אינעם שטיקל פאר אונז גייט קהלת איבער צו רעדן פונעם שבח פון חכמה, אבער נישט פון א חכמה וואס שטייט פאר זיך אליין. די צוויי פסוקים פאר אונז לערנען אז די חכמה דארף האבן א 'באגלייטער': א נחלה, מנחיל זיין פאר אנדערע, זכות אבות, פרנסה. און פון דער צווייטער זייט שטעלן זיי אוועק די חכמה קעגן געלט, און ווייזן וואו דער כח פון געלט ענדיגט זיך און וואו עס הייבט זיך אן דער אייביגער יתרון פון חכמה.
טוֹבָה חׇכְמָה עִם נַחֲלָה וְיֹתֵר לְרֹאֵי הַשָּׁמֶשׁ׃ (יא) - גוט איז חכמה צוזאמען מיט א נחלה, און נאך מער פאר די וואס זעען די זון.
די פסיקתא זוטרתא ערקלערט: דאס מיינט א חכם וואס לערנט תורה פאר רבים און איז זיי מנחיל זיין תורה. 'נחלה' דא איז מלשון להנחיל, אזוי ווי 'תורה צוה לנו משה מורשה'. גוט איז די חכמה ווען זי קומט צוזאמען מיט דעם וואס מען איז זי מנחיל פאר רבים. און 'ויותר לרואי השמש' - אז ער מאכט פאר זיי די זאך קלאר און ליכטיג ווי די זון אין מיטן טאג. דאס איז וואס עס איז געזאגט געווארן צו משה רבינו: עס איז נישט גענוג צו זאגן 'כה אמר ה'', נאר מען דארף עס אויסלייגן פאר זיי ווי א שולחן ערוך וואס איז גרייט צום סעודה.
פון דא קומט ארויס א גרויסער מוסר פאר מלמדי תורה. א חכם טאר זיך נישט באנוגענען בלויז מיט די עיקרי הדברים, מיט רמזים, און מיט דער אננאם אז די צוהערערס וועלן שוין אליין פארשטיין. ער מוז מסביר זיין די זאכן קלאר און פארשטענדליך. ווען ער לערנט הלכה, דארפן די צוהערערס ארויסגיין מיט א קלארער מסקנא למעשה. עס זענען דא וואס זאגן א שיעור אין הלכה און רעכענען אויס די שיטה פונעם רשב"א, די שיטה פונעם ריטב"א, דעם פסק פונעם טור און די דעת פונעם רמב"ם, און דער צוהערער גייט ארויס און ווייסט נישט וואס צו טון בפועל. אויב עס רעדט זיך פון א חבורה אין א ישיבה אדער אין א כולל, איז דער ציל צו לערנען די סוגיא און פארשטיין די שיטות (און אפילו דארט איז גוט צוצוקומען צו דער מסקנא פון דער הלכה). אבער ווען מען קומט פארלערנען א שיעור פאר מענטשן וואס דארפן וויסן ווי אזוי זיך צו פירן, איז פיל וויכטיגער אז זיי זאלן ארויסגיין מיט דער ענדגילטיגער מסקנא, איידער זיי זאלן ארויסגיין צומישט פונעם ריבוי השיטות. 'כשולחן הערוך לפניהם, המוכן לסעודה'.
רש"י טייטשט: 'טובה חכמה עם נחלה' - זייער חכמה איז זיי בייגעשטאנען צוזאמען מיט דער נחלה פון זייער זכות אבות. דאס הייסט, כדי קונה צו זיין חכמה אין דער תורה דארף מען צוויי זאכן: עס זאל זיין אינעם מענטש חכמה, און עס זאל אים צוהעלפן די זכות פון זיינע עלטערן. אזוי ווי דער תנא זאגט אין פרקי אבות אז זכות אבותם מסייעתם. א מענטש טאר נישט זאגן 'דאס איז אין מיין זכות'. דו האסט טאקע עפעס געטון, אבער די זכות פון דיינע עלטערן שטייט דיר צו הילף. און גדולים האבן שוין געזאגט אויף מענטשן וואס האבן דערגרייכט גרויסע אויפטוען און פעולות: דאס איז נישט פון זייער אייגענעם כח, נאר פון זייער זכות אבות. און אויב א מענטש איז נתעורר געווארן צו תשובה, איז דאס נישט בלויז פון זיין כח: עס איז דא א באבע אין הימל וואס דאווענט פאר דיר, עס איז דא אן ערליכער זיידע וואס בעט פאר דיר. א מענטש דארף אביסל אראפלאזן די נאז און נישט טראכטן 'איך האב געטון און איך האב אויפגעטון'.
רש"י פירט ווייטער אויס: 'ויותר לרואי השמש' - א יתרון איז די חכמה פאר אלע באשעפענישן. 'רואי השמש' מיינט אלע מענטשן אויף דער וועלט, אזוי ווי קהלת חזר'ט איבער 'תחת השמש'. און פארוואס ווערן זיי אזוי אנגערופן? ברענגט רש"י פון מסכת נדרים: הנודר מרואי החמה אסור אף בסומין. איינער וואס האט געמאכט א נדר נישט הנאה צו האבן פון רואי חמה, איז אים פארבאטן הנאה צו האבן אפילו פון בלינדע מענטשן, הגם דער בלינדער זעט דאך בכלל נישט די זון. און פארוואס איז עס אסור? ווייל 'רואי חמה' מיינט די וואס די זון זעט זיי, און נישט די וואס זעען די זון. לויט דעם איז 'ויותר לרואי השמש' דער יתרון פון חכמה פאר אלע באשעפענישן. זאלסט נישט מיינען אז דאס איז א נחלה בלויז פאר יחידי סגולה, נאר אלע באשעפענישן קענען זוכה זיין צו דער חכמה, צוזאמען מיט דער נחלה.
דער תורה תמימה ברענגט דעם מדרש רבה: טובה חכמה ווען זי האט מיט זיך א נחלה, אזוי ווי מיר האבן געלערנט 'יפה תלמוד תורה עם דרך ארץ'. אין יענע צייטן, ווער עס האט עוסק געווען אין תורה און האט זיך בכלל נישט אפגעגעבן מיט דרך ארץ, האט זיין תורה נישט געהאט קיין קיום. עס זענען דעמאלט נישט געווען קיין כוללים און קיין שטיצע-קוואלן. ווען הלל הזקן וואלט נישט געגאנגען ארבעטן א טייל פונעם טאג און פארדינט א האלבן טרפעיק אויף פרנסה פאר זיין שטוב, וואלט ער נישט געקענט ארויפגיין אין בית המדרש. און דערפאר איז רבי יוחנן געווען א סנדלר און רבי יצחק א נפח.
און מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם אויך אין מסכת אבות, אז די זאך געהערט נישט צו אונזער דור. אין אונזער דור, ווער עס זאל זאגן אז ער וועט צונויפבינדן מלאכה מיט תורה און אויסוואקסן גרויס אין תורה, האבן מיר נאך אזא זאך נישט געזען. די שאנסן זענען גארנישט, און מיר האבן נישט אזעלכע פאקטן. נעמט אלע גדולי הדור פונעם לעצטן דור: הרב עובדיה יוסף, הרב אלישיב, הרב שטיינמן, חכם שלום כהן, הרב בן ציון אבא שאול. עס איז נישטא קיין איינער וואס איז אנגעקומען צו זייער מדריגה בשעת ער האט זיך באשעפטיגט מיט עפעס אנדערש. וויבאלד עס האבן זיך נתמעט געווארן די הערצער, הלוואי זאל א מענטש זיך אינגאנצן איבערגעבן פאר תורה און זוכה זיין עפעס צו משיג זיין. מיט צוויי דריי דורות צוריק זענען נאך געווען אזעלכע: דער רש"ש, רבי שמואל שטראשון, איז געווען א בענקער און א בעל נכסים און א גרויסער תלמיד חכם. אבער אינעם לעצטן דור זענען אונז נישט באקאנט אזעלכע פאקטן.
לויט דער מציאות פון יענע טעג זאגט דער מדרש: טובה חכמה כשיש עמה נחלה, דאס איז תורה שיש עמה דרך ארץ, ווייל אן דעם איז סופה בטלה וגוררת עוון. ווער עס האט נישט קיין מקור פרנסה קען חלילה גנב'ענען און טון זאכן וואס זענען נישט ערליך, און עס קומט אויס אז ער ווערט סיי בטל פון דער תורה און סיי פארשלעפט צו עבירות. דערפאר איז טובה חכמה שיש עמה נחלה, א פעלד זיך צו שפייזן דערפון.
ווייטער דרש'ענען חז"ל: טובה חכמתו של משה, 'עם נחלה' וואס ער האט מנחיל געווען די תורה פאר כלל ישראל. טובה חכמתו של בצלאל, און נישט בלויז חכמה האט ער געהאט, נאר עם נחלה, וואס ער האט מנחיל געווען דעם ארון פאר כלל ישראל. טובה חכמתו של יהושע, וואס אויך ער האט נישט געהאלטן זיין חכמה פאר זיך אליין, נאר 'עם נחלה' וואס ער האט מנחיל געווען דאס לאנד פאר כלל ישראל. און אן אנדערע טייטש: טובה חכמה וואס עס איז דא מיט איר זכות אבות וואס שטייט און שיינט פאר אים, און דאס איז 'לרואי השמש', אז דער זכות אבות באלייכט זיין וועג ווי דער זון אויפגאנג.
כִּי בְּצֵל הַחׇכְמָה בְּצֵל הַכָּסֶף וְיִתְרוֹן דַּעַת הַחׇכְמָה תְּחַיֶּה בְעָלֶיהָ׃ (יב) - ווארום אונטער דעם שאטן פון חכמה איז מען באשיצט אזוי ווי אונטער דעם שאטן פון געלט, און די מעלה פון דעם פארשטאנד איז, אז די חכמה האלט ביים לעבן אירע בעלים.
עס דערמאנט א מעשה פונעם ערשטן חרדי'שן ראדיא קאנאל, ערוץ 2000, וואס איז געווען דער נחשון וואס האט געבראכן דעם וועג מיט בערך פינף און צוואנציג יאר צוריק, נאך אין די טעג פון די פיראטישע שידורים, ווען עס זענען געווען פאליציי פשיטות און טענות אז די שידורים שטערן די עראפלאנען. מען האט געדארפט האלטן דעם שידור כסדר, און נישט שטענדיג זענען דארט געזעסן גדולי תורה. איין מאל האט איינער געליינט דעם פסוק אן קיין ניקוד און געזאגט: 'והחכמה תחיה בעליה' - די חכמה איז אז א מענטש זאל שטענדיג זיין 'בעלייה' אין עבודת השם. עס זעט אויס אז דער בעלים אליין האט נישט פונקטליך זוכה געווען צו יענער חכמה. און דער זעלבער האט אויך געוואלט אנזאגן א ניגון, און האט אפגעליינט פונעם דיסק: 'יעצט וועלן מיר הערן דעם ניגון קוּמה ה''. לאמיר צוריקקומען צו אונזער ענין.
זאגט דער מדרש: די חכמה האלט ביים לעבן אירע בעלים. פיר גרויסע עושר'ס זענען געווען אין ירושלים, און צווישן זיי איז געווען בן בטיח, דער שוועסטער-קינד פון רבן יוחנן בן זכאי, וואס איז געווען דער ראש הסיריקין אין ירושלים ('סיריקין' פון לשון סריקי, ליידיגע מענטשן), און ער האט פארמאגט אן אגרוף. די מעשה ווערט געברענגט אין דער גמרא אין גיטין. ער איז געשטאנען און פארברענט די שפייכלערס אין ירושלים, אוצרות מיט וועלכע מען וואלט זיך געקענט שפייזן לאנגע יארן. זיין כוונה איז געווען אז כל זמן עס זענען דא אוצרות זיצט דאס פאלק רואיג און קיינער גייט נישט ארויס מלחמה האלטן קעגן דעם שונא, אבער אז מען וועט זיי פארברענען וועט מען נישט האבן קיין ברירה נאר ארויסצוגיין אין קאמף.
זענען זיי געקומען און געזאגט פאר רבן יוחנן בן זכאי: בר אחתך מוקיד אוצריא, דיין שוועסטער'ס זון פארברענט די שפייכלערס. האט ער געזאגט: ווי! האט בן בטיח דאס געהערט, און יענער מענטש האט פאר קיינעם קיין פנים נישט געטראגן, אפילו נישט פאר זיין פעטער. האט ער געשיקט אים ברענגען, און אים געפרעגט: פארוואס האסטו געזאגט 'ווי'? האט ער אים געזאגט: איך האב נישט געזאגט 'ווי', נאר 'וֶוה', א לשון פון שמחה. האט ער אים געפרעגט: און פארוואס האסטו געזאגט 'וֶוה'? מען האט אים נישט געקענט איינרעדן. האט ער אים געזאגט: דאמרית בגרמאי, איך האב געזאגט צו מיר אליין, כל יומא דאוצרין קיימין לא שבין גרמהון למעבד קרבא, כל זמן די אוצרות שטייען און מען האט וואס צו עסן אינעם באלאגערונג גייט מען נישט ארויס קעמפן, ברם כד אוצרי יקידין עבדין קרב, אבער אז די אוצרות זענען פארברענט וועט מען ארויסגיין אין קאמף. צווישן 'ווי' און 'וֶוה' איז רבן יוחנן בן זכאי ניצל געווארן, און ער האט אנגעווענדעט אויף זיך דעם פסוק: ויתרון דעת החכמה תחיה בעליה.
און עס איז דא נישט קיין איסור שקר, ווייל עס רעדט זיך דא פון הצלת נפשות, און א מענטש מעג משנה זיין וועגן פיקוח נפש. יענע בריונים האבן זיך נישט צוריקגעהאלטן פון פגע'נען אפילו אין חכמים, ווי מיר האבן געזען אז זיי האבן געהרג'עט רבי אלעזר המודעי, און דערפאר איז זיכער געווען מותר פאר אים משנה צו זיין כדי צו ראטעווען זיין לעבן.
דבר אחר: א מעשה מיט רבן יוחנן בן זכאי אז עס האט אים אנגעכאפט א בולמוס, איז ער געגאנגען און זיך געזעצט אויף דער מזרח-זייט פון א פייגנבוים און ער איז געהיילט געווארן, כפשוטו אז ער האט געגעסן פון די פייגן. האבן זיי אים געפרעגט: מנא לך הא? פון וואו האסטו געוואוסט דעם סוד? האט ער זיי געזאגט: פון דוד המלך, ווי עס שטייט געשריבן 'ויתנו לו פלח דבילה וישב רוחו אליו'. האט ער אויסגערופן אויף זיך: ויתרון דעת החכמה תחיה בעליה. אויך דא, פון דער חכמה וואס ער האט געוואוסט און געקענט פון דוד'ס הנהגה, איז זיין נפש געבליבן ביים לעבן.
די פסיקתא זוטרתא זאגט: רבי חנינא און רבי ירמיה בשם רב חייא בר אבא, דאס פלאץ וואו דער הקדוש ברוך הוא איז עתיד צו מאכן א שאטן פון א חופה פאר בעלי תורה, וועט ער מאכן פאר בעלי מצוות, שנאמר כי בצל החכמה בצל הכסף. דאס איז די בארימטע דרשה וואס מען הערט ביי יעדער צדקה פארזאמלונג: 'צל' איז די חופה וואס דער הקדוש ברוך הוא איז עתיד צו מאכן פאר די חכמים, און די זעלבע חופה וועט אויך זיין פאר די בעלי הכסף, פאר די וואס האבן מקיים געווען מצוות צדקה און מחזיק געווען די בעלי תורה. און עס גייט ווייטער: 'ויתרון דעת החכמה תחיה בעליה' - דאס איז דער וואס האלט אויף דברי תורה און פארשפרייט זיי צווישן רבים. דער יתרון איז וואס ער היט נישט די חכמה בלויז פאר זיך נאר לערנט עס מיט אנדערע, און דאס גיט אים אריכות ימים.
רש"י טייטשט: יעדער איינער וואס איז אין דעם שאטן פון חכמה איז אין דעם שאטן פון געלט, ווייל די חכמה ברענגט אז עס זאל קומען עשירות. לכאורה איז עס א חידוש, עס שטייט דאך 'לא לחכמים לחם ולא לנבונים עושר'! נאר די כוונה פון יענעם פסוק איז נישט צו פסק'נען אז קיין חכם איז נישט רייך, נאר אז דו זאלסט זיך נישט וואונדערן ווען דו זעסט א גרויסן חכם וואס האט נישט קיין ברויט.
איין מאל איז א מענטש געקומען צום רבי'ן און געזאגט: רבי, איך האב טאלאנטן און פעאיקייטן, און דאך, אלעס וואס איך טו פאלט דורך, גייט קאליע, ברעכט צוזאם, און מיין פרנסה מצב איז זייער שוואך. האט דער רבי אים געזאגט: שלמה המלך האט דאך שוין געזאגט, לא לחכמים לחם ולא לנבונים עושר. האט יענער געפרעגט: רבי, אויף דעם פרעג איך דאך, פארוואס? האט ער אים געענטפערט: דער הקדוש ברוך הוא זאגט, דו ביסט א חכם? שאף אליין. ביסטו א נבון? ברענג עס אליין. א מענטש וואס איז א חכם און א נבון גייט צו צו זיינע געשעפטן מיט פולן זעלבסטבטחון: דו ווייסט דען וואס פאר א כישרון איך האב, וויפיל איך האב געלערנט, איבעראל וועט מען מיר צוכאפן! און פלוצלים דא גייט עס נישט און דארט פאלט עס דורך. וואס פארלאנגט מען פון אים? התבטלות! ער זאל זאגן צום רבונו של עולם: נישט מיין חכמה און נישט מיין פארשטאנד, נאר דו זאלסט מיר העלפן. ווען א מענטש ווענדט זיך צום הקדוש ברוך הוא, העלפט אים דער הקדוש ברוך הוא.
אויב אזוי קען מען נישט מאכן קיין שום פעסטן כלל. עס זענען פאראן חכמים וואס זענען ארימעלייט און עס זענען פאראן חכמים וואס זענען עושר'דיג, און דאס קומט דער פסוק זאגן: אמאל איז בצל החכמה בצל הכסף, און די חכמה גורם געווען אז עשירות זאל קומען. און פונדעסטוועגן איז די חכמה פיל העכער פונעם געלט, ווייל 'החכמה תחיה בעליה' - די חכמה האלט ביים לעבן איר בעל הבית, און דאס געלט האלט נישט ביים לעבן זיין בעל הבית. הגם דער אמת איז אז היינטיגע צייטן קען געלט אויך אויפהאלטן דאס לעבן: אויב מען פארמאגט נישט קיין באדייטנדע סומע צו באצאלן פאר א רפואה וואס איז נישט אינעם מעדיצינישן 'סל', איז דאס לעבן אין א סכנה. אן אנקעטע וואס מען האט לעצטנס דורכגעפירט האט געוויזן אז א גרויסער פראצענט פון חולים האבן נישט גענומען קיין רפואות צוליב זייער טייערן פרייז. עס זענען פאראן מעדיצינען וואס קאסטן צענדליגער טויזנטער שקלים א חודש, טייל הונדערטער טויזנטער, און טייל אפילו מיליאנען, ווייל די פירמע מאנט דערפאר ריזיגע סומעס אין אירע ערשטע צען יאר, און ווער עס פארמאגט נישט, חלילה. דער אויבערשטער זאל אפהיטן אז מיר זאלן נישט דארפן אנקומען נישט צו קיין רופאים און נישט צו זייערע רפואות.
אין דער גמרא אין פסחים נג זאגט רבי יוחנן: כל המטיל מלאי לכיס תלמיד חכם, דאס הייסט אז ער גיט אים א חלק אין געשעפט און גיט אים פרנסה, זוכה ויושב בישיבה של מעלה. מאי טעמא? כי בצל החכמה בצל הכסף. און מיר האבן שוין דערמאנט די מעשה מיט רבי חיים מוואלאזשין, אז זיי האבן געהאט א גרויסן ספק אין א פארצווייגטער הלכה פון הלכות שעטנז. עס איז דארט אין וואלאזשין נסתלק געווארן א פשוט'ער שניידער, און אויפדערנאכט האט ער זיך באוויזן צו אים און אויסגעשפרייט פאר אים אלע צדדים פונעם ספק און פון דער סוגיא. רבי חיים איז געווען שטארק איבערגעראשט און האט אים געפרעגט: דו ביסט דאך געווען א פשוט'ער מענטש, פון וואו האסטו דאס אלעס משיג געווען? האט ער אים געענטפערט: טאקע, איך בין געווען פשוט און נישט קיין בעל תורה, אבער איך האב מיין גאנץ לעבן געשטיצט א תלמיד חכם; און ווען איך בין אנגעקומען אין הימל האט מען מיר אויך געגעבן זיין גאנצע תורה, און יעצט געפין איך זיך אין צל החכמה, אויפן זעלבן פלאץ וואו יענער חכם געפינט זיך.
און די זאך איז פארשטענדליך: אויב מען וועט אריינפירן א מענטש אין גן עדן צו א שיעור און ער פארשטייט נישט וואס מען רעדט, איז דאס פאר אים א גיהנם און נישט קיין גן עדן! מען דארף אים דאך אויסלערנען אלעס וואס דער חכם ווייסט, כדי ער זאל באמת קענען הנאה האבן דארט מזיו השכינה און פון דער הייליגער תורה. האט רבי חיים געזאגט ווען ער איז אויפגעשטאנען אינדערפרי: איך האב געוואוסט אז אזוי איז עס אין הימל, דאס איז דאך א מפורש'ע גמרא, אבער איך האב נישט געוואוסט אז דאס גייט אזוי שנעל - היינט נפטר געווארן און צומארגנס קען ער שוין די גאנצע תורה!
און אזוי זאגט רבי חייא אינעם ירושלמי סוטה: עתיד הקדוש ברוך הוא לעשות צל לבעלי מצוות בצילם של בעלי תורה. מאי טעמא? כי בצל החכמה בצל הכסף.
דער אמרי שפר פארבינדט די צוויי פסוקים. כאטש די חכמה איז גוט נאר מיט א נחלה, דאס הייסט ווען מען האט קמח, ווייל אם אין קמח אין תורה, און מען האט פון וואס צו לעבן, פונדעסטוועגן זאלסטו זיי נישט גלייכשטעלן, ווייל עס איז פאראן א גרויסער יתרון פאר די 'רואי השמש'. און ער דייק'נט: קוק ווי קלוג שלמה המלך האט מגדיר געווען די חכמים אלס 'רואי השמש'. צוויי כתות זענען פאראן ביי די חכמים: איינער וואס זוכט דאס גוטע, און איינער וואס זוכט דאס נוצליכע. עס איז פאראן א מענטש וואס לייגט זיין גאנצן עיון און חכמה בלויז אין ענינים פון רוחניות, וואס איז גוט אין די אויגן פון הקדוש ברוך הוא און וואס איז טייער ביי אים, אין עסק התורה, אין מושכלות און אין דביקות בהשם יתברך. און עס איז פאראן א חכם וואס וועלט אויס די ענינים פון דער וועלט און זוכט דאס וואס איז נוצליך: המצאות, טעכנאלאגיעס, סטארט-אפס און אנטוויקלונגען, וואס וועט אים צוניץ קומען דא אויף דער וועלט.
דערפאר זאגט נישט דער פסוק 'ויותר לחכמה', ווייל דעמאלט וואלט געקלונגען אז מען רעדט פון ביידע סארטן חכמים צוזאמען, נאר 'לרואי השמש'. שמש איז א באגריף פון א באגרענעצטער זאך, אויף דער וועלט וואס שטייט אונטער די באגרענעצונגען פון צייט. דער אמת'ער יתרון געהערט צו די וואס ווייסן אז זיי זענען אונטערווארפן אונטער די באגרענעצונגען פון צייט, און דעריבער לייגן זיי אריין זייער גאנצע צייט אין רוחניות. ער ווייסט אז פון דא נעמט מען גארנישט מיט, און קיין שום זאך וועט אים נישט באגלייטן. דאס זענען די אנשי הטוב, נישט די אנשי המועיל, וואס וועלן אויס די גוטע תכלית וואס איז דער אייביגער גליק, און קוקן נישט אויפן פארגייענדיקן, פארלוירענעם און פארדארבענעם מועיל.
און ער פירט אויס צו מסביר זיין: 'כי בצל החכמה בצל הכסף'. פונקט ווי דער חכם געפינט שוץ אינעם שאטן פון זיין חכמה, אזוי געפינט דער עושר שוץ אינעם שאטן פון זיין געלט. מענטשן רעספעקטירן דעם חכם צוליב זיין חכמה, און מענטשן רעספעקטירן דעם עושר צוליב זיין עשירות און פאלגן אים אויס. לכאורה האבן ביידע א שאטן זיך צו באשיצן דערין. נאר עס איז פאראן א 'יתרון דעת', א גרויסער יתרון פאר דער אמת'ער ידיעה וואס דאס איז די חכמה, וואס 'תחיה בעליה'. אזוי ווי דער גייסט פון לעבן אינעם מענטש וואס איז צוגעקלעבט צו אים און דערקוויקט אים תמיד, אזוי באלעבט די חכמה אירע בעלים אויף א שטענדיקן אופן. די עשירות קען פארלאזן דעם מענטש, אבער די חכמה פארלאזט אים נישט. די עשירות קען זיך מאכן אז זי זאל אים נישט העלפן אין א געוויסן פאל, אבער די חכמה העלפט אין יעדן מצב, אין דער וועלט און אין יענער וועלט.
מען דערציילט וועגן א שיף פון סוחרים וואס איז אפגעפארן, און יעדער האט זיך בארימט מיט זיין לאסט: איך האב געברענגט אזא קאנטיינער, און איך אזעלכן. איז דארט געווען איינער וואס האט אויסגעזען פשוט און ארעם. האבן זיי אים געפרעגט: און וואס האסטו געברענגט, וואס איז דיין סחורה? האט ער זיי געזאגט: איך בין קאנטיינער 48. האבן זיי אים געזאגט: דא איז דאך נישטא קיין קאנטיינער 48. האבן זיי אנגעהויבן לאכן פון אים און אים מבזה זיין. שפעטער אויפן וועג איז די שיף אריינגעפאלן אין א שטורעם און צובראכן געווארן, אלע קאנטיינערס זענען פארזונקען געווארן אין די טיפענישן, און יעדער האט זיך אנגעכאפט אין א ברעט. איז פארבייגעפארן אן אנדערע שיף און אויפגענומען די געראטעוועטע און זיי אראפגעלאזט אויף דער טרוקעניש, ווען אלע האבן בלויז דאס העמד אויפן הויט. עס זענען דאס געווען יידישע סוחרים, און זיי האבן אנגעהויבן זוכן אן ארט וואו עס זענען דא יידן, ווייל יידן האבן רחמנות אויף יידן. האבן זיי געפונען א קהילה וואס האט זיי אויפגענומען, אנגעטון און באזארגט פון אל"ף ביז תי"ו. שמועסנדיג מיט יענעם איינעם האבן זיי געזען אז ער איז א כלי מלא תורה. האבן זיי אים געזאגט: זיי פאר אונדז א רב, מיר האבן נישט ווער עס זאל אונדז לערנען תורה. מיר וועלן דיר געבן א הויז, מיר וועלן דיר חתונה מאכן, מיר וועלן דיר אלעס געבן, נאר לערן מיט אונדז. האט ער זיי געזאגט מיט שמחה, און מען האט אים צוגעשטעלט א פאלאץ. האבן זיי געקוקט אויף אים, בשעת ביי יעדן פון זיי ליגט זיין קאנטיינער אין די טיפענישן. האט ער זיי געזאגט: יעצט פארשטייט איר שוין וואס מיינט קאנטיינער 48? מ"ם חי"ת איז בגימטריא 48, מוח. עס איז פאראן א קאנטיינער וואס גייט שטענדיק מיט דיר, און דאס איז די תורה. אויב די תורה געפינט זיך אין דיר, באגלייט זי דיך די גאנצע צייט. החכמה תחיה בעליה.
די עשירות אבער, דערלעבט אן אנדער גורל: ערשטנס, ווייסט מען נישט ווען דער גלגל קען זיך איבערדרייען. צווייטנס, קיין שום מענטש נעמט נישט מיט מיט זיך קיין שום זאך אויבן פון אלעס וואס ער האט דא געמאכט. אפילו דער וואס ערפינדט המצאות, אפשר וועט ער פארדינען א צייטווייליגן רווח, אפשר וועט ער גערעכנט ווערן פאר א געזוכטע פערזענלעכקייט און א גרויסער בעל ממון וואס אסאך לויפן אים נאך, אבער ווי לאנג לעבט מען שוין? זיבעציג יאר, אכציג יאר. אלעס וועסטו דא איבערלאזן, און ווער וועט דיך געדענקען?
און נאך מער צוברעכט עס דאס הארץ, אז כמעט ביי רוב המצאות האט זיך ארויסגעשטעלט אז עס איז געווען א צווייטער פאר זיי וואס איז נישט זוכה געווען צו דער תהילה. אזוי זאגט מען אויף די רייט ברידער און דעם ערפינדער פונעם פליגער, אויף עדיסאן און דעם ערפינדער פון דער עלעקטרישער לאמפ, און אויף גרעהעם בעל און דעם טעלעפאן. שטענדיק איז געווען איינער פאר זיי וואס איז שוין געשטאנען אויפן געדאנק, און עס איז געקומען א צווייטער און איבערגעדרייט דאס בלעטל און צוגענומען די גאנצע תהילה. אפילו אויב דו האסט עפעס ערפינדן, איז נישט זיכער אז דו וועסט הנאה האבן פון די פירות. און אזוי ווערט דערציילט וועגן דעם בעל הבית פון א סאציאלער נעץ, א ייד וואס דרייט מיט מיליארדן, נישט קיין מיליאנען, און עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז א גרופע סטודענטן האבן אויסגעטראכט דעם רעיון, און ער איז ארויפגעשפרונגען אויפן כוואליע און עס אנטוויקלט, און ער האט געמוזט באצאלן פאר זיי בערך צען מיליאן דאלאר. און פונדעסטוועגן, דער וואס האט געלערנט תורה, אפילו אויב קיינער דא קען אים נישט און וועט אים נישט געדענקען, אדרבה, אויב ער האט געלערנט בהסתר אויף אזא אופן אז נאר דער הקדוש ברוך הוא ווייסט, איז זיין שכר פיל גרעסער און אייביגער.