קאפיטל א' פון מגילת איכה איז די קינה פון כנסת ישראל אויף איר חורבן, און ביים סוף ווענדט זי זיך צו די פעלקער און בעט פון זיי צו קוקן אויף איר גרויסן ווייטאג. אין פסוק י"ט קומט זי ווי צו פארענטפערן זיך און מסביר זיין: פארוואס איז נישט געווען פאר מיר קיין שום העלפער? פארוואס האב איך זיך נישט געווענדעט צו די וואס עס האט געפאסט צו ווענדן? דער ענטפער איז א ביטערער: איך האב זיך דווקא געווענדעט צו די וואס האבן זיך געמאכט ווי גוטע פריינט, און זיי זענען די וואס האבן מיך אפגענארט.
קָרָאתִי לַמְאַהֲבַי הֵמָּה רִמּוּנִי, כֹּהֲנַי וּזְקֵנַי בָּעִיר גָּוָעוּ, כִּי בִקְשׁוּ אֹכֶל לָמוֹ וְיָשִׁיבוּ אֶת נַפְשָׁם׃ - איך האב גערופן צו מיינע ליבהאבער, זיי האבן מיך גענארט; מיינע כהנים און מיינע זקנים זענען אין שטאט אויסגעגאנגען, ווייל זיי האבן געזוכט פאר זיך עסן צו דערקוויקן זייער נפש.
כנסת ישראל זאגט צו די פעלקער: קומט און זעט מיין ווייטאג, און וואונדערט אייך נישט פארוואס איך בין נישט געגאנגען צו די כהנים און צו די זקנים. "קראתי למאהבי" - נישט די כהנים און די זקנים האב איך געזוכט, נאר די נביאי השקר. זיי האבן צוגעזאגט הבטחות, זיי האבן צוגעזאגט צו שיצן אויף אונז. דער האט געזאגט: ס'איז נישטא קיין פראבלעם, מיט איין שם קדוש לאזן מיר דא אראפ א מויער פון וואסער און קיין שום שונא וועט זיך נישט דערנענטערן. און דער צווייטער האט געזאגט: מיט אן אנדערן שם קדוש לאזן מיר דא אראפ א מויער פון פייער און קיין שום פיינט וועט נישט קענען ביישטיין. "המה רימוני" - זיי האבן מיך גענארט.
און באמת, ווער קען דען עפעס אויספירן קעגן דעם הקדוש ברוך הוא? עס איז דאך נישטא קיין חכמה, נישטא קיין תבונה און נישטא קיין עצה קעגן השי"ת. ווארום הקדוש ברוך הוא האט דאך געטוישט די נעמען פון די מלאכים. זיי האבן געמיינט אז די מלאכים זענען זייערע גוטע פריינט, זיי האבן זיי גערופן - אבער דער מלאך ענטפערט נישט. דער באשעפער האט אים געטוישט זיין נאמען. דער וואס דו רופסט א מלאך פון פייער - איז בכלל א מלאך פון וואסער, און דער וואס דו רופסט צו וואסער - איז בכלל פון פייער. און אזוי האבן אלע ייחודים און אלע כוונות מיט די שמות הקדושים גארנישט אויפגעטאן, ווייל מ'קען גארנישט טאן קעגן דעם רצון פונעם בורא יתברך שמו.
און אויך די כהנים און די זקנים וואלטן נישט געקענט ראטעווען, ווייל זיך אליין האבן זיי דאך נישט געראטעוועט: "כהני וזקני בעיר גוועו, כי ביקשו אוכל למו להשיב נפשם" - און זיי האבן נישט געפונען.
רש"י שטעלט זיך אויפ'ן לשון: פארוואס שטייט נישט "לאוהבי", נאר "למאהבי"? ווייל דער פסוק רעדט פון איינעם וואס מאכט זיך ווי אן אוהב. און ס'איז שוין באקאנט וואס דער מלבי"ם איז מסביר אין אסאך ערטער: ווען עס קומט דער אות מ' ביים אנהייב פון א ווארט, איז דאס א פועל הדמיון - נישט אז ס'איז טאקע אזוי באמת, נאר ווי גלייך עס איז אזוי. "יש מתעשר ואין כל" - ער איז נישט קיין עושר, און עס שטייט נישט "יש שיעשיר", נאר "מתעשר", ער מאכט זיך כאילו ער איז אן עושר. "יש מתרושש והון רב" - ער מאכט זיך ווי א דל ואביון. אזוי אויך דא: "מאהבי" זענען נישט מיינע אמת'ע "אוהבים", נאר ווי גלייך מיינע אוהבים, אבער באמת זענען זיי בכלל נישט קיין אוהבים.
דער וואס קומט דיך טרייסטן און זאגן פאר דיר: זארג נישט, קיין צרה וועט נישט קומען, מאך זיך נישט קיין קאפווייטיג, טוה נישט קיין תשובה, א שאד זיך צו מוטשען - ער איז בלויז ווי א פארשטעלטער פריינט פון דיר. "די רבנים זענען עקסטרעמיסטן, זיי האבן אלץ פאדערונגען, זיי האבן ליב אנצושרעקן מיט גוג ומגוג און מיט צרות; לאז געמאכט, דער אויבערשטער האט ליב זיין פאלק ישראל און וועט נישט ברענגען קיין צרות אויף כלל ישראל". המה רימוני. לאז זיך נישט אפנארן! דווקא די וואס זאגן דיר דעם ריינעם אמת אין פנים אריין - זיי זענען די וואס האבן דיך באמת ליב.
און וואס האט מען געטאן מיט אזעלכע? ירמיהו הנביא האט מען גענומען און אריינגעווארפן אין חצר המטרה, און די מגילת איכה האט מען צעריסן. פארוואס? שרעק נישט אן, פארצייל נישט קיין שלעכטע זאכן, דו ברענגסט א מורא אין די הערצער פונעם פאלק. זייט סימפאטיש, א פיינער נביא וואס זאגט צו גוטע זאכן, איינער וואס איז באקוועם און ברענגט די תורה נענטער צום פאלק און איז גרייט אביסל נאכצוגעבן און צו זיין בויגזאם. "פארוואס מוזט איר רבנים זיין אזוי עקסטרעם?" המה רימוני. יעדער איינער וואס פארקויפט דיר אזא סארט תורה - פארקויפט דיר לאקשן. יעדער וואס וועט דיך מקרב זיין און דיך מגייר זיין אפילו ווען דו קענסט זיך באמת נישט מגייר זיין - ער האט דיך אפגענארט; דו ביסט נישט קיין גר. "אבער זעט, ער האט מיר געגעבן א תעודה, ער האט מיר געטבילט" - ווארט א מינוט: האסטו זיך בדעה געהאט מקבל צו זיין תורה ומצוות? ניין. אויב אזוי, "קראתי למאהבי, המה רימוני". דער זעלבער וואס האט געוואלט אויסזען זייער פיין און העפליך צו דיר - ער איז דער וואס האט דיך אפגענארט. ס'איז פיל בעסער אז מ'זאל דיר זאגן דעם אמת אין פנים אריין און דו זאלסט זיך מיט דעם ספראווען, ווי איידער מ'זאל דיך אפנארן און ביים סוף זאלסטו צעפאלן מיט די באבע מעשיות וואס מ'האט דיר פארקויפט.
דער בעל 'לחם דמעה' זאָגט, אַז דער פּסוק איז מרמז אויף דעם וואָס די ישמעאלים האָבן אונדז אָפּגעטאָן, און אַזוי ברענגט אויך רש"י. ווען כלל ישראל איז פֿאַרטריבן געוואָרן אין גלות פֿון זייער לאַנד, זענען געקומען אונדזערע שוועסטערקינדער, די פֿײַנע און ליבלעכע בני ישמעאל - מיט אַזעלכע אוהבים פֿעלן שוין נישט קיין שונאים. זיי זענען אונדז אַקעגנגעקומען און האָבן זיך פֿאַרגשטעלט ווי רחמנים, וואָרום זיי זענען דאָך באַקאַנט ווי בעלי הכנסת אורחים. זיי האָבן אונדז געזען אין אונדזער צרה און אַרויסגעבראַכט פֿאַרשידענע געזאַלצענע מאכלים - ענדלעך גיט עמעצער עפּעס צו עסן; און זיי האָבן אונדז אויך געבראַכט נודות. ענדלעך גיט עמעצער עפּעס צו טרינקען! און ווען מיר האָבן דערלאַנגט די נודות צום מויל - זענען דאָס געווען אויפֿגעבלאָזענע נודות, פֿול מיט לופֿט, און די לופֿט איז אַרײַן אינעם מענטשנס געדערעם און ער איז געשטאָרבן. און דאָס איז וואָס עס שטייט אין ישעיה: "ביער בערב תלינו, לקראת צמא התיו מים" - מיר האָבן געהאָפֿט אַז מען וועט אונדז ברענגען וואַסער אין דער נאַכט (אין וואַלד), אָבער די עמי ערב האָבן נישט אַזוי געטאָן.
און נישט בלויז זיי זענען געשטאָרבן, נאָר אויך "כהני וזקני בעיר גוועו", און דאָס פֿון אַן אַנדער סיבה: ווײַל איך האָב נישט געטאָן קיין צדקה מיט די עניים. אָבער ווער זענען די "מאהבי"? די וואָס איך האָב געמיינט אַז זיי זענען מײַנע בני דודים און אפֿשר וועלן זיי מיר העלפֿן - והמה רימוני, זיי האָבן מיר אָפּגענאַרט, און מיר געבראַכט אויפֿגעבלאָזענע נודות.
דער תרגום טײַטשט: ירושלים האָט געזאָגט, ווען איך בין איבערגעגעבן געוואָרן אין די הענט פֿון נבוכדנצר, האָב איך גערופֿן צו מײַנע מאהבים - דאָס זענען די פֿעלקער מיט וועמען איך האָב געשלאָסן אַ ברית אַז זיי זאָלן מיך ראַטעווען. זיי האָבן צוגעזאָגט צו קומען העלפֿן קעגן די שונאים. "והמה רימוני": ווען עס איז געקומען די שעה פֿונעם נסיון, נישט נאָר וואָס זיי זענען געזעסן פֿון דער ווײַטנס און גאָרנישט געטאָן, נאָר זיי זענען נאָך געגאַנגען העלפֿן דעם שונא אונדז אײַנצונעמען. איר האָט דאָך באַקומען פֿון אונדז געלט, מיר האָבן אײַך געשיקט דורונות און מתנות - און דאָס איז דער ענטפֿער? יאָ טאַקע: קראתי למאהבי המה רימוני. און ווי דער נביא זאָגט: פֿאַרלאָז דיך נישט אויף מצרים, זי איז אַ משענת קנה רצוץ. עס דאַכט זיך דעם מענטש אַז ער שטיצט זיך אויף עפּעס, אָבער דער ראָר איז צעבראָכן בײַם עק און שטעכט דורך די האַנט פֿונעם וואָס שטיצט זיך דערויף. און דערצו זענען זיי מיטגעגאַנגען מיט טיטוס און אספּסינוס און האָבן אויפֿגעשטעלט סוללות קעגן ירושלים, און האָבן גורם געווען אַז די כהנים און זקנים אין שטאָט האָבן געחלשט, זיי האָבן געבעטן אַ שטיצע און ברויט צו עסן צו דערקוויקן זייער נפש, און קיינער איז נישט געווען ווער זאָל זיי געבן.
דער 'לחם דמעה' דערקלערט: אין דער צײַט פֿונעם חורבן זענען די בחורים, די בתולות און די יונגע לײַט אַרויסגעגאַנגען פֿון שטאָט, מיט דער האָפֿענונג אַז אפֿשר וועט מען זיי לאָזן לעבן, אפֿשר וועט דער שונא זיי געבן עפּעס צו עסן. אָבער צום סוף, אַנשטאָט צו געבן און העלפֿן - האָט מען זיי געפֿאַנגען. און דאָס איז וואָס עס שטייט פֿריִער: "בתולותי ובחורי הלכו בשבי". און ממילא האָבן די וואָס זענען געבליבן אין שטאָט מורא געהאַט אַרויסצוגיין: זאָל איך אויך אַרויסגיין כּדי מ'זאָל מיך פֿאַנגען? בעסער איז דאָ איבערצולעבן נאָך אַ טאָג און נאָך צוויי טעג. און דערפֿאַר "כהני וזקני בעיר גוועו, כי ביקשו אוכל למו וישיבו את נפשם" - "וישיבו את נפשם" מיינט אַז זיי זענען נסתלק געוואָרן פֿון גרויס צער, ווײַל זיי האָבן נישט געהאַט קיין עסן.
דער הקדוש ברוך הוא פֿירט זיך מיטן מענטש מידה כנגד מידה. ווער עס דערבאַרימט זיך אויף די באַשעפֿענישן - דערבאַרימט מען זיך אויף אים פֿון הימל; און ווער עס פֿירט זיך מיט אַכזריות חס ושלום - אַזוי פֿירט מען זיך מיט אים פֿון אויבן. זאָגט דער 'לחם דמעה': קוק ווי פּינקטלעך די זאַכן שטימען דאָ. "קראתי למאהבי" - איך האָב געבעטן פֿון די מלאכים, די מלאכי מעלה, זיי זאָלן מתפּלל זײַן פֿאַר מיר. "המה רימוני" - ווי חז"ל זאָגן אויפֿן פּסוק "כל רעיה בגדו בה", דאָס זענען מיכאל און גבריאל. מיר זענען געווען זיכער אַז זיי וועלן אונדז בײַשטיין, והמה רימוני.
און פֿאַרוואָס האָט מען זיך אַזוי אכזריות'דיק באַגאַנגען מיט מיר? קומט דער ענטפֿער אינעם המשך פֿונעם פּסוק: "כהני וזקני בעיר גוועו". האָב איך דען רחמנות געהאַט אויף מײַנע כהנים און זקנים? איך האָב נישט רחמנות געהאַט אויף זיי, איך האָב זיי נישט געגעבן קיין ברויט. אויב אַזוי, ווונדערסטו זיך אַז דײַנע ליבהאָבער האָבן דיר אויך נישט געהאָלפֿן? מיכאל און גבריאל, די שרי מעלה וואָס מיר האָבן געהאָפֿט אַז זיי וועלן אונדז העלפֿן - פֿונקט ווי דײַנע כהנים און זקנים האָבן גערופֿן צו דיר און זענען אויסגעגאַנגען אין שטאָט און דו האָסט גאָרנישט געטאָן זיי צו העלפֿן, אַזוי אויך ווען דו וועסט רופֿן צו דײַנע מאהבים - וועלן זיי דיך אָפּנאַרן.
אפֿשר וועסטו זאָגן און זוכן אַ כף זכות: כלל ישראל האָט נישט געוווּסט אַז יענע זקנים, כהנים און חכמים זענען אָרעמע לײַט, זיי האָבן נישט געוווּסט ווי שווער זייער מצב איז, און דערפֿאַר האָבן זיי נישט געהאָלפֿן און נישט געשטיצט. אויף דעם קומט דער פּסוק און זאָגט: "כי ביקשו אוכל למו". זיי האָבן געקלאַפּט אויף די טירן, זיך געבעטן בײַ נדיבים, געבעטן מ'זאָל זיי געבן עפּעס עסן - וואָס פֿאַר אַן עסן נאָר, אַבי עס זאָל זײַן עפּעס צו שטילן זייער הונגער.
און מען קען נאך מסביר זיין: עס זענען פאראן צוויי מינים מענטשן וואס קלאפן אויף די טירן. עס איז דא דער וואס קלאפט און קלייבט פאר זיך אליין, און עס איז דא דער וואס קלאפט און קלייבט פאר אנדערע. ווען א מענטש קלאפט און ער אליין איז א נצרך, און מען זעט אויף אים אז זיין מצב איז שווער - בדרך כלל פילט מען מער מיט און מען גיט מער. אבער ווען עס קומט איינער און זאגט "איך קלייב פאר יענעם", וועקט זיך אפטמאל באלד די שאלה: וויפיל פון דעם וועט טאקע אנקומען צו יענעם? מיט פשוט'ע ווערטער: אויף וויפיל פראצענט ארבעטסטו? וויפיל גיב איך דא פאר'ן מתווך און וויפיל פאר'ן נצרך אליין? און דאס אלעס נאך אויפ'ן הנחה אז עס איז טאקע דא א נצרך, ווייל עס זענען דא אזעלכע וואס אלעס גייט ביי זיי פאר זיך אליין.
מען דערציילט וועגן איינעם פון די דאזיגע משולחים וואס איז געגאנגען קלייבן ביי א גרויסן נדיב אין חוץ לארץ, וואס פלעגט אים שטענדיג געבן טויזנט דאלאר. דאס מאל האט אים דער נדיב פלוצלונג אטאקירט: וואס ישיבות, וואס אברכים, פאראזיטן, איך האלט נישט אויס קיין פאראזיטן! דער משולח האט נישט ערווארטעט אזא קאלטע שפריץ, ער האט פארשטאנען אז מען האט נישט אויף וואס צו האפן, און איז אויפגעשטאנען צו גיין. האט דער נדיב צו אים געזאגט: ווארט א מינוט. ער שרייבט אים א טשעק - אויף ניין הונדערט דאלאר. האט ער אים אנגעקוקט: וואס איז געשען? זאגט ער אים: הער אויס, די בחורי הישיבות זענען פאראזיטן, אבער אין דיין פרנסה וויל איך נישט שעדיגן. דו ארבעטסט, קומט זיך דיר. קומט אויס אז ניין הונדערט איז געווען פאר אים, און פאר דער ישיבה הונדערט. עכ"פ, דער געווענליכער שטייגער איז בדרך כלל פופציג פראצענט.
און דער נמשל: ווען א מענטש קלייבט פאר אנדערע - עפנט מען זיך ווייניגער צו אים. ווען א מענטש זאגט דיר: מיין מצב איז שווער, איך בין קראנק, איך בין אזוי און אזוי - שפירט מען פיל מער מיט מיט אים. און דאס איז וואס דער פסוק זאגט: "כי ביקשו אוכל למו" - עס איז א גרויסע פארשטאקטקייט זיך נישט צוצוהערן. זיי האבן דאך נישט געבעטן פאר א צווייטן, און זיי האבן אויך נישט געבעטן קיין געלט נאר עסן. עס זענען פאראן אזעלכע אויפ'ן גאס וואס בעטן צען שקל פאר א מנה פלאפל, און דו זאגסט אים: קום לאמיר דיר קויפן א מנה פלאפל - אבער ניין, ער וויל דוקא דאס געלט, ווייל ער רעדט גאר פון א גאנץ אנדערער מנה.
אבער "ביקשו אוכל למו" מיינט אז דער מענטש איז באמת א נצרך, ממש אין א נויט. און צו אזא נצרך האסטו נישט צוגעבויגן קיין אויער? ביסט געווען אן אכזר? דערפאר זאגן מיר: "קראתי למאהבי המה רימוני" - וואונדער זיך נישט וואס דו וועסט רופן און מען וועט דיר נישט ענטפערן, ווייל ווען זיי האבן גערופן צו דיר, האבן זיי נישט זוכה געווען פון דיר צו קיין ענטפער און נישט צו קיין הילף.
דער פסוק לערנט אונז צוויי אמת'ע יסודות. דער ערשטער: "מאהבי" זענען נישט קיין "אוהבי" - דער מ' איז א מ' הדמיון, און ווער עס בארואיגט, חנפ'עט און פארזיכערט אז גארנישט וועט נישט פאסירן, צי ער איז א נביא שקר, צי ער איז א פאלשער בעל ברית ווי ישמעאל וואס האט אויסגעשטרעקט אויפגעבלאזענע נודות, און צי דאס זענען בעלי ברית וואס זענען צום סוף ארויפגעגאנגען מיט'ן שונא אויף ירושלים - אלע זענען "המה רימוני". דער אמת'ער אוהב איז דער וואס זאגט דיר דעם אמת אין פנים אריין. און דער צווייטער יסוד: "כהני וזקני בעיר גוועו כי ביקשו אוכל למו" - מידה כנגד מידה. וויבאלד מען האט נישט רחמנות געהאט אויף די עניים און די זקנים וואס האבן געבעטן עסן פאר זיך אליין ממש, האט מען פון אויבן אויך נישט רחמנות געהאט אויף אונז, און אפילו מיכאל און גבריאל זענען נישט געשטאנען צו אונזער רעכטער האנט. ווער עס עפנט זיין האנט און זיין אויער צום געשריי פונעם נצרך, איז זוכה אז אויך זיין אייגענע געשריי זאל פארענטפערט ווערן.