קאפיטל ג' פון מגילת איכה איז א קאפיטל פון א יחיד וואס רעדט אין נאמען פונעם כלל: "אני הגבר ראה עוני". אינמיטן פונעם קאפיטל, נאך די באשרייבונגען פון צער און חושך, הייבט זיך אן א ווענדפונקט: דער מקונן קערט צוריק צו זיין הארץ די חסדי ה', און פון דארט גייט ער איבער אויפצומונטערן כלל ישראל און זיי צו מחזק זיין מיט אמונה און האפענונג. אין דעם שיעור וועלן מיר עוסק זיין אין די הויפט פסוקים פון דעם דאזיגן ווענדפונקט: "חדשים לבקרים", "חלקי ה' אמרה נפשי", און "טוב ה' לקווו".
חֲדָשִׁים לַבְּקָרִים רַבָּה אֱמוּנָתֶךָ׃ - זיי באנייען זיך יעדן אינדערפרי, גרויס איז דיין געטריישאַפט.
דער בעל "לחם דמעה" ערקלערט: וויבאלד דער הקדוש ברוך הוא מאכט מיט אונז יעדן טאג פרישע ניסים - ער באשיצט אונז, היט אויף אונז - מוטערט דאס אונז אויף צו גלייבן אין אים און ארויסקוקן אויף דער צוקונפטיגער גאולה. פון די קליינע ניסים וואס מיר זעען יעדן איינציגן טאג לערנען מיר, אז דער הקדוש ברוך הוא וועט אונז אויך ארויסנעמען פון די צרות און אונז אויסלייזן מיט אן אייביגער גאולה.
איינער פון די גדולי ישראל האט אויף דעם געגעבן א וואונדערליכן משל. ווען יוסף איז אראפגעפירט געווארן קיין מצרים, וואס האט די שיירא געטראגן? "נכאת וצרי ולוט". זאגט רש"י: סארטן בשמים - נישט ווי דער שטייגער פון די ישמעאלים, וואס זענען געווען געוואוינט צו פירן נאפט און קייטראן וואס האבן א שלעכטן גערוך, נאר דא האט דער הקדוש ברוך הוא צוגעגרייט פאר יוסף בשמים. לכאורה איז דא א גרויסער וואונדער: א מענטש אויף וועמען ס'איז געמשפט געווארן הונדערט שמיץ (מלקות), און מען הייבט אים אן צו שלאגן שווערע קלעפ, און אינמיטן זאגט מען אים "איין מינוט, מיר האבן דיר געברענגט אביסל בושם, שמעק עס אויס" - איז דען דאס עפעס וואס בארואיגט? און ביי יוסף רעדט מען דאך נישט פון איין יאר: יוסף שטייט בעפאר צו באקומען "מלקות" פון צוועלף יאר, זיצן אין א מצרישער תפיסה, גערודפט, ליידן שרעקליכע בזיונות, אין א צינוק וואס איז א גרוב טיף אין דער ערד. צי איז דען דאס וואס באדערט אים, דער ריח פונעם קייטראן?
נאר, האט ער געטייטשט א משל צו א קינד וואס גייט אריין צו אן אפעראציע. דאס קינד ציטערט פאר שרעק און וויינט, און דער דאקטאר בעט פון די עלטערן ארויסצוגיין ווייל מען הייבט שוין אן. דאס קינד איז אונטער א לאקאלער הרדמה, גייט אריין אין א פאניק און מ'קען אים נישט בארואיגן. פלוצלונג, דורכן קיילעכדיגן פענסטערל פונעם אפעראציע-צימער, זעט ער א פנים קוקט אריין - מאמע. און נאך א פנים - טאטע. באלד איז זיין נפש אויפגעלעבט געווארן: אט זענען זיי דא, זיי דרייען זיך דא ארום, זיי האבן מיך נישט פארלאזט! אזוי אויך יוסף ווען ער גייט אראפ קיין מצרים: פאר אים שטייען שווערע יסורים, אן אויסערגעווענליך שווערע אפעראציע, אבער דער הקדוש ברוך הוא שיקט אים א שטראל פון ליכטיגקייט, ער שיינט כביכול אדורך דעם פענסטער און זאגט אים: איך בין דא, איך בין מיט דיר, געב דיך נישט אויף. און די ראיה דערצו - איך האב דיר געשיקט א מעסעדזש: א באזונדערע שיירא ספעציעל פאר דיר, מיט א גוטן ריח. און טאקע "ויהי ה' את יוסף ויהי איש מצליח" - א פולקאמע השגחה פרטית.
דאס איז וואס דער פסוק זאגט: "חדשים לבקרים רבה אמונתך" - פון די קליינע ניסים וואס דער הקדוש ברוך הוא טוט מיט אונז יעדן איינציגן טאג, באקום איך א חיזוק און אמונה אז דער אויבערשטער איז נאך אלץ מיט אונז, ער האט אונז נישט פארלאזט, און דאס מוטערט אונז אויף מיט האפענונג און ערווארטונג אז ער וועט אונז ארויסנעמען פון די צרות.
נאך זאגט דער בעל "לחם דמעה": ס'איז דא דא א רמז אויף השארת הנפש. מיט אלע צרות און מיט אלע פורענויות, פארלאזן מיר זיך נאך אלץ אויף די חסדי ה' "כי לא תמנו" - די נפש לעבט און עקזיסטירט, און נישט נאר דאס, נאר די נשמה פון דער גאנצער אומה עקזיסטירט ווייטער. מיר זענען חלילה נישט אנגעקומען צו א מצב וואו כלל ישראל גייט אונטער און ווערט פארטיליגט. און פונקט ווי יעדער נאכט פארטרויסטו דיין נשמה אין דער האנט פונעם הקדוש ברוך הוא און ער גיבט זי דיר צוריק אינדערפרי - "חדשים לבקרים רבה אמונתך" - אזוי זאל זיך דערוועקן אין דיר דער בטחון אז דו ביסט עתיד מיך אויסצולייזן; ווייל אויב נישט, פארוואס האסטו מיר געדארפט צוריקגעבן די נשמה?
דאס איז דער סוד פון "אני ישנה ולבי ער": כאטש מיר געפינען זיך אין א מצב וואס איז ענליך צו שלאף, איז דאס הארץ - דאס הייסט די נשמה - נאך אלץ לעבעדיג. און אויב די שונאים זענען געקומען און האבן גע'הרג'עט און געשאכטן, איבער וואס האבן זיי געהאט א שליטה? בלויז איבער דעם קערפער. אבער די נשמה בלייבט עקזיסטירן, און עתידה אשה שתלד ששים ריבוא בכרס אחת, אז אלע די דאזיגע נשמות זענען עתיד צוריקצוקומען צום גאנצן תיקון. דער גוי האט בלויז כח אויף אונזער גוף, און דאס איז באמת נישט קיין עכטע שליטה: וויפיל ער זאל נאר הרג'נען און שחיטה'ן, די נשמה פונעם פאלק בלייבט, עם ישראל לעבט און עקזיסטירט, און די נשמות זענען דא.
ביי א כופר און אן אטעאיסט איז דער טויט די שרעקליכסטע זאך פון אלעם, ווייל לויט זיין באגריף איז דער טויט אן ענדגילטיגער אונטערגאנג: כל זמן איך בין דא עקזיסטיר איך, און אין דער מינוט וואס איך שטארב איז מער גארנישט פאראן, א פולקאמע אויסמעקונג. ביי אזא מענטש ברעכט טאקע די מיתה דעם גייסט. אבער א מענטש וואס ווייסט אז די מיתה איז נישט מער ווי אן איבערגאנג פון איין עולם צום צווייטן, פון איין מציאות צו א צווייטער מציאות, ווערט נישט דערשראקן. דאך אויך ווען א מענטש לייגט זיך שלאפן גייט ער אדורך א צייטווייליגע מיתה, און צופרי שטייט ער אויף. די דאזיגע התבוננות מוטערט אונז אויף אדורך צו גיין אלע שוועריקייטן: "חדשים לבקרים רבה אמונתך" - די נשמה קערט זיך צוריק צו אונז; אזוי אויך, אויב איך זע כלל ישראל אין אן אלגעמיינעם טיפן שלאָף, זאלסטו וויסן אז די נשמה וועט זיך צוריקקערן, און כלל ישראל וועט צוריק אויפפליען און באנייען די יארן ווי אמאל, "תתחדש כנשר נעורייכי", אסאך מער ווי ס'איז געווען פריער.
דער ספר "אלון בכות" ברענגט פונעם זוהר הקדוש: א מענטש האט איבערגעלאזט א פיקדון ביי זיין חבר, און ער קומט צוריקנעמען זיין פיקדון, און דער חבר זאגט אים: געדענקסט אז מיט א יאר צוריק האב איך דיר געבארגט געלט און דו האסט געזאגט אז דו וועסט צוריקגעבן ווען דו וועסט האבן? איך האב געמאכט א חשבון, דער פיקדון איז ווערט פונקט ווי די הלואה, לאז איך דאס ביי מיר. זאגט דער זוהר: דער מענטש - לית ביה הימנותא, ער האט נישט קיין נאמנות. מען מישט נישט איין זאך מיט דער צווייטער: א הלואה איז א הלואה, אבער דא האט ער איבערגעגעבן ביי דיר א פיקדון מתוך אמון אז דו וועסט עס אים צוריקגעבן; גיב אים צוריק דעם פיקדון און זאג אים: געדענק אז דו ביסט מיר שולדיג אזוי און אזוי. עס רעדט זיך נישט פון קיין פארדארבענעם רשע וואס האט געזוכט ווי צו שווינדלען, נאר פון אן ערלעכן מענטש - נאר ער זאל נישט אויסנוצן די געלעגנהייט פון "מצא מקום לבעל חוב לפרוע חובו". דאס איז נישט קיין ארנטלעכקייט און נישט קיין יושר.
און אט אזוי פונקטליך פירט זיך דער קדוש ברוך הוא מיט אונז. דו לייגסט אריין דיין נשמה אין זיינע הענט, און דער קדוש ברוך הוא וואלט געקענט זאגן: ווארט א מינוט, די נשמה איז שוין דא ביי מיר, און טייערע נשמה - וויפיל ביסטו מיר שולדיג? איך האב דאך א חשבון מיט דיר, בלייב דא. און דער מענטש אינדערפרי וואלט געפרואווט אויפשטיין און נישט געקענט - ווייל די נשמה איז געבליבן אויבן. דאס איז ענליך צו א מענטש וואס מען האט אים אפגעשטעלט אויף א קליינער עבירה, א טיקעט פארן פארן אן א פאסיק, און פלוצלונג שפרינגט ארויף אויפן קאמפיוטער אז ער ווערט געזוכט אלס אן אנטלאפענער סאלדאט - און דער פאליציאנט זאגט אים: ניין, ניין, יעצט ביסטו שוין אין מיינע הענט, פאר מיט מיר. אזוי לכאורה: די נשמה איז אנגעקומען אויבן און זי איז א גרויסער בעל חוב, און עס וואלט געווען א פלאץ איר צוריקצוהאלטן. אבער דער קדוש ברוך הוא טוט נישט אזוי - "רבה אמונתך", ער איז נאמן. דו האסט מפקיד געווען אין זיינע הענט דיין נשמה, "בידך אפקיד רוחי", מתוך בטחון אינעם רבונו של עולם, און ער גיט זי דיר צוריק. אויב אזוי, "זאת אשיב אל לבי": קום און זע ווי געטריי דער קדוש ברוך הוא איז צוריקצוגעבן אין דיינע הענט דעם פיקדון - און פון דעם נעם חיזוק צו וויסן אז ער וועט אין דער צוקונפט אומקערן אונזער גלות, מחדש זיין כנשר נעורינו, און צוריקברענגען ימינו כקדם.
דער דובנער מגיד אינעם ספר "קול יעקב" ערקלערט לויט די ווערטער פון חז"ל אז כנסת ישראל זאגט: פון דעם וואס דו באנייסט מיר אין דער פרי פון די מלכויות, איז דיין נאמנות גרויס אויף דער צוקונפט אז דו וועסט מיך אויסלייזן. דאס הייסט: פון דעם וואס איך זע גזירות חדשות לבקרים. און מיר ווייסן פאר וואס די גזירות זענען באשטימט - צו פארבעסערן אונזערע וועגן. און אזוי ווי מיר האבן גערעדט וועגן דעם, אז די גדולי ישראל, אין אלע עקאנאמישע גזירות און אין דער גאנצער מלחמה וואס מען האט דערקלערט קעגן עולם התורה, איז זייער ליניע אז די זאך פאדערט פון אונז; נישט קיין דעמאנסטראציעס, נישט דאס איז דער וועג, נאר צו זען וואס מיר דארפן פאררעכטן און וויאזוי צו פארבעסערן אונזערע מעשים. און פון דעם וואס מיר זעען א פארשטארקונג פון גזירות, ווייסן מיר אז זייער גאנצער תכלית איז אונז צו פארבעסערן און מתקן צו זיין.
א משל צו וואס איז דאס ענליך? צו א קינד וואס איז געפאלן אין בעט, און דער טאטע האט גערופן א דאקטער ער זאל אים געבן רפואות. איז דער זון געווען זיכער אז דער טאטע וויל אים שלעכטס טאן. אבער ווען ער האט געזען אז ביי א געוויסן שלב טוישט דער דאקטער די רפואות און גיט אנדערע, האט ער פארשטאנען אז עס איז דא נישט קיין כוונה צו טאן שלעכטס: ווארום אויב די כוונה איז צו שיידן, זענען דאך די ערשטע רפואות גענוג ביטער און שלעכט, און צו וואס זיי אויפצוטוישן? דער עצם בייטן לערנט אונז אז עס איז דא א כוונה צו היילן, און אז יעדער שלב דארף א צווייטע רפואה.
דאס איז "חדשים לבקרים": פון דעם וואס דו באנייסט מיר אין דער פרי פון די מלכויות - דו טוישט מיר יסורים מיט אנדערע יסורים, יעדעס מאל יסורים פון אן אנדער סארט - לערן איך אז די דאזיגע יסורים זענען א רפואה, און אז יעדעס מאל דארף מען אויסהיילן און פאררעכטן עפעס אנדערש. און פון דעם קומט "רבה אמונתך" - עס שטארקט זיך מיין אמונה אז דו וועסט מיך לעתיד לבוא אויסלייזן; ווארום אויב נישט, צו וואס מיר אויפצוטוישן די יסורים? אויב דער ציל וואלט געווען צו פייניגן, לאז מיך אלעמאל אין די ערשטע יסורים. נאר וויבאלד דו טוישט די רפואה - איז א סימן אז דו ווילסט מיך אויסהיילן.
חֶלְקִי יְהֹוָה אָמְרָה נַפְשִׁי עַל־כֵּן אוֹחִיל לוֹ׃ - מיין חלק איז דער אויבערשטער, האט מיין נפש געזאגט, דעריבער האף איך צו אים.
רש"י טייטשט: וויבאלד מיין נפש האט געזאגט אז דער אויבערשטער איז מיין חלק, דעריבער איז ריכטיג אז איך זאל האפן צו אים און ארויסקוקן אויף אים. ווען איך וואלט מיר גענומען חלילה עבודה זרה אלס מיין חלק, וואלט איך צו איר ארויסגעקוקט; אבער וויבאלד איך גלייב אינעם אין סוף ברוך הוא, ממילא זאגט מיין נפש: מיין חלק איז ביים רבונו של עולם, און אויף אים קוק איך ארויס ער זאל מיך אויסלייזן.
דער "תורת חיים" לייגט צו: אמאל פון גרויסע צרות און פון רוב יסורים קומט דער מענטש צו ייאוש, ווארום עס איז באקאנט אז די יסורים וואס קומען אויפן מענטש קענען אים חלילה מעביר זיין על דעת קונו. די גמרא זאגט אויף חנניה מישאל ועזריה: אילמלי ייסרו אותם - פלחו לצלמא, זיי וואלטן געדינט צום צלם. הערט דאס גוט אויס: די זעלבע חנניה מישאל ועזריה וואס זענען געווען גרייט אריינצופאלן אין כבשן האש, אויב מען וואלט זיי געפייניגט מיט יסורים וואלטן זיי געדינט דעם צלם. און פאר וואס האבן זיי נישט געדינט? ווייל מען האט זיי געזאגט מען וועט זיי הרג'ענען, און א הריגה איז איין מאל און פארטיג. אבער אויב מען זאגט פאר א מענטש: מיר וועלן דיך נישט הרג'ענען, נאר מיר וועלן שטעלן א ליכט אונטער דיר ביז דו וועסט מסכים זיין - ה' ירחם, ווער קען דען ביישטיין יסורים? קיין שום מענטש איז נישט בכוח צו שטיין אין יסורים.
און אזוי זאגט דא כנסת ישראל: פון דעם גרויסן תוקף פון די צרות זענען מיר אפשר געקומען צו ייאוש, די יסורים קענען דאך מעביר זיין דעם מענטש על דעת קונו. און פונדעסטוועגן, זאגט מיין אינעווייניגסטער קול: "חלקי ה'". כלל ישראל איז דאך חלק ה' ונחלתו, און די יסורים וואס קומען אויף מיר זענען געקומען מקדש צו זיין שם שמים און צו פאדערן פון מיר צו ענדערן מיינע וועגן - דעריבער בין איך זיי מקבל באהבה.
דאס הארץ, מצד די געפילן, קען חלילה מאכן א טעות און זאגן צום מענטש: וואס האט דיר געהאלפן דיין אמונה? זע נאר וויפיל דו ליידסט און וויפיל יסורים דו גייסט דורך! די געפילן נארן אפ. אבער איך ענטפער אים צוריק: "חלקי ה' אמרה נפשי" - מיין נפש איז דאך א חלק אלוק ממעל, און זי באגרייפט פיל מער ווי וואס די געפילן קענען באגרייפן. דער גאנצער, פאלקאמער מענטש פירט זיך נישט אויפ'ן סמך פון געפילן נאר לויט'ן שכל, ווייל דער שכל נארט נישט אפ - כל זמן ער לאזט נישט די געפילן אים פארשלעפן - און ער ווייזט דעם מענטש דעם גראדן וועג. דעריבער: ווען איך וואלט נאכגעגאנגען מיינע געפילן, וואלט איך שוין חלילה אראפגעווארפן יעדן עול, ווייל איך לייד דאך און האב יסורים; אבער די נפש, דער רוחניות'דיגער חלק אינעם מענטש, זי איז די וואס שרייט און זאגט "חלקי ה'", און זי איז די וואס האלט מיר אויף. "על כן אוחיל לו" - דאס איז וואס מאכט מיר ווייטער האפן און ארויסקוקן צום קודשא בריך הוא, נישט פונעם הארץ ארויס, נאר פון דער הייליגער רוחניות'דיגער נפש וואס איז א חלק אלוק ממעל.
טוֹב יְהֹוָה לְקֹוָו לְנֶפֶשׁ תִּדְרְשֶׁנּוּ׃ - גוט איז דער אויבערשטער צו די וואס האפן צו אים, צו א נפש וואס זוכט אים.
טוֹב וְיָחִיל וְדוּמָם לִתְשׁוּעַת יְהֹוָה׃ - גוט איז ווען דער מענטש האפט און ווארט שטילערהייט אויף דער ישועה פונעם אויבערשטן.
טוֹב לַגֶּבֶר כִּי־יִשָּׂא עֹל בִּנְעוּרָיו׃ - גוט איז פאר'ן מענטש ווען ער טראגט דעם עול אין זיינע יונגע יארן.
דא הייבט דער מקונן אן צו דערמוטיגן כלל ישראל. אין די דריי פסוקים פון אות ט' זאגט ער: ווער עס האפט צום אויבערשטן און קוקט ארויס אויף אים - גוט איז דער אויבערשטער צו די וואס האפן צו אים; עס איז גוט פאר'ן מענטש ער זאל ווארטן שטילערהייט אויף דער ישועה פונעם אויבערשטן; און אויב אזוי איז דאך פאראן א באדייט צו האפן, און "טוב לגבר כי ישא עול בנעוריו" - ער זאל איבערטראגן אלעס וואס גייט אריבער אויף אים מיט גרויס געדולד, ווייל גוט איז דער קדוש ברוך הוא צו דעם וואס האפט אויף אים.
חז"ל דרש'ענען: "טוב ה' לקווו" - קען מען מיינען צו יעדן איינעם? זאגט דער פסוק "לנפש תדרשנו". און מען דארף פארשטיין וואס איז די כוונה פון דער דרשה: וואס מיינט "יכול לכל", און וואס איז דער ענטפער פון "לנפש תדרשנו"?
דערקלערט דער "אלון בכות": א בעל בטחון דארף האבן בטחון בלויז אינעם קודשא בריך הוא אליין. למעשה האבן מיר אלע בטחון אינעם קודשא בריך הוא - אבער נישט נאר אין אים, נאר אויך אין אים. "ברוך ה', דער אויבערשטער האט מיר געגעבן שכל, איך האב עטליכע וועגן, און בעזרת ה' וועל איך זיך אן עצה געבן". דאס הייסט: איך דארף נאר א קליינעם שטופ פונעם רבונו של עולם, און פון דארט און ווייטער וועל איך שוין אליין מסדר זיין, איך האב המצאות און איך האב כוחות. דאס איז בלויז רעדן פון די ליפן, מען דערמאנט דעם רבונו של עולם אינמיטן דער מעשה, אבער נישט אז מ'פארלאזט זיך באמת אויף אים אליין. אויף דעם מרמז דער מדרש: "יכול לכל?" - צי אפשר אויך פאר דעם וואס האפט אויפ'ן אויבערשטן און האפט אויך אויף זיין אייגענעם געלט-מזל, אז זיין עשירות וועט אים העלפן און זיין חכמה וועט אים ארויסנעמען פונעם פלאנטער? אויף דעם זאגט ער: ניין. "לנפש תדרשנו" - בלויז צו דעם וואס פארלאזט זיך אויפ'ן אויבערשטן מיט'ן גאנצן הארץ און נשמה און זוכט נאר אים און קיינעם אנדערש נישט; נישט "דער קדוש ברוך הוא וועט מיר אויך העלפן", נאר בלויז דער קדוש ברוך הוא וועט מיר העלפן.
דער מגיד מדובנא אינעם ספר "קול יעקב" ערקלערט: א מענטש האט צוויי סארטן באדערפענישן. עס זענען פאראן צרכי הגוף - עסן, טרינקען, זיך וואשן, אלעס וואס האט א שייכות מיט דער געזונט פונעם קערפער; און עס זענען פאראן צרכי הנפש - וואס א מענטש נויטיגט זיך רוחניות'דיג: שפייז פאר דער נשמה, תפילה, לימוד התורה, אויפצולעבן די נפש מיט ענינים פון רוחניות. און דער חילוק איז: צרכי הגוף זענען נישט בהכרח צום גוטן. א מענטש בעט אז ער זאל זוכה זיין צו א געוויסער דירה, ער זאל קויפן א געוויסן אויטא - און אמאל בעט מען א זאך וואס איז גארנישט גוט פאר אים, און מען בעט אויף א זאך וואס דער אויבערשטער זעט אז ס'וועט נאר ארויסקומען דערפון א שאדן.
מען האט שוין עטליכע מאל דערמאנט די מעשה פון הגאון רבי שמשון דוד פינקוס זצ"ל, אז א חבר האט אים געבעטן ער זאל אים ארויסנעמען אן אויטא פונעם טערמינאל, און דער אויטא איז געווען פארהאלטן אינעם מכס. ער איז אנגעקומען אהין און האט באמערקט אז ער האט פארגעסן די דאקומענטן אינדערהיים. האט ער געזען אז עס איז נישט פאראן קיין ברירה, איז ער געשטאנען און מתפלל געווען אז דער אויבערשטער זאל אים געבן א גוטע עצה. האט ער ארויסגענומען פון קעשענע א געוויסן פאפיר וואס איז געווען געשריבן אויף ענגליש - אן קיין שום שייכות צו דער זאך - און עס דערלאנגט פאר'ן פקיד. דער פקיד האט פארוואונדערט געקוקט אויפ'ן פאפיר, און היות עס איז אים נישט געווען אנגענעם מודה צו זיין אז ער פארשטייט נישט קיין איין ווארט, האט ער געפרעגט: וואס ווילט איר? האט אים דער רב געזאגט פונקטליך די אלע פרטים, און יענער האט אונטערגעשריבן און ארויסגעלאזט דעם אויטא. דער גאנצער דאקומענט, קען זיין אז ס'זענען געווען אנווייזונגען פאר א וועש-מאשין, אבער דער פקיד האט נישט געקענט לייענען קיין ענגליש און האט עס באשטעטיגט. האט רבי פינקוס דערציילט: איך האב זיך געפרייט און געדאנקט דעם אויבערשטן אז איך האב זוכה געווען ארויסצונעמען דעם אויטא, איך האב עס צוריקגעגעבן פאר'ן בעל הבית, און יענער איז געפארן - און א וואך שפעטער האט ער געמאכט א תאונת דרכים און איז ליידער אומגעקומען אין דעם זעלבן אויטא. האט דער רב אויסגעפירט: פון דעם האב איך געלערנט אז ביי גשמיות'דיגע ענינים, ווען מען זעט אז עס גייט נישט - זאל מען נישט שטופן מיט געוואלד. אין גשמיות ווייסט דער מענטש קיינמאל נישט צי עס איז באמת גוט פאר אים.
ווידעראום אין רוחניותדיגע ענינים - וויפיל מ'וועט נאר מתפלל זיין און וויפיל מ'וועט נאר מפציר זיין, איז עס גוט. גיט א קוק אויף משה רבינו: וויפיל האט ער מתפלל געווען אריינצוגיין אין ארץ ישראל? פינף הונדערט און פופצן תפילות. און ווי לאנג וואלט ער נאך ווייטער ממשיך געווען מתפלל צו זיין? ביז קיין שיעור. ווייל אויב וואלט געווען א גבול - זענען דען פופצן נישט גענוג? זענען דען הונדערט און פופציג נישט גענוג? נאר משה האט פארשטאנען: נאך א תפילה און נאך א תפילה ביז מ'וועט אנגענומען ווערן. און פארוואס? ווייל דאס איז רוחניות, דאס איז ארץ ישראל, דאס איז קדושה. אויף רוחניות מעג מען מתפלל זיין אן א שיעור. אויך א מענטש וואס איז מתפלל אויף א שידוך קען מתפלל זיין ביז גאר - ער זאל נישט מתפלל זיין אויף א געוויסער פלונית אדער א געוויסן פלוני, ווער ווייסט וואס איז גוט פאר אים, נאר ער זאל בעטן אז דער אויבערשטער זאל אים מזכה זיין אויפצושטעלן א בית נאמן בישראל, א הויז פון תורה, אז ער זאל געראטעוועט ווערן פונעם יצר הרע וכדומה. דאס איז א תפילה אויף רוחניות, און אויף דעם מעג מען בעטן אן אן עק.
אבער ווען א מענטש איז מתפלל אויף גשמיותדיגע זאכן, צומאל נעמט דער אויבערשטער נישט אן זיין תפילה, ווייל ער ווייסט אז דאס איז נישט גוט פאר אים. א מענטש בעט אז מ'זאל אים אננעמען אין א געוויסער פאבריק, א ריזיגע פאבריק מיט גוטע געהאלטן, און פלוצלונג זעט ער אז מ'האט אים נישט אנגענומען און די זאך קלאפט נישט אויס, און ס'דאכט זיך אים אז דאס איז א שלעכטס. זאלסטו וויסן: ווען דער קדוש ברוך הוא טוט דיר נישט עפעס אין גשמיות, קענסטו דאך נישט וויסן - אפטמאל איז דאס לטובתך. און דערפאר בעטן מיר "מלא כל משאלות לבי לטובה": פארוואס "לטובה"? ווייל איך ווייס דאך נישט, אפשר בעט איך א זאך וואס איז נישט גוט. דו ווייסט דאך וואס ס'איז מיר גוט און וואס ס'איז מיר נישט גוט, און איך געב שוין א מודעה פון פאראויס - נעם נישט אן מיינע תפילות וואס זענען נישט פאסיג, און בלויז דאס וואס איז לטובה זאלסטו מיר מקיים זיין.
אבער אין ענינים פון רוחניות האט אונז שוין די תורה מגלה געווען "מה טוב ומה ה' אלוקיך דורש מעמך", און מיר ווייסן צו וואס צו שטרעבן, און דארט מעג מען בעטן אן א שיעור: מצליח צו זיין אין רוחניות, אין פארשטיין די תורה און אין עסק התורה, אין יעדער זאך פון קדושה, צו קויפן א חפץ של מצווה, א מהודרדיגן אתרוג - אויף דעם אלעם קען מען מתפלל זיין עד אין סוף. און דאס איז דער טייטש "טוב ה' לקווו": דער אויבערשטער ענטפערט פאר די וואס האפן צו אים און קוקן ארויס אויף אים, און גיט זיי זייער פארלאנג. "יכול לכל?" - צי מיינט דאס אז אלעס וואס א מענטש האפט און בעט וועט ער אים געבן? דערויף מאכט דער מדרש א סייג: "לנפש תדרשנו" - נאר ווען די בקשה רירט אן די נפש, פאר ענינים פון רוחניות. און ס'איז טאקע דא וואונדערליכע מעשיות פון מענטשן וואס קיינער האט נישט געגלייבט אז זיי וועלן זיך מקרב זיין און תשובה טון און טון דעם רצון ה', און פלוצלונג זעט מען ווי זיי האבן זיך גענצליך געטוישט - אונז צו לערנען וויפיל כוח ס'ליגט אין א תפילה. אויף רוחניות דארף מען מתפלל זיין אן א שיעור.
פון דער מעשה מיט הרב פינקוס לערנט מען ארויס א יסוד: אין ענינים פון גשמיות טאר א מענטש נישט צופיל מפציר זיין און בעטן אין תפילה. בעט איינמאל, צוויי מאל, און גענוג. ווייל אויב וועסטו בעטן אסאך מאל, קען זיין אז מ'וועט דיר נאכגעבן - ווייל א תפילה האט דאך א געוואלדיגן כוח - און דער קדוש ברוך הוא וועט זאגן: איך וויל נישט געבן, ס'איז נישט גוט פאר אים, אבער ער בעט נאכאמאל און נאכאמאל, און כביכול מ'האט נישט קיין ברירה און מ'גיט אים, און דעמאלט איז עס בלויז צו זיין שלעכטס.
א משל: א פרוי וואס האט זיך אריינגעצויגן אין א נייער דירה, נאך א ספעציעל שיינעם שיפוץ. דעם טאג וואס זי איז אריין אין די דירה איז זי ארויפגעגאנגען אויפן באלקאן, צום פלאץ פון די גראטעס, אפצווישן די לאדנס פון אינדרויסן, זי האט פארלוירן דעם גלייכגעוויכט, איז אראפגעפאלן און אויפן פלאץ געהרג'עט געווארן, ה' ישמור. צומאל בעט א מענטש: רבונו של עולם, די דאזיגע דירה זאל זיין מיינע, ער זאל מסכים זיין מיר צו פארקויפן, איך זאל עס קויפן - און ווער זאגט אז דאס איז דיר גוט? נאר בעט אזוי: רבונו של עולם, באזארג מיר די בעסטע דירה פאר מיר, א פלאץ וואו ס'וועט מיר זיין גוט, וואו ס'וועט זיין שלום בית, גוטע שכנים, אן עליה אין תורה און יראת שמים. דאס בעט. אבער דווקא די געוויסע דירה - ווער זאגט אז זי איז גוט פאר דיר?
און הרב פינקוס אליין האט דערציילט די מעשה דאס ארויסצוברענגען, ווייל ער האט דאך מעיד געווען אויף זיך אז קיינמאל איז זיין תפילה נישט צוריקגעקומען ליידיג, און אלעס וואס ער האט מתפלל געווען האט דער קדוש ברוך הוא אים צוגעהערט. און ער האט געזאגט: קוק, דא איז געווען א תפילה, איך האב אריינגעלייגט כוחות אין תפילה אויף א גשמיותדיגע זאך, און ווי ס'זעט אויס האב איך אויך נישט מתנה געווען אז ס'זאל נאר זיין אויב ס'איז לטובה - און אט איז ארויסגעקומען דערפון א היזק. צומאל אין ענינים פון גשמיות ברענגט דאס צופיל מפציר זיין אין תפילה נאר א שאדן.
דערפאר: בעט איינמאל און זאג - רבונו של עולם, אויב דער שידוך איז מיר גוט, אויב די דאזיגע דירה, דער דאזיגער קאר, די דאזיגע ארבעט איז מיר גוט, גיב מיר עס בקלות און בנחת; און אויב זענען זיי מיר נישט גוט, האלט זיי צוריק פון מיר פון פאראויס. ווייל צומאל פלאגט זיך א מענטש מיט דער זאך צוויי חדשים, און צום סוף ווערט עס בטל, און ס'איז דא דערפון א גרויסע עגמת נפש: משא ומתן, גיין און קומען נאכאמאל אין דער דירה, קוקן און בודק זיין - און אינעם לעצטן מאמענט קומט דער מקח נישט צושטאנד. און אזוי אויך ביי שידוכים: מ'טרעפט זיך, די משפחות טרעפן זיך, מ'האלט שוין גאר נאנט צום שידוך, און אינעם לעצטן מאמענט פלאצט אלעס אויס. א גרויסע עגמת נפש. דערפאר זאל מען מתפלל זיין: רבונו של עולם, אויב דאס איז מיין באשערטס - זאל עס גיין גלייך און בקלות; און אויב ס'איז נישט מיינס - זאל עס אפגעשטעלט ווערן פון פאראויס, און מיר זאלן זיך שפארן קאפווייטיג, צער און עגמת נפש.
און גיט אכטונג: ס'זענען פאראן גשמיותדיגע בקשות וואס זענען באמת רוחניותדיג. אויף געזונט און רפואה שלמה קען מען בעטן עד אין קץ, און אויך דא דארף מען איבערדרייען דאס גשמיות אויף רוחניות: רבונו של עולם, "לא אמות כי אחיה ואספר מעשי י-ה" - יעדער נאך א טאג וואס דו האלטסט מיר ביים לעבן איז נאך א טאג וואס איך וועל אין אים לערנען תורה, נאך א טאג וואס איך וועל קומען צום שיעור, נאך א טאג וואס איך וועל מקיים זיין מצוות. האלט מיר ביים לעבן נישט כדי איך זאל עסן נאך א שטיק פלייש און נישט כדי איך זאל הנאה האבן נאך א הנאה, נאר כדי איך זאל זוכה זיין נאך א טאג צו זיין אין קרבת אלקים און טון דעם רצון פון מיין באשעפער. און אזוי אויך ביי א שידוך: מ'קען זאגן אז דאס איז א גשמיותדיגע זאך - ער זוכט ווער ס'זאל זיך זארגן פאר אים, העלפן אים, ראטעווען פון איינזאמקייט, קאכן און באקן, און לרוב איז טאקע דאס די סיבה פארוואס ער וויל חתונה האבן. לייג צו דערצו דעם רוחניותדיגן ענין: אז איך זאל חתונה האבן און זיך שטארקן אין עבודת ה', זי זאל זיין אן עזר כנגדו און אים ראטעווען פון חטא. לייג אריין דעם רוחניותדיגן פנים - און דעמאלט איז דאס א דבר מצוה, און מ'מעג בעטן דערויף אן א שיעור.
אינעם ספר "יהלום פחות" ערקלערט ער: ווען זעט א מענטש אין אלעס וואס קומט פאר אויף דער וועלט בלויז דאס גוטע, נאר דאס פיינסטע, נאר ווי אזוי "כל דעביד רחמנא לטב עביד"? ווען ער איז א רוחניותדיגער מענטש, ווען ער האט רוחניותדיגע שטרעבונגען. דעמאלט אפילו אויב ס'קומען אויף אים יסורים, זאגט ער נישט "מ'האט צוגענומען פון מיר די הנאות פון עולם הזה". אין די געריכטן איז פאראן א גדר פון לעבן און פון "קוואליטעט פון לעבן" - מ'קען מאכן לענגער דאס לעבן אבער נישט אין קוואליטעט. ביי אונז אין אידישקייט, ווען מ'רעדט פון קוואליטעט פון לעבן רעדט מען פון רוחניותדיגע קוואליטעט. און אויב א מענטש ליידט און האט יסורים, און דו וועסט אים פרעגן: פון וואס הנאה האסטו דען בכלל דא אויף דער וועלט - איז דאס א שאלה וואס ווענדט זיך אין אן אנדערער שאלה: צוליב וואס ביסטו געקומען אויף דער וועלט? אויב ביסטו געקומען הנאה צו האבן, ביסטו גערעכט, אזא לעבן איז נישט קיין לעבן. אבער אויב דיין גאנצע זאך איז רוחניותדיגע השגות, וואס מאכט עס אויס צי איך לייד צי איך לייד נישט? אדרבה, ווען א מענטש ליידט, ווערט דער גוף אויסגעלייטערט, און די נפש קען מער משיג זיין אין רוחניות, און ער פרייט זיך אז די יסורים רייניגן אויס זיין נפש. און דאס אלעס נאר אויב דער מענטש זוכט נישט קיין הנאות און תאוות פון עולם הזה; ווייל דער וואס זוכט הנאות און תאוות, אין דער מינוט וואס ס'רירט אן עפעס א קלייניקייט פון זיין עולם הזה - איז אים שלעכט.
די פסוקי נחמה אינדערמיט פונעם קאפיטל לערנען אונז א גאנצן וועג אין עבודת ה': "חדשים לבקרים רבה אמונתך" - פון די קליינע ניסים פון יעדן טאג, און פון דער נשמה וואס ווערט אונז צוריקגעגעבן יעדן אינדערפרי מיט א פולער געטריישאפט, שעפן מיר בטחון אז דער הקדוש ברוך הוא איז מיט אונז און ער וועט אונז אויסלייזן; דאס בייטן זיך פון די ייסורים אליין באווייזט אז זיי זענען א רפואה און נישט קיין נקמה. "חלקי ה' אמרה נפשי" - נישט דאס געפיל רעדט, וואס נארט און ברענגט צו יאוש, נאר די נפש, א חלק אלוה ממעל, און זי איז די וואס האלט אונז שטארק מיט אמונה אפילו אינמיטן די ייסורים. "טוב ה' לקווו לנפש תדרשנו" - פאר דעם וואס האפט צום אויבערשטן אליין און מישט אים נישט אריין אין זיינע חשבונות, און בעיקר פאר דעם וואס זוכט אים אין ענינים פון דער נפש: אויף רוחניות מעג מען און ס'איז ראוי צו מתפלל זיין אן א שיעור, און אויף גשמיות דארף מען בעטן איין מאל אדער צוויי מאל, און איבערלאזן די הכרעה אין די הענט פון דעם וואס ווייסט וואס איז באמת גוט פאר אונז.