קאפיטל י"ב איז דער קאפיטל וואס שליסט אפ ספר קהלת, און ער באשעפטיגט זיך אינגאנצן מיטן סוף פון דעם מענטשנ'ס לעבן. שלמה המלך שילדערט דעם ביסלעכווייזן פארוועלקן פונעם מענטש צו דער עלטער: "עד אשר לא תחשך השמש והאור והירח והכוכבים", "ביום שיזועו שומרי הבית והתעוותו אנשי החיל ובטלו הטוחנות" - א גאנצע בילד פון עלטער און אונטערגאנג. און פון דעם דאזיגן באשרייבונג קומט ארויס די גרויסע עצה ביים אנהייב פונעם קאפיטל: געדענק דיין באשעפער בעת דו ביסט נאך יונג.
וּזְכֹר אֶת־בּוֹרְאֶיךָ בִּימֵי בְּחוּרֹתֶיךָ עַד אֲשֶׁר לֹא־יָבֹאוּ יְמֵי הָרָעָה וְהִגִּיעוּ שָׁנִים אֲשֶׁר תֹּאמַר אֵין־לִי בָהֶם חֵפֶץ׃ - און געדענק דיין באשעפער אין די טעג פון דיין יוגנט, איידער עס וועלן קומען די שלעכטע טעג, און עס וועלן דערגרייכן יארן וואס דו וועסט זאגן: איך האב אין זיי קיין באגער ניט.
א בחור ווערט אנגערופן בחור צוליב צוויי סיבות: ערשטנס, ווייל ער געפינט זיך אין דעם מבחר פון זיינע יארן. און צווייטנס, ווייל דאס איז דער עלטער אין וועלכן ער קלויבט אויס און בחיר'ט. שפעטער גייט דער מענטש געווענליך ווייטער לויט דעם וואס ער האט דעמאלט אויסגעוועלט - ווער עס האט אויסגעוועלט א גראדע דרך ציט ווייטער גראד, און ווער עס האט אויסגעוועלט א קרומען דרך ציט ווייטער קרום. בעלי תשובה און מענטשן וואס טוישן זייער וועג אינמיטן לעבן זענען ניט קיין סך. די עיקר בחירה ווערט געמאכט אין די יונגע יארן, און דערפאר: "וזכור את בוראך בימי בחורותיך".
דער מדרש זוטא דרש'נט: "ימי הרעה" דאס זענען די ימי הזקנה. "והגיעו שנים אשר תאמר אין לי בהם חפץ" - דאס זענען ימות המשיח, וואס אין זיי איז ניטא קיין זכות און קיין חובה. נאכדעם וואס משיח איז שוין געקומען קען א מענטש מער ניט זאגן "איצט וועל איך זיין מעשי"; דאס איז שוין א מצב-בילד, און לויט דעם מענטשנ'ס צושטאנד אין יענער שעה אזוי משפט'ט מען אים אין הימל. דערפאר: געדענק דיין באשעפער נאך איידער עס וועלן אנקומען יענע טעג.
די פסיקתא זוטרתא טייטשט: "וזכור את בוראך" - דער וואס האט דיך באשאפן אין דיין מוטער'ס בויך; "בימי בחורותיך" - אין דער צייט ווען דער כוח איז נאך אין דיר. אזוי ווי עס שטייט "אשרי איש ירא את ה'", און חז"ל האבן געדרש'נט: בעודו איש. די גרויסע מעלה איז ווען דער מענטש שטארקט זיך איינצוצוימען זיין יצר בעת ער איז נאך יונג. "עד שלא יבואו ימי הרעה" - דאס זענען די ימי הזקנה, וואס פארן זקן זענען די טעג שווער און אלעס זעט אים אויס שלעכט: דא טוט וויי, דא שפירט ער זיך ניט גוט, דא קען ער זיך ניט רירן. "והגיעו שנים אשר תאמר אין לי בהם חפץ" - דאס זענען די טעג פון יסורים, וואס דער מענטש עקלט זיך פונעם לעבן צוליב די קרענק, און ער זאגט: איך וויל שוין ניט דאס לעבן.
רש"י ברענגט דא די משנה: תמן תנינן, עקביא בן מהללאל אומר, קוק אויף דריי זאכן און דו וועסט ניט קומען צו קיין עבירה - וויס פון וואנעט דו ביסט געקומען, און וואוהין דו גייסט, און פאר וועמען דו ביסט עתיד צו געבן א דין וחשבון. מאין באת - פון א טיפה סרוחה; ולאן אתה הולך - צו אן ארט פון עפר רימה ותולעה; ולפני מי אתה עתיד ליתן דין וחשבון - פאר דעם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. אלע דריי ווערן געדרש'נט פון דעם פסוק.
רש"י דערמאנט עס ניט, אבער דער ירושלמי באמערקט דאס און זאגט אז עקביא האט אלע דריי געדרש'נט פון איין ווארט - פונעם ווארט "בוראך": בְּאֵרֶךָ, בּוֹרֶךָ, בּוֹרַאֲךָ. "בוראך" - אז דו וועסט געבן פאר אים א דין וחשבון; "בורך" - דער גרוב אין וועלכן יעדער מענטש ווערט צום סוף אריינגעלייגט, דער קבר, א מקום עפר רימה ותולעה; "בארך" - דער קוואל פון וואנעט דו ביסט ארויסגעקומען, וואס דו נעמסט זיך פון דעם מקור פון א טיפה סרוחה, זרע ולובן. געדענק דאס אלעס - ואי אתה בא לידי עבירה.
רש"י טייטשט "ימי הרעה" - די טעג פון זקנה און שוואכקייט. דער אלשיך הקדוש ערקלערט דעם פסוק אלס א המשך צו די פסוקים אינעם פריערדיגן קאפיטל, וואו ער האט געווארנט ניט צו ווארטן ביז די ימי הזקנה. דא, זאגט דער אלשיך, קומט שלמה המלך און גיט אונדז נאך א געלעגנהייט: אויב ביסטו ניט זוכה געווען צו געדענקען דעם בורא פון די קינדערישע יארן, זאלסטו כאטש זיין פון דעם צווייטן סארט - די וואס געדענקען השי"ת אין די ימי הבחרות. און עס זענען דא צוויי מיני ימי בחרות: פון דרייצן יאר ביז צוואנציג, און פון צוואנציג ביז רוב ימיו. אויב האסטו ניט תשובה געטאן צווישן דרייצן און צוואנציג, אין דער צייט ווען דער מענטש איז ביים שפיץ פון זיין רתיחת הדם און אין פולן קראפט, טו כאטש תשובה שפעטער, פון צוואנציג ביז רוב ימיך. טו תשובה אינעם ערשטן, און צום ווייניגסטנס אינעם צווייטן. "עד אשר לא יבואו ימי הרעה" - איידער דער מענטש ווערט איינגעזאמלט צו זיין קבר, ווייל דו ווייסט דאך ניט דיין צייט.
פארוואס ווערן די טעג אנגערופן "ימי הרעה"? ערקלערט דער אלשיך: ווייל די טעג אליין מאנען פונעם מענטש. ווען א מענטש טוט גוטס, קומען די טעג אליין און זענען מעיד אויף אים - "בא בימים", אלע טעג קומען מיט אים און זענען מעיד אויף אים. אזוי איז געווען ביי אברהם אבינו, און אזוי זאגט דער זוהר אויף "ויקרבו ימי ישראל" און אויף "ויקרבו ימי דוד": די טעג דערנענטערן זיך כדי מעיד צו זיין אויף זיינע מעשים טובים, יעדער טאג קומט און זאגט עדות וואס יענער מענטש האט געטון אין מיר, ווי אזוי ער האט אויסגעניצט די צייט. און חז"ל האבן געדרשנט "לעת מצוא" - דאס איז מיתה, ווייל דעמאלט קומען די טעג מעיד זיין. און ווען חלילה פארקערט - קומען די ימי הרעה, טעג וואס זאגן: אין מיר האט ער געטון שלעכטס, מיר האט ער מבטל געווען, דא האט ער געטון עבירות.
"אשר תאמר אין לי בהם חפץ" - חפץ איז רצון. טעג וואס מען האט נישט קיין חפץ אין זיי, מיינט טעג אין וועלכע דער מענטש וויל שוין גארנישט. מען שלאגט אים פאר א גוטע סעודה, און ער ענטפערט: האסטו געזען מיינע קין-באקן? ער עסט נאר פליסיגס, און אפילו דערפון זענען אסאך זאכן ביי אים פארבאטן, און דעם אמת געזאגט - אויך דאס וואס ער מעג שפירט ער נישט דעם טעם דערפון. עס איז נישט פאראן קיין זאך וואס ער זאל זאגן דערויף "דאס וויל איך". דער מענטש פארלירט אינטערעסע, פארלירט דעם טעם, זיין הנאה האט שוין נישט קיין חפץ און קיין תאווה, אזוי ווי ברזילי הגלעדי האט געזאגט "האם אטעם את אשר אוכל". מען פרעגט אים וואס דו ווילסט, און ער ענטפערט: איך וויל גארנישט, בלויז רואיגקייט.
און אויב אזוי, וואס איז די פראבלעם? די פראבלעם, זאגט דער אלשיך, איז וואס וועט דעמאלט אויפטון די תשובה. וועסטו דאך זאגן: איך האב זיך דערווייטערט פון עבירות - וואס פאר א דערווייטערונג איז דאס, ווען מען האט נישט קיין טעם, נישט קיין הנאה און נישט קיין חשק? דער גוף האט שוין נישט קיין הנאה פון גארנישט, און ווי קען א מענטש זאגן "איך האב צובראכן מיין יצר, איך האב זיך איבערגעקומען", ווען ממילא האט ער שוין נישט קיין טעם אין גארנישט. אזא תשובה ווערט אנגערופן בלשון חז"ל תשובה גריעתא - א שוואכע, נידעריגע תשובה. אוודאי יעדער תשובה נעמט דער הקדוש ברוך הוא אן, אפילו על זיבולא בתרייתא, אפילו ווען דער מענטש שטייט איין רגע פארן קבר - דער אויבערשטער נעמט אן זיין תשובה; אבער מען דארף וויסן אז דאס איז א שוואכע תשובה.
דריי חסרונות זענען פאראן אין איר. דאס ערשטע: ביי א גאנצע תשובה, ווען א מענטש געדענקט זיין באשעפער אין זיינע יונגע יארן, האט ער נאך יארן אנצוזאמלען זכויות; בעת דער וואס טוט תשובה א רגע פאר זיין טויט - וואו זענען זיינע זכויות? דאס צווייטע: זאג נישט אז דאס איז א תשובה מאהבה; א מענטש וואס טוט תשובה א רגע פארן טויט טוט תשובה פון שרעק און נישט פון ליבע, און דערפאר ווערן זיינע עבירות נישט פארוואנדלט אין זכויות. דאס דריטע: די תשובה אליין איז שוואך, ווייל ער האט שוין סיי ווי נישט קיין טעם אין גארנישט און ער האט שוין נישט וואס צו פארלירן. א רגע פאר מען לייגט אים אריין אין קבר זאגט ער "איך טו תשובה" - אבער מען האט געדארפט תשובה טון פריער, נישט ווען מען זעט שוין אז דער גזר דין שניידט שוין אריין.
רבנו יונה זאגט אז פאר יעדער תשובה געפינט זיך א מחילה. מען האט דאס אמאל ערקלערט מיט א משל פונעם בגד און רייניגן. אויב דו האסט א בגד וואס איז שטארק פארשמוצט און דו לייגסט עס אריין אין וואסער און נעמסט עס ארויס - איז עס ארויסגעקומען ריינער? בעל כרחך יא. און פון וואו ווייס איך? קוק אויפן וואסער, עס איז שמוציג, א סימן אז עפעס האט זיך גערייניגט. קען מען זאגן אז דער בגד איז שוין ריין? זיכער נישט, אבער דאס וואסער האט דא עפעס אויפגעטון. לייג צו רייבן - דאס וואסער ווערט נאך מער שמוציג און דער בגד הייבט אן אויסזען אביסל ריינער. לייג צו זייף, ווייק עס איין, הייסע קאכעדיגע וואסער, נאך מאטעריאלן - ביז מען קומט צו א מצב אז דער בגד קומט ארויס אינגאנצן ריין. יעדע תשובה טוט עפעס אויף, עפעס רייניגט זי; אבער א פולשטענדיגע איבערקערעניש פארלאנגט שארפע כוחות, פלאג און צייט. דעריבער האט ער געזאגט: טו תשובה אין דיינע יונגע יארן, ווייל אויב נישט - וואס וועט העלפן דיין תשובה? וואס וועט אויפטון א תשובה וואס ווערט געטון שפעט, אין די יארן ווען דער גוף האט שוין סיי ווי נישט קיין הנאה פון גארנישט.
נאך ערקלערט דער אלשיך לויט חז"ל אז ימי הרעה זענען די ימי הזקנה: "עד שלא יבואו ימי הרעה" - פון די זעכציג יאר ביז דער עלטער. היינטיגע צייטן באטראכט מען נישט קיין בן שישים ווי אן אלטן מאן, כוחו עדיין במותניו, ער האט נאך כח אין די לענדן. און אויב האסטו נישט תשובה געטון - טו תשובה פאר עס וועלן אנקומען טעג וואס דו וועסט זאגן אין לי בהם חפץ, וואס דאס איז שוין שיבה, בן שבעים לשיבה. זענען דאך פאראן צוויי צייטן אויף וועלכע ער זאגט תשובה צו טון: טו תשובה ביי די זעכציג, און אויב נישט - טו תשובה ביי די זיבעציג.
און דאס אלעס ווען א מענטש האט נישט קיין אינטערעסע אינעם לעבן. אבער דער וואס האט א טעם אין לעבן - קוק אויף הרב שטיינמן, וואס אין עלטער פון הונדערט און דריי יאר האט ער נאך פארגעלערנט שיעורים און איז געווען פול מיט חיות. דער גוף ווערט טאקע אפגעשוואכט, אבער דער קאפ און דער מענטשנס אינטערעסע אינעם לעבן בלייבן, און יעדן מאמענט ניצט ער אויס. לעומת זאת, ווען א מענטש איז א בטלן - זיצט ער און ציילט באסעס, און ווערט פארקאלכט, ווייל ער האט נישט וואוהין צוריקצוגיין. דער רמב"ם שרייבט אז נאכדעם וואס א מענטש ענדיגט זיין מלאכה "יחזור לתלמודו", און אזוי פלעגט מען תמיד זאגן אין די ישיבות ווען מען גייט זיך אפגעבן מיט בחירות אדער אנדערע ענינים: וואס זאגט דער רמב"ם? ויחזור לתלמודו. אבער עס זענען דא וואס האבן נישט וואוהין צוריקצוגיין, א נעבעך: קיינמאל נישט געלערנט, נישט געעפנט קיין ספר, דעם בית המדרש זעט ער נאר פון אינדרויסן אדער ווען עמיצער שטארבט אים חלילה. און ווען ער ווערט עלטער פארלירט ער דעם טעם אין לעבן, און אפשר בלייבט אים דער איינציגער טעם זיך צו קריגן מיט זיין ווייב, ווייל יעצט איז ער דאך אין פענסיע און פיל צייט אינדערהיים. און חוץ פון דעם - ממש א רחמנות. אבער קוק אויף זקנים וואס זענען בעלי תורה: דו זעסט ווי ער בליט, "יפרח בימיו צדיק". דער גוף ווערט טאקע שוואכער, אבער ער האט מיט וואס זיך צו פארנעמען, עס איז פאראן עפעס וואס דערוועקט אים און פארבינדט אים.
אויף רבי אלעזר בן דורדיא ווערט דערציילט אז רבי האט געוויינט און געזאגט: יש קונה עולמו בשעה אחת (עס איז פאראן איינער וואס קויפט אפ זיין וועלט אין איין שעה). און עס זענען דא פילע ביאורים פארוואס ער האט געוויינט - צי איז אים דען חלילה שמאָל געווען דאס אויג דערמיט וואס יענער האט זוכה געווען צו זיין עולם הבא אין איין שעה? נאר אויף אים אליין האט ער געוויינט: ווי נעבעכדיג איז דער מענטש וואס קויפט אפ זיין וועלט אין איין שעה, ווארום ער האט דאך נישט אנגעגרייט פאר זיך קיין לבושים. די לבושים פונעם מענטש אויבן זענען די זכויות, די מצוות און די מעשים טובים - און ער האט דאך נישט קיין לבושים. הגם ער האט מכפר געווען אויף זיינע עבירות, אבער ער קומט אן נאַקעט, אן קיין זכויות. אויף דעם האט ער געוויינט: אוי וויי איז פאר א מענטש וואס קויפט אפ זיין וועלט אין איין שעה און האט נישט אנגעגרייט פאר זיך קיין צידה אויף יענעם וועג.
עַד אֲשֶׁר לֹא־תֶחְשַׁךְ הַשֶּׁמֶשׁ וְהָאוֹר וְהַיָּרֵחַ וְהַכּוֹכָבִים וְשָׁבוּ הֶעָבִים אַחַר הַגָּשֶׁם׃ - איידער די זון און דאס ליכט, די לבנה און די שטערנס וועלן פארפינצטערט ווערן, און די וואלקנס וועלן צוריקקומען נאכן רעגן.
חז"ל דרש'נען דעם גאנצן פסוק אלס אן אויסדרוק אויף דער אפשוואכונג און הזדקנות פונעם מענטש, און עס זענען דא דא באשרייבונגען פון עטליכע פיזישע ענדערונגען. רש"י ברענגט פון חז"ל: "תחשך השמש" - דאס איז די פדחת, דער שטערן, וואס ער לייכט און גלאנצט ביים מענטש. ביי א בחור איז די הויט פונעם שטערן אויסגעצויגן און גלאנציג, און ווען דער מענטש ווערט אלט באקומט דער שטערן קנייטשן און שיינט מער נישט, נאר ווערט פארפינצטערט און צעקנייטשט. "והאור" - דאס איז דער חוטם, די נאָז, וואס איז די געשטאלט פון א מענטשנס פנים; און עס שטייט אז א גוף וואס מען האט געפונען אן א נאָז קען מען נישט דערקענען, ווייל לויט חז"ל מוז מען האבן די נאָז כדי צו דערקענען דעם קלסתר פנים. "והירח" - דאס איז די נשמה וואס לייכט פארן מענטש, וואס וויבאלד זי ווערט אוועקגענומען פון אים האט ער מער נישט קיין מאור עינים; ווארום די אויגן זענען בלויז פענצטער, און די ראיה אליין איז די ראיה פון דער נשמה. "והכוכבים" - דאס זענען די באקנביינער, די באקן, בולט'דיגע פלעצער וואס לייכטן און גלאנצן.
"ושבו העבים אחר הגשם" - עבים באדייט טונקלקייט און פארפינצטערונג; ווען די זון שיינט איז דאס א זריחה, און ווען עס קומען וואלקנס קומט א פארפינצטערונג. דאס הייסט עס וועט קומען א פארטונקלונג פונעם ליכט, אז דאס מאור עינים פונעם מענטש ווערט טונקל און ער זעט שוין נישט גוט, און דאס וועט קומען נאך די טרערן פון געוויין, ווייל איינע פון די זאכן וואס מאכן טונקל דאס מאור עינים פונעם מענטש איז פיל טרערן. און וועגן וואספארא געוויין רעדט מען? אזוי ווי עס רעדט זיך פון אן אלטן מענטש - וועגן די פילע צרות וואס ער איז אדורך אין זיין לעבן.
דער מדרש ברענגט: רבי לוי זאגט צוויי משלים - ער קומט צו וויינען, פליסן אים טרערן פון די אויגן; ער קומט מטיל מים זיין, קומט ארויס די צואה פריער. צוויי ביישפילן צום מציאות פונעם מענטש וואס דער כח פון זיינע מוסקלען ווערט אפגעשוואכט. די זאך איז זייער מצוי ביי אלטע לייט: ער הייבט אן דערציילן עפעס רירנד און גלייך ברעכט ער אויס אין א געוויין. א יונגער מענטש דערציילט א טראגישע זאך און הייבט נישט אן צו וויינען (מען רעדט נישט פון אויסערגעווענליכע פעלער, נאר פונעם געווענליכן מצב), אבער דער אלטער - זייער שנעל קומען אים די טרערן. מיר פרובירן יום כיפור ביי נעילה מיט אלע כוחות ארויסצופרעסן עפעס, און ער וויינט גלייך. פון וואו נעמט זיך דאס? קודם כל פון וואס ער איז אלץ אריבער, אבער אויפן פשוט'ן, פיזישן פארשטאנד: וויבאלד זיינע מוסקלען ווערן שוואך, עפנט יעדער קליינער ריר דעם מוסקל.
און דער צווייטער ביישפיל איז נאך מער פארשטענדליך: ער קומט מטיל מים זיין - קומט ארויס די צואה פריער. ער קומט זיך באדארפן אויף קליינע געברויכן, און עס קומט ארויס די גרויסע געברויכן, און צוליב דער זעלבער סיבה: זיינע מוסקלען זענען אפגעשוואכט, און יעדע קליינע אנשטרענגונג ברענגט אים צו דעם מצב. און ווי באקאנט, ביי סיעודי'דיגע מענטשן ווערן די מוסקלען אזוי שוואך אז זיי קאנטראלירן שוין בכלל נישט די יציאות; אבער אויך אין א פריערדיגער פאזע, בעת ער האט נאך א שליטה, ווערט די שליטה אלץ שוואכער. דאס איז דער משל צו "ושבו העבים אחר הגשם": ער וויל "גשם", דאס הייסט די קליינע געברויכן וואס זענען פליסיג, און עס קומען די "עבים" - די דיקע, גרויסע געברויכן. און אזוי אויך בנוגע די טרערן.
דער הייליגער אלשיך פירט ווייטער אויך אין דעם פסוק דעם רוף צו תשובה טאן אין די ימי הבחרות. און אויב האסטו נישט תשובה געטאן אין יענע יארן, זאגט ער, וועסטו מיינען אז אפילו אויב דו ביסט קראנק געווארן און דו ליגסט אויפן קראנקן בעט - וועסטו נאך געזונט ווערן. און אזוי פאסירט טאקע: עס זענען דא מענטשן וואס אין עלטער פון אכציג יאר זענען זיי געלעגן אויפן קראנקן בעט און מען האט זיי שוין מספיד געווען, און ברוך השם זיי האבן דערנאך געלעבט נאך פופצן און צוואנציג יאר; און דער מענטש איז זיכער אז אלעס גייט תיכף אריבערגיין. און אזוי זאגט זיך דער מענטש, אין דעם מליצה'דיגן לשון פונעם אלשיך: "למה תפתח פה לשטן להתוודות כמורה שימות?" פארוואס זאלסטו עפענען דאס מויל צום שטן זיך צו מתוודה זיין, ווי איינער וואס ווייזט אן אז ער גייט שטארבן? כביכול דו ווייזט אז דו שטייסט ביים שטארבן, און פארוואס גייסטו זיך מתוודה זיין, כאילו דו ביסט שוין געקומען צוריקגעבן די חפצים? אט שטייט שוין דער שטן גרייט, שוין אויסגעשטאט מיט די כלים, און ער וועט קומען און דיר שנעל צונעמען - טא פארוואס זאלסטו זיך מתוודה זיין?
און אזוי, זאגט דער אלשיך, איז דער שטייגער פון אייליגע מענטשן, קרובים פונעם חולה און רחמנות'דיגע פרויען. א מענטש קומט מבקר חולה זיין און עפנט פאר אים שערי תשובה, ער פרובירט אים מעורר צו זיין: "שים נא כבוד לה' אלוהיך... ותן לו תודה, וזכור את בוראך אשר חטאת לו, ושוב עד ה' אלוהיך בטרם תבוא ותראה פני אלוהים", פארוואס זאלסטו זען זיין פנים אין כעס צוליב דיינע פילע עבירות, ואיככה תוכל וראית ברעה אשר תמצאך, טאמער וועט דיך פארצערן די גרויסע פייער, און אוי וויי צו יענער בושה וואס פון זיין פנים וועסטו דערשראקן ווערן - "מהרה חושה, עמוד על נפשך, קום קרא אל אלוהיך", און נאך אזעלכע ענליכע ווערטער.
און וואס פאסירט דעמאלט? "והנה מדי שמוע הנשים ויודעיו" - די פרויען און די באקאנטע הערן דאס, און ווי א לביא שטעלן זיי זיך אויף קעגן דעם וואס איז געקומען רעדן אזעלכע דיבורים, און ווערן פארביטערט אויף אים מיט א גוואלדיגן כעס מלחמה צו האלטן מיט אים, זאגנדיג: ווער האט דאס פארלאנגט פון דיין האנט צו צעטרעטן אונזער הויף און צו פארגיסן מענטשליכע בלוט, פארוואס זאלסטו טויטן א נפש אחת מישראל? ווען ער הערט דאך אז דו זאגסט אים ער זאל זיך מתוודה זיין ווייל עס איז נאנט דער טאג פון זיין טויט - וועט ער ווערן דערציטערט און חלש'ן און ער וועט נישט האבן קיין כח זיך צו שטארקן, און ער וועט שטארבן און זיין בלוט וועט זיין אויף דיין קאפ. פארוואס שרעקסטו אים אפ און פלאנצט איין אין אים מחשבות אז ער שטייט ביים שטארבן? און דער מענטש וואס איז געקומען אים מעורר זיין צום ווידוי, הערנדיג די דאזיגע ווערטער, שפרינגט שנעל אנטלאפן פון זיי ווי א הערש מיט א גרויסן שרעק - וואס פעלט אים אויס דארט צו בלייבן, נאך וועט מען זאגן אז ער האט אים געהרג'עט.
"והמה כמוצאי שלל רב ישישו בשמחה", און זיי רעדן צום הארצן פונעם חולה און זאגן אים: האסטו געזען א משוגענעם וואס איז געקומען דיך דערשרעקן און דיר זאגן זיך מתוודה צו זיין אויף דיינע זינד, כאילו דיין צייט איז דערנענטערט - בעת דו ביסט דאך געזונט! דער מענטש האט עפעס פארלוירן דעם קאפ, ער דארף כדורים. "אולם אל תחוש, כי אתה תקום ותנוח ותעמוד, וחיות תחיה יותר ממנו, וקבור תקברנו" - זארג נישט, דו וועסט נאך קומען צו זיין לויה, דו האסט נאך לאנגע יארן פאר זיך. און דערווייל, זאגט דער אלשיך, גייט יענער מענטש צו זיין בית עולמו, ווייל שריט נאך שריט גייט ער און זיין קראנקהייט ווערט אלץ שווערער ביז עס ווערן דערקענט אין אים סימני מיתה, און די בני בית האלטן נאך אלץ אן מיט זייערע רייד אים נישט צו לאזן תשובה טון פון זיין רשעות און זיך מתוודה זיין פאר זיין באשעפער. זיי זעען ווי דער גראף גייט אלץ מער אראפ, און פונדעסטוועגן: זאגט אים נישט ער זאל תשובה טון, דערשרעקט אים נישט - און זיי לאזן אים שטארבן, רחמנא ליצלן, מתוך עבירה.
דערפאר זאגט דער שלחן ערוך אז ווען א מענטש איז קראנק מוז דא זיין א גאר גרויסע פארזיכטיגקייט: מען זאגט אים ער זאל וויסן אז דער ווידוי האט שוין געהאלפן פאר אסאך מענטשן, אז פיל מענטשן האבן זיך מתוודה געווען און מכוח דעם האבן זיי געלעבט - ווארום ווען א מענטש טוט תשובה, מאכט זיך אז דער זכות אליין איז גענוג אים צו באשיצן און מאריך ימים צו זיין. און עס איז פאראן פארקערט, אז מענטשן האבן זיך נישט מתוודה געווען צוליב א חשש פון עפענען א מויל פארן שטן, און זענען געשטארבן רחמנא ליצלן אן א ווידוי און אן תשובה. דערשרעק זיך נישט צו מיינען אז דער ווידוי וועט דיך הרג'ענען - וויסן זאלסטו אז דער ווידוי קען דיר נאך שענקען לעבן. און מען דארף טאקע בארואיגן דעם חולה'ס געמיט און רעדן צו אים אויף אן אופן אז ער זאל אננעמען די ווערטער און נישט דערשראקן ווערן און בועט זיין; אבער זיכער אז זיך אינגאנצן פארהיילן פונעם ענין איז נישט ריכטיג, ווארום ס'איז נישטא קיין גרעסערע שלעכטס פון דעם - ווייל אויב ער וועט נישט תשובה טון יעצט, ווען דען?
קאפיטל י"ב הייבט זיך אן מיטן רוף "וזכור את בוראך בימי בחורותיך" - פון דעם ווארט האט עקביא בן מהללאל געדארשנט די דריי זאכן וואס האלטן אפ פונעם זינד: בוראך, בורך, בארך. שלמה המלך ווארנט נישט צו ווארטן אויף די ימי הרעה, די טעג פון עלטער און יסורים, און אויף די יארן וואס מען האט אין זיי קיין חפץ נישט, וואו דער גוף געניסט שוין פון גארנישט און די תשובה אין זיי איז א "תשובה גריעתא" - זי ווערט אנגענומען, אבער איז פעלערהאפטיג אין זכותים, זי נעמט זיך פון יראה און נישט פון אהבה. די באשרייבונג פון די זקנה אינעם פסוק "עד אשר לא תחשך השמש" - דער שטערן, דער נאז, די נשמה און די קינבאקן, און די משלים פון רבי לוי איבער דער שוואכקייט פון די מוסקלען - דאס אלעס קומט צו ווייזן ווי קורץ די צייט איז. און לעומת זה, ווער עס פארמאגט תורה און אן ענין אין לעבן, בליט אויך אין זיין עלטער. און צום סוף, מען טאר נישט אפשטופן די תשובה און דעם ווידוי צוליב א חשש פון "פתיחת פה לשטן", נאר מען דארף מעורר זיין מיט חכמה און מיט איינגענעמקייט - ווייל אויב נישט יעצט, אימתי.