זיך אויסגעדרייט. כמעט אלע וואס מען האט געפרוווט האבן זיך אויסגעדרייט צו שטיין אינעם זעלבן אופן ווי יעדער איז געשטאנען. וואס איז דער שכל דערפון? שטיי קעגן דער טיר און זע ווען זי עפנט זיך! נאר ער כאפט זיך פלוצלונג אלס אויסנאם און מאדנע, און ער וויל נישט זיין מאדנע.
און אין נאך א פארשונג: מ'האט פארגעשטעלט פאר א גאנצער קלאס צוויי פארמען וואס דער חילוק צווישן זיי איז געווען גאר קליין, אבער מען קען עס באמערקן, און מ'האט געבעטן פון יעדן צו דערקלערן אז דער רעכטער דרייעק איז גרעסער פונעם לינקן. אלע האבן אזוי געזאגט, און בלויז איינער איז נישט געווען אינעם סוד פונעם ענין. ער האט קלאר געזען דאס פארקערטע, אבער ער האט מורא געהאט צו זאגן: "יא, דער רעכטער, דער רעכטער..." - יעדער זעט דעם רעכטן, זאל איך פלוצלונג זאגן דעם לינקן? דאס הייסט אן עדר, א סטאַדע. און ווען א מענטש פירט זיך אויף ווי אן עדר, מיינט דאס אז ער האט נישט קיין אייגענעם טראכטן. און דאס איז די גרעסטע צרה פונעם מענטש: אז ער טוט נישט דאס וואס מ'דארף טון, נאר דאס וואס יעדער טוט.
און דאס איז וואס דער מקונן זאגט דא: טו דיין תשובה בפרהסיא. וואס איז איר מעלה? אז זי שלעפט מיט אנדערע מיט דיר. ווען יעדער זעט אז א גאנצער דור פארלאנגט תשובה - ווערן אלע נתחזק. און לעומת זה, איז געווען א פארקערטע מציאות, אז יעדער וואס האט געהיט מצוות איז נישט נאר נישט געווען פאררעכנט, נאר אדרבה - מ'האט אים מבזה געווען און משפיל געווען, און דעמאלט האבן זיך מענטשן געשעמט צו מקיים זיין מצוות בפרהסיא, וממילא האבן זיי זיך געשעמט זיך מקרב צו זיין צו עבודת ה'. דערפאר איז פאראן אמאל אן ענין ארויסצוברענגען די תשובה כלפי חוץ, צו ווייזן פאר יעדן ווי אזוי דו האסט תשובה געטון בשלימות און דו האסט נישט קיין מורא פון די מלעיגים און נישט פון דעם וואס מען וועט זאגן. "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" - לאז נישט דעם הארץ וואס האט תשובה געטון פארבארגן; הייב עס אויף צו די כפים, אז אלע זאלן זען ווי מיר האבן פארראכטן אונזערע מעשים און אונזער הארץ איז ריין און לויטער, און זיי זאלן קענען מעיד זיין אז די תשובה איז בשלימות פון הארץ און נפש, און דורך דעם וועלן מיר מחזק זיין און דערמוטיגן אויך די אנדערע תשובה צו טון און זיך מקרב זיין צום אויבערשטן.
נאך ערקלערט דער 'לחם דמעה': "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" - די כוונה איז אז מיר זאלן מתפלל זיין צום קדוש ברוך הוא אויף דער שכינה וואס איז נסתלק געווארן פון צווישן אונז. מיר אלע קענען דאך די קינה אויף די עשר גלויות וואס די שכינה איז גולה געווען: זי איז גולה געווען פונעם כרוב צום היכל, און פון דארט איז זי ארויף צום דאך, און אויך דארט האט זי זיי געזען מאכן כוונים און זיך בוקן צו דער זון, ביז זי האט געזאגט "אלכה ואשובה אל מקומי", און די שכינה איז נסתלק געווארן צו איר ארט אין הימל. זאגט דער מקונן: קומט לאמיר אויסגיסן א שיח פארן רבונו של עולם - "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" פון גאנצן הארצן, אויף וואס? אויף דעם וואס "אֶל אֵל בַּשָּׁמָיִם" - אז די שכינה האט זיך דערווייטערט פון אונז, און אנשטאט "ושכנתי בתוכם" איז זי נסתלק געווארן צום הימל. אויף דעם זאל זיין דער עיקר פון אונזער תפילה.
נאך א ביאור אינעם 'לחם דמעה': דער עיקר ביי תשובה איז אז די הענט פונעם מענטש זאלן זיין ריין. ווי באקאנט, אין א צייט פון עצירת גשמים און אין צייטן פון צרות, ווען גדולי ישראל פלעגן צונויפנעמען דעם ציבור צו א געשריי און תפילה, איז דער בדק הבית וואס זיי פלעגן מאכן געווען דוקא אינעם ענין פון נקיות כפים: בודק צו זיין די וואגשטיינער, מען זאל חלילה נישט אפנארן קיין מענטשן אין סיי וועלכע ענינים.
און א מעשה שהיה: א מענטש וואס האט פארקויפט ברויט לויט דער וואג, פלעגט קויפן פוטער פון א פאבריקאנט אין שטיקער פון א קילא. איין טאג האט ער באשלאסן דאס איבערצוועגן, און ער זעט אז עס וועגט בלויז ניין הונדערט גראם. האט ער אים גערופן צו א דין תורה און געזאגט צום דיין: שוין יארן לאנג וואס איך קויף פון אים שטיקער וואס עס שטייט אויף זיי א קילא, און עס שטעלט זיך ארויס אז עס איז פאראן דערין בלויז ניין הונדערט גראם, און איך פאדער געלט צוריק למפרע. האט מען געפרעגט דעם פוטער-הענדלער וואס ער ענטפערט דערויף. האט ער געזאגט: איך וועל אייך זאגן דעם אמת - שוין יארן וואס איך פארמאג נישט קיין וואגשטיין פון א קילא. וואס טו איך? איך קויף פון מיין שכן דעם בעקער ברויטן פון א קילא, איך לייג א ברויט אויף איין זייט פון די מאזנים, און דערקעגן לייג איך די פוטער - און אזוי פארקויף איך אים. קומט דאך אויס אז די קלאגע אויף דער פוטער וואס איר וואג איז ניין הונדערט גראם, דארף זיך אנהייבן ביי זיינע אייגענע ברויטן.
און אן ענליכע מעשה אין אונזערע צייטן: די זינגער באקלאגן זיך כסדר אויף דער קאפיר-מגפה וואס כאפט אן די מענטשן, אז אנשטאט צו באצאלן זעכציג שקל פאר א דיסק, קומט א גאנצע מדינה אויס מיט איין איינציגן דיסק. מענטשן נעמען, קאפירן, לייגן ארויף אויפן נעץ, און יעדער באקומט דעם נייעם דיסק אן צו באצאלן. איינמאל האט איינער געמאכט א בדיקה, און געטראפן א וואונדערליכע זאך: כמעט אלע יענע זינגער פארמאגן פריוואטע אולפנים - היינט איז נישט קיין שום קונץ צו נעמען א צימער און מאכן דערפון אן אולפן, און דאס איז פיל ביליגער ווי צו באצאלן פאר אולפן-שעות - און עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז כמעט אלע האבן אויף זייערע קאמפיוטערס געגנב'עטע מוזיק-פראגראמען. און פארשטייט אליין: עס רעדט זיך פון פראפעסיאנעלע פראגראמען וואס קאסטן צוויי טויזנט אדער פיר טויזנט דאלאר. וועט ער דען גיין באצאלן צוויי טויזנט דאלאר? וואס אנדערע טוען אים מיטן קאפירן דיסקן, טוט ער פאר יענע. און עס איז דא נישט קיין שום הכשר פאר דעם וואס מען טוט אים; נאר אז ווען איינער רעדט מיט דיר וועגן "גזל'ע נישט פון מיר", און ער אליין האט נישט קיין פראבלעם צו גזל'נען פון אנדערע - באגזל'ט ער זיי אפילו נישט מיט זעכציג שקל, נאר מיט צוויי טויזנט דאלאר.
און דערפאר זאגט מען אז דער עיקר תשובה, ווען מען וויל מעורר זיין דעם ציבור און מברר זיין פארוואס עס קומען גזירות, איז אינעם ענין פון נקיות כפים - צו ווייזן אז אונזערע הענט זענען באמת ריין און עס האט זיך אין זיי נישט באהאפטן קיין גזל. מ'דערציילט אז אין תימן, און אזוי דערציילט מען אויך אויף אנדערע ערטער, איז אמאל געווען א מצב פון עצירת גשמים. אלע זענען געגאנגען מתפלל זיין, און עס איז געקומען א פשוט'ער קרעמער מיט זיינע מאזנים אין דער האנט, און ער האט געזאגט: רבונו של עולם, דו קענסט מעיד זיין אז קיינמאל האב איך נישט געפעלשט אין די וואגשטיינער. און אויב האב איך קיינמאל נישט געפעלשט אין די וואג, אנא, בזכות דעם השפע גשמים פאר דיין פאלק ישראל. און ווי ער האט געענדיגט זיין בקשה האבן אנגעהויבן גיסן רעגנס. זעט מען אז נקיות כפים איז איר מעלה אומגעהויער, און בזכות דעם שפאלט מען אלע רקיעים. און דערפאר שטייט אז ראשי העם, ווען זיי פלעגן צונויפנעמען דעם ציבור צו א תענית, פלעגן זיי בודק זיין מיט זיי דוקא די דאזיגע נקודות.
און דאס איז "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם": אז די טהרה פונעם הארץ זאל אריבערגיין אויך צו די הענט. עס זאל ביי דיר נישט זיין בלויז א טהרה אינעם הארץ, א הארץ פול מיט שטרעבונג צו רוחניות, בשעת די הענט - צי האסטו גענומען פון דעם עפעס אויך צו זיי? נאר אז אויך דיינע הענט זאלן זיין ריין און טהור, אז די הענט זאלן זיך נישט שעמען פונעם הארץ. און ביידע צוזאמען זאל מען נעמען פאר "אֵל בַּשָּׁמָיִם": די טהור'ע מחשבות און דעם אויפריכטיגן ווילן אינעם הארץ נעם אויך צו די כפים, און ביידע הייב אויף אויבן - און דעמאלט זענען אונזערע תפילות באמת ראוי אנגענומען צו ווערן.
אינעם ספר 'אלון בכות' ערקלערט ער: עס שטייט אין די ספרים הקדושים אז ווען א מענטש טוט א מצוה לשמה, קומט די מצוה אן ביז גאר הויך, ביז צו קודשא בריך הוא אליין; אבער ווען מען טוט א מצוה שלא לשמה, קומט זי אן צו די מלאכים, און מען דארף כביכול שליחים וואס זאלן זי איבערגעבן ווייטער. און דאס איז וואס עס שטייט: "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" - מיר זאלן טון די מצוה מיט אזא כוונה, מיט'ן גאנצן הארצן, און דורך דעם וועלן מיר אנקומען "אֶל אֵל בַּשָּׁמָיִם" און נישט צו די מלאכים. זי וועט אנקומען דירעקט צום אל שבשמים, ווייל דיין מצוה איז א מצוה וואס דאס גאנצע הארץ געפינט זיך דערין.
נַחְנוּ פָשַׁעְנוּ וּמָרִינוּ אַתָּה לֹא סָלָחְתָּ׃ - מיר האבן געזינדיגט און מורד געווען, דו האסט נישט מוחל געווען.
עס איז דא דא א שוועריקייט אין פסוק, וואס ער פרעגט כביכול אפ זיך אליין מיניה וביה: "נַחְנוּ פָשַׁעְנוּ וּמָרִינוּ אַתָּה לֹא סָלָחְתָּ". דאס איז דאך פארשטענדליך פון זיך אליין - אויב דו האסט געזינדיגט, פארוואס זאל דער אויבערשטער מוחל זיין? און פארט איז דא דא ווי א טענה: רבונו של עולם, פארוואס האסטו נישט מוחל געווען?
פארענטפערט דער 'לחם דמעה': הגם אסאך מענטשן האבן געזינדיגט, איז אבער נישט מעגליך אז ס'זאל נישט זיין קיין יחידים צדיקים, מענטשן וואס זענען באמת געגאנגען אין דרך ה' און האבן נישט געזינדיגט. און דאס איז דער רמז אין לשון הפסוק: עס שטייט נישט "אנחנו פשענו" נאר "נַחְנוּ", אן דעם אל"ף - צו מרמז זיין אז דער אל"ף שטייט פאר איינצלנע, עס זענען געווען איינצלנע וואס האבן נישט געזינדיגט. אויב אזוי, וואלט ראוי געווען, רבונו של עולם, אז בזכות די דאזיגע איינצלנע - וואס איין צדיק האט דאך בכוח מגין צו זיין אויפן גאנצן דור - זאלסטו אונז מוחל זיין. און פארוואס "אַתָּה לֹא סָלָחְתָּ"? ס'איז דאך "נחנו" פשענו און נישט "אנחנו", און ס'זענען געווען יחידים וואס האבן נישט געזינדיגט, און עס וואלט ראוי געווען מגין צו זיין אויפן גאנצן דור בזכות זיי.
נאך א ביאור אינעם 'לחם דמעה': די סיבה פארוואס מיר האבן געזינדיגט און מורד געווען - "פשענו" איז א זינד, "ומרינו" איז מרידה, מוסיף צו זיין חטא על פשע - איז צוליב דעם וואס "אַתָּה לֹא סָלָחְתָּ". און וויאזוי? עס שטייט "כִּי עִמְּךָ הַסְּלִיחָה לְמַעַן תִּוָּרֵא", און אלע פרעגן: צי צוליב דעם וואס דער אויבערשטער איז מוחל האט מען מורא פון אים? לכאורה אדרבה - ווען דו זאגסט מיר "איך בין נישט מוחל", האסטו מיר דערשראקן; און אויב דו זאגסט מיר אז דו וועסט מוחל זיין, האסטו מיר גארנישט דערשראקן, איך וועל טון אן עבירה ווייל דו ביסט דאך מוחל.
נאר דער תירוץ איז יא. צומאל ווען מען זאגט פאר א מענטש "איך בין נישט מוחל", און ער ווייסט אז ער האט אסאך געזינדיגט, וועט ער זאגן: איך האב שוין גארנישט וואס צו פארלירן, ממילא ביסטו נישט מוחל, וכאשר אבדנו אבדנו. ס'איז באקאנט א מעשה וועגן א מענטש וואס איז אנגעקומען אין באנק צו א מינוס פון אכציג טויזנט שקל - נישט קיין ביזנעס, א פריוואטער מענטש, נאך אין די צייטן ווען די בענק פלעגן ערלויבן אריינצוגיין אין אזא מינוס. מען האט אים געפרעגט וויאזוי ער איז אנגעקומען דערצו, האט ער געזאגט: פון א געוויסן שטאפל האב איך פארשטאנען אז ס'איז נישט קיין נפקא מינה צי איך וועל שפארן נאך צען שקל אדער נאך פופציג. פון דרייסיג טויזנט שקל ווייס איך דאך סיי ווי נישט וויאזוי ארויסצוקריכן, נו, וואס מאכט א חילוק צי ס'איז דרייסיג אדער פינף און דרייסיג? אויך פון דרייסיג ווייס איך נישט וויאזוי ארויסצוקומען. ס'איז געקומען א שטופע וואס איך בין שוין געווען גאר לייכטזיניג ביים איינקויפן, איך האב שוין גארנישט געמאכט קיין חשבון. ס'איז דא א גאר גרויסע סכנה ווען מען לאזט א מענטש שפירן אז ער האט גארנישט וואס צו פארלירן - דעמאלט וועט ער זיך פירן ווי איינער וואס האט גארנישט וואס צו פארלירן.
דערפאר זאגן מיר: רבונו של עולם, "עמך הסליחה למען תיוורא". ווען דו ביסט מוחל און פארגעבסט - אדרבה, דאס ברענגט מיר יראה פון דיר, ווייל דאס מיינט אז איך קען נאך פאררעכטן, און אויב אזוי גיב אכטונג און פארדארב נישט נאך מער. אבער אויב דו ביסט גארנישט מוחל, וועלן מענטשן זאגן: געענדיגט, נאך אלעם וואס מיר האבן געטון האבן מיר שוין גארנישט וואס צו פארלירן, און זיי וועלן ווייטער זינדיגן. און דאס איז וואס מען זאגט דא: "נַחְנוּ פָשַׁעְנוּ", און נישט בלויז מיר האבן געזינדיגט נאר אויך "וּמָרִינוּ", און פארוואס? "אַתָּה לֹא סָלָחְתָּ" - מיר האבן געמאכט דעם חשבון אז דו ביסט דאך ממילא נישט מוחל, מיר האבן זיך מיאש געווען פון סליחה, און ווען א מענטש ווערט מיאש איז שוין נישט קיין נפקא מינה צי זיין מינוס איז דרייסיג אדער אכציג, ווייל פון ביידע ווייסט ער נישט וויאזוי ארויסצוקומען, און דערפאר איז ער מוסיף חטא על פשע.
און מען קען צולייגן א ביאור בדרך צחות: אין די לאנגע ווידויים, דאכט זיך אינעם ווידוי פון רב סעדיה גאון, שטייט א לשון פון מליצה: "כמו שטבע לי לחטוא, כך טבע לך למחול ולסלוח" - און נישט יעדער זאגט דאס, ווייל דער לשון איז מליצי און ס'זענען געווען וואס האבן דאס נישט געוואלט זאגן. לויט דעם קען מען זאגן אז מ'קומט דא מיט א טענה און א וואונדער: "נַחְנוּ פָשַׁעְנוּ וּמָרִינוּ" - פארוואס? ווייל ס'איז מיין טבע צו זינדיגן. אבער "אַתָּה לֹא סָלָחְתָּ"? רבונו של עולם, ס'איז דאך דיין טבע צו מוחל און פארגעבן זיין! כביכול דו האסט נישט אויסגעפירט דיין חלק אינעם אפמאך: מיר האבן געטון ווי אונזער טבע, און פלוצים טוסטו נישט ווי דיין טבע.
סַכּוֹתָה בָאַף וַתִּרְדְּפֵנוּ הָרַגְתָּ לֹא חָמָלְתָּ׃ - דו האסט צוגעדעקט מיט כעס און אונז נאכגעיאגט, געהרג'עט און נישט געשוינט.
דערקלערט דער 'לחם דמעה' וויפיל שינויים און איבערקערענישן מיר זענען אריבער פון דער מציאות פון יציאת מצרים ביז דער מציאות ווען מיר זענען ארויס פון ארץ ישראל. ווי יענער מקונן וואס מיר האבן פריער גערעדט וועגן אים, וואס האט מחבר געווען א קינה אויף "בצאתי ממצרים - בצאתי מירושלים": קום און זע דעם ריזיגן חילוק, וואספארא באזונדערע זכיות מיר האבן געהאט ביי יציאת מצרים, און וואספארא שרעקליכער פאל ביי יציאת ירושלים. ביים ארויסגיין פון מצרים האט דער קדוש ברוך הוא געשוועבט איבער אונז א גאנצן טאג מיט ענני כבוד, און יעצט "סַכּוֹתָה בָאַף" - אנשטאט ענני כבוד, מיט וואס האט ער אונז צוגעדעקט? מיט אף, מיט כעס.
און נישט נאר דאס: ווער עס וועט ציילן די פערציג מסעות וועט זען אז דער סך הכל פון אונזערע טלטולים זענען געווען ווייניג. "ונשב בקדש ימים רבים" - טייל זאגן אז ניינצן יאר זענען זיי געזעסן אין קדש, און טייל זאגן אכט און דרייסיג יאר, און אלע איבעריגע מסעות האבן זיך צעטיילט אין די איבעריגע יארן. קומט אויס אז די מסעות זענען געווען ווייניג. אבער דא "וַתִּרְדְּפֵנוּ" - זענען די מסעות געווען פיל, מיר זענען געווארן נאכגעיאגט פון איין ארט צום צווייטן, "הָרַגְתָּ לֹא חָמָלְתָּ". וואס פארא געוואלדיגער חילוק: דארט שוועבט דער ענן איבער אונז א גאנצן טאג, און דא באגלייטן אונז דער אף און כעס און דעקן איבער אונז.
דער 'עקדת יצחק' ערקלערט: "סַכּוֹתָה" איז א לשון פון א סככה און א מסווה (א פארבינדונג אדער דעק). כביכול הקדוש ברוך הוא לייגט א סככה און א מסווה קעגן זיין פנים, און דורך דעם "וַתִּרְדְּפֵנוּ". ווארום אויב הקדוש ברוך הוא זעט אונזער צער און אונזער עוני, קען מדת הרחמים נישט אויפהערן צו שוינען און זיך דערבארעמען. אבער וואס טוט הקדוש ברוך הוא ווען כלל ישראל בייגן זיך אפ פונעם וועג? "ואנכי הסתר אסתיר פני מהם" - און דעמאלט ווערט "והיה לאכול". כל זמן הקדוש ברוך הוא קוקט, איז אוממעגליך צו שעדיגן: "כי באור פניך נתת לנו תורה וחיים, אהבה וחסד, צדקה ורחמים, ברכה ושלום" - דאס אלעס איז ווען דאס ליכט פון זיינע פנים איז אויף אונז. און ווען ער וויל ברענגען אויף אונז צרות, לייגט ער א מסווה, און דאס איז דער הסתר פנים. און דאס איז דער טייטש: דורך דעם וואס "סַכּוֹתָה", וואס דו האסט געלייגט א מסווה קעגן דיינע אויגן ווי איינער וואס זעט אונז נישט, דורך דעם "בָאַף וַתִּרְדְּפֵנוּ" - האבן דער אף און חרון אף געוועלטיגט איבער אונז, ביז אזוי ווייט אז "הָרַגְתָּ לֹא חָמָלְתָּ".
און מ'קען נאך ערקלערן אינעם פסוק: עס שטייט דאך "והאלוקים יבקש את נרדף". ווען עס איז פאראן א מענטש וואס איז א נרדף, זוכט אים הקדוש ברוך הוא אויף, און אפילו אויב דער רודף איז גערעכט און דער נרדף איז נישט גערעכט - ווען מ'רודפ'ט עמעצן, זוכט דער אויבערשטער דעם נרדף. מ'דערציילט אויפן בריסקער רב, אז איינמאל איז געווען א מענטש וואס האט געטאן אן אומפאסיגע מעשה, און מ'איז געקומען צום רב פרעגן וועגן פארשידענע שריט וואס מען זאל נעמען קעגן אים. האט דער בריסקער רב זיי געזאגט וואס צו טאן, אבער ער האט צוגעגעבן: מען דארף זיך זייער היטן אים נישט צו מאכן פאר א בחינה פון א נרדף. ווייל אויב ער וועט זיין א נרדף - וועט זיין "האלוקים יבקש את נרדף", און וואס איר וועט נאר וועלן טאן וועט איר נישט מצליח זיין, און ער וועט גאר האבן הצלחה, ווייל דער אויבערשטער וועט אים ביישטיין און העלפן, וויבאלד הקדוש ברוך הוא האט אזוי אריינגעלייגט אין דער בריאה כביכול צו זוכן און מאנען דעם נרדף.
און דאס איז וואס עס שטייט דא: "סַכּוֹתָה בָאַף וַתִּרְדְּפֵנוּ" - כאטש מ'האט אונז נאכגעיאגט און גערודפ'ט, און אין אזא מצב איז דאך דער וועג פונעם אויבערשטן צו רחמנות האבן, וויבאלד "האלוקים יבקש את נרדף", דאך "הָרַגְתָּ לֹא חָמָלְתָּ". כביכול איז דאס געווען העכער דעם סדר הטבע: מיר זענען געווען נרדפים און דער אויבערשטער האט זיך נישט דערבארעמט. און וואס איז דער הסבר? אזוי ווי מיר האבן פריער ערקלערט: היות עס איז געווען "סַכּוֹתָה", היות עס איז געווען דא א מחיצה, היות עס איז געווען דא אן הסתר פנים - כאטש מיר זענען געווארן גערודפ'ט אויפן שווערסטן אופן, האט מדת הרחמים נישט געשוינט און זיך נישט דערבארעמט.
אין די דאזיגע דריי פסוקים גייט דער מקונן אריבער פון תיקון המעשה צו תיקון הלב. "נִשָּׂא לְבָבֵנוּ אֶל כַּפָּיִם" - ארויסצוציען דאס הארץ פון טיט היון, אריינצולייגן דאס הארץ אינעם מעשה און נישט בלויז מיט אן אויסערליכע התלהבות, תשובה צו טאן מיט א תשובה שלמה וואס דערגרייכט ביזן כסא הכבוד און שטעלט זיך נישט אפ אינמיטן שטריק, צו טאן אן אפענע תשובה וואס וועט נאכשלעפן אנדערע, מתפלל צו זיין אויף דער שכינה וואס איז נסתלק געווארן, און בעיקר - ארויפצוברענגען די ריינקייט פונעם הארץ אויך צו די הענט, אז די הענט זאלן זיך נישט שעמען פונעם הארץ, ווייל דעמאלט קומט די מצוה אן דירעקט "אֶל אֵל בַּשָּׁמָיִם". "נַחְנוּ פָשַׁעְנוּ" לערנט אונז אז אפילו אין א זינדיגן דור זענען געווען איינצלנע ריינע אידן וואס זענען געווען ראוי צו מגין זיין, און אז דער יאוש פון סליחה אליין איז דאס וואס לייגט צו חטא אויף פשע - און דערפאר "עמך הסליחה למען תיוורא". און "סַכּוֹתָה בָאַף" אנטפלעקט דעם שורש פונעם צער: דער הסתר פנים, אז דער מסווה צווישן דעם אויבערשטן און אונז איז דאס וואס לאזט די רדיפה אנגיין אן קיין רחמנות. און פון דא איז דער וועג בלויז איינער: אוועקצונעמען דעם מסווה מיט א תשובה שלמה, מיטן הארץ און מיט די הענט ווי איינס.