דער זיבעטער קאפיטל אין קהלת באהאנדלט א רייע פון פראקטישע עצות אין דער הנהגה פון א מענטש אויף דער וועלט, און צום סוף קערט זיך שלמה המלך צוריק צו זיך אליין און צו די גרענעצן פון זיין חכמה. אינעם טייל פאר אונז שטעלן מיר זיך אפ אויף דריי פסוקים: די גרויסע עצה נישט צו לייגן אין קאפ אריין אלעס וואס מ'רעדט אויף דיר, און דערפון א געוואלדיגער יסוד אין הנהגת הבית און חינוך; און דערנאך דאס מודה זיין פונעם חכם מכל אדם: "אָמַרְתִּי אֶחְכָּמָה וְהִיא רְחוֹקָה מִמֶּנִּי".
גַּם לְכׇל־הַדְּבָרִים אֲשֶׁר יְדַבֵּרוּ אַל־תִּתֵּן לִבֶּךָ, אֲשֶׁר לֹא־תִשְׁמַע אֶת־עַבְדְּךָ מְקַלְלֶךָ׃ - אויך צו אלע רייד וואס מען רעדט זאלסטו נישט לייגן דיין הארץ, כדי דו זאלסט נישט הערן דיין קנעכט דיך שעלטן.
כִּי גַּם־פְּעָמִים רַבּוֹת יָדַע לִבֶּךָ, אֲשֶׁר גַּם־אַתָּה קִלַּלְתָּ אֲחֵרִים׃ - ווייל אויך פיל מאל ווייסט דיין הארץ, אז דו אליין האסט אויך געשאלטן אנדערע.
שלמה זאגט דיר: פיל מאל ווייסט דיין הארץ אז דו אליין האסט געשאלטן אנדערע. ווי זיי האבן געטאן, אזוי ווערט געטאן צו דיר. אויב אזוי, פארוואס ביסטו אזוי מקפיד אויף דיין קנעכט וואס האט דיך געשאלטן? הלא דו האסט זיך אויך אזוי געפירט פיל מאל.
דער רשב"ם ערקלערט אז ס'איז דא דא א ווארענונג וועגן אלעס וואס מענטשן דערציילן דיר: מ'האט גערעדט אויף דיר, מ'האט געזאגט אויף דיר, מ'ברענגט פאר דיר רכילות. אויף דעם זאגט דער פסוק דערווייטער זיך דערפון. און אפילו אויב מ'וועט דיר זאגן אז דיין קנעכט האט דיך געשאלטן, א זאך וואס ברענגט דעם מענטש גרויס צער, אויך דעמאלט מאך זיך ווי איינער וואס הערט נישט. און אפילו אויב דו ווייסט קלאר אז די ווערטער זענען אמת, זאלסטו נישט פיינט באקומען דיין ברודער צוליב דעם. פארוואס? ווייל לייג דיר אין קאפ אז דו האסט אויך געשאלטן אנדערע פיל מאל, און דו האסט זיך נישט פאראכט צוליב דיינע מעשים. אויב אזוי, פארוואס זאלסטו פאראכטן אנדערע צוליב זייערע מעשים?
עס איז דא דא א גרויסע און גוטע עצה: א מענטש דארף וויסן ווי אזוי צו פארקוקן. דאס איז א וואונדערבארע עצה, וואס אויב א מענטש פירט זיין לעבן לויט איר, איז זיין לעבן באגאסן מיט רואיגקייט און שלום. צווישן א מאן און זיין ווייב, צווישן עלטערן און זייערע קינדער, צווישן א מענטש און זיין שכן, צווישן אן ארבעטער און זיין בעל הבית און פונעם בעל הבית צו זיינע ארבעטער, צווישן א מחנך און זיינע תלמידים. אין דער תורה שטייט "והתעלמת מהם", און חז"ל זאגן: פעמים שאתה מתעלם. חז"ל לערנען א יסוד, אז נישט אין יעדן מצב איז דא די מצוה פון השבת אבידה, אמאל מאכט מען זיך נישט וויסנדיג. דעם יסוד דארף א מענטש אננעמען אין זיין לעבן.
א סך מאל וואלט א מענטש געקענט שפארן גאנצע וויכוחים אויב ער וואלט נאר פארקוקט. איינער האט ארויסגעווארפן א ווארט נישט אין פלאץ, און מ'רעדט דאך נישט פון א שטענדיגער פראבלעם וואס חזר'ט זיך איבער, נאר פון אן איינמאליגער זאך. אויב דער מענטש קוקט עס פאר, בדיל יעבור, עס איז פאראיבער און גארנישט איז נישט געשען. אבער אויב ער הייבט אן אויפצובלאזן די זאך און מאכן א שטורעם, ברענגט ער אסאך מאל אויף זיך א פיל גרעסערן שאדן. שטעל דיר פאר אז מ'האט דיר געזאגט א נישט־שיינעם ווארט: האסט געמאכט א גאנצן וועזן דערפון, און יעצט ווייסט שוין יעדער וואס מ'האט דיר געזאגט. עס וואלט פיל בעסער געווען ווען דו שווייגסט, דעמאלט וואלט קיינער נישט געוואוסט, און די זאך וואלט פאראיבער. יענער וואלט אויך געזען אז ס'איז נישטא קיין רעאקציע, און וואלט פארשטאנען אז ס'איז נישטא קיין טעם ווייטער צו גיין. אבער אז דו האסט אנגעהויבן שרייען און אים אריינגעלייגט אין א נישט־באקוועמער לאגע, וועט ער שרייען נאך העכער וואס ער האט געזאגט כדי יעדער זאל הערן, און נאך ערקלערן פארוואס ער האט עס געזאגט. וואס האסטו פארדינט פון דעם גאנצן ענין?
און אזוי אויך אינדערהיים. אמאל זאגט די פרוי עפעס אדער דער מאן זאגט עפעס, און נאכאמאל, מ'רעדט נישט פון א שטענדיגער סיסטעמאטישער פראבלעם נאר פון אן ארויסגעגליטשט ווארט אדער אן אמירה נישט אין פלאץ, און אמאל אויך צווישן א קינד און זיינע עלטערן. מען דארף קענען פארקוקן. נישט שטענדיג דארף א מענטש ארויסזאגן וואס ס'ליגט אים אויפן הארצן, ווייל אמאל דוקא מיט דעם וועקט ער אויף וועלט מלחמות און מאכט א גאנצן חורבן, און דערנאך ווי אזוי וועט ער פארלעשן די שריפה?
בפרט ווען ס'קומט צו קינדער. אסאך מאל ווייסן די עלטערן וואס טוט זיך מיט די קינדער, און דער טאטע וויל ווייזן פאר זיין זון אז ער ווייסט אלעס: וואס מיינסטו, איך ווייס נישט אז דו האסט גערויכערט? וואס מיינסטו, איך ווייס נישט אז דו האסט געטאן אזוי און אזוי? צו וואס טויג עס? אויב ביז יעצט האט ער זיך נאך געשעמט פאר דיר, יעצט שעמט ער זיך שוין מער נישט, וואס ממילא ווייסטו דאך. ביז יעצט האט ער גערויכערט אינדרויסן, פון יעצט אן וועט ער שוין רויכערן אינדערהיים, ווייל וואס האט ער נאך צו באהאלטן? קומענדיגע מאל וועט ער נאך בעטן פון דיר געלט פאר ציגארעטלעך. פארשטייט וואס איר האט דערמיט געטאן! בעת ווען דו וואלסט פארקוקט, דו ווייסט דאך סיי ווי, און ער איז שוין נישט אין דעם עלטער וואס דו קענסט אים באפעלן. בין איך דען צוגעקלעבט צו אים טאג־טעגליך, שעה נאך שעה, וועל איך נאכגיין נאך זיינע טריט? וואס וועט עס אויפטון?
א מענטש וואס האנדלט מיט ישוב הדעת קען ראטעווען זייער אסאך. אבער ווען א מענטש האנדלט פון עמאציעס, פון איבערגעטריבענע געפילן, פון א מאמענטאלער התלהבות און פון א כעס אן קיין קאנטראל, דארט הייבן זיך אן אלע צרות. "גם לכל הדברים אשר ידברו אל תתן לבך" - אויך אין דעם דארף מען אמאל וויסן ווי צו שווייגן, "כי גם פעמים רבות ידע לבך אשר גם אתה קיללת אחרים".
פון דעם לערנט מען א גרויסן מוסר השכל. אסאך מאל גריבלען עלטערן און גייען אויף די נערוון פון זייערע קינדער אין ענינים פון קיום המצוות. און מיר האבן שוין מער ווי איינמאל גערעדט אז קיום המצוות גייט נישט מיט רדיפה. מען רודפ'ט נישט קיין קינד צו טון מצוות; אויב דו וועסט אים רודפ'ן, וועסטו זען ווי שנעל ער וועט אנטלויפן. קיום המצוות דארף קומען אויפן וועג פון "נרדפה נלכה לדעת את ה'", "מושכני אחריך נרוצה": אז דו זאלסט אים געבן א צוקערקע, אים צוטיילן גוטע זאכן, מיט קירוב און ליבשאפט, אז ס'זאל זיך ביי אים שאפן א פאזיטיווער קשר צו תורה און מצוות.
אבער ווען מען באשאפט ביי אים א געפיל אז א מצוה איז א יאגנדיגע זאך, א שלעכטע זאך, עפעס וואס מען צווינגט מיך שטענדיג און מען פירט זיך מיט כפיה, און אויב איך וועל נישט אזוי טון איז אוי און וויי צו מיר, און א גאנצן צייט קומען נאך דערפון אראפלאזונגען, שטעכערייען און נעגאטיווע רייד קעגן אים ווייל ער האט נישט מקיים געווען די אדער יענע מצוה, און 'וואס טויגסטו' און 'ווער ביסטו און וואס ביסטו' - די דאזיגע מענטשן לייגן חרוב זייערע קינדער זייער שנעל. זייער שנעל פירן זיי ארויס זייערע קינדער נישט נאר אינדרויסן פון שטוב, נאר אינדרויסן פון גאנצן אידישקייט. דאס איז נישט דער דרך. דער דרך פון כפיה איז נישט דער וועג ווי א מענטש דערגרייכט די תוצאות וואס ער וויל.
און חוץ פון דעם, ווי מיר האבן געזאגט: ווען מען מאכט זיך נישט וויסנדיג, פילט דאס קינד נאך אלץ אז ער האלט אן א פאזיטיוון פנים פאר דיר, און ער וועט זיך נאך אנשטרענגען. אבער ווען דו ווייזט אים אז דו ווייסט שוין אלעס און דו אנטפלעקסט אים אז זיינע אלע מעשים זענען אפן פאר דיר, ברענגסטו אים צו א פיל גרעסערן קלקול.
און נאך א נקודה, און דאס איז דער עיקר פשט פונעם פסוק: "גם פעמים רבות ידע לבך אשר גם אתה קיללת אחרים". דאס איז איינע פון די גרעסטע צרות, אז עלטערן פארלאנגען פון די קינדער זאכן וואס זיי אליין שטייען נישט אפילו אין א קליינעם טייל דערפון. און דאס קינד שפירט די דאזיגע סתירה, ער שפירט דעם ריחוק. אפשר איז ער נישט גענוג פרעך דיר דאס צו זאגן אין פנים אריין, אבער אין הארצן טראכט ער: טאטע, דו רעדסט מיט מיר וועגן לערנען און לערנען, און איך זע דיר נאר לייענען א צייטונג און זיך פארנעמען מיט שטותים. ער פארשטייט נישט פארוואס דו פאדערסט פון אים זאכן וואס דו אליין האלטסט גארנישט דערביי.
אדער ווען דו זאגסט אים: דאוון, פארוואס דאוונסטו נישט, קוק וויאזוי דו דאוונסט, דו שפילסט זיך נאר. און ער טראכט ביי זיך: און דער טאטע, וואס טוט ער די גאנצע תפילה? ער קוקט אויף מיר צי איך דאוון. אנשטאט צו דאוונען, קוקט ער די גאנצע תפילה נאך מיר. דו האסט דאך א סידור, דאוון פון אינעווייניג! ס'שאפט זיך ביים קינד א סתירה. און אזוי אויך ווען דאס קינד האט עפעס געזאגט, און באלד ווערט אוי און וויי, וואס פאר א שקר, ווי קען מען ארויסברענגען א ליגן פון מויל, און גאנצע בערג מיט מוסר וועגן שקר. און דאס קינד טראכט: נעכטן האסטו געזאגט ליגנס לעבן מיר, נעכטן האסטו מיר געהייסן זאגן א ליגן פארן שכן. ער פארשטייט נישט וויאזוי ס'איז ביי דיר דא א דאפלטע מאס, וויאזוי האסטו געשאלטן אנדערע און מיר זאגסטו אוי און וויי פארוואס שילסטו.
פון דעם נעמט מען א גרויסן מוסר: חינוך הייבט זיך אן מיט דעם וואס מען פאדערט פון זיך אליין. חינוך הייבט זיך אן מיט דעם וואס מען דינט אלס א פערזענליכע דוגמא. אבער ווען מען טוט אליין שלעכטע מעשים און דערנאך בעט מען פונעם קינד ער זאל טון דאס פארקערטע, ווערט דאס ביים קינד נישט אנגענומען, נישט פארשטאנען און ס'איז נישט קיין שכל. און דער סטייפלער האט שוין געזאגט: גדול שימושה יותר מלימודה. דער מוסר וואס דו האסט אים פארגעהאלטן הייסט לימוד, און וויאזוי דו האסט זיך אויפגעפירט הייסט שימוש, און דאס קינד האט געמאכט ביי דיר א שימוש און געזען וויאזוי דו פירסט זיך אויף. ער וועט טון וואס דו טוסט, נישט וואס דו זאגסט. דערפאר דארף א מענטש וויסן ווי ווייט מען דארף זיך דערווייטערן פון מוסר זאגן ווען ער אליין האלט נישט דערביי, "אשר גם אתה קיללת אחרים".
כׇּל־זֹה נִסִּיתִי בַחׇכְמָה, אָמַרְתִּי אֶחְכָּמָה וְהִיא רְחוֹקָה מִמֶּנִּי׃ - דאס אלעס האב איך אויספרובירט מיט חכמה, איך האב געזאגט: איך וועל ווערן קלוג, אבער זי איז ווייט פון מיר.
די פסיקתא זוטרתא טייטשט "כל זה ניסיתי בחכמה" מלשון נס, ווי "ארים ניסי", אזוי ווי א שטאנג און א פאן: אז די חכמה האט געפלאטערט העכער אים ווי א פאן. ווי עס שטייט "ויתן ה' חכמה לשלמה", און עס שטייט דאך "יהודה וישראל רבים כחול אשר על שפת הים", און אזוי אויך שלמה'ס חכמה איז געווען "כחול אשר על שפת הים". "כל זה ניסיתי" מיינט: איך האב זיך דערהויבן העכער יעדן איינעם. און אזוי ווי דער זאמד איז א צוים פארן ים, אזוי אויך האט שלמה המלך'ס חכמה געדינט אלס א צוים און גדר פאר כלל ישראל. "ותרב חכמת שלמה מכל חכמת מצרים ויחכם מכל האדם" - ער האט אוועקגעשטעלט א גדר פאר ישראל, און דערפאר זענען כלל ישראל אין זיין צייט אנגעקומען צו דער העכסטער רוחניות, צום שפיץ און צו דער שלמות; זיין חכמה איז געווען א גדר פאר כלל ישראל.
רש"י טייטשט אויס "ניסיתי בחכמה" - מיט דער תורה. "אמרתי אחכמה" מיינט צו וויסן די חכמה, צו וויסן די תורה, "והיא רחוקה ממני". און וואס איז ווייט פון מיר? דאס איז שוין דער קומענדיגער פסוק.
רָחוֹק מַה־שֶּׁהָיָה, וְעָמֹק עָמֹק מִי יִמְצָאֶנּוּ׃ - ווייט איז דאס וואס עס איז געווען, און טיף טיף, ווער קען עס געפינען.
זאגט רש"י: "מי ימצאנו" - ווייל איך האב נישט קיין רשות צו טראכטן אין זיי, וואס איז אויבן און וואס איז אונטן, וואס איז פריער און וואס איז שפעטער (מה לפנים ומה לאחור). תמיד איז דא א גרעניץ, א פונקט אין השגת אלוקות וואו מ'זאגט דיר זיך אפצושטעלן, וואס זי איז העכער און ווייטער פון אונזער כוח פון השגה. "מה שהיה" מיינט די צייט פון בריאת העולם. דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט אז א מענטש זאל נישט פארשן מה לפנים ומה לאחור: וואס איז געווען בשעת בריאת העולם און פארדעם, דאס איז א חקירה פון "מה לפנים"; און וואס וועט זיין נאך בריאת העולם, נאכדעם וואס "שמים כעשן נמלחו", ביים סוף פונעם אלף השביעי און אזוי ווייטער. אלע די דאזיגע חקירות זענען רחוק רחוק, ועמוק עמוק מי ימצאנו. "אמרתי אחכמה" און איך האב געזען אז זי איז ווייט פון מיר, אז ס'איז נאך אלץ פאראן זאכן אין דער חכמה, פון פנים ואחור און פון די השגות אלוקיות, וואס זענען העכער פון מיר. ווי ס'איז געזאגט געווארן "לא ידעתיו חייתיו", און ווי חז"ל זאגן "לית מחשבה תפיסא ביה כלל". אין השגת אלוקות זאגט שלמה: איך האב געזען אז דאס איז זייער ווייט פון מיר און איך האב דערפון אפילו נישט קיין אפס קצהו.
די גמרא אין יומא ברענגט אויף "אמרתי אחכמה" אז שלמה המלך האט זיך געמוטשעט אין הלכות פרה אדומה, אז דער וואס שפריצט און דער אויף וועמען מ'שפריצט ווערט טהור און דער וואס רירט אן ווערט טמא, און דערויף האט ער געזאגט "אמרתי אחכמה והיא רחוקה ממני". שלמה המלך האט געוואוסט אלע ענינים פון דער תורה און אלעס משיג געווען, און נאר אינעם ענין פון דער פרה האט ער געזאגט "אחכמה" און זי איז ווייט פון מיר. און וואס מיינט "והיא רחוקה ממני"? מ'פארטייטשט אז שלמה האט געמיינט אז די גאנצע תורה כולה האט ער שוין משיג געווען, און בלויז פרה אדומה איז נאך ווייט פון אים. האט ער געזאגט: איך וועל חכמה'נען אויך אין פרה אדומה, און דאן האט ער פארשטאנען אז "היא", די גאנצע תורה כולה, איז ווייט פון אים. ווארום אלעס וואס איך האב געמיינט אז איך פארשטיי, און ווען ס'איז מיר פארבליבן בלויז איין איינציגע זאך און פלוצים זע איך אז דארט פארשטיי איך נישט, איז א סימן אז איך פארשטיי גארנישט. א סימן אז אלעס וואס איך האב געמיינט אז איך פארשטיי, איז נישט לויט די כלים מיט וועלכע איך גיי צו מפענח צו זיין די תורה; ס'איז דא דא גבוה מעל גבוה. און ווי באקאנט, די תורה פונעם עולם הזה איז גאר אן אנדערע בחינה ווי די תורה פונעם עולם הבא, דארט זענען די השגות אנדערש, די דרגות אנדערש, די תפיסה אנדערש און די מציאות גאר אנדערש. "אמרתי אחכמה והיא רחוקה ממני": ס'איז קלאר געווארן אז די גאנצע תורה איז ווייט פון מיר.
דער אמרי שפר מסביר אז "כל זה ניסיתי בחכמה" איז א מין סך הכל פון אלעס וואס ער האט געזאגט ביז אהער. אסאך פון די זאכן אויף דער וועלט, זאגט שלמה, האב איך געלערנט פון די הליכות תבל דורך ערפארונג, און דערפאר האב איך געזאגט: "אחכמה", דורך דעם וועל איך קענען לעזן אלע פראבלעמען פון דער וועלט, באגרייפן אלע שוועריקייטן און געפינען פאר יעדן א וועג און א לעזונג. אבער איך האב געזען אז זי איז נאך אלץ ווייט פון מיר; משיג צו זיין און צו לעזן אלע פראבלעמען און פארשטיין אלע תעלומות, דאס איז נאך אלץ ווייט פון מיר. דאס הייסט, אפילו דער חכם מכל אדם מודה אז זיין חכמה איז באגרענעצט: וויפיל איך זאל נאר חכמה'נען, צו פארשטיין אלע ענינים פון דער וועלט האב איך נישט קיין השגה.
אינעם ספר פנים יפות ברענגט ער א רמז: "והיא רחוקה" איז בגימטריא 341, און דאס איז די גימטריא פון "פרה אדומה", אזוי ווי מיר האבן מסביר געווען אז שלמה האט געוואלט פארשטיין פרה אדומה. און ס'איז דארט געברענגט אז שלמה האט געוואלט משיג זיין דעם סוד פון פרה אדומה, איז ארויסגעקומען א בת קול און אים געזאגט: "וכתוב יושר דברי אמת". און וואס איז דער שייכות? שלמה האט געוואלט פארשטיין דעם סוד פון דער פרה, ווייל נאר איינער האט איר פארשטאנען, משה רבנו. און פון וואו ווייסט מען אז בלויז צו משה איז איבערגעגעבן געווארן איר סוד? שנאמר "וְלָקְחוּ לַטָּמֵא מֵעֲפַר שְׂרֵפַת הַחַטָּאת", ראשי תיבות "למשה". האט שלמה אויך געוואלט וויסן איר סוד, ווייל די זעלבע אותיות פון "למשה" זענען אויך "שלמה", און ער האט געזאגט: איך וועל אויך חכמה'נען. האט מען אים געזאגט: "וכתוב יושר דברי אמת" - "שלמה" איז מיט אן איבערדריי פון די אותיות (סיכול אותיות), בעת אויפן גלייכן אופן ווען מען ליינט שטייט למ"ש ה': "לטמא מעפר שריפת החטאת". ס'איז געשריבן באמת ובגילוי מיט יושר, אזוי דארף מען ליינען, און נישט אויסמישן די אותיות כדי ארויסצונעמען דערפון "שלמה". דאס איז נישט דער וועג.
רבנו בחיי ערקלערט דא א וואונדערבארן ביאור, און פארבינדט דאס "אמרתי אחכמה והיא רחוקה ממני" מיט פרה אדומה און מיטן ענין פון שלמה. "אמרתי אחכמה": שלמה האט געוואלט זיך באחכמ'נען אזוי ווי דער ענין פון פרה אדומה. וואס זעט מען ביי דער פרה? דער וואס רירט איר אן ווערט נטמא, און דאך טהור'ט זי. אזוי האט שלמה גענומען זאכן וואס ווער ס'רירט זיי אן ווערט נטמא, מיטן מחשבה אז צום סוף וועלן זיי נטהר ווערן. שלמה איז געגאנגען און האט חתונה געהאט מיט נשים נכריות, מיט דער כוונה ארויפצוברענגען פון זיי די ניצוצות הקדושה.
און ווי מיר האבן באריכות גערעדט ווען מען האט געלערנט ספר מלכים, איז דער פלאן פון שלמה געווען חתונה צו האבן מיט אלע טעכטער פון די מלכים, אויפציען די פרינצן ביי זיך אין שטוב, און דערנאך וועט יעדער איינער צוריקגיין צו זיין לאנד און זיין דארט ווי א קליינער כוזרי, א מלך וואס וועט מקרב זיין זיין גאנץ פאלק לתשובה, און אזוי וועט נתתקן ווערן עולם במלכות שדי. א געוואלדיגע עצה, וואס נאר פארן חכם מכל אדם קען בייפאלן אזא רעיון: חתונה צו האבן מיט טויזנט פרויען און געבוירן פון זיי פרינצן וואס וועלן צוריקקערן און הערשן אין זייערע לענדער. און פארוואס איז ער דורכגעפאלן? צוליב איין קליין אות. אין דער תורה שטייט "לא ירבה לו נשים", און שלמה האט געזאגט: איך וועל זיך מסדר זיין מיט דער קליינער פראבלעם פון "לא ירבה לו", און דערפאר וועט די גאנצע וועלט נתתקן ווערן. און חז"ל האבן געזאגט: ס'זאל ענדערש אויסגעמעקט ווערן שלמה און טויזנט ווי אים, און ס'זאל נישט אויסגעמעקט ווערן קיין איין אות פון דער תורה.
דאס איז וואס ס'איז דא געווען, זאגט רבנו בחיי. שלמה האט געטראכט: די פרה מצד עצמה איז מטמא און דאך איז פאראן אין איר א כוח פון טהרה, אזוי אויך דא נעם איך פרויען וואס די תורה האט פארווערט, א זאך וואס איז מטמא, און דאך איז דא אין דעם א כוח פון טהרה ווי פרה אדומה. אפשר וואלטן מיר אויפן ארט פון די פרויען זיך באליידיגט אז מ'האט זיי פארגליכן צו א קו, אבער סיי ווי איז דאס נישט סתם א קו נאר א פרה אדומה, און צו פארגלייכן א גויה צו א פרה אדומה איז שוין אן אויפשטייג אין א העכערע מדרגה. און וואס האט ער איינגעזען? "והיא רחוקה ממני", ונשיו היטו את לבבו. ביי דער פרה שטייט "זאת חוקת התורה", און וואס איז א חוקה? לערן נישט ארויס פון איר צו אן אנדער פלאץ; דאס איז א חוק וואס איז געזאגט געווארן בלויז ביי פרה אדומה. נעם נישט ארויס דערפון אז מען קען איבער'חזר'ן דעם כלל צו אנדערע ענינים, צו נעמען נשים נכריות און מיינען אז פונקט ווי ביי פרה אדומה וועט די זאך מטהר זיין די טמאים. מען טאר נישט לערנען פון דעם אז אריינמישן זיך אין טומאה קען ברענגען צו קדושה; ס'איז נישט פאראן אזא זאך, דאס איז אן איינציגער ביישפיל בלויז ביי פרה אדומה. און דערפאר "היא רחוקה ממני": איך האב געזען אז די זאך האט מיך נאר ווייטער דערווייטערט פון עבודת ה', און מיינע פלענער האב איך צום סוף נישט מצליח געווען אויסצופירן מכח אל הפועל.
אין דער צייט, ווען די ערוצי הקודש זענען ארויסגעקומען - דער פריערדיגער גלגול פונעם חרדישן ראדיא, די פיראטישע קאנאלן - האט מען געפרעגט הרב שטיינמאן צי ס'איז מותר און צי ס'איז א ריכטיגע זאך. האט ער זיי געזאגט: דאס איז פונקט ווי א פרה אדומה, מטמא את הטהורים ומטהר את הטמאים. פאר שוואכע מענטשן, אויב ער הערט נישט דאס, וואס וועט ער הערן? גלי צה"ל, הבלים, שטותים און כפירה. זיכער איז בעסער ער זאל הערן דברי תורה און דברי חיזוק. אבער פאר שומרי מצוות, ברענגט מען אים אריין א ראדיא אין שטוב וואס ער האט פריער נישט געהאט, און צוליב דעם איז ער עלול אויסצוהערן אויך אנדערע זאכן. און נאך מער, אין דער צייט וואלט ער דאך געקענט לערנען און גיין צו א שיעור, און אנשטאט דעם הערט ער א ביסל דברי חיזוק דורכן ראדיא אנשטאט א מסודר'דיגן שיעור; פאר אים איז דאס א גורם וואס ציט אראפ און קאליעט מאכט.
און בכלליות, אויסהערן ראדיא איז פון די זאכן וואס ס'איז בעסער זיך צוריקצוהאלטן דערפון. אין דער צייט קענסטו דאך הערן א שיעור תורה, פארוואס זאלסטו הערן ראדיא? דו קענסט אריינלייגן א דיסק און אויסהערן א מסודר'דיגן שיעור, הערן קול הלשון, הערן דף היומי, ס'פעלט דען אויס לימוד התורה? בפרט נאך אז אסאך פון די זאכן דארט זענען שטותים והבלים, ווייל זיי מוזן דאך מאכן פראגראמען כדי צו ברענגען מפרסמים. און אחוץ פון דעם וואס פילע שעה'ן דארט זענען שנארערייען און התרמות, אנשטאט א ראדיא אויף א רמה איז געווארן א ראדיא פון "תתרמה", אבער לאמיר דאס לאזן אין א זייט. דער עצם ענין אז אין דער צייט קען א מענטש הערן א שיעור תורה און דברי חיזוק, פארוואס זאל מען אריינברענגען א ראדיא אין שטוב? און אויב ס'איז שוין דא א ראדיא אין שטוב, פאנגט מען אן אריבערצומישן סטאנציעס: איינמאל הערט מען דאס און איינמאל יענץ, יעצט נאר נייעס, ס'איז דאך זייער וויכטיג צו הערן, און בקיצור מ'קומט אן צו די איבעריגע מרעין בישין. דאס איז ממש ווי פרה אדומה, מטהר את הטמאים ומטמא את הטהורים; אויך פון א חרדישן ראדיא איז בעסער זיך אפצוהאלטן. ווי דער ענין פון וואס עס שטייט "כי לא יצדק לפניך כל חי" - לאז אפ דאס אלעס, זיץ און לערן, דאס איז פיל בעסער.
דער אמרי שפר ערקלערט דאס וואס שטייט "רחוק מה שהיה" מיט א משל. א מענטש זעט א גאר באזונדערע מאשין, וואס טוט פעולות און שטעלט אהער א וואונדערבארע פראדוקציע, און ער וויל פארשטיין איר פלאן און וויאזוי זי ארבעט. מיר רעדן דא פון מאשינען פון אמאל, נישט פון היינטיגע צייטן וואס אלעס באשטייט פון טשיפּס, געדרוקטע ברעטער און עלעקטראניק. א מאשין פון אמאל איז צוזאמגעשטעלט פון גלגלי שיניים, און כדי אויסצוגעפינען פונקטליך וויאזוי זי ארבעט און וויאזוי זי פראדוצירט, מוז מען זיין דארט אין דער צייט ווען דער בעל מלאכה וואס האט איר געמאכט צונעמט איר און שטעלט איר צוריק צוזאם. דעמאלט קען מען זען יעדן איינציגן חלק וואס פונקטליך ער טוט, וואו ער זיצט און וואס איז זיין תפקיד.
זאגט דער אמרי שפר: "רחוק מה שהיה". ווען מיר ווילן פארשטיין די מעכטיגע מאשין וואס דער בורא עולם האט באשאפן, וואס האט באשאפן עולמות און גלגלים - און די פריערדיגע האבן זיך באצויגן צו די הימלישע קערפער ווי גלגלים, ווייל ס'איז געווען מאדנע אין זייערע אויגן צו טראכטן אז די לבנה דרייט זיך אליין סתם אין דער לופט פונעם רקיע, און דערפאר האבן זיי געהאלטן אז זי האט א גלגל, און דער דאזיגער גלגל דרייט זיך און רירט אן א צווייטן גלגל, א שטייגער ווי דורכזיכטיגע רעדער; און אט האט דער הקדוש ברוך הוא באשאפן פאר נאנט צו זעקס טויזנט יאר צוריק א וואונדערבארע מאשין מיט גאר קאמפליצירטע גלגלים, און ס'איז קיינמאל נישט מעגליך אויסצוגעפינען זייער סדר הפעולה, ווייל זינט בריאת העולם האט דער הקדוש ברוך הוא די דאזיגע מאשין נישט צענומען, אפילו נישט צום שמירן און פארריכטן. די מאשין דרייט זיך נאך אלץ זינט הקדוש ברוך הוא האט באשאפן זיין וועלט, "ולא כהו הגלגלים בהליכתם זה רבות בשנים", און דו וועסט קיינמאל נישט קענען וויסן אויף וואספארא אופן דער אויבערשטער האט באשאפן זיין וועלט.
און ער לייגט צו: אפילו אויב ס'איז רחוק, איז גאר מעגליך אז דורכן כוח המשער, דורך דימוי מילתא למילתא און דורך גרויס חכמה, וועסטו נאך קענען פרובירן צו פארשטיין וויאזוי די זאכן ארבעטן. דערפאר זאגט דער פסוק אז ס'איז נישט נאר רחוק, נאר אויך "עמוק עמוק מי ימצאנו": די טיפקייט אין דער פארצווייגטקייט פון יעדן איינציגן פרט. דאס זענען נישט בלויז סתם רעדער וואס איינער האט צוזאמגעשטעלט, נאר אין יעדער איינציגער זאך ליגט א געוואלדיגע חכמה. און די דאזיגע ווערטער זענען געשריבן געווארן מיט איבער הונדערט יאר צוריק, ווען פיל פון די זאכן זענען נאך בכלל נישט געווען באקאנט, מ'האט נאך נישט געקענט דעם אטאם און נישט דעם DNA און נאך פילע זאכן וואס זענען נתגלה געווארן שפעטער. ווען מ'הייבט אן לערנען די זאכן זעט מען ווי ווייט "עמוק עמוק מי ימצאנו": אפילו אויב מ'וואלט דאס צענומען פאר דיינע אויגן און נאכאמאל צוזאמגעשטעלט, די טיפקייט פון דער אדיר'דיגער חכמה אין דעם אלעם, זאגט שלמה, איז ווייט פון מיר. "והיא רחוקה ממני".
די פסוקים פאר אונז לערנען אויס צוויי גרויסע יסודות. דער ערשטער אין מדות: "גם לכל הדברים אשר ידברו אל תתן לבך" - וויסן וויאזוי זיך צו פארקוקן, בלאז נישט אויף זאכן וואס זענען געזאגט געווארן בדרך אגב, און פאראכט נישט דיין חבר צוליב עפעס וואס דו אליין ביסט אויך נכשל דערין, "כי גם פעמים רבות ידע לבך אשר גם אתה קיללת אחרים". פון דא נעמט זיך אויך דער יסוד פון חינוך: נישט מיט כפיה און נישט מיט רודפ'ן, נאר מיט חיבה, און קודם כל מיט א פערזענליכן ביישפיל, וואס גדול שימושה יותר מלימודה. און דער צווייטער יסוד אין עניוות: דער חכם מכל אדם, וואס זיין חכמה האט געלאכטן העכער אים ווי א פאן און האט אפגעהיטן כלל ישראל, האט מודה געווען: "אמרתי אחכמה והיא רחוקה ממני". ער האט פרובירט צו פארשטיין פרה אדומה און עס איז אים קלאר געווארן אז די גאנצע תורה איז ווייט פון אים; ער האט געוואלט לערנען פון דער חוקה פון פרה אדומה א וועג וויאזוי צו פארריכטן ביי טומאה, און ער האט איינגעזען אז מ'קען נישט לערנען פון א חוקה אויף א צווייטן פלאץ. און ווען א מענטש פארטראכט זיך איבער דער מעכטיגער מאשין וואס דער בורא האט באשאפן, וואס איז קיינמאל נישט צענומען און נישט איבערגעמאכט געווארן, פארשטייט ער: "רחוק מה שהיה, ועמוק עמוק מי ימצאנו".