הקדמה: די קינה אויפן נצחון פונעם פיינט
קאפיטל ב' אין איכה גייט און שילדערט דעם חורבן, און אינמיטן דער קינה קומט דער מקונן צו צו א באזונדערס ווייטאגליכער נקודה: נישט בלויז אז מיר זענען געפאלן, נאר אז דער פיינט שטייט קעגן אונז און בארימט זיך. אין פסוק י"ז ליגט דער ענטפער דערויף, און פון דעם עפענען זיך עטליכע מהלכים פון פשט און רמז, פון מוסר און פון א פארבארגענער נחמה.
עָשָׂה יְהֹוָה אֲשֶׁר זָמָם, בִּצַּע אֶמְרָתוֹ אֲשֶׁר צִוָּה מִימֵי קֶדֶם, הָרַס וְלֹא חָמָל, וַיְשַׂמַּח עָלַיִךְ אוֹיֵב, הֵרִים קֶרֶן צָרָיִךְ. (ב, יז) - דער אייבערשטער האט געטאן וואס ער האט געטראכט, ער האט אויסגעפירט זיין ווארט וואס ער האט באפוילן פון אלטע טעג, ער האט אומגעווארפן און נישט געהאט קיין רחמנות, און ער האט דערפרייט דעם פיינט איבער דיר, ער האט געהויבן די קרן פון דיינע פיינט.
"עשה ה'" - נישט כוחי ועוצם ידי
דער פריערדיגער פסוק האט באשריבן די גוים וואס בארימען זיך און זאגן "בלענו". מיר, אונזער כח, עוצם ידינו. אויף דעם קומט דער נביא און זאגט פריער: נאר זיך נישט. "עשה ה' אשר זמם". נישט איר האט דאס געטאן. "הלא כי צורם מכרם וה' הסגירם". דו זאגסט: אט האב איך עס דערגרייכט מיט מיינע אייגענע הענט. ווי אזוי מיט דיינע הענט? דער הקדוש ברוך הוא האט אים איבערגעגעבן אין דיינע הענט. "אשר שבית בכוחך"? וואס הייסט דיינס? נישט מיט דיין גרויסן כח און נישט מיט דיין מעכטיגקייט, נאר דער אייבערשטער האט זיי איבערגעגעבן.
וואס מיינט "אשר זמם"
"זמם" באדייט אז די זאך איז שוין געווען געפלאנט פון פריער. דאס איז וואס דער הקדוש ברוך הוא האט צוגעזאגט אין דער תורה: אויב עס וועט אויפשטיין דאס דאזיגע פאלק און גיין בלאנדזשען נאך פרעמדע געטער, וועלן אים טרעפן פיל שלעכטס און צרות. און פונדעסטוועגן זאגט די תורה צו אז קיין כליה וועט נישט זיין. "אמרתי אפאיהם אשביתה מאנוש זכרם, לולי כעס אויב אגור", און ווי עס שטייט אין ירמיהו "ואותך לא אעשה כלה". עס איז דא אן הבטחה אז כלל ישראל וועט נישט אויפהערן צו זיין א פאלק פאר אים אלע טעג, און בחסדי ה' האט ער אונז איבערגעלאזט א פליטה. אבער די זאכן אליין גייען אריין אין "אשר זמם": דער הקדוש ברוך הוא האט זיי מודיע געווען פון פריער, אז אויב מיר וועלן אפנייגן פונעם וועג ווארט די פורענות.
"ביצע אמרתו" לויט דעם אופן איז מלשון אמירה: ער האט אויסגעפירט זיין פריערדיגע אמירה, ער האט געטאן דאס וואס ער האט געזאגט פאר משה רבנו מימי קדם, אז אויב דיין פאלק וועט אפנייגן פונעם וועג וועלן זיי באקומען א פורענות.
"וישמח עליך אויב" - די דאפלטע מפלה
דער הקדוש ברוך הוא האט געברענגט דעם שונא דורך די מעשים וואס ער האט געטאן צו אונז, און יענער פרייט זיך איבער אונזערע צרות. און דאס איז פיל שווערער. ווען עס איז פאראן א מפלה, איז די מפלה א דאפלטע: פון איין זייט זענען מיר געשעדיגט, מיר ליידן, עס זענען דא געהרג'עטע און פארוואונדעטע. און פון דער צווייטער זייט איז דא די מאראלישע מפלה, אז מיר זענען ארויסגעקומען קליין און דער פיינט איז ארויסגעקומען גרויס. אויסער דעם וואס מיר לעקן די וואונדן, שיט די שמחה פונעם פיינט נאך זאלץ אויף אונזערע וואונדן.
"גברא קטילא קטל" - א פאל אין דער האנט פונעם אייבערשטן און נישט אין דער האנט פונעם פיינט
אינעם ספר תורת חסד ערקלערט ער: "עשה ה' אשר זמם", דאס הייסט וואס דער פיינט האט געטראכט צו טון, האט דער הקדוש ברוך הוא שוין געטאן פריער, און גברא קטילא קטיל. לויטן הסבר אז דער אמת'ער עוסק איז דער הקדוש ברוך הוא, גייט "אשר זמם" נישט ארויף אויפן אייבערשטן נאר אויפן שונא: וואס דער שונא האט געטראכט צו טון, זאגט דער הקדוש ברוך הוא, דאס האב איך שוין געטאן. קמחא טחינא טחן, גברא קטילא קטל, ווארום אלעס איז אונזער חשבון מיטן בורא.
און פארשטייט אז דאס איז תמיד בעסער. "נפלה נא ביד ה' וביד אדם אל אפולה". ס'איז בעסער צו פאלן אין דער האנט פונעם אויבערשטן. דאך איז די גאנצע תביעה אויף דוד געווען: "ואת אוריה החתי הרגת בחרב בני עמון". גיט א קוק אויפן סוף פסוק, דאס איז דער עיקר. ער איז דאך געווען חייב מיתה, וואס וויל מען פון אים? נאר די טענה איז: אז עס קומט אים מיתה, נעם א בית דין, משפט אים און פיר אים ארויס צו דער מיתה. אבער פארוואס בחרב בני עמון? קומט דאך אויס אז עס איז דא דא א מעלה: "עשה ה' אשר זמם האויב לעשות", מיר זענען געפאלן ביד ה' און נישט דורך דער אומריינער שווערד פון בני עמון. אין ספר משנת הגלגולים ווערט מאריך געווען אין דעם פונקט, וואס איז געווען דאס באזונדערע מיט דער שווערד פון בני עמון, אז עס איז געווען דערויף אויסגעקריצט א שלאנג, סטרא אחרא, און א גרויסער פגם פאר דעם וואס שטארבט דורך איר. דא איז דער זעלבער יסוד: מיר זענען איבערגעגעבן געווארן ביד ה'. זאלסט נישט מיינען, שונא, אז דו האסט מיר עפעס געטאן. דו האסט קיין שום כוח נישט.
"אמרתו" מלשון א קלייד: די שלמה וואו עס זענען איינגעקריצט די הרוגי מלכות
חז"ל דרשנ'ען "אמרתו" נישט מלשון אן אמירה, נאר מלשון אן אימרא (דער ראנד) פון א קלייד, און "בצע" איז לשון קריעה: "בזע פורפירא דיליה", ער האט צעריסן זיין מלבוש. דער ספר אלון בכות מסביר: ווען דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן די וועלט, האט ער זיך כביכול איינגעהילט אין א שלמה פון ליכטיגקייט, און אין דעם מלבוש זענען געווען אויסגעקריצט אלע נשמות פון די צדיקים וואס זענען עתיד געהרגעט צו ווערן על קידוש השם. דאס איז דער בגד וואס דער הקדוש ברוך הוא הילט זיך איין דערין. און ווען ער וואלט אנגעטאן די דאזיגע שלמה בשעת'ן חורבן, וואלט נתכפר געווארן דורך דעם די עבירות פון כלל ישראל. וואס האט ער געטאן? "בצע אמרתו", ער האט צעריסן דעם בגד פון זיך, ווייל דורך דעם בגד געדענקט דער הקדוש ברוך הוא: "ויז נצחם על בגדי", דאס בלוט פון די צדיקים איז כביכול אויף מיינע קליידער און איך פארגעס עס נישט קיין איין רגע, "ונקיתי דמם לא נקיתי", אויף זייער בלוט בין איך נישט מוחל. אזא בגד, וואס ער איז דערמיט אנגעטאן, קען מען נישט פארגעסן דערפון. אויב אזוי, ווי אזוי איז דער חורבן געקומען? "בצע אמרתו", ער האט עס צעריסן און אראפגענומען פון זיך, און ערשט דעמאלט האט די פורענות געקאנט קומען. אבער ווען דער בגד וואלט געווען אויף אים כביכול, וואלט ער נישט געלאזט חרוב ווערן דעם בית המקדש.
דער חלוק פונעם "אז" און דער רמז פון "אשר זמם"
דער רוקח, דער רב פון גרמייזא, ברענגט בשם מדרש אבכיר, וואס איז אן אלטער מדרש: ווען כלל ישראל האט געזאגט שירה ביים ים, האט דער הקדוש ברוך הוא אנגעטאן א חלוק וואס דערויף זענען געווען אלע "אז" אין דער תורה און אין נביאים. "אז ישיר משה", "אז תשמח בתולה במחול", "אז ידלג כאיל פסח". און ביים חורבן הבית "בצע אמרתו", בזע פורפירא דיליה, ער האט צעריסן דעם דאזיגן בגד. און דאס איז דא מרומז: "אֲשֶׁר זָמָם" זענען די ראשי תיבות "אז", דיר צו זאגן אז דער אויבערשטער האט געשפאלטן און צעריסן דעם בגד וואס אויף אים שטייט "אז". ווייל דאס ווארט "אז" דרוקט תמיד אויס א בענקשאפט צום עתיד, צו דער גאולה, צו ביאת המשיח און צום עולם הבא: "אז ימלא שחוק פינו". מען קען זאגן בדרך רמז אז די גאנצע הנהגה איז לויט דעם וואס עס וועט זיין לעתיד לקראת דער גאולה, אבער אין יענער שעה האט דער הקדוש ברוך הוא צעריסן דעם בגד און געזאגט: יעצט קומט זיי א שטראף. מען קוקט נישט אויפן עתיד, נאר אויפן מצב ווי ער איז יעצט.
"בנפול אויבך אל תשמח" - און פארוואס זענען זיי נישט געפאלן?
דער אלון בכות מסביר דא א וואונדערבארע זאך. עס שטייט: "בנפול אויבך אל תשמח ובכשלו אל יגל לבך, פן יראה ה' ורע בעיניו והשיב מעליו אפו". דער וואס פרייט זיך מיט יענעמ'ס מפלה, נעמט דער הקדוש ברוך הוא אוועק זיין צארן פונעם שונא און ברענגט עס אויפן פרייליכן. אויב אזוי, וואלטן די גוים וואס האבן זיך געפרייט מיט אונזער מפלה געדארפט פאלן. און ווי אזוי איז דאס מעגליך אז זיי האבן זיך געפרייט מיט אונזער מפלה און דער אויבערשטער האט זיי נישט אראפגעווארפן? דאס איז וואס ער זאגט: "וישמח עליך אויב" - און די תוצאה וואלט געדארפט זיין אז זיי זאלן פאלן. אבער אנשטאט דעם "הרים קרן צריך". א בראך אויף א בראך. ווען די בין וואס האט מיך געשטאכן וואלט געשטארבן, וואלט איך זיך נאך געטרייסט. אבער ווען איך זע אז די בין וואס האט מיך געשטאכן באקומט נאך מער כוח, איז דאס פיל מער ווייטאגליך. נישט גענוג אז ער פרייט זיך, נאר דער אויבערשטער האט נאך דערהויבן זיין קרן.
פארוואס האט דער אויבערשטער דערהויבן דעם קרן פון די שונאים
אין ספר אהבת ציון ווערט מסביר געווען "הרים קרן צריך", אז דער הקדוש ברוך הוא האט איבערגעגעבן די גאנצע וועלט אין דער האנט פון נבוכדנצר. און פארוואס דווקא אין דער האנט פון א חשוב'ע מלכות? עס איז שוין פריער גערעדט געווארן וועגן דעם, אז ווען דער הקדוש ברוך הוא גיט איבער כלל ישראל, גיט ער זיי נישט איבער אין דער האנט פון א נידעריגער אומה נאר אין דער האנט פון א חשוב'ער אומה, און "כל המיצר לישראל נעשה ראש", כדי מיר זאלן נישט פאלן אין די הענט פון א נידעריג פאלק. צו זאגן אז א פארטיזאנער גרופע האט אונטערגעווארפן מדינת ישראל, איז א גרויסע בושה. אבער אויב די פאראייניגטע שטאטן ווארפט אונטער, וואס ווילסטו? וואס איז אונזער גרויס און וואס איז איר גרויס, וואס פאר א פארגלייך איז דאס בכלל. אזוי אויך דא: דער הקדוש ברוך הוא האט געהויבן דעם קרן פון די שונאים, כדי ער זאל זיך קענען אפרעכענען מיט עם ישראל אן דעם ביזיון פון פאלן אין די הענט פון א שפל'דיגער אומה.
און גיט א קוק וואס עס איז דא געשען: דער שונא איז צופרידן צוויי מאל. איין מאל וואס ער שלאגט אונז, און דאס צווייטע מאל וואס ער אליין איז געווארן גרויס, ווייל כדי צו שלאגן אונז האט ער כביכול געמוזט ווערן גרויס. "הרים קרן צריך" האט געברענגט דעם "וישמח עליך אויב": ער איז זיכער אז דאס איז צוליב אים, ווי שיין, דער אויבערשטער האט מיר ליב, האסט געזען ווי ער האט מיר דערהויבן. שוטה, נישט פאר דיר האט ער דיך דערהויבן, נאר בלויז כדי עס זאל נישט זיין א ביזיון פאר עם ישראל.
פארוואס שטייט דער שם הוי"ה און נישט דער שם אדנות
לויט דעם גיט א קוק אויפן דקדוק פונעם פסוק: עס וואלט געפאסט צו שרייבן "עשה אד-ני", און למעשה שטייט דא דער שם הוי"ה. דער חילוק איז דאך באקאנט: אדנות באדייט מדת הדין, בעת וואס דער שם הוי"ה איז מדת החסד והרחמים. און דא, וויבאלד דאס דערהייבן דעם קרן פון די שונאים איז געווען לטובתנו, אז מיר זאלן נישט פאלן אין די הענט פון א נידעריגער אומה, איז אין דעם פאראן א בחינה פון חסד ורחמים, און דערפאר שטייט דא דער שם הוי"ה. ווידער אין די איבעריגע פסוקים אין דער מגילה איז דער כתיב דער שם אדנות, ווייל זיי רעדן וועגן דין און נישט וועגן א מצב פון חסד ורחמים.
"אֶמְרָתוֹ" מיט א סגול - א רמז אויף די דריי בתי המקדש
נאך א דקדוק: דער ניקוד איז "אֶמְרָתוֹ" מיט א סגול, דריי פינטלעך, מרמז צו זיין אויף די דריי בתי המקדש: צוויי וואס זענען חרוב געווארן, און דער דריטער וואס וועט קיינמאל נישט איינפאלן. און לויט דעם איז "הרס ולא חמל": "הרס" גייט ארויף אויפן בית ראשון, "ולא חמל" אויפן בית שני, "ערו ערו עד היסוד בה". "וישמח עליך אויב" דאס איז נבוכדנצר, וואס האט מחריב געווען דעם בית ראשון. "הרים קרן צריך" איז געצילט אויפן בית שני, וואס חז"ל האבן דאך געזאגט: לא נתמלאה צור אלא מחורבנה של ירושלים. ווען ירושלים איז חרוב געווארן, איז דערהויבן געווארן דער קרן פון דיינע פיינט.
דער אלשיך: "אשר זמם" און נישט "אשר אמר"
דער מקונן קלאגט דא, אז דער הקדוש ברוך הוא האט געטאן נישט בלויז דאס וואס ער האט געשריבן אין דער תורה, נאר אויך דאס וואס ער האט בלויז געפלאנט ("זמם") און איז נישט געשריבן געווארן, בבחינת א מחשבה אליין. דערפאר זאגט דער אלשיך הקדוש: עס שטייט נישט "עשה ה' אשר אמר", ווייל "אשר אמר" באדייט דאס וואס שטייט געשריבן אין דער תורה, נאר "אשר זמם", צו זאגן אז כביכול האט ער געטאן מער ווי וואס ער האט געזאגט, און אפילו וואס ער האט נאר געטראכט האט ער מקים געווען אויף אונז.
אבער עס קומט רוח הקודש און ענטפערט אים דערקעגן: דו האסט א טעות. "בצע אמרתו", און "בצע" איז מלשון צו שניידן און צעטיילן אויף צוויי, אזוי ווי בציעת הפת. דאס הייסט, נישט בלויז האט ער נישט געטאן מער ווי ער האט געזאגט, נאר אפילו וואס ער האט געזאגט האט ער נישט אויסגעפירט אין גאנצן, נאר בלויז א העלפט דערפון. וואס שטייט דען אין דער תורה? "גם כל חלי וכל מכה אשר לא כתוב בספר התורה הזה יעלם ה' עליך עד השמדך". אויב וואלט ער מקיים געווען אלעס וואס ער האט אנגעזאגט מימי קדם, וואלט פאר שונאיהם של ישראל נישט געבליבן קיין שריד ופליט. נאר דער הקדוש ברוך הוא האט "בצע אמרתו", ער האט בלויז געטאן א העלפט, און דערפאר עקזיסטירט נאך כלל ישראל.
דער ברית אברהם: מידת הדין וואס איז ארויפגעקומען אין מחשבה תחילה
רבי אברהם מזבארוב, דער בעל ברית אברהם, ברענגט די ווערטער פון רש"י אין בראשית, אז לכתחילה איז ארויפגעקומען אין מחשבה פאר אים צו באשאפן די וועלט מיט מידת הדין, און דערפאר שטייט דורכאויס דער גאנצער בריאה דער נאמען "אלוקים", וואס באדייט דין. און ערשט דערנאך שטייט "ביום עשות ה' אלוקים ארץ ושמים", ווייל ער האט געזען אז די וועלט קען זיך נישט האלטן בלויז מיט מידת הדין, און ער האט משתף געווען מיט דעם מידת הרחמים, דעם שם הוי"ה, כדי די וועלט זאל האבן א קיום. אויף דעם קלאגט דער נביא: קום און זע, אז ביים חורבן האט דער הקדוש ברוך הוא זיך געפירט מיט אונז מיט מידת הדין - נישט אזוי ווי עס איז געבליבן נאך דער בריאה צו משתף זיין מידת הרחמים, נאר אזוי ווי עס איז ארויפגעקומען אין געדאנק פריער, ווען עס איז געווען בלויז דין. און דאס איז "עשה ה' אשר זמם": זיין ערשטע מחשבה צו פירן די וועלט מיט דין, דאס האט ער געטאן, און ער האט זיך אפגערעכנט פון אונז מיט מידת הדין.
לויט דעם פארשטייט מען אויך די באקאנטע גמרא ביי רבי עקיבא. ווען הקדוש ברוך הוא האט געוויזן פאר משה רבנו די תורה פון רבי עקיבא, האט משה געבעטן: דו האסט מיר געוויזן זיין תורה, ווייז מיר זיין שכר. האט ער אים געוויזן ווי מען קעמט זיין פלייש מיט אייזערנע קעם. איז משה דערשראקן געווארן און געזאגט: זו תורה וזו שכרה?! האט ער אים געענטפערט: שתוק, כך עלה במחשבה לפני. און יעדער פרעגט וואס באדייט דער דאזיקער אויסדרוק, וואס הערט זיך ווי "פרעג נישט קיין קשיות", און עס איז גאר שווער צו פארשטיין אז אזוי זאל הקדוש ברוך הוא ענטפערן פאר משה. נאר דאס איז א גענויער ענטפער: עס זענען דא גרויסע צדיקים וואס קענען עקזיסטירן אפילו אין א מציאות וואו די וועלט שטייט לויטן ארגינעלן פלאן, לויט מידת הדין, און אין אזא מצב ברענגט א קליינע נטיה א שרעקלעכן עונש. האט אים הקדוש ברוך הוא געזאגט: רבי עקיבא איז איינער פון זיי, "כך עלה במחשבה לפני" צו באשאפן די גאנצע וועלט מיט מידת הדין, און רבי עקיבא לעבט לויט דעם וואס עס איז ארויפגעקומען אין געדאנק מקדמת דנא. און דא אויך קלאגן מיר: ריבונו של עולם, "עשה ה' אשר זמם", ער האט געטאן מיט אונז א דין אזוי ווי ער האט געקלערט לכתחילה.
דער ברכת שמעון: "בצע" מלשון א פשרה
אינעם ספר ברכת שמעון ברענגט ער דעם מדרש תנחומא אין פרשת ראה: ווען כלל ישראל האט געזינדיקט, האט הקדוש ברוך הוא געזאגט, איך האב מיט זיי אפגעמאכט צו ברענגען אויף זיי קללות, אבער איך ווייס דאך אז זיי האבן נישט קיין כוח אויסצושטיין אין זיי, נאר א פשרה וועל איך מאכן מיט זיי. און דאס איז דער טייטש פון "בצע אמרתו", ער האט געמאכט מיט זיי א ביצוע, דאס הייסט א פשרה.
לאמיר פארשטיין דעם מושג. לכתחילה איז דא א מצווה אויפן דיין צו מאכן א ביצוע, וואס דאס איז א פשרה, מלשון צעטיילן אויף צוויי. צוויי קומען צום דין תורה, און איידער מען זאגט יקוב הדין את ההר, הערט מען אויס די טענות און מען שלאגט פאר: דו טענה'סט אזוי, און דו טענה'סט אזוי, לאמיר מאכן א פשרה, דו וועסט אים צאלן אזוי און אזוי. אזא אופן איז פיל בעסער. און היינטיגע צייטן מאכן למעשה כמעט אלע בתי דינים א פשרה. דאס וואס בתי דינים טוען איז נישט קיין דין תורה ממש נאר קרוב לדין תורה, צוליב עטליכע סיבות וואס מען האט שוין מסביר געווען אמאל, און דאס איז מער בגדר פשרה. דערפאר שרייבן די צדדים אויך אונטער פון פריער א שטר אז זיי נעמען אן און באשטעטיגן די פשרה וואס דער דיין וועט באשליסן, און לויט די געזעצן פון לאנד הייסט דאס א בורר אדער מגשר.
לויט דעם ערקלערט דער ברכת שמעון דעם פסוק "אם יש עליו מלאך מליץ אחד מני אלף להגיד לאדם ישרו, ויחננו ויאמר פדעהו מרדת שחת מצאתי כפר". חז"ל זאגן אז עס איז גענוג איין מליץ פון טויזנט, דאס הייסט אז די גאנצע מעשה איז גאר שלעכט און 999 מלאכים לערנען חובה, און עס איז נאר פאראן איין קליינער, מיקראסקאפישער זכות, וואס אפילו א טעלעסקאפ קען נישט זען, און דאך זאגט מען "פדעהו מרדת שחת". און מען וואונדערט זיך: וואו האבן מיר געהערט אזא זאך, און וואס איז דער לאגיק דערין? מען גייט דאך שטענדיג נאכן רוב, און 999 ווייזן דאך אויף חובה!
נאר ביי א דין תורה גייט מען דאך נאכ'ן רוב, און דערפאר איז נישטא קיין בית דין שקול: עס מוז זיין דריי, דריי און צוואנציג, אדער איינציג און זיבעציג, כדי עס זאל זיין א הכרעה על פי רוב. אבער ביי א פשרה, ווי ס'איז מבואר אין תוספות אין סנהדרין דף ו', גייט מען נישט נאכ'ן רוב. אויב די דיינים האבן זיך געזעצט און באשלאסן אויף א פשרה, אפילו צוואנציג דיינים האבן מסכים געווען און איינער זאגט אז ס'איז נישט קיין צדק און די פשרה איז נישט יושר'דיג, מאכט מען נישט קיין פשרה. אפילו זיבעציג האבן געזאגט יא און איינער האט געזאגט ניין, טוט מען עס נישט. א פשרה דארף האבן די הסכמה פונעם גאנצן בית דין און פון אלע צדדים. און לויט דעם איז הערליך פארשטענדליך: ווען דער קדוש ברוך הוא וואלט געמשפט דעם מענטש מיט מידת הדין וואלט ער דאך נישט געהאט קיין קיום, און דעריבער, ווי דער מדרש זאגט, מאכט ער מיט זיי א פשרה, און דאס איז דער טייטש פון "ביצוע". און ביי א פשרה פאדערט זיך אז אלע זאלן מסכים זיין. אויב עס איז פאראן איין מליץ מני אלף וואס לערנט זכות, איז דאך נישטא דא קיין פולע הסכמה לחובה, און עס איז גענוג דער איינער וואס איז נישט מסכים צו דער פשרה כדי צו זאגן "פדעהו מרדת שחת". ביי א דין וואלט געווען גענוג א רוב וואס פסק'ענען לחובה, אבער דא רעדט מען דאך פון א פשרה.
רבי יונתן אייבשיץ: דער אויבערשטער האט אפגעשניטן דעם פסוק אינמיטן
רבי יונתן אייבשיץ אין אלון בכות מסביר אז דער מקונן טענה'ט דא אז דער קדוש ברוך הוא האט זיך געפירט מיט אונז שלא על פי דרכו. עס שטייט דאך "בנפול אויבך אל תשמח ובכשלו אל יגל לבך, פן יראה ה' ורע בעיניו והשיב מעליו אפו": דער וואס פרייט זיך מיט'ן מפלה פון זיין שונא, נעמט דער קדוש ברוך הוא אוועק זיין כעס פונעם שונא און ברענגט עס אויפ'ן יעניגן וואס פרייט זיך, און מען האט שוין אמאל מסביר געווען דעם באדייט פון דער דאזיגער הנהגה. אויב אזוי, וואס וואלט ראוי געווען צו פאסירן? ער וואלט געדארפט אוועקנעמען און אפקערן פון אונז זיין כעס, ווייל דער מקונן איז דאך מעיד "וישמח עליך אויב", די שונאים האבן זיך געפרייט מיט אונזער מפלה. און פונדעסטוועגן "הרים קרן צריך". אנשטאט וואס אונזער קרן זאל זיך אויפהייבן און זייער קרן זאל פאלן, האט זיך זייער קרן געהויבן.
און לויט דעם קען מען אויך מסביר זיין דעם אנהייב פונעם פסוק. "בצע אמרתו אשר ציווה מימי קדם" רעדט אויף דעם דאזיגן פסוק אליין. זיין ערשטע העלפט: "בנפול אויבך אל תשמח ובכשלו אל יגל לבך", און דאס איז טאקע מקוים געווארן, דער שונא האט זיך געפרייט מיט אונזער מפלה. אבער די צווייטע העלפט, "פן יראה ה' ורע בעיניו והשיב מעליו אפו", האט ער נישט מקוים געווען. קומט אויס אז "בצע אמרתו", ער האט איבערגעשניטן אינמיטן דעם מאמר וואס ער האט אנגעזאגט מימי קדם, ווארום ווען ער וואלט ווען מקוים געווען דעם גאנצן פסוק, וואלט ער דאך אויך מקוים געווען "והשיב מעליו אפו", און וואלט ארויפגעלייגט זיין כעס אויף די שונאי ישראל.
צום סך הכל: איין פסוק, "עשה ה' אשר זמם", טראגט אין זיך די גאנצע קינה און די גאנצע נחמה. ער נעמט ארויס די גאווה פון דעם שונא'ס מויל, ווייל נישט זיין כח האט דאס געטאן נאר ה' האט אונז איבערגעגעבן אין זיין האנט, און אפילו וואס דער שונא האט געפלאנט איז שוין געטון געווארן דורך דער האנט פונעם קדוש ברוך הוא, און עס איז בעסער צו פאלן אין דער האנט פונעם אויבערשטן ווי איידער אין דער האנט פון א מענטש. ער אנטפלעקט אז דער בגד וואו עס זענען איינגעקריצט די הרוגי מלכות איז כביכול צעריסן געווארן כדי עס זאל קענען קומען די פורענות, און אז דער קרן פונעם צר איז געהויבן געווארן בלויז כדי מיר זאלן נישט אריינפאלן אין די הענט פון א נידעריגער אומה, און דערפאר שטייט דא דער שם הרחמים. און ער אנטפלעקט אז אפילו דאס וואס ער האט באפוילן מימי קדם האט ער נישט געטאן בשלימות נאר "ביצע", צעשניטן און געשלאסן א פשרה, ווייל ביי א פשרה איז גענוג איין מליץ מני אלף אונז צו ראטעווען. דאס איז די גרויסע נחמה אינמיטן דעם חורבן: דער דין איז אויסגעפירט געווארן, אבער ער איז אויסגעפירט געווארן דורך דער האנט פון אונזער פאטער אין הימל, און אין איר ליגט געהיטן די הבטחה אז ער וועט מיט אונז נישט מאכן קיין כלה.