קאפיטל י"ב אין קהלת איז די חתימה פונעם ספר, און זיין לעצטער טייל איז ווי א מין צוואה: נאך אלע בירורים פון די הבלי העולם קומט שלמה המלך און צייגט אן אויפן איינציגן זאך וואס בלייבט עקזיסטירן - דברי תורה און דברי חכמים. אין דעם שיעור וועלן מיר עוסק זיין אינעם פסוק "דברי חכמים כדרבונות", אין דעם כח פון דברי חכמים, אין גדרים און סייגים, אינעם כבוד פון תלמידי חכמים, און אין דער פראגע ווי אזוי עס קענען זיין מחלוקות אין איין איינציגער תורה.
דִּבְרֵי חֲכָמִים כַּדָּרְבֹנוֹת וּכְמַשְׂמְרוֹת נְטוּעִים בַּעֲלֵי אֲסֻפּוֹת נִתְּנוּ מֵרֹעֶה אֶחָד׃ - די ווערטער פון חכמים זענען ווי דרבונות (שטעכערס צו פירן די בהמה) און ווי איינגעקלאפטע נעגל איינגעפלאנצט, די בעלי אסופות זענען געגעבן געווארן פון איין פאסטוך.
זאגט די פסיקתא זוטרתא: אזוי ווי דער דרבן שטעלט גראד די קו זי זאל גיין אין אירע תלמים, אזוי שטעלן די דברי חכמים גראד כלל ישראל אינעם וועג פון זייער באשעפער. דער דרבן איז געווען א שטעקן מיט א נאגל ביים שפיץ, און ווען די קו האט זיך געבויגן רעכטס אדער לינקס האט זי באקומען א לייכטן שטעך וואס האט איר צוריקגעברענגט צום תלם, צו גיין אין א גראדער ליניע.
און אויף וואס רעדט מען דא? רש"י ערקלערט אז די כוונה איז אויף די גזירות חז"ל. חכמים האבן געמאכט א סייג לתורה, מרחיק צו זיין דעם מענטש פון אן עבירה: אכילת קדשים איז מן התורה ביזן עמוד השחר - און זיי האבן געזאגט ביז חצות; קריאת שמע של ערבית - די זעלבע זאך; און אזוי אין פילע ענינים האבן זיי געמאכט סייגים און גדרים. און דאס איז פונקט ווי דער דרבן וואס שטעלט גראד די קו צו אירע תלמים - גראד צו שטעלן דעם מענטש צום גראדן וועג, אז אויב ער קומט אפצוטרעטן שטרויכלט ער זיך גלייך אין אן איסור דרבנן, און מיט דעם איז ער פארזיכערט אז ער וועט נישט צוקומען צו קיין איסור תורה.
למשל: מען האט מיר אסר'ט צו עסן נקניק מיט קעז, און די תורה אליין האט דאס נישט גע'אסר'ט. אבער די תורה האט גע'אסר'ט דאס געקאכטע - "לא תבשל גדי בחלב אמו", און אן איסור אכילה פון בשר בחלב וואס איז געקאכט. אויב איך וועל עסן נקניק מיט קעז, מארגן וועל איך נישט לייגן קיין אכט און ארויפייגן הייסן נקניק און דערויף קעז - און דאס איז דאך שוין ממש מבושל. וואס האבן חכמים געטאן פאר מיר? זיי האבן מיר געמאכט א גדר. דער גדר איז באשטימט אפצוהאלטן דעם מענטש פון צוקומען צום אפגרונט, אפצושטעלן דעם פאל נאך איידער ער הייבט זיך אן. אזוי זענען דברי חכמים ווי דרבונות - זיי שטעלן אפ דעם מענטש איידער ער קייקלט זיך אראפ צו א זאך פון איסור.
פירט דער מדרש אויס: אפשר וועסטו זאגן, אזוי ווי דער דרבן שלעפט זיך אום און ווערט אוועקגעווארפן - ווייל ער איז דאך נאר א שטיק שטעקן מיט א נאגל, א זאך אן קיין חשיבות - זאלן חלילה אזוי אויך דברי חכמים זיין ארומגעשלעפט און אוועקגעווארפן? חלילה צו זאגן אז דברי חכמים זענען גרינגגעשאצט. דערויף פירט שלמה המלך ווייטער און זאגט "וכמסמרות נטועים": אזוי ווי נעגל וואס זענען איינגעשלאגן אין ברעטער און רירן זיך נישט פון זייער ארט, אזוי זענען דברי תורה שטארק און מקוים. עס איז נישטא קיין פלאץ צו זאגן "נישט געפערליך, ס'איז בלויז אן איסור דרבנן" - און אדרבה, איסורי דרבנן זענען נאך באליבטער ווי דער וויין פון דער תורה.
און אפשר וועסטו זאגן: אזוי ווי די נעגל ברענגען נישט קיין פירות, אזוי אויך האבן דברי תורה נישט קיין פירות? לערנט אונז דער פסוק "נטועים" - אזוי ווי א פלאנצונג פון א בוים וואס איז פרה ורבה. און דאס איז די וואונדערבארע זאך אין דער תורה הקדושה: דברי תורה מאכן פירות און פירות פון פירות. א מענטש עפנט א דף גמרא און זעט וויפיל עס קוואלט ארויס פון די דאזיגע שורות: רש"י ערקלערט און מען דארף מדקדק זיין אין זיין לשון, תוספות פרעגן און ענטפערן און פון דעם קומען ארויס חילוקי דינים, און נאך זיי דער רשב"א, ריטב"א, ר"ן, רי"ף, רא"ש - א גרויסער ים פון מפרשים און מבארים, וואס זיי זענען די פריה ורביה פון דער תורה.
ווארום ווען מען פרעגט א סתירה פון איין פלאץ צום צווייטן, מוז מען צוקומען צו א חילוק: דארט רעדט מען אין אזא פאל, און דא אין אן אנדער פאל. און דערנאך עפנט מען א שולחן ערוך און מען געפינט אז די ביידע גדרים, דער זעלבער חילוק וואס איז געבוירן געווארן פון דער סתירה אין דער גמרא, ווערט געפסק'נט להלכה. דאס איז ממש א פרי. זאג נישט "וואס שטייט דען שוין אין דער גמרא" - דאס וואס שטייט אין דער גמרא, ווען מען פלפלט דערין און מען פארטיפט זיך, געבערט חילוקים און סברות וואס ווערן אלע געפסק'נט להלכה.
עס איז באקאנט אז ביי אברהם אבינו זענען געווען פיר הונדערט פרקים אין מסכת עבודה זרה, און ביי אונז זענען דא פינף. וואס באדייט דאס? צי האט ער דען געהאט א תורה וואס מיר האבן נישט? דער ענטפער איז אז אסאך פון די זאכן וואס ביי אונז קומען פאר ווי דיונים אין די ראשונים, אחרונים און אחרוני אחרונים - ביי אברהם אבינו זענען זיי געווען די גמרא אליין. דאס האט ער געלערנט. שטעלט אייך פאר ווען מען וואלט געמאכט א גמרא פון אלע די פירושים - וואלט מען דעם ש"ס נישט געקענט טראגן אין א קארטאן, מען וואלט געדארפט טראקס און באנען. די ווערטער פון דער גמרא זענען גענוי און קורץ, אבער זיי ברענגען פירות.
"בעלי אסופות" - רש"י ערקלערט, בשם דונש בן לברט פון די מדקדקים, אז דאס זענען נעגל וואס האבן ברייטע קעפ, א גולגולת אסופה וגסה (א ברייטער, פארזאמלטער קאפ). עס איז פאראן א נאגל אן א קאפ און עס איז פאראן א נאגל מיט א קאפ, און די מעלה פון א נאגל מיט א קאפ איז אז ער דרוקט צו און האלט צוזאמען פיל שטערקער. אויב מען פארבינדט צוויי ברעטער מיט א נאגל אן א קאפ קענען זיי זיך גרינג אפשיידן; אבער מיט א נאגל וואס האט א קאפ איז זייער שווער זיי אפצוטיילן, ווייל דער קאפ כאפט אן און האלט פעסט. דאס איז די כוונה פון "כמסמרות" - א פארבינדונג וואס מען איז פארזיכערט אז זי וועט זיך קיינמאל נישט צעטיילן.
"נתנו מרעה אחד" - איין געטרייער (נאמן אחד) האט זיי געזאגט, פון מויל פון איין איינציגן גאט. "רועה ישראל האזינה": איין געטרייער איז משה רבינו, און איין געטרייער איז דער הקדוש ברוך הוא, וואס השי"ת איז אל מלך נאמן.
נאך דרש'נען חז"ל: א מענטש וואס הערט דברי תורה פונעם מויל פון זיין רבין, דארף ארייננעמען זיינע ווערטער אין זיין הארץ ווי א דרבן, "וכמסמרות נטועים" - אז די דברי תורה זאלן זיין איינגעפלאנצט אין זיין הארץ. דאס הייסט, ווען דו האסט געהערט און מקבל געווען א זאך - חזר עס איבער, זיי עס משנן, געדענק עס. און פארוואס? דער המשך ערקלערט: "בעלי אסופות" - די בעלי חכמה ווערן נאסף צו זייער אייביגער וועלט.
וויפיל באדויערט א מענטש וואס האט געהאט אן אדם גדול אים צו פרעגן, און פלוצלונג האט ער נישט קיין שולחני ביי וועמען אויסצובייטן זיינע געלטער. יעדע שאלה פלעגט ער פארלייגן פאר אים, יעדן נידון פלעגט ער ברענגען פאר אים - און יעצט, ווען די בעלי אסופות זענען נאסף געווארן, האט ער נישט פאר וועמען פארצולייגן זיינע שאלות. הגם ער באקומט תשובות, האבן זיי אבער נישט דעם זעלבן תוקף ווי א תשובה פונעם בן איש חי אדער פונעם חפץ חיים. יעצט פרעגט ער די וואס קומען נאך זיי, און דאן זאגט דער אזוי, און יענער זאגט אנדערש, און דער דריטער האט א דריטע דעה; ווען מיר וואלטן געהאט די דעות פון די קדמונים, וואלטן די זאכן געווען פיל מער אנגענומען. דערפאר זאגט ער דיר: גיב אכטונג, אלץ וואס דו הערסט פונעם חכם - לייג עס אריין ווי א דרבן אין דיין הארץ און ווי א נאגל וואס גייט נישט ארויס, ווייל די חכמים ווערן נאסף צו זייער בית עולמם, און פון וועמען וועסטו לערנען תורה נאכדעם? און נאכדעם וואס ער האט געהערט - זאלן די זאכן זיך נישט אוועקרירן פון זיינע אויגן, נאר ער זאל שטענדיג האלטן אויף זיי אן אויג.
און רש"י ברענגט נאך: אל תקרי "כמסמרות" נאר "כמשמרות" - קעגן די כ"ד משמרות כהונה, און קעגן די כ"ד כתבי הקודש. דאס הייסט: לייג דיינע אויגן אויף די פיר און צוואנציג ספרים וואס זענען דער גאנצער תנ"ך, און לאז דיינע אויגן נישט אוועקגיין פון זיי, און דעמאלט זענען זיי דיר ווי די משמרות הנטועים.
דער אלשיך הקדוש ערקלערט אז דאס איז א המשך צו וואס עס איז פריער געזאגט געווארן: א מענטש זאל נישט אויסטראכטן זאכן פון זיין אייגענעם הארצן און זאל נישט נאכגיין די ווערטער פון די פילאסאפן, נאר זאל זיין באהאפטן בלויז אין דעם וואס די תורה הקדושה זאגט. וואס דען, וואס מען האט אונז איבערגעגעבן אין דער תורה - דברי חכמים זענען ווי דרבונות, מוסר וואס שטעלט גראד דעם מענטש צו עבודת השם; "כמסמרות נטועים" זענען די משפטי התורה וואס זענען אין די משניות און ברייתות, וואס מען טאר פון זיי נישט ענדערן. "נטועים" - רייס נישט אויס דאס וואס איז געפלאנצט, לאז עס בלייבן אייביג אן קיין שינויים. "בעלי אסופות" - דאס זענען מימרות וואס מען זאמלט איין פון דא און פון דארט, און אלע זענען געגעבן געווארן מרועה אחד, זיי זענען איבערגעגעבן געווארן מפי הגבורה.
און אויב אזוי, וואס פעלט דיר אויס צו זוכן סברות און דעות און רייד פון פילאסאפן, וואס יעדער טראכט אויס זאכן פון זיין אייגענעם בויך? דו האסט דאך זאכן וואס זענען איבערגעגעבן געווארן מפי הגבורה, מסמרות נטועים, מוסר און דינים גלייך פון השי"ת אליין. פארוואס זאל א מענטש מאכן מוסר און ענינים פון זיין אייגענעם שכל, ווען זיי זענען אינגאנצן אן א שורש אין דער תורה? אויף די אויסטרעפן פון דיין שכל קענסטו נישט זאגן "מרועה אחד ניתנו", און דו קענסט נישט זאגן אז עס איז פאראן אין זיי קדושה. בעת וואס אלץ וואס מיר נעמען אן אין דער תורה איז קדושה - דברי תורה וואס זענען איבערגעגעבן געווארן פונעם אויבערשטן.
און דער חילוק דערקענט זיך למעשה. אונזערע פריערדיגע האבן פארפאסט ספרי מוסר וואס זענען געבויט אויף די פסוקים און אויף דברי חז"ל: ווער עס לערנט מסילת ישרים, שערי תשובה, אורחות צדיקים - וועט געפינען אויף יעדן בלאט צווישן צען ביז צוואנציג פסוקים, ווייל זייערע גאנצע ווערטער זענען געבויט אויף גמרות און פסוקים, אויף פעסטע יסודות. מאידך גיסא, האט אריסטו אויך געשריבן ספרי מוסר - און וויפיל מענטשן קענען זיי? ווער לערנט אין זיי? אבער צי איז פאראן איינער וואס האט נישט געלערנט מסילת ישרים? צי איז דא א ישיבה וואס מען האט נישט געלערנט אין איר שערי תשובה? מען דערציילט בדרך הלצה וועגן א בעל תשובה בחור וואס איז געקומען צו א שידוך-פגישה, און די מיידל האט אים געפרעגט צי ער האט געלערנט מסילת ישרים, האט ער געענטפערט: דעם ספר האב איך נישט געלערנט, אבער דעם פילם האב איך יא געזען... על כל פנים, די דאזיגע ספרים זענען מסמרות נטועים. זיי זענען נישט קיין זאכן וואס איינער האט אויסגעטראכט און זיי זענען פארבליבן ערגעץ איינגעשטעקט אין א ביבליאטעק ווי א טויטער אות; דברי תורה זענען לעבעדיגע און עקזיסטירנדע זאכן, מסמרות נטועים ביזן היינטיגן טאג.
א מעשה וואס איז דערציילט געווארן דורך הרב עידן, דער מנכ"ל פון 'ערכים' אין בני ברק: א געוויסער עורך דין האט געפירט א דיון ביי הגאון רבי נסים קרליץ, און די הכרעה איז אים נישט געפעלן געווארן. ער איז ארויסגעקומען מיט גאר שארפע רייד קעגן דעם רב, און האט זיך נישט באגנוגנט דערמיט, נאר אים געקלאגט אין בית משפט, אז דער רב זאל קומען געבן עדות. רחמנא ליצלן, "ואויבינו פלילים" - אז דער גדול הדור זאל שטיין צום משפט פאר מחללי שבתות און רשעים! דער שופט האט אויסגעהערט זיינע ווערטער, אינגאנצן גערעכט געגעבן פאר רבי נסים קרליץ, אפגעווארפן די נארישע טענות פון יענעם עורך דין און אים אראפגעווארפן פון אלע טרעפ.
עס זענען נישט אדורך קיין צוויי יאר, און דער זעלבער עורך דין, פארנדיג אויף א מאטארביציקל, איז פארמישט געווארן אין א שווערער עקסידענט מיט א לאסט-אויטא. מען האט נישט געדארפט זען קיין בילדער און נישט הערן קיין באשרייבונגען, אבער ווי מען האט דערקלערט, האט מען אים ממש געדארפט אפקראצן פונעם שאסיי; ער איז צעפאלן געווארן אויף שטיקלעך. און ווער איז געקומען מנחם אבל זיין? רבי נסים קרליץ אליין. יענער עורך דין איז נאך געווען אן אומפארהייראטער, און דער רב איז געקומען טרייסטן זיינע עלטערן. האט דער פאטער דערציילט פארן רב: ווען מיין זון האט געטאן וואס ער האט געטאן, האב איך אים געזאגט - וויסן זאלסטו אז דו שפילסט זיך מיט פייער, גיי און בעט פון אים מחילה; אויף כבוד חכמים איז דער הקדוש ברוך הוא נישט מוחל! אבער ער האט נישט מסכים געווען און נישט געוואלט הערן. און דעמאלט האט דער פאטער אויסגעדריקט א שוידערליכן ווארט: איך בין נישט נתפעל פון דעם וואס ער האט באקומען - איך בין נתפעל ווי אזוי דער הקדוש ברוך הוא האט געווארט אויף אים צוויי גאנצע יאר.
נורא נוראות! א מענטש נעמט דברי חכמים און גייט ארויס קעגן זיי, ער רעדט קעגן גדולים - ווי אזוי דערשרעקט ער זיך נישט? וואו איז די יראת השם? דאס איז דער טייטש פון "כמסמרות נטועים": אפילו אויב מען נעמט ארויס דעם נאגל, בלייבט דער לאך. זאל מען נישט מיינען אז דאס איז פון די זאכן וואס היילן זיך אויס - עס איז "אין רפואה למכתו".
דער מדרש פירט אויס: הללו מטמאים והללו מטהרים, הללו אוסרים והללו מתירים, הללו פוסלים והללו מכשירים. טאמער וועט א מענטש זאגן: פונדערוועגן, ווי אזוי לערן איך תורה? וואס זאל איך טאן - מותר אדער אסור, כשר אדער פסול, טהור אדער טמא? זאגט דער פסוק: "כולם ניתנו מרועה אחד", איין באשעפער האט זיי געגעבן, איין מנהיג האט זיי געזאגט, מפי אדון כל המעשים ברוך הוא, שנאמר "וידבר אלהים את כל הדברים האלה".
וואס מיינט דאס? ווען דער הקדוש ברוך הוא האט אויסגעלערנט משה רבינו די תורה אין הימל, זאל מען נישט מיינען אז ער האט אים געלערנט בלויז איין איינציגע זאך. מיר האבן א מפורש'ן מדרש אז דער הקדוש ברוך הוא האט געלערנט מיט משה אויף יעדן דין מ"ט פנים טהור און מ"ט פנים טמא - אין יעדן דין זענען פאראן ניין און פערציג בחינות צו מטהר זיין און ניין און פערציג צו מטמא זיין. און ווען מען הערט אז איין חכם איז מטהר און א צווייטער חכם איז מטמא, מיינט דאס אז דער ברענגט ארויס איינע פון די בחינות צו מטמא זיין, און יענער ברענגט ארויס איינע פון די בחינות צו מטהר זיין.
און אויב מען וועט פרעגן: וואס איז דער אמת? דא איז בכלל נישטא אזא שאלה - אלעס איז אמת, דאס איז אמת און יענץ איז אמת. די פראגע "ווי אזוי זאל איך זיך פירן למעשה?" איז שוין א גאר אנדערע שאלה: דאס איז די שאלה פון פסיקת ההלכה. וויבאלד מען קען דאך נישט פירן ווי ביידע דעות, און מען קען נישט איבערלאזן תורת כל אדם בידו אז יעדער זאל טאן ווי אזוי ער "שפירט זיך פארבינדן" - מיר האבן א תורה, און דעריבער איז פאראן א הכרעה און עס זענען דא כללי פסיקה: רבי עקיבא מחברו ולא מחבריו, רבי יוחנן וריש לקיש הלכה כרבי יוחנן, רב ושמואל בדיני איסורים - כללים וואס זענען באשטימט געווארן כדי מיר זאלן וויסן ווי אזוי זיך צו פירן.
און למעשה זענען די מחלוקות גאר ווייניג. כאטש עס זענען פאראן מחלוקות אין פילע ענינים, רירן זיי בעיקר אן די פרטים און נישט די עיקרים פון די זאכן. צי איז פאראן א מחלוקת צי תפילין דארפן זיין רונדעכיג אדער מרובע'דיג, שווארץ אדער גרין, פיר פרשיות אדער פינף? ניין. די מחלוקת איז בלויז אינעם סדר הפרשיות: קדש, והיה כי יביאך, שמע, והיה אם שמוע - אדער קדש, והיה כי יביאך, והיה אם שמוע, שמע; רש"י און רבנו תם.
און אזוי אויך ביי שבת: צי איז דא א מחלוקת צי עס זענען דא ל"ט מלאכות אדער מ"ב אדער זעקס און אכציג? אזא מחלוקת איז נישטא. און אויך אין די מלאכות אליין איז כמעט נישטא קיין מחלוקת; ס'איז פאראן בלויז איינצלנע, ווי מוציא שובט ומכניס מדקדק, און אויך דארט איז דער וויכוח נאר צי די זאך איז אסור מן התורה אדער נישט. אין די עיקרי הדברים איז נישטא קיין מחלוקת. דעריבער, ווען מען פרעגט "וואס איז די הלכה, כפלוני אדער כאלמוני?" - קען מען מכריע זיין; אבער ווען מען פרעגט "וואס איז דער אמת?" - איז די שאלה נישט שייך, ווייל אלעס איז אמת, ביידע זאכן זענען פארשידענע בחינות פון דער תורה.
א משל צו א מענטש וואס קוקט אויף א ספר, און מען פרעגט אים וואס ער זעט. איינער זאגט: איך זע א הארטע זאך. דער צווייטער זאגט: פון וואנעט נעמסטו דאס, איך זע א ווייכע זאך! דער דריטער זאגט: איך זע ברוין. דער פערטער זאגט: דו ביסט בלינד, איך זע דאך ווייס! ווער איז גערעכט? אלע זענען גערעכט. דער וואס האט געזאגט הארט און ברוין האט געקוקט אויפן איינבונד פונעם ספר, און דער וואס האט געזאגט ווייך און ווייס האט געקוקט אויף די בלעטער. אלעס איז ריכטיג - דאס זענען פארשידענע זייטן פונעם זעלבן חפץ אליין. אזוי אויך זענען די מחלוקות פון חז"ל: פארשידענע בחינות פונעם זעלבן דין, מ"ט פנים טהור און מ"ט פנים טמא. נאר די הכרעה למעשה מוז זיין איינע. צו קומען און זאגן "דאס איז ריכטיג און יענץ איז נישט ריכטיג" איז א שיבוש, ווייל אלעס איז אמת.
און בפרט אין אגדות חז"ל, דארט איז זיכער אלעס אמת. אפילו ווען חז"ל זאגן אז פלוני איז אלמוני, און א צווייטער מקור זאגט אז ער איז גאר עמיצער אנדערש - לויט פארשידענע בחינות איז סיי דאס ריכטיג און סיי דאס ריכטיג. עס קען זיין אז עס רעדט זיך פון א גלגול, און ער איז דער גלגול פון דעם און דער גלגול פון יענעם. און עס קען זיין אז דער באדייט איז אז אין פלוני געפינען זיך די טבעים און מדות פון אלמוני, און דער זעלבער גילוי וואס איז געווען אין אלמוני געפינט זיך אויך אין אים: ווי למשל בלעם, לבן אדער כושן רשעתים - די זעלבע רשעות קומט צום אויסדרוק אין דעם און אין יענעם. דעריבער, ווען מען זעט עטליכע דעות אין חז"ל, זאגן דער מהר"ל און נאך אז אלעס איז אמת, און מען דארף מיישב זיין און זען אין וועלכן הינזיכט יעדע זאך איז ריכטיג. עס איז נישטא דא קיין אמת און קיין שקר, נאר אלעס וואס איז איבערגעגעבן געווארן פונעם אויבערשטן - איז אמת, און מען דארף אלעס מקבל זיין. און אויב דו וועסט זאגן "היאך אני לומד תורה" - כולם נתנו מרועה אחד, איין איינציגער באשעפער האט עס געגעבן, איין פרנס האט עס געזאגט, מפי אדון כל המעשים ברוך הוא.
נאר מען טאר נישט צוקומען צו קיין שיבושים. עס איז דא ווער עס הענגט זיך אויף אינעם כלל "שבעים פנים לתורה" און זאגט: אויב אזוי, קען איך אויך מחדש זיין אן אייגענעם פשט. אזוי איז געווען ווען א לערערין פון תנ"ך האט דאס געזאגט, און מען האט איר געענטפערט: עס איז דא נאך א "פנים" וואס ווערט דערמאנט אין חז"ל - "פני הדור כפני הכלב", און דו פאסט מער פאר די דאזיגע פנים ווי פאר די שבעים פנים לתורה. דאס הייסט: מען רעדט נישט דא פון קיין שטותים. "שבעים פנים לתורה" איז געזאגט געווארן ווען עס האבן גערעדט חכמים בני סמכא, און דעמאלט זאגן מיר אז דאס איז נאך א פנים און נאך א בחינה, און אלעס איז אן אמת וואס איז איבערגעגעבן געווארן למשה מסיני.
"דברי חכמים כדרבונות" - די גדרים און סייגים פון די חכמים שטעלן דעם מענטש גלייך אויפן וועג פונעם באשעפער און שטעלן אים אפ פארן פאלן; "וכמסמרות נטועים" - זיי זענען פעסט און באפעסטיגט, און ברענגען אויך פירות ווי א פלאנצונג, ווייל פון זיי וואקסן ארויס אלע חילוקי דינים וואס ווערן געפסקנט להלכה; "בעלי אסופות" - ווי א נאגל מיט א קאפ וואס דרוקט אן און לאזט נישט נאך, און פון דעם קומט אויך די ווארענונג אויפצונעמען די ווערטער פון די חכמים אין זייער לעבן, ווייל זיי ווערן פארזאמלט צו זייער אייביגער רוה. פון דא קומט אויך ארויס די הארבקייט פון כבוד תלמידי חכמים, אז דער וואס טשעפעט זיי שפילט זיך מיט פייער און עס איז נישטא קיין רפואה צו זיין מכה. און צום סוף - "נתנו מרעה אחד": אויך די מחלוקתן זענען אלע אמת, מ"ט פנים טהור און מ"ט פנים טמא וואס זענען איבערגעגעבן געווארן פאר משה רבינו מפי הגבורה, און בלויז די הכרעה למעשה איז איינע, לויט די כללי הפסיקה וואס די חכמים האבן אונז איבערגעגעבן.