שלמה המלך פֿאַרענדיקט קאַפּיטל ט' מיט אַ קורצן פּסוק וואָס נעמט אַרום אין זיך גאַנצע וועלטן: די געוואַלדיקע מעלה פֿון חכמה פֿון איין זײַט, און די שרעקלעכע חורבן-קראַפֿט פֿון אַן איינציקן חטא פֿון דער אַנדערער זײַט. מיר וועלן זיך פֿאַרטייפֿן אין די ווערטער פֿון חז"ל, רש"י און די מדרשים אויף דעם פּסוק, און אין די ביאורים וואָס זענען געזאָגט געוואָרן דערויף אויפֿן וועג פֿון מוסר און השקפה.
טוֹבָה חׇכְמָה מִכְּלֵי קְרָב וְחוֹטֶא אֶחָד יְאַבֵּד טוֹבָה הַרְבֵּה׃ (יח) - בעסער איז חכמה פֿון כלי קרב, און איין זינדיקער קען אָנווערן פֿיל גוטס.
רש"י ברענגט די דרשה פֿון חז"ל: "טובה חכמה" - דאָס איז די חכמה פֿון סרח, ווי עס שטייט "ותבוא האישה אל העם בחכמתה". איר חכמה איז זיי בייגעשטאַנען מער פֿון אַלע כלי קרב וואָס זיי האָבן געהאַט צו קעמפֿן קעגן יואב. און די מעשה איז באַקאַנט: שבע בן בכרי האָט געמאַכט אַ מרד קעגן דוד המלך, און דוד האָט געשיקט יואב באַצײַטנס אונטערצודריקן דעם רעוואָלט. יואב איז געקומען צו דער שטאָט, באַלאַגערט זי און געוואָלט זי חרוב מאַכן כּדי צו פֿאַרטיליקן דעם מרד. אין יענער שטאָט איז געווען סרח בת אשר, אַ זייער אַן אַלטע און קלוגע פֿרוי, וואָס האָט נאָך געלעבט פֿון די צײַטן פֿון יעקב אבינו. איז זי אַרויסגעגאַנגען צו אים און געזאָגט: "אנוכי שלומי אמוני ישראל" - וואָס וועסטו פֿאַרדינען פֿונעם חרוב מאַכן די גאַנצע שטאָט? קום און איך וועל דיר געבן דעם קאָפּ פֿון דעם וואָס דו זוכסט, פֿון שבע בן בכרי. "ותבוא האישה אל העם בחכמתה" - זי האָט צו זיי געזאָגט: ער וועט דאָך ממילא אונדז אַלע פֿאַרטיליקן, איז דאָך בעסער איבערצוגעבן שבע בן בכרי איידער אַלע זאָלן אומקומען.
און דאָ דאַרף מען וויסן אַ וויכטיקע הלכה: דער דין איז נאָר געזאָגט געוואָרן מיט דעם תנאי אַז יענער מענטש איז פֿון זיך אַליין מחוייב מיתה, ווי דער לשון פֿונעם רמב"ם - "כשבע בן בכרי". אָבער אויב זיי זענען געקומען און געזאָגט צו די בני העיר "גיט אונדז איבער איינעם און מיר וועלן אים הרגענען, און אויב נישט וועלן מיר אויסהרגענען אײַך אַלעמען" - זאָלן ענדערש אַלע אויסגעהרגעט ווערן און מען טאָר נישט איבערגעבן קיין איין נפש מישראל. און אַזוי אויך "גיט אונדז איבער איינע און מיר וועלן זי מטמא זײַן, און אויב נישט וועלן מיר מטמא זײַן אַלעמען" - זאָלן זיי אַלע פֿאַראומרייניקט ווערן און מען טאָר קיינעם נישט איבערגעבן. פֿאַרוואָס? ווײַל דאָ טוען זיי די מעשה אַליין, בעת בײַם איבערגעבן בין איך דער וואָס גיט איבער: "מאי חזית דדמך סומק טפי" - פֿון וואַנען ווייסטו אַז דײַן בלוט איז רויטער פֿון יענעמ'ס בלוט? און דאָס איז אַפֿילו אויב מען האָט אָנגערופֿן דעם נאָמען פֿון אַ באַשטימטן מענטש. נאָר אויב יענער מענטש איז פֿון זיך אַליין מחוייב מיתה, דעמאָלט איז נישטאָ קיין שום סיבה אַז מיר זאָלן מוסר נפש זײַן פֿאַר אַ מרד וואָס ער האָט געטאָן - זאָל ער אַליין באַצאָלן דעם פּרײַז.
קומט אויס אַז די חכמה פֿון סרח בת אשר איז געווען בעסער פֿון אַלע כלי קרב וואָס מען וואָלט געדאַרפֿט אַרויסנעמען צו מלחמה האַלטן קעגן יואב. און ווען מען גיט אים נישט איבער און מען וואָלט געווען געצוואונגען צו מלחמה האַלטן, וואָלט אויסגעקומען אַז "חוטא אחד יאבד טובה הרבה" - דער חטא פֿון אַן יחיד וואָלט גורם געווען דעם טויט פֿון פֿיל מענטשן. ווען זי וואָלט נישט געהרגעט שבע בן בכרי, וואָלטן אַלע פֿאַרלאָרן געגאַנגען צוליב אים.
נאָך אַן הסבר ברענגט רש"י אויף "וחוטא אחד יאבד טובה הרבה": אויב כלל ישראל איז געווען האַלב צדיקים און האַלב רשעים, און עס איז געקומען איין זינדיקער און געמאַכט די רשעים פֿאַר דער מערהייט - קומט אויס אַז ער האָט מכריע געווען די גאַנצע וועלט לכף חובה. דאָס איז דער כח פֿון איין זינדיקן מענטש.
און אַזוי ברענגט דער בעל "סדר היום" אינעם "מעם לועז": דערפֿאַר לוינט זיך נישט צו פֿאָלגן די עצה פֿונעם יצר הרע, ווײַל פֿאַר אַ מאָמענטאַלער הנאה פֿאַרלירט מען אַ סך טובה. און אַ מעשה איז געווען אין דער צײַט פֿונעם הייליקן אור החיים הקדוש, אונדז צו לערנען ביז וויפֿל איין זינדיקער פֿאַרלירט פֿיל גוטס. מען האָט אים אַנטפּלעקט פֿון הימל אַז משיח האָט שוין געדאַרפֿט קומען, נאָר אין קושטא זענען געווען אַ פֿאָטער מיט זײַן זון וואָס האָבן געזינדיקט מיט אַ נערה מאורסה, און צוליב זיי איז משיח פֿאַרהאַלטן געוואָרן - און ביזן הײַנטיקן טאָג איז ער נאָך נישט געקומען. ער איז דאָך שוין געווען גרייט צו קומען, ווען נישט יענער חטא. "וחוטא אחד" - און דאָרט זענען זיי געווען צוויי - "יאבד טובה הרבה". און קוקט נאָר וואָס פֿאַר אַ "טובה הרבה": אַזאַ מענטש וועט אַרויפֿקומען אין הימל און מען וועט אים זאָגן: הערסט, זעקס מיליאָן האָסטו געמאָרדעט! וועט ער פֿרעגן: איך? וואָס האָב איך געטאָן? וועט מען אים ווײַזן: דער חורבן איז צוליב דיר, די ערשטע וועלט-מלחמה צוליב דיר, די צווייטע צוליב דיר! משיח האָט דאָך שוין געדאַרפֿט קומען, און אַלע גזירות און צרות וואָס זענען געווען דערנאָך הענגען אויף דײַן האַלדז, ווײַל ווען נישט דײַן חטא וואָלט משיח געקומען און דאָס אַלץ וואָלט פֿאַרהיט געוואָרן.
נאָך אַ דוגמא בײַם מקושש עצים. חז"ל זאָגן: ווען כלל ישראל וואָלטן נאָר געהיט צוויי שבתות וואָלטן זיי גלײַך אויסגעלייזט געוואָרן, און עס האָט געפֿעלט די צוויי שבתות ווײַל דער מקושש האָט געקליבן האָלץ. קום און זע וואָס פֿאַר אַן עבירה ער האָט אין דער האַנט - אַז צוליב דעם איז געקומען דער חורבן בית ראשון, חורבן בית שני, און אַלץ וואָס איז געקומען נאָך זיי. ער האָט מכריע געווען דאָס גאַנצע פֿאָלק לכף חובה, און מיט דעם פֿאַרלאָרן אַן אומגעהויערע טובה.
דִּבְרֵי חֲכָמִים בְּנַחַת נִשְׁמָעִים מִזַּעֲקַת מוֹשֵׁל בַּכְּסִילִים׃ (יז) - די ווערטער פון חכמים ווערן געהערט מיט רואיגקייט, מער ווי דאס געשריי פון א הערשער צווישן נאַרן.
מיר האבן געראטן דעם מענטש: "דברי חכמים בנחת נשמעים" - אויב דו וועסט זיין מיט רואיגקייט, וועסטו קענען אויסהערן דעם יצר טוב, כאטש ער שרייט נישט. אבער ווען א מענטש איז פארטומלט און דערשראקן, הערט ער אים נישט. אויף דעם פרעגט דער אלשיך הקדוש: און אויב דער מענטש וועט זאגן, לאמיר זאגן אז איך וועל זיך בארואיגן, מישב דעת זיין און זיין אין נחת און אויסהערן דעם יצר טוב - וואס וועט מיר דאס העלפן? דער יצר הרע איז דאך נישט ארויס אויף פענסיע; ער האט נאך אלץ כוחות הטומאה, כלי קרב, תאוות, און דעם גאנצן ארסענאל וואס ער ברענגט כּדי מיך אונטערצואווארפן. און בפרט אז עבירה גוררת עבירה, און אויב מען איז שוין פריער דורכגעפאלן, שלעפט דאס דאך א פרישן דראנג צו נאך אן עבירה.
דערפאר זאגט דער פסוק: האב נישט קיין מורא - "טובה חכמה מכלי קרב". די חכמה פונעם יצר טוב איז בעסער פון אלע כלי קרב וואס דו האסט מורא פון זיי. און וואס איז די דאזיגע חכמה? "וחוטא אחד יאבד טובה הרבה", ווי חז"ל זאגן: לעולם יראה אדם עצמו כאילו חציו חייב וחציו זכאי, וכל העולם כולו חציו חייב וחציו זכאי. האט ער געטון איין עבירה - אוי וויי איז אים אז ער האט מכריע געווען זיך און די גאנצע וועלט לכף חובה; האט ער געטון איין מצוה - וואיל איז אים אז ער האט מכריע געווען זיך און די גאנצע וועלט לכף זכות. דאס איז א געוואלדיגע עצה פון חכמה פונעם יצר טוב: מיט איין גוטן מעשה ביסטו מכריע די גאנצע וועלט, און דו ביסט פועל נישט נאר אויף זיך אליין נאר אויפן גאנצן כלל. און פארקערט - איין שלעכטע מעשה קען משפיע זיין אויפן גאנצן כלל אויף א גאר נעגאטיוון אופן, ווי די דוגמאות וואס מיר האבן געזען.
דער מדרש דרש'נט: "טובה חכמה" - דאס איז די חכמה פון יעקב אבינו, "מכלי קרב" - פונעם רשע עשיו. יעקב אבינו האט גענוצט א גאר גרויסע חכמה ווען ער איז געקומען זיך פארמעסטן מיט עשיו. א גרויסער כלל איז דא: אין לעבן זיי קלוג, זיי נישט גערעכט. ווען יעקב וואלט געוואלט זיין גערעכט, וואלט ער געזאגט: איך בין דער בכור, עס קומט זיך מיר, דו ווילסט מלחמה - וועל איך מלחמה האלטן מיט דיר. און אלע יענע מיליטאנטן וואס זאגן "מען טאר נישט נאכגעבן קיין שום ברעקל, און אויב דו וועסט אראפבייגן דעם קאפ וועט מען טרעטן אויף דיר", וואלטן אים געקלאטשט כפיים. אבער יעקב אבינו האט נישט געמאכט די דאזיגע חשבונות. ער וואלט געקענט מלחמה האלטן מיט עשיו, אבער דעמאלט וואלט ער זיך איינגעהאנדלט א שונא אויף אייביג, וואס וואלט געלויערט אויף אים זיין גאנץ לעבן כּדי אים צו הרגענען.
וואס האט יעקב געטון? ער האט זיך געבקט צו אים. דו ווילסט כבוד? איך וועל דיר געבן בשפע. דו ווילסט געלט און גאלד? "עזים מאתים ותישים עשרים" - נעם אסאך, נעם וואס עס רעדט צו דיר, נאר לאז מיך צורו. עשיו האט גענומען, געגעסן, געקושט און איז געגאנגען - און יעקב האט זוכה געווען צו רואיגקייט פון אים אויף לאנגע יארן. און וואס וואלט ער פארדינט מיט א קאנפראנטאציע? וואלט עשיו אים דען נישט אפגעווארט אין ווינקל און געקומען זיך נוקם זיין? "עברתו שמרה נצח". יעקב אבינו האט געוואוסט: זוך נישט צו זיין גערעכט, זיי קלוג. דאס איז "טובה חכמה מכלי קרב".
הרב סופר האט דערציילט אויף הרב חרל"פ: עס איז דעמאלט געווען איינער פון די אנשי המחתרות, א געוועזענער ישיבה בחור וואס איז ארויס לתרבות רעה, אזוי ווי אסאך האבן זיך קאליע געמאכט אין יענע טעג ווען זיי האבן זיך צוגעשלאסן צו מיליטאנטישע גרופעס. ביי א געוויסן שלב האט ער אינגאנצן פורק עול געווען, און ער פלעגט קומען מיט זיין דזשיפּ שבת קודש אין דער געגנט פון שערי חסד, פארן בריש גלי און מחלל שבת זיין אינמיטן א פרומער געגנט, ביז צו די עלטערן אין שטוב. זיינע עלטערן האבן געהאט דערפון ביטערע בזיונות, און אין דער גאנצער געגנט איז געווארן א גרויסע קאָכעניש. מען האט שוין אנגעהויבן צו סטראשען, און ער האט קלאר געמאכט אז ער האט א רעוואלווער און עס לוינט זיך נישט צוצוטרעטן צו אים. די עלטערן זענען געווען אין א גרויסער צרה און זענען געקומען רעדן צום רב. האט זיי הרב חרל"פ געזאגט: רופט אים צו מיר. איז מען געגאנגען צו אים און געזאגט: דער רב וויל רעדן מיט דיר. האט ער געזאגט: איך ווייס נישט וואס ער האט מיר צו זאגן, איך האב נישט קיין אינטערעסע. האט מען אים געזאגט: קום פינף מינוט פאר כניסת שבת, דער רב וועט דיר נישט קענען פארכאפן אויף א שמועס פון צוויי שעה, ער מוז דאך לויפן צו קבלת שבת. דערויף האט ער מסכים געווען.
ער איז אנגעקומען פינף מינוט פאר שבת, די רעבעצין האט אים דערלאנגט קאווע מיט קוכן, און דער רב איז פונקט צוריקגעקומען פון מקוה. דער רב איז אריינגעקומען, האט אים געגעבן די האנט און געזאגט: דו ביסט פלוני? איך האב געהערט וואספארא פעולות דו טוסט צו פארטיידיקן כלל ישראל. מענטשן ווייסן נישט אפצושאצן וואס דו טוסט, זיי ווייסן נישט וויפיל מלחמות דו קעמפסט - דו ביסט פשוט עוסק אין הצלת נפשות! און ווען דו פארסט מיטן דזשיפּ, מיינען מענטשן אז דו טוסט דאס סתם כּדי מחלל שבת צו זיין, און זיי ווייסן נישט אז דאס איז אן ענין פון פיקוח נפש. דערפאר האב איך א בקשה צו דיר: דאס נעקסטע מאל וואס דו פארסט מיטן דזשיפּ שבת, רוף מיך און איך וועל פארן צוזאמען מיט דיר. ווען מען וועט זען אז איך פאר מיט דיר, וועט מען וויסן אז דאס איז נישט סתם קיין חילול שבת, נאר ענינים פון פיקוח נפש. דער בחור האט געענטפערט "יא" מיט האלבע מויל - און דאס איז געווען דאס לעצטע מאל וואס ער איז געפארן שבת. דארף ער דען דעם רב אויף זיין דזשיפּ? ער ווייסט דאך גאנץ גוט וויפיל פיקוח נפש עס ליגט אין זיינע נסיעות. דאס איז "אין לעבן זיי קלוג, זיי נישט גערעכט". און ווען מען וואלט געקומען מיט סטראשונקעס - וואס וואלט דאס אויפגעטון? ער איז דאך געווען שטארקער פון זיי.
און ענליך צו דעם ווערט דערציילט אויף רבי עמרם בלוי, וועלכער האט געפירט א ביטערע מלחמה קעגן חילולי שבת און דאס עפענען די קולנוע הייזער. האט דער בריסקער רב אים געזאגט: איך זע אז דו ביסט א ציוני. האט ער געפרעגט: פארוואס? האט ער אים געענטפערט: פונעם פאקט אז דו גייסט מלחמה האלטן מיט זיי, האלטסטו מסתמא אז זיי וועלן דיך נישט הרגענען; דו טראכסט "ער איז דאך א איד, ער וועט מיך נישט הרגענען" - טא אויב אזוי גלייבסטו אין זיי, ביסטו א ציוני. איך גיי נישט קעמפן קעגן זיי, ווייל איך ווייס אז זיי זענען מסוגל אפילו צו הרגענען, און אפילו מיר. און עס זענען דאך געווען מעשיות, ווער עס ווייסט, ווייסט.
נאך א חכמה איז געווען ביי יעקב אבינו. חז"ל דרש'נען "ויירא יעקב מאד ויצר לו" - ויירא, טאמער וועט ער געהרג'עט ווערן; ויצר לו, טאמער וועט ער הרגענען אנדערע. לכאורה וואס איז די פראבלעם אויב ער וועט הרגענען עשיו'ן, עס וועט דאך זיין איין רשע ווייניגער אויף דער וועלט? נאר פון עשיו איז געווען עתיד ארויסצוקומען רבי מאיר, און אויב איך וועל הרגענען עשיו - וועל איך הרגענען רבי מאיר'ן. און דאס איז די "אחרים" וואס די גמרא זאגט. און נאך א חשבון: "למה אשכל גם שניכם יום אחד" - אויפן זעלבן טאג וואס יעקב איז באגראבן געווארן איז אויך עשיו באגראבן געווארן, און יעקב האט מורא געהאט פון דער נבואה, אז אויב ער וועט אים הרגענען וועט ער אליין אויך געשעדיגט ווערן. דאס לערנט אונז אויס אז מען דארף שטענדיג האנדלען מיט חכמה, און נישט נאכגיין בלינדע עמאציעס פון דעם מאמענט.
נאך האבן חז"ל געדרש'נט: "טובה חכמה מכלי קרב" - דאס איז די חכמה פון חזקיהו מלך יהודה איבער די כלי קרב פון סנחריב, וואס ער האט אנגעגרייט דעם פאלק לתפילה, לדורון ולמלחמה. און די חכמה פון חזקיהו - אז עס איז נישט געווען קיין תינוק ותינוקת פון גבת ביז אנטיפרס וואס זענען נישט געווען בקי אין הלכות טומאה וטהרה. ער האט זיי געלערנט תורה, און דאס איז געווען די חכמה וואס איז געווען בעסער פון אלע כלי קרב מיט וועלכע סנחריב איז געקומען באלאגערן ירושלים. "וחוטא אחד יאבד טובה הרבה" - דאס איז סנחריב, ווי עס שטייט "וישב בבושת פנים", ער איז צוריקגעקומען צו זיין שטאט מיט בושת פנים אן זיין גאנצער ארמיי.
און נאך האבן זיי געדרשנט: "וחוטא אחד יאבד טובה הרבה" - דאס איז עשיו הרשע, וואס האט פארלוירן אלע טובות און מתנות פונעם עולם הבא. און פאר וואס? "הלעיטני נא מן האדום האדום הזה". צוליב אזא שטות און הבל האט ער פארלוירן אזוי פיל טובה. און נאך האבן זיי געדרשנט: "וחוטא אחד" - דאס איז שבע בן בכרי, ווי מיר האבן געזען אין רש"י.
דער בעל "אמרי שפר" באלייכט, אז לכאורה איז אינעם פסוק דא אן אפגעריסנקייט צווישן זיין אנהויב און זיין סוף. "טובה חכמה מכלי קרב" - א זאץ וואס איז פארשטענדליך פאר זיך אליין. "וחוטא אחד יאבד טובה הרבה" - איז אויך א פארשטענדליכער זאץ פאר זיך אליין. אבער וואס איז דער שייכות צווישן זיי? נאר דער פסוק קומט אונז לערנען א גרויסן יסוד אין דער מעלה פון חכמה. חכמה איז ווי א טייער כלי, און לויט ווי גרויס די טייערקייט פונעם כלי איז, אזוי גרויס איז דער פגם און דער קלקול דערין. אין א גאר טייער געמעל קען א קליינער פעלער שוין פאלש מאכן און קאליע מאכן דאס גאנצע. ביי א טייערן דיאמאנט קען דער קלענסטער פגם אראפלאזן זיין פרייז צו א פערטל, און אויב ער איז נישט באמת ריין - פאלט זיין ווערט אויף א היפשן אופן. אויף דעם האבן חז"ל געזאגט "לא יערכנה זהב וזכוכית" - דאס זענען דברי תורה, וואס שווער זיי צו קויפן ווי כלי זהב און גרינג זיי צו פארלירן ווי כלי זכוכית. זיי צו פארלירן איז זייער גרינג, אין איין רגע; אבער זיי צו קויפן - שווער ווי כלי זהב.
מען דערציילט אויף הגאון רבי יחזקאל אברמסקי, וואס האט מחבר געווען זיין חיבור אויף דער תוספתא, אז איינמאל האט אים א תלמיד געוויזן א גאלדענעם זייגער וואס ער האט באקומען פון זיין שווער דער גביר - א חתן וואס האט באקומען א מתנה. האט אים דער רב געפרעגט: וויפיל קאסט דער זייגער? האט ער אים געזאגט: פינף הונדערט דאלער - און דאס איז געווען מיט פופציג יאר צוריק. האט דער רב געבעטן דעם זייגער, ער האט אריינגעקוקט דערין און זיך פארטראכט, און געזאגט: יעצט קען איך פארשטיין וואס חז"ל האבן געזאגט "לא יערכנה כסף וזהב", און וואס עס מיינט "טוב לי תורת פיך מאלפי זהב וכסף". אפילו טויזנט אזעלכע זייגערס וועלן נישט גלייך זיין אין זייער ווערט צו איין חידוש וואס איך האב מחדש געווען אין דער תוספתא. גיב מיר טויזנט זייגערס, גיב מיר גאלד און זילבער אן א שיעור - דאס גרייכט נאך אלץ נישט צו איין חידוש.
און נאך האט דער וואלאזשינער רב געזאגט א גרעסערע זאך פון דעם: איך בין גרייט אוועקצוגעבן אלע מיינע תפילות פון מיין גאנצן לעבן ביז היינט פאר איין חידוש דין פון דער גמרא. אויב עס וועט קומען א מענטש און מיר זאגן א חידוש, א חידוש דין וואס קומט ארויס פון דער גמרא, און וועט ברענגען דערויף ראיות און מקורות פון דער גמרא - אלע תפילות וואס איך האב מתפלל געווען אלע מיינע טעג, וואס זיי האבן אן אומשאצבארן שכר, בין איך גרייט אים צו געבן פאר איין חידוש דין. פון דעם פארשטייען מיר וויפל גדולי ישראל האבן געשאצט די חכמת התורה קעגן כסף וזהב, און אפילו קעגן רוחניות'דיגע ענינים. דאס איז "לא יערכנה זהב וזכוכית" - אבער מאידך גיסא, נוחים לאבדם ככלי זכוכית, זיי זענען גרינג צו פארלירן ווי כלי זכוכית.
אויף דעם זאגט דער פסוק: "טובה חכמה מכלי קרב" - א מענטש זיגט דורך חכמה פיל מער ווי דורך כלי קרב. אויב מען פירט זיך מיט א קלוגער טאקטיק, דארף מען נישט קיין סאך כלי קרב; מיט א קלוגער טאקטיק קען מען מכניע זיין א גאנצע ארמיי אפילו מיט א קליין ביסל כוח, אזוי ווי מיר האבן געזען ביי די שופרות און די קריג. אבער לעומת זאת, זאלסטו וויסן אז דער הפסד און דער קלקול זענען זייער גרויס, ווייל "חוטא אחד יאבד טובה הרבה". "חטא" מיינט א חיסרון - "להחטיא את המטרה" מיינט פארפעלן דעם ציל, און אזוי אויך "והייתי אני ובני שלמה חטאים", דאס הייסט עס פעלט אונז די מלוכה, ווי די ווערטער פון בת שבע. כאטש די חכמה איז בעסער פון אלע כלי קרב, אבער איין חטא - איין חיסרון אין דער חכמה - קען דיר ברענגען צו פארלירן זייער פיל טובה. און דערפאר דארף מען זיין זייער נזהר אין חכמה, מען זאל זי נישט פארלירן צוליב א קלייניקייט.
זעט נאר אלישע אחר, וואס איז אנגעקומען צו געוואלדיגע מדריגות, און רבי מאיר האט נאך ווייטער געלערנט פון אים תורה אפילו נאכדעם. און דאך, איין קליינער טעות - וואס ער האט דארט געזען, וואס איז ביי אים געבליבן שווער ווען ער האט געזען מטטרון זיצן אויפן בענקל - איין חטא, א קליינער חיסרון, און ער האט פארלוירן אזוי פיל טובה, ער האט פארלוירן זיין גאנצן חיי נצח. און אזוי זעען מיר אויפן גאנצן וועג: גרויסע און ריזיגע מענטשן וואס צוליב א קליינער זאך האבן זיי פארלוירן אזא גרויסן אוצר. קומט אויס אז ביידע טיילן פונעם פסוק זענען פארבונדן איינער מיט דעם צווייטן: די חכמה איז שטארק און גרעסער פון אלע כלי קרב, אבער א קליינער חיסרון אין איר ברענגט א גאר גרויסן שיבוש.
און באמת זענען די זאכן געזאגט אויך אין השקפה. א מענטש קען זיין א גרויסער בעל תורה, און צוליב איין קליינע פארדרייטע השקפה קען ער פארלירן זיין חלק אין עולם הבא - א מאנגל אין אמונה אין א געוויסן פונקט, א פארדרייטע תפיסה אין איין ענין. און עס זענען געווען אזעלכע דורכאויס די דורות וואס נאך א פארדרייטער השקפה האבן זיי אלעס פארלוירן. און אזוי אויך אין יעדן ענין: אין חכמה, מיט א קליינעם חיסרון קען מען אלעס פארלירן. איין חטא, איין חיסרון, פארלירט אזוי פיל טובה.
אינעם ספר "לקט שושנים", וואס דער "מעם לועז" ברענגט אים, ערקלערט ער אז מען רעדט דא פון איינעם וואס האט אין דער האנט מאכט - א מושל. אויב דער מושל אינעם לאנד איז דער חוטא, פארלירט ער פיל טובה און ער שאדט דעם גאנצן עם, ווייל ער לערנט זיי אויס א שלעכטן וועג. און א וואונדערבארער משל דערויף זעט מען ביי כלל ישראל: רוב מאל, ווען עס זענען געווען מלכים רשעים - האט דאס פאלק געזינדיגט, און ווען עס זענען געווען מלכים צדיקים - איז דאס פאלק געווען צדיקים. עס זענען געווען יוצאים מן הכלל, וואס דער דור איז נישט געווען גלייך צו זיין מלך, ווי צום ביישפיל אין די טעג פון צדקיהו. אבער בדרך כלל האט א מלך צדיק אויסגעראכטן דאס פאלק, אזוי ווי חזקיהו המלך, און א מלך רשע האט פארדארבן דאס פאלק, אזוי ווי ירבעם בן נבט און זיינע גלייכן. זעסטו ווי איין חוטא, ווען ער איז דער מושל, פארלירט א גרויסע טובה פון גאנצן עם.
דער בעל "יכין אוהל", וואס ווערט געברענגט אינעם "מעם לועז", ערקלערט בדרך צחות: קוק נאר וויפיל די וועלט לייגט אריין כדי זיך צו היטן פון גנבים - א גאנצע אינדוסטריע פון שלאסן, גראטעס, כספות און פארגעשריטענע היטונג-טאקטיקן. איין חוטא, איין גנב, ברענגט אריין יעדן איינעם אין ריזיגע הוצאות. און אויב אמאל איז דאס נאר געווען ביי פיזישע גניבות, איז היינט אויך ביי ווירטועלע גניבות: איין העקער מאכט אז טויזנטער מענטשן זאלן אינוועסטירן אין זיכערהייט. עס זענען היינט דא גאנצע קאמפאניס וואס זייער גאנצע באשעפטיקונג איז דאטא-זיכערהייט, צו מאכן זיכער אז קיינער ברעכט נישט אריין אין א וועבזייטל און נעמט נישט ארויס די קרעדיט קארטלעך וואס ליגן דארט. אויב איינער ברעכט אריין אין א קרעדיט-קארד פירמע, קען מען צוקומען צו א מצב אז מיט אלע קונדן'ס קארטלעך מאכט מען איינקויפן אן אן עק. און אלע פירמעס וואס גיבן זיך אפ מיט האנדל לייגן אריין א הון רב אין היטן - צוליב וועמען? צוליב איין חוטא, איין גנב, וואס ברענגט יעדן איינעם אריין אין א פארדרייטן ראד פון הוצאות כדי זיך צו היטן פון אים.
מען קען דאס אויך זען ביי דער קאראנע. איינער איז געקומען פון איטאליע, און ווער עס געדענקט יענע ערשטע טעג - יעדער האט געזוכט ווער עס איז געווען און ווער נישט אין א געוויסער קראם. עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז איין מענטש, ער זאל זיין געזונט, איז צוריקגעקומען פון איטאליע, און יעדער וואס איז געקומען צו אים אין געשעפט איז אנגעשטעקט געווארן, און פון דארט האט זיך פארשפרייט א מאסן-אנדעקונג. מען קומט דא נישט באשולדיגן; עס קען זיין אז ער איז געווען א גמורה'דיגער שוגג, מעגליך אז אין דער רגע וואס ער האט געוואוסט איז ער גלייך אריין אין אפגעזונדערטקייט (הסגר), און מען ווייסט דאך נישט זיין גאנצע מעשה. אבער די פאקטן זענען אז פון דארט איז געווען דער ערשטער מקור פון דער אנדעקונג. זעט מען וויאזוי איין מענטש פארשפרייט און פארלירט אזוי פיל גוטס.
אין אייראפע, ווער עס ווייסט, איז דאס געווען דער דרך כסל למו פון די משכילים. דער קלקול איז ארויסגעקומען פון די מחברים פון יענע ביכער. אחד העם און זיינס גלייכן האבן פארפאסט ביכער וואס האבן פארמאגט אין זיך מיאוס און ביזוי קעגן שומרי תורה און עובדי ה', זיי האבן פארציילט אויסגעטראכטע מעשיות אויסגעזויגט פון פינגער איבער זייער רשעות כביכול, איבער זייער אומסענסיטיווקייט, איבער דעם וואס זיי זענען אומגעוואשן און וואס נישט. השם ירחם אויף וואס זיי האבן אנגעמאכט. און מיט איין ספר האט א מענטש געברענגט א קלקול פאר רבים, פאר מיליאנען, וואס האבן פארלוירן זייער רוחניות צוליב איין בוך. היינט איז שווער דאס צו באנעמען, ווייל מען ליינט קוים א מעסעדזש, על אחת כמה וכמה ביכער; אבער דעמאלט איז דאס געווען דער סחורה וואס יעדער האט געליינט - און זע ווי איין חוטא קען פארלירן אזוי פיל גוטס.
און למעשה קען מען דאס היינט זען אויפן אינטערנעט פונקט אויפן זעלבן אופן. איין מענטש, מיט איין קלקול, קען מחטיא זיין מיליאנען. אמאל, וויפיל האט א מענטש געקענט מחטיא זיין? א פרוי וואס איז געגאנגען אן צניעות - וויפיל האבן איר געזען אין גאס, טויזנט מענטשן. אבער היינט ווען איינע לייגט ארויף אזא זאך אויף אן עפנטליכן פלאץ און עס ווערט "וויראל" - און דאס איז ממש ווי א ווירוס, דאס הרגעט - עס גייט פון איינעם צום צווייטן און פונעם צווייטן צום דריטן, און אפילו אויב זי וועט וועלן אין טויזנט יאר ארום מכפר זיין אויף אירע עבירות וועט זי נישט קענען. וואו וועט זי זיך ווענדן? עס איז דאך אנגעקומען צו אזוי פיל ערטער אז זי האט נישט קיין שום מעגליכקייט דאס אראפצונעמען.
און פון דער אנדערער זייט, "זה לעומת זה עשה האלקים", און אזוי אויך ביי זיכוי הרבים: א מענטש מיט איין ווידעא קען מחזיר בתשובה זיין פילע יידן. הרב נויגרשל האט אנגעהויבן זיין וועג מיט קאסעטעס, און איין קאסעטע וואס איז געגאנגען פון האנט צו האנט האט מחזיר בתשובה געווען פילע מענטשן. מען דארף וויסן אז דער כלי איז א שרעקליכער כלי משחית, אבער פונדעסטוועגן "ויגזול את החנית מיד המצרי" - פאר די וואס זענען סיי ווי שוין פארזונקען אין יענעם בלאטע, זאל לכל הפחות דער פלאץ נישט בלייבן אויסגעשטעלט בלויז צו הבל און רעות רוח, און אז דער וואס געפינט זיך שוין דארט זאל אויך צוקומען צו דברים שבקדושה. און מען מוז שטענדיג געדענקען אז דאס אלעס איז בלויז א גרויסער בדיעבד. א מענטש פרעגט: זאל איך דאס נעמען כדי צו לערנען תורה? חס ושלום, קום אין בית המדרש, ברענג נישט אריין אזעלכע זאכן אין שטוב! אבער ווער עס געפינט זיך שוין ליידער אין דער מציאות, וואס ווי דער ראש ישיבה הרב שטיינמאן האט געזאגט איז דאס א בחינה פון "כל באיה לא ישובון", זאל ער לכל הפחות, אזוי ווי ער שטויסט זיך אן אין דברי הבל, זיך אויך אנטרעפן מיט דברי תורה.
אין ויקרא רבה ווערט געברענגט דער באקאנטער משל, וואס אויך דער זוהר הקדוש ברענגט: א משל צו מענטשן וואס זענען געזעסן אין א שיף, און איינער פון זיי האט אנגעהויבן בויערן א לאך אונטער זיך. האבן זיי אים געזאגט: וואס טוסטו דא, דו וועסט דאך דערטרונקען אונז אלע! האט ער זיי געענטפערט: בויער איך דען נישט אונטער מיר אליין? מישט אייך נישט אריין. מיין האר, פארנעם זיך מיט דיין אייגענער קאבינע און קום נישט אריין צו מיר, וואס גייט דיר אן וואס איך טו ביי מיר. אבער דער אמת איז א שרעקליכער: יעדער רשע וואס טוט אן עבירה האט אן השפעה אויפן גאנצן כלל. עס איז נישט פאראן קיין מענטש וואס קען זאגן "איך טו עפעס נאר פאר זיך אליין" - עס איז נישטא אזא זאך. די עבירות פונעם כלל הויפן זיך אן, און איין חטא קען ברענגען א ריזיגן און שרעקליכן חורבן, אזוי אז זיינע זינד ווערן מער פון די שערות ראשו, און אין טויזנט יאר וועט ער נישט קענען מכפר זיין אויף זיי.