אין קאפיטל ב' פון מגילת איכה, נאכן שילדערן דעם חורבן און דעם טרויער, קומט דער מקונן צו דער למעשה'דיגער ווענדונג: וואס טוט מען? עס איז נישטא קיין אנדערער ענטפער אויסער תפילה און געוויין. נאכדעם וואס ער האט געזאגט "צָעַק לִבָּם אֶל אֲדֹנָי... הוֹרִידִי כַנַּחַל דִּמְעָה יוֹמָם וָלַיְלָה אַל תִּתְּנִי פוּגַת לָךְ", גייט דער נביא ווייטער און לערנט אויס ווען צו וויינען, ווי אזוי צו וויינען, און בעיקר - אויף וואס צו וויינען. אין דעם שיעור וועלן מיר זיך אפשטעלן אויף פסוק י"ט, וואס איז דאס הארץ פונעם גאנצן ענין.
ק֣וּמִי ׀ רֹ֣נִּי בַלַּ֗יְלָה לְרֹאשׁ֙ אַשְׁמֻר֔וֹת שִׁפְכִ֤י כַמַּ֙יִם֙ לִבֵּ֔ךְ נֹ֖כַח פְּנֵ֣י אֲדֹנָ֑י שְׂאִ֧י אֵלָ֣יו כַּפַּ֗יִךְ עַל־נֶ֙פֶשׁ֙ עֽוֹלָלַ֔יִךְ הָעֲטוּפִ֥ים בְּרָעָ֖ב בְּרֹ֥אשׁ כׇּל־חוּצֽוֹת׃ - שטיי אויף, קלאג [שריי] ביינאכט צום אנהויב פון די משמרות (ראש אשמורות), גיס אויס ווי וואסער דיין הארץ קעגן דעם פנים פונעם אייבערשטן, הייב אויף צו אים דיינע הענט פאר דעם לעבן פון דיינע קינדערלעך, וואס חלש'ן פאר הונגער אין שפיץ פון אלע גאסן.
לויטן פשט איז דאס א המשך דירעקט פונעם פריערדיגן פסוק. די ווענדונג איז צו דער מויער פון בת ציון: שטיי אויף און קלאג ביינאכט, צום אנהויב פון די משמרות (ראש אשמורות). די צייט איז די פאסיגע צייט פאר תפילה, ווייל דעמאלט הייבן אן אויפצושיינען די ליכטיגקייט פון די חסדים. און נאך א טעם איז דא: וואס איז די צייט ווען א קליין קינד זויגט פון דער מוטערס ברוסט? ראש אשמורות. דערפאר דווקא אין דער שעה - "קומי רוני בלילה", שריי פארן רבונו של עולם אויף דיינע עופעלעך וואס חלש'ן פאר הונגער אין שפיץ פון אלע גאסן. עס איז נישטא קיין מער פאסיגע און טרויעריגע צייט ווי דאס.
דאס ווארט "פנים" קומט פאר אסאך מאל אין מקרא מיט א באדייט פון כעס: "וְנָתַתִּי פָנַי בָּאִישׁ הַהוּא", "פָּנַי יֵלֵכוּ וַהֲנִחֹתִי לָךְ". "פני" איז א לשון פון זעם. לויט דעם, "שפכי כמים לבך נוכח פני ה'" מיינט: דאס אויסגיסן דאס הארץ דארף זיין געצילט קעגן דעם אייבערשטנ'ס כעס, איינצושטילן די חמה. און אזוי ווי דוד המלך האט געזאגט: "כִּי אֵפֶר כַּלֶּחֶם אָכָלְתִּי וְשִׁקֻּוַי בִּבְכִי מָסָכְתִּי מִפְּנֵי זַעַמְךָ וְקִצְפֶּךָ". דוד זאגט: אזוי פיל איז געווען די אש וואס איך האב זיך געוואלגערט דערין, ביז עס איז מיר געווען ממש ווי ברויט, ווי א מענטש וואס עסט זיין שטיקל ברויט. און "שקוי" - מיין טרונק, דער וויין, "בבכי מסכתי", א לשון פון אויסמישן (למסוך ולערב), אז עס איז געווען אויסגעמישט מיט מיינע טרערן. און איבער וואס? "מפני זעמך וקצפך" - איבער דעם וואס איך האב דיך געצערנט. צו לערנען אונז אז דער עיקר געוויין דארף זיין קעגן דעם וואס מיר האבן פארצערנט דעם בורא.
און עס איז דא דא נאך א רמז. כעס ווערט אויסגעדריקט צווישן די פיר יסודות אינעם יסוד האש: "כִּי אֵשׁ קָדְחָה בְאַפִּי". רש"י ערקלערט אז "חרון" איז א לשון פון ברענען און היצונג, ווי דער לשון "חרה בנהרים", און פונעם זעלבן שורש קומט "חרטומים" - די וואס פלעגן זיך אנהיצן אין די ביינער און זאגן באהאלטענע זאכן דורך כישוף. "חרון אף" - אז די נאָז היצט זיך אן, אזוי ווי א בייזער מענטש וואס ס'גייט אים כביכול ארויס פארע פון דער נאָז. און מיט וואס לעשט מען אויס פייער? מיט וואסער. דאס איז דער רמז: "שפכי כמים לבך נוכח פני ה'" - די "פנים" איז דער חרון אף און דער כעס, און קעגן דעם איז "כמים" - דאס הארץ און די טרערן. דורך דעם וואס דו וועסט אויסגיסן דיין הארץ, וועלן די טרערן זיין בבחינת וואסער וואס לעשט אויס דאס פייער פונעם כעס, יענער כעס וואס מיר האבן פארצערנט דעם אויבערשטן און צוליב דעם האט זיך אויסגעגאסן זיין חרון אף אויף כלל ישראל.
און מען דארף אויך פארשטיין דעם עצם אויסדרוק "שפכי כמים לבך". תאוות זענען אין אסאך ערטער פארגליכן געווארן צו וואסער, און מיר האבן שוין געזען די דאזיגע אויסדרוקן: "נמשך אחר המים היפים", און ביי וועמען עס איז שטארק דער יסוד המים - איז ביי אים שטארק דער יסוד התאווה. לויט דעם זאגט דער פסוק: גיס אויס און ליידיג אויס אלע תאוות פון דיין הארץ, אזוי ווי מען גיסט אויס וואסער. א מענטש וואס האט וואסער און דארף עס נישט - גיסט עס אויס אינדרויסן און ווארפט עס אוועק. וויין גיסט מען נישט אויס צום מיסט, נאר מען פירט עס אריבער פון איין כלי צום צווייטן. און נאך מער: אויב מען גיסט אויס וויין אדער האניג פון א פאס, בלייבט שטענדיג עפעס דערין, ווייל זיי זענען דיק און זייער פייכטקייט קלעבט זיך אן. אבער וואסער קען מען אינגאנצן אויסליידיגן אן דעם וואס עס זאל בלייבן א רושם אינעם כלי. דערפאר דווקא "כמים": לאז נישט איבער קיין שום תאווה אין דיר. און דאס הארץ - דאס איז אלעמאל דער וואס דרוקט אויס די תאווה. גיס אויס די תאוות פון דיין הארץ און נעם זיי אינגאנצן אוועק, אין דער צייט ווען כנסת ישראל קומט מתפלל זיין פארן אייבערשטן.
"שאי אליו כפיך" - און וואס זאלסטו זאגן אין דער דאזיגער תפילה? די ווערטער פונעם קומענדיגן פסוק:
רְאֵ֤ה יְהֹוָה֙ וְֽהַבִּ֔יטָה לְמִ֖י עוֹלַ֣לְתָּ כֹּ֑ה אִם־תֹּאכַ֨לְנָה נָשִׁ֤ים פִּרְיָם֙ עֹלְלֵ֣י טִפֻּחִ֔ים אִם־יֵהָרֵ֛ג בְּמִקְדַּ֥שׁ אֲדֹנָ֖י כֹּהֵ֥ן וְנָבִֽיא׃ - זע, ה', און קוק, צו וועמען האסטו אזוי געטאן! צי זאלן פרויען עסן זייערע פירות, קליינע קינדערלעך וואס מען גלעט און האלט אויף די הענט? צי זאל דערהרגעט ווערן אין מקדש פונעם אויבערשטן א כהן און א נביא?
דעם דאזיקן צער דערמאן פאר דער שכינה הקדושה: זע, רבונו של עולם, ווי עס איז מקוים געווארן אין אונז די קללות פון דער תוכחה. אויף דעם שפכי כמים לבך נוכח פני ה'. אזוי ערקלערן די מפרשים.
דער בעל "קול יעקב" לייגט א דגש אויפן אויסדרוק "נוכח פני ה'". א מענטש קען מתפלל זיין אויפן גלות ווייל דער גלות דרוקט אים: צוליב דעם האט ער עקאנאמישע שוועריקייטן, צוליב דעם ווערט ער גערודפט דורך שונאים. דאס אלעס איז "נוכח פניי" - איך קלאג אויפן גלות ווייל איך אליין האב א פראבלעם דערמיט. אבער עס איז פאראן א פיל העכערע מדרגה: א מענטש וואס קלאגט אויפן צער השכינה, אויף דעם וואס קודשא בריך הוא איז כביכול שרוי אין צער, אז ער האט נישט קיין בית און נישט קיין כסא. ער קלאגט אויפן גלות אבער נישט צוליב זיין אייגענעם ליידן; ער איז נישט קיין צד אינעם ענין - וואס עס טוט אים וויי איז דער צער פון דער שכינה הקדושה.
און ווי שוין דערציילט אינעם פריערדיקן שיעור וועגן איינעם וואס איז געקומען צום רבי'ן און זיך באקלאגט: רבי, ווען וועט שוין משיח קומען? האט אים דער רבי געפרעגט: וואס איז געשען? האט ער אים געענטפערט: יענער האט געעפנט א געשעפט קעגנאיבער מיר און נעמט מיר צו אלע קונים, וויפיל קען מען שוין ליידן, ווען וועט שוין משיח קומען? האט אים דער רבי געזאגט: ס'איז מיר באנג דיך צו אנטוישן. דער משיח וואס וועט קומען איז נישט דער משיח אויף וועמען דו ווארטסט, און דער משיח אויף וועמען דו ווארטסט וועט קיינמאל נישט אנקומען. דו ווארטסט אויף איינעם וואס זאל דיר לעזן דיינע עקאנאמישע פראבלעמען; אויב מען וועט יענעם מענטש צומאכן דאס געשעפט, וועסטו שוין מער נישט דארפן קיין משיח, דו ביסט שוין מסודר. צי קומט דען משיח כדי צוצומאכן פאר יענעם די קראם? משיח קומט גואל צו זיין א גאולה רוחנית. מען דארף וויסן אויף וואס מען קוקט ארויס.
דערפאר זאגט דער פסוק: שפכי כמים לבך - אבער גיב אכטונג אז דאס זאל זיין "נוכח פני ה'". די באדייטונג פון "נוכח" האבן מיר שוין געזען אין דער תורה: "וַיֶּעְתַּר יִצְחָק לַה' לְנֹכַח אִשְׁתּוֹ", און חז"ל האבן מפרש געווען אז ער האט מתפלל געווען אויף איר - נישט אויף מיר נאר אויף איר, אנא ה' האב רחמנות אויף מיין ווייב אז איך זאל האבן פון איר קינדער. אזוי אויך דא: נישט אויף דיינע צרות און נישט אויף דיינע פראבלעמען, נאר גיס אויס דיין הארץ פארן רבונו של עולם, אויפן צער השכינה און אויפן גלות השכינה. די טרערן זאלן זיין "נוכח פני ה'" - אויף זיין צער און נישט אויף אונזער צער.
דער דובנער מגיד זאגט א משל: א מענטש האט געהאט א נאנטן פריינד, און יענער פריינד איז איינגעזעצט געווארן אין תפיסה אן קיין שולד. וואס האט ער געטאן? ער איז געגאנגען און פארמשכונט אלע זיינע הויז-כלים, און מיט דאס געלט וואס ער האט באקומען האט ער באצאלט און אויסגעלייזט זיין חבר אויף דער פריי. יעצט, ווען דער חבר גייט ארויס אויף דער פריי, איז דאך קלאר אז די ערשטע זאך וואס ער דארף טאן איז צונויפצושטעלן געלט און צוריקקערן פאר זיין פריינד זיינע הויז-כלים. ער האט דאך פארמשכונט אלע זיינע כלים צוליב מיר! און אויב וועט ער זאגן "שלום עליך נפשי, איך בין אינדרויסן, אלעס איז גוט, פון יעצט אן וועל איך אנהויבן לעבן פאר מיר אליין" - איז דען פאראן א זאך מער מיאוס פון דעם?
און דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט אויפן פסוק "אֵלֶּה פְקוּדֵי הַמִּשְׁכָּן מִשְׁכַּן הָעֵדֻת" - אז דער הקדוש ברוך הוא האט פארמשכונט די משכנות. פארוואס הייסט עס משכן? ווייל דער הקדוש ברוך הוא האט דאס גענומען אלס משכון, כדי כלל ישראל זאל תשובה טאן און עס זאל חלילה נישט זיין קיין כליה. וואס איז אונזער משכון? דער בית המקדש. דער הקדוש ברוך הוא האט צוגענומען פון אונז דעם בית המקדש אלס משכון כדי אונז צו ראטעווען פון כליה. ממילא איז אונזער גאנצער תפקיד יעצט "שפכי כמים לבך נוכח פני ה'" - וואס דאס וואס דער אויבערשטער איז כביכול שרוי בצער איז דאך צוליב דיר, ווייל ער האט פארמשכונט זיין אייגן הויז פאר דיינעטוועגן. ווי קענסטו דאגן בלויז פאר דיינע גשמיות'דיקע ענינים און נישט פארן הויז פונעם רבונו של עולם וואס איז פארמשכונט געווארן פאר דיינע געברויכן? און אזוי שרייבט דער רמב"ם אין הלכות מלכים: די חכמים און נביאים האבן זיך נישט געגלוסט צו די ימות המשיח נאר כדי זיי זאלן זיין פריי צו עוסק זיין אין תורה און חכמה, און יענע צייט וועט נישט זיין קיין אנדערע באשעפטיקונג נאר צו וויסן דעם אויבערשטן. און דערפאר זאגן מיר אין דער תפילה: עשה למען שמך, עשה למען שכינתך, עשה למען תורתך - אלעס למען קודשא בריך הוא, ווייל דערין ליגט דער עיקר שאיפה.
מען פרעגט: ווי קומט עס אז מיר ווארטן דורות אויף דורות און משיח בן דוד קומט נישט? מען האט דאס מרמז געווען אינעם פסוק "מַדּוּעַ לֹא בָא בֶן יִשַׁי... אֶל הַלָּחֶם" - פארוואס איז דער בן ישי נישט געקומען? ווייל אונזערע אלע תפילות זענען בלויז "אל הלחם". רבונו של עולם, גיב פרנסה; רבונו של עולם, גיב געזונט; רבונו של עולם, גיב ערלעכע שידוכים - גיב און גיב און גיב, ווי דער זוהר הקדוש זאגט: ווי הונט וואס בילן הב הב ("גיב גיב"). מען שרייט נאר "גיב", און מען שרייט נישט אויפן גלות השכינה און אויפן צער פונעם אויבערשטן. און אויף דעם וואלט באמת געפאסט אז מיר זאלן קלאגן.
און מ'איז נאך מסביר מיט א משל: איין גביר האט געהאט א בן סורר ומורה, וואס האט זיך באהאפטן מיט נישט קיין порядקדיגע יונגען, געשפילט אין הימורים און געטאן מעשים וואס פאסן נישט - גאר פראבלעמאטיש. דער פאטער האט מורא געהאט ביי זיך און געזאגט: מיין גאנץ פארמעגן וועט ער ירש'ענען, און אין א קורצער צייט וועט ער אלעס פארלירן. וואס האט ער געטאן? ער האט געבויט א גרויס הויז, און אין זיינע ווענט האט ער באהאלטן שטרות געלט, מטבעות און טייערע שכיות חמדה, און ער האט דאס נישט אנטפלעקט נאר פאר גאר א קליינער צאל פון זיינע אנשי סוד. און זיין כוונה איז געווען: איך ווייס דאך אז ער וועט פארלירן מיין גאנץ געלט אין הימורים און אין אנדערע מרעין בישין, און ער וועט אנקומען צו א שטופע וואס ער וועט נישט האבן וואס צו עסן און וועט אראפפאלן אין א שווערער און ביטערער עניות. דעמאלט וועט ער אנטדעקן די אוצרות און זאגן: אט פאנג איך אן פון דאס ניי, איך וועל אויפהערן מיט אלע נארישקייטן וואס איך האב געטאן, חסדי ה' אז מיין פאטער האט מיר איבערגעלאזט א האפענונג און באהאלטן פאר מיר אוצרות אין די ווענט פונעם הויז.
און אט איין טאג איז אויסגעבראכן א שריפה אינעם הויז, און דאס גאנצע הויז מיט זיינע ווענט און מיט אלע שיינע אוצרות איז ארויף אין פלאמען. יעדער וואס האט דאס געזען האט געזאגט: א שאד, אזא שיינער און באזונדערער פאלאץ, ווי א שאד אז אזא הערליכער פלאץ איז פארברענט געווארן. דער זון, וואס האט געקענט דאס הויז פון אינעווייניג, האט זיך געזארגט און געטרויערט נאך מער - ווייל ער האט געוואוסט אז נישט נאר דאס הויז אליין איז ווערט מיליאנען, נאר אויך די מעבל דערין זענען ווערט הונדערטער מיליאנען. אבער דער פאטער און זיינע אנשי סוד, וואס האבן געוואוסט פון די אוצרות, האבן נישט בלויז געטרויערט אויפן הויז און נישט נאר אויף די מעבל, נאר אויף די געוואלדיגע אוצרות וואס זענען געווען באהאלטן אין די ווענט און זענען פארלוירן געגאנגען אין דער שריפה. זייער צער איז געווען גרויס עד אין לשער. זעסטו דאך אז אויפן זעלבן געשעעניש אליין - טרויערט יעדער איינער אויף אן אנדערער מדרגה, לויט דער מאס פון זיין פארשטאנד.
אזוי זענען אויך די מדרגות ביי די וואס קלאגן אויפן חורבן בית המקדש. די אומות העולם האבן בכלל נישט געוואוסט וואס בית המקדש איז און וואס איז זיין סגולה. זיי האבן געזען א שיינעם בנין גייט ארויף אין פלאמען און געזאגט: ווי א שאד.
סָֽפְק֨וּ עָלַ֤יִךְ כַּפַּ֙יִם֙ כׇּל־עֹ֣בְרֵי דֶ֔רֶךְ שָֽׁרְקוּ֙ וַיָּנִ֣עוּ רֹאשָׁ֔ם עַל־בַּ֖ת יְרוּשָׁלָ֑͏ִם הֲזֹ֣את הָעִ֗יר שֶׁיֹּֽאמְרוּ֙ כְּלִ֣ילַת יֹ֔פִי מָשׂ֖וֹשׂ לְכׇל־הָאָֽרֶץ׃ - אלע וואס גייען אויפן וועג האבן געקלאפט כפים וועגן דיר, זיי האבן געפייפט און געשאקלט זייער קאפ אויף בת ירושלים: איז דאס די שטאט וואס מ'האט געזאגט אויף איר גאנץ אין שיינקייט, א פרייד פאר דער גאנצער ערד?
אזא שטאט, מיט אזא טוריסטישן פאטענציאל, גייט ארויף אין פלאמען - ווי א שאד. און אויף דעם ענטפערן כלל ישראל: "לוא אליכם כל עוברי דרך". איר זענט בלויז עוברי דרך, און איר פארשטייט נישט אויף וואס מ'דארף קלאגן און וואס מיר האבן דא פארלוירן. איר באגרייפט נישט די אינעווייניגסטע תפארת, די כלי השרת וואס זענען דארט געווען, די העכסטע רוחניות'דיגע חשיבות וואס איז דא געווען, ווארום "כי מציון תצא תורה ודבר ה' מירושלים".
און אזוי ווערט געברענגט אז ירמיהו הנביא האט מקונן געווען אויפן חורבן, און אפלטון האט אים באגעגנט און געפרעגט: אויף וואס קלאגסטו? האט ער אים געזאגט: אויף דעם הויז וואס איז חרוב געווארן. האט ער אים געזאגט: צי פאסט עס דען פאר א משכיל ווי דיר צו קלאגן אויפן חורבן פון האלץ און שטיינער? האט אים ירמיהו געזאגט: האסטו סיי וועלכע שאלות אין מושכלות? האט ער געזאגט: יא. האט ער אים געזאגט: פרעג. האט אפלטון געפרעגט, און אויף יעדער קשיא האט ירמיהו אים געענטפערט א תשובה. האט ער אים געזאגט: זאלסט וויסן, די גאנצע חכמה וואס איך האב איינגעזאפט - האב איך פונעם דאזיגן הויז געזויגט. צי מיינסטו דען אז אויף האלץ און שטיינער וויין איך? דער גוי זעט דא א שיין הויז וואס איז חרוב געווארן, אבער דער משכיל, דער איש המעלה און דער נביא, זעט דא די רוחניות'דיגע השגות, ווייל כי מציון תצא תורה ודבר ה' מירושלים. קומט אויס אז עם ישראל, וואס קענען די מעלה פונעם בית המקדש, פאסט פאר זיי צו קלאגן פיל מער - ווי דער בן מלך וואס האט געקענט אויך דאס אינעווייניגסטע פונעם הויז.
אבער העכער פון אלעם - דער הקדוש ברוך הוא אליין, וואס ווייסט די מעלה פון בית המקדש, זיינע אינעווייניגסטע אייגנשאפטן, די השראת השכינה וואס איז דארט געווען און די געוואלדיגע סודות וואס זענען דערין באהאלטן. ווער עס פארטיפט זיך זעט וויפיל סודות ליגן שוין אין די מידות פונעם בית המקדש - אין זיין לענג און אין זיין ברייט; אינעם ענין פון די כרובים, דער שולחן און די מנורה. אלעס איז טיפע וואונדערליכע סודות, און נאר א טייל פון זיי קען מען משיג זיין פון דעם וואס די תורה חזר'ט איבער אסאך מאל אויפן מעשה המנורה: אירע גביעים, כפתורים און פרחים. מיינט דען איינער אז דער ענין איז "מאך אויך בלומען ס'זאל זיין שיין"? דאס איז קטנות, אזוי לערנט מען אין חדר מיט קליינע קינדער. א פארשטענדיגער מענטש באגרייפט אז אין די אלע ליגן טיפע און הערליכע סודות, ואין אתנו יודע עד מה. און ווער יא ווייסט? קודשא בריך הוא. אויב אזוי, וויאזוי טרויערט דער הקדוש ברוך הוא אויפן חורבן הבית - ער וואס ווייסט אויך דאס פארבארגענע וואס איז דערין, די רוחניות'דיגע אוצרות וואס זענען געווען אינעווייניג און זענען פארלוירן געגאנגען. דאס איז א צער פיל העכער פונעם צער פונעם גוי, און פיל העכער פונעם צער פונעם איד.
און דאס איז וואס שטייט "בְּמִסְתָּרִים תִּבְכֶּה נַפְשִׁי", און חז"ל האבן געזאגט: עס איז דא א פלאץ וואס הייסט מסתרים, וואס דארט כביכול וויינט די שכינה הקדושה. לויט אונזערע ווערטער איז די זאך וואונדערבאר ערקלערט: זאגט דער הקדוש ברוך הוא, מיין געוויין איז אויף א פיל העכערער מדרגה, ווייל איך וויין אויף דעם וואס איז באהאלטן אינעווייניג אינעם בית המקדש, אויף די געוואלדיגע רוחניות'דיגע כוחות וואס דו האסט אפילו נישט משיג געווען. און דאס איז "שפכי כמים לבך נוכח פני ה'": בלייב נישט ביי דיין מדרגה און וויין נישט לויט דיין מאס פון השגה און תפיסה, נאר לויט דער מדרגה פון קודשא בריך הוא'ס השגה. פארשטיי אז דא איז געווען פיל מער ווי דיין השגה, און אויף דעם טרויערט דער הקדוש ברוך הוא אליין - קל וחומר אז דו דארפסט טרויערן. בלייב נישט אינעם קינדישן באגריף אז דא איז געווען א שיינער בנין און איז חרוב געווארן, נאר "נוכח פני ה'" - אזוי ווי דער הקדוש ברוך הוא זעט דעם בית המקדש, לויט די נסתר'דיגע און אינעווייניגסטע ענינים וואס זענען דערין. אנטקעגן דעם דארף מען מקונן זיין, און דעמאלט האסטו מקונן געווען און געוויינט אויף דער פאסיגער מדרגה אויף אזא הייליגן און וואונדערליכן פלאץ.
און אזוי איז טאקע געווען ביי שיבת ציון. ווען מ'האט מחנך געווען דעם בית המקדש השני, האבן די יונגע געזען און זיך געפרייט, זיי האבן געטאנצט און געיובלט, אבער די זקנים האבן געוויינט. האט מען זיי געפרעגט: בית המקדש ווערט דאך געבויט, פארוואס וויינט איר? האבן זיי געזאגט: איר האט דאך נישט געזען דעם בית ראשון. ווען איר וואלט אים געזען, וואלט איר פארשטאנען אז דער דאזיגער בית איז כאין וכאפס לעומת דעם. און נישט בלויז מצד זיין שיינקייט פון אינדרויסן, וואס בית ראשון איז אלעס געווען איבערגעצויגן מיט גאלד, נאר בעיקר מצד די ניסים ונפלאות וואס ס'איז נישטא קיין לשון לשער ולתאר, וואס זענען שוין נישט געווען אינעם בית שני. אין בית שני האט געפעלט דער ארון, און ס'האבן געפעלט נאך אסאך זאכן וואס זענען געווען אינעם בית ראשון. האבן די זקנים געקוקט און געזאגט: דאס איז א בית המקדש פון עניים לעומת דעם ארגינעלן בית המקדש.
און אזוי אויך זענען געווען פון די וואס זענען צוריקגעקומען, וואס זענען אויסגעלייזט געווארן און זיך געפרייט: מיר זענען צוריקגעקומען צום פעלד, מיר זענען צוריק צו די פלאנצונגען, מען קען באארבעטן די ערד. דאס איז א שמחה אויפן שטאפל פון אן עם הארץ כפשוטו - א מענטש וואס זיין גאנצער עסק איז אין ערדישקייט. ברוך ה', איך האב געהאט א הויז און איך בין צוריקגעקומען דערצו. צי דען איז דאס אויף וואס מיר ווארטן אין דער גאולה - אויף א הויז? אויף א פעלד? נאר א מענטש אויף א נידעריגן רוחניות'דיגן שטאפל וועט זיך מיט דעם פרייען. אבער דער וואס זיין מדרגה איז העכער וועט ערווארטן צו זען כהנים בעבודתם, לויים בדוכנם בשירם ובזמרם, און ישראל במעמדם; צו זען ווי דער ווינט רירט נישט דעם עמוד עשן הקטורת; צו זען די ניסים - אז עס האט זיך נישט באוויזן קיין פליג אינעם בית המטבחיים, אז די רעגנס האבן נישט פארלאשן די אש המערכה. קרבת אלוקים - דאס איז די הויכע רוחניות'דיגע שטרעבונג. און דאס איז "שפכי כמים לבך נוכח פני ה'": אזוי ווי עס פאסט צו וויינען לויט דער השקפה פונעם בורא עולם, און נישט לויט אן ערדישער, גשמיות'דיגער און חומריות'דיגער השקפה.
נאך טייטשט מען דעם פסוק לויט דעם וואס שטייט אין תהילים: "ה' בֹּקֶר תִּשְׁמַע קוֹלִי, בֹּקֶר אֶעֱרׇךְ לְךָ וַאֲצַפֶּה. כִּי לֹא אֵל חָפֵץ רֶשַׁע אָתָּה, לֹא יְגֻרְךָ רָע. לֹא יִתְיַצְּבוּ הוֹלְלִים לְנֶגֶד עֵינֶיךָ". מיר אין גלות ווערן פאררעכנט ווי שיכורים, ווי עס שטייט "וּשְׁכֻרַת וְלֹא מִיָּיִן". און א שיכור קען דאך נישט מאכן קיין קניין און קען נישט אויספירן קיין שום משפטי'דיגע פעולה נאר אינדערפרי. פארוואס? ווייל ביינאכט איז ער צוגעקלעבט צום פלאש און טרינקט נאך אלץ; אינדערפרי, נאכן שלאף - וויבאלד דער וויין איז שווער און שלאף לאזט עס אויסוועפן - אין דעם מאמענט איידער ער געפינט ווידער דעם פלאש, איז דא א שעה ווען ער איז בדעת. אויב ווילסטו שליסן מיט אים א געשעפט, טו עס דעמאלט, ווייל שפעטער איז שוין נישטא מיט וועמען צו רעדן. און אויב ביסטו אנגעוויזן אויף אים, אז די נכסים ווילסטו קויפן דווקא פון אים, האסטו נישט קיין ברירה נאר צו ווארטן אויפן אינדערפרי.
און דאס איז וואס עס שטייט: "מִשֹּׁמְרִים לַבֹּקֶר שֹׁמְרִים לַבֹּקֶר". וואס מיינט "שומר"? איינער וואס ווארט און האפט, אזוי ווי "וְאָבִיו שָׁמַר אֶת הַדָּבָר", וואס רש"י טייטשט: ער האט געווארט און ארויסגעקוקט צו זען וויאזוי די זאך וועט מקוים ווערן. און די כוונה איז נישט ווי א וואכמאן וואס שטייט אויף זיין וואך און ווארט אויפן אינדערפרי - דאס איז נישט דער פשט אינעם פסוק - נאר "פון די וואס ווארטן אויפן אינדערפרי". און דעריבער איז דער לשון געטאפלט צוויי מאל: סיי דער שיכור דארף ווארטן ביז ער וועט ניכטער ווערן, און סיי דער וואס וויל מאכן מיט אים א געשעפט מוז ווארטן, וויבאלד ער האט דאך נישט מיט וועמען צו האנדלען אחוץ אים.
און וואס איז אונזער בוקר? ראש השנה. דאס גאנצע יאר זענען מיר ווי שיכורים צוליב דעם גלות, און ראש השנה הייבט דער מענטש אן זיך אויפצוכאפן. און אזוי ווי דער רמב"ם שרייבט: הגם תקיעת שופר ראש השנה איז א גזירת הכתוב, ליגט א רמז דערין - עורו ישנים משנתכם ונרדמים הקיצו מתרדמתכם, די אלע וואס פארגעסן דעם אמת אין די הבלי הזמן. דער אנהויב פונעם יאר איז א צייט פון התעוררות. און דאס איז "ה' בוקר תשמע קולי, בוקר אערוך לך ואצפה" - ראש השנה. אבער דאס גאנצע יאר: "כי לא אל חפץ רשע אתה" - איך קען נישט שטיין און מתפלל זיין פאר דיר ווי עס באדארף צו זיין, ווייל דו ווילסט נישט די תפילה פון א רשע; "לא יתייצבו הוללים לנגד עיניך" - דער לייטזיניגער און שיכורער מענטש קען נישט שטיין און מתפלל זיין. דערפאר: אנא ה', ווארט ביזן פרימארגן, און דעמאלט וועלן מיר דאווענען ווי עס געהער צו זיין אין דעם טאג פון ראש השנה.
און דאס איז וואס דער מקונן זאגט: "קומי רוני בלילה לראש אשמורות" - יעצט! אט איז תמוז, און די זמנים פון תשובה קומען שוין אן; אב - ראשי תיבות "אלול בא", אדער "אלול בפתח"; און אלול - "אני לדודי ודודי לי". דאס איז "ראש אשמורות", פארן בוקר וואס פאר ראש השנה, די צייט ווען עס הייבט זיך אן די התעוררות לתשובה. דעמאלט דארף מען אויפשטיין און זינגען שבח, ווייל דעמאלט וועט דער הקדוש ברוך הוא אננעמען אונזערע תפילות.
פסוק י"ט לערנט אונז אויס ווען מען דארף וויינען, וויאזוי און אויף וואס. "לראש אשמורות" - אין דער פאסיגער שעה צו תפילה, א שעה ווען דאס קינד זויגט און עס שיינען אויף די אורות החסדים, און אין דער צייט אינעם יאר ווען עס הייבט זיך אן די התעוררות צו ראש השנה. "שפכי כמים לבך" - וואסער וואס לעשט אויס דאס פייער פון חרון האף, און וואסער וואס ליידיגט אויס דאס הארץ פון יעדע תאוה אן איבערלאזן א רושם. "נוכח פני ה'" - נישט אויף אונזער אייגענעם צער, נאר אויפן צער השכינה און אויפן ביתו של ריבונו של עולם וואס איז פארמשכונ'ט געווארן פאר אונזערטוועגן; און נישט לויט אונזער קליינער השגה אז עס איז דא חרוב געווארן א שיינער בניין, נאר לויט דער השגה פונעם הקדוש ברוך הוא, וואס וויינט "במסתרים" אויף די פארבארגענע רוחניות'דיגע אוצרות וואס זענען פארלוירן געגאנגען. ווער עס קלאגט אזוי - האט געקלאגט ווי עס געהער צו זיין, און זיין תפילה וועט אנגענומען ווערן.