פרק ב' אין קהלת איז א דירעקטער המשך פונעם מסקנא אינעם ערשטן פרק: "יוסיף דעת יוסיף מכאוב". שלמה המלך הייבט דא אן א נייע מדרגה אינעם בירור - מער נישט בלויז אן עיונ'דיגע חקירה, נאר א מעשה'דיגע פראקטישע בדיקה פון די וועגן פונעם לעבן. דער קול אפרים ערקלערט אז דער גאנצער מהלך איז א סעריע פון חקירות אין ענינים פון עולם הזה, וואס איז דער ריכטיגער וועג, און דא קומט די פערטע חקירה: צי שמחה איז די תכלית פונעם מענטש? און דער אמרי שפר לייגט צו אז דא באשרייבט אונז שלמה זיינע אייגענע הנהגות החיים און וואס ער האט געלערנט פונעם נסיון - אלס איינער וואס האט אנגעזאמלט א געוואלדיגן נסיון, כאטש וואס ער האט נישט געלעבט קיין לאנגע יארן, האט ער זיך אויספרובירט אין אלע מנעמי עולם הזה און אין אלע מדריגות: ער איז געווען אויפן העכסטן פלאץ, ער איז אויך אנגעקומען צום נידריגסטן פלאץ, און האט אלעס געזען. ער זאגט גלייך ווי: קום לאמיר דיר דערציילן וואס איך בין אליין דורכגעגאנגען.
אָמַרְתִּי אֲנִי בְּלִבִּי לְכָה־נָּא אֲנַסְּכָה בְשִׂמְחָה וּרְאֵה בְטוֹב וְהִנֵּה גַם־הוּא הָבֶל׃ - איך האב געזאגט אין מיין הארץ, גיי זשע, איך וועל דיך אויספרובירן מיט שמחה און זע אין גוטס, און אט איז דאס אויך הבל.
רש"י ערקלערט: אמרתי - וויבאלד אזוי איז עס, אז ווער עס מערט דעת מערט מכאוב, אויב אזוי לאמיר אפשר גיין הנאה האבן פון די תענוגים פון עולם הזה. צו וואס דארפן מיר מוסיף זיין דעת, ווען דאס צולייגן דעת ברענגט אסאך מאל בלויז ווייטאג? "אֲנַסְּכָה" איז מלשון מסיכת יין, אזוי ווי "מסכה יינה" - אויסמישן דעם וויין מיט וואסער. זייער שטייגער איז געווען צו פארמישן דעם וויין מיט וואסער, ווייל דער וויין איז געווען זייער שטארק און מען האט אים נישט געקענט טרינקען אן אים צו פארמישן. דאס הייסט: איך וועל אנמישן דעם וויין און טרינקען, און דורך דעם וועל איך זיין בשמחה. "וּרְאֵה בְטוֹב" - און כסדר זען דאס גוטע.
און וואס מיינט "וְהִנֵּה גַם־הוּא הָבֶל"? ערקלערט רש"י: איך האב געזען אין נבואה אז אסאך קלקולים קומען ארויס פון געלעכטער און ליצנות. בלשצר איז געשטארבן אינמיטן א משתה; די מענטשן פון דור המבול זענען פארשוועמט געווארן פון צופיל גוטס, ווייל זיי זענען נאכגעלאפן די גשמיות פון דער וועלט. האסט געמיינט אז דאס איז אפשר דער ריכטיגער וועג? זאגט שלמה: איך זע אז אויך דאס איז הבל.
און דא קומט א יסודות'דיגער כלל וואס מיר האבן שוין געזען אינעם ערשטן פרק: דער מלבי"ם באטאנט אז יעדעס פלאץ וואס עס שטייט "אמרתי אני בלבי" - מיינט עס זאכן וואס זענען נישט קיין אמת, בעת ווען עס שטייט "דיברתי בלבי" - מיינט עס אן אמת'ע זאך. דערפאר איז "אמרתי אני בלבי לכה נא אנסכה בשמחה" נישט קיין אמת. צי דאס איז דען דער וועג, נאכצוגיין משתה היין? יעדעס פלאץ וואו עס שטייט "אמרתי בלבי" - קומט שלמה צו זאגן: איך האב געזאגט א זאך וואס שפעטער איז מיר קלאר געווארן אז דאס איז נישט דער ריכטיגער וועג, נישט די פאסיגע ליניע און השקפה.
דער אבן עזרא זאגט אז דא רעדט שלמה כביכול צו זיין נפש: אויב די חכמה געבערט כעס, וועל איך זי פארלאזן און זיך אפגעבן מיט משתה, ווי דער פירוש פון רש"י. און בנוגע דעם ווארט "אנסכה" ברענגט דער אבן עזרא נאך אן הסבר: אזוי ווי "אנסה אותך" (איך וועל דיך אויספרובירן). כאטש דא איז עס נישט געשריבן מיט א כ"ף סופית נאר מיט א ה"א, פארגלייכט ער דאס צו די לשונות "אחוכה", "אשם עלי", "אכנכה ולא ידעתני". דאס הייסט: איך וועל אויספרובירן די דאזיגע מעגליכקייט פון משתה און שמחה, אפשר איז דאס דער וועג.
דער קול אפרים איז מדייק אינעם לשון: "אנסכה בשמחה" - א גשמיות'דיגע שמחה, טרינקען, עסן, מעדנים. "וראה בטוב" - נישט קיין רוחניות'דיג גוטס, נאר א גוטס וואס מען קען זען מיט די אויגן, גשמיות'דיג גוטס וואס מען האט הנאה דערפון. ווי מיר וועלן זען ווייטער: עבדים, רייכטום, קנייני ממון. דאס אלעס האב איך געזאגט אז איך וועל אויספרובירן, אפשר איז דאס דער וועג ווי דער מענטש וועט שעפן סיפוק פון זיין לעבן דא אויף דער וועלט. און דאן האב איך געזען אז אויך דאס איז הבל - דאס וואס איך האב געהאלטן אז ס'איז גוט, האט נישט קיין שום ממשות.
לִשְׂחוֹק אָמַרְתִּי מְהוֹלָל וּלְשִׂמְחָה מַה־זֹּה עֹשָׂה׃ - אויף געלעכטער האב איך געזאגט עס איז פארמישט (אדער הוללות), און אויף שמחה, וואס טוט זי אויף?
האט רב אבא בר כהנא געזאגט: יעדעס געלעכטער וואס די אומות לאכן און פרייען זיך - איז מהולל און פארמישט, און זייער סוף איז תהולה. "פארמישט" מיינט אז צום סוף קומט גארנישט ארויס דערפון נאר שלעכטס. און "תהולה" - אזוי ווי רש"י ערקלערט אין איוב אויף "ובמלאכיו ישים תהלה" - איז מלשון הוללות און נארישקייט (סכלות). דער סוף פון דעם אלעם איז תהולה, א געלעכטער און הוללות, און עס קומט גארנישט ארויס דערפון נאר הוללות און סכלות. "ולשמחה" - די שמחה פון די אומות העולם - "מה זו עושה": וואס האבן אידן צו זיין פרייליך צוזאמען מיט זיי? ווען דו זעסט די גוים פרייען זיך, וואס פרייסטו זיך מיט זיי? בפשטות: זייער שמחה איז נישט אונזער שמחה, זייערע פארזאמלונגען זענען נישט אונזערע פארזאמלונגען, זייערע תענוגים זענען נישט אונזערע תענוגים. און אזוי ווי הושע זאגט: "אל תשמח ישראל אל גיל כעמים".
און מען רעדט דא נישט בלויז פון דעם וואס פייערט דעם סילוועסטער און אלע יענע גויישע חגים פון אנטיסעמיטן און שונאי ישראל. מען רעדט פון א מענטש וואס טראכט ביי זיך: ס'איז דאך דא דא עפעס א שמחה פונעם גוי, עפעס א חג, עפעס א סתם שמחה - ניין און נישט, אונזערע שמחות זענען נישט זייערע שמחות. דאס איז אויך געווען די צרה פון יענעם דור וואס איז געגאנגען צום משתה פון אחשורוש; זיי האבן נישט פארשטאנען אז א משתה פון אחשורוש און א שמחה פון אחשורוש - וואס האבן מיר זיך צו פרייען מיט זיי? "ולשמחה מה זו עושה" - וואס טוט כלל ישראל ביי יענער שמחה פון די אומות העולם.
און נאך ווערט געברענגט אין מדרש זוטא בשם רב אבא בר כהנא: ווי צומישט איז דער געלעכטער וואס די אומות העולם לאכן אין זייערע טעאטערס און צירקוסן (בתי תיאטראות ובתי קרקסיאות), "ולשמחה מה זו עושה" - וואס פאר א שייכות האבן תלמידי חכמים אריינצוגיין אהין. דאס איז דער זעלבער געדאנק, נאר דא לייגט דער מדרש צו און שטעלט ארויס וואו זיי פרייען זיך: בתי תיאטראות ובתי קרקסיאות. אין דער גירסא וואס מיר האבן פריער דערמאנט, וואס האט גענוצט דעם לשון "מה לישראל", זענען די ווערטער לכאורה מער מדויק.
נאך א מדרש דא ברענגט ביישפילן אויף מצבים וואס בשעת מעשה האבן זיי אויסגעזען ווי א גרויסע שמחה, און שפעטער האט מען געזען ווי די שמחה איז פארוואנדלט געווארן אין טרויער. "לשחוק אמרתי מהולל" - ווי צומישט איז דאס געלעכטער וואס מדת הדין האט געלאכט אויף אלישבע בת עמינדב. אלישבע בת עמינדב האט געזען פיר שמחות אין איין טאג: זי האט געזען איר שוואגער אלס קעניג, איר מאן אלס כהן גדול, איר ברודער אלס נשיא, און אירע צוויי זין אלס סגני כהונה. ווי נאר אירע זין זענען אריין און ארויסגעקומען פארברענט - איז איר שמחה נהפך געווארן צו אבל. דאס איז דער גליקלעכסטער טאג אין איר לעבן: איר גאנצע משפחה האט זוכה געווען צו הויכע און גרויסע מדרגות, און אין יענעם זעלבן טאג גייען נדב ואביהוא אריין אינעווייניג און קומען ארויס פארברענט, און דאס איז "אחרי מות שני בני אהרן".
פון דא לערנען מיר אז אמאל דאס וואס א מענטש זעט איצט פאר א שמחה - "שמחה מה זו עושה". ווייסטו דען צי די שמחה באהאלט נישט אין זיך א טרויער, אבלות, צער? דערפאר דארף א מענטש וויסן אז ער זאל נישט איבערטרייבן מיט דער שמחה ווען עפעס גוטס פאסירט, ווייל ער ווייסט דאך נישט ביים סוף צי יענע זאך וואס זעט אים אויס אזוי גוט און געלונגען וועט זיך חלילה נישט איבערקערן אויף טרויער.
מיר אלע געדענקען וואס פאר א שמחה עס איז געווען ווען מען האט איינגענומען די שטחים, איינגענומען עזה, דער חזון פון ארץ ישראל השלמה. און מיר אלע געדענקען וואס פאר א טרויער און וואס פאר א הארצווייטאג עס איז געווען ווען מען האט דאס אלעס געדארפט עוואקואירן, ארויסרייסן מענטשן פון זייערע ערטער און פון זייערע היימען, צעווארפן בתי כנסיות און בתי קברות און אלעס וואס איז דארט געווען. אט זעט מען - דאס וואס דו האסט בזמנו געזען אלס א גרויסע שמחה, פריי זיך נישט אזוי שנעל, דו קענסט נישט וויסן וואס וועט פון דעם ארויסקומען. אויך די גרויסע שמחה אויף דער עצם כיבוש האט זיך נאכדעם ארויסגעשטעלט ווי א ביין אין האלדז, וואס מען האט נישט געוואוסט וויאזוי ארויסצוקריכן דערפון. יעדע אראבישע מדינה וואס מען האט פרובירט אהינצושליידערן דעם הייסן קארטאפל - איז אויף קיין פאל נישט געווען גרייט. מנחם בעגין האט געטראכט בזמנו, אינעם שלום אפמאך מיט מצרים, אז זיי זאלן נעמען דעם מדבר סיני און אויך עזה. האבן זיי אים געזאגט: ביז אהער. עזה? זאל בלייבן ביי דיר, זאל דיר וואויל באקומען, אויף דעם זענען מיר נישט גרייט איבערצונעמען די שליטה. האט ער זיי געזאגט: נעמט די פאלעסטינער, באקומט א נדן - און זיי האבן נישט געוואלט. זיי האבן אויך פארשטאנען אז דאס איז א ביין וואס מען וועט זיך נאך לאנגע יארן דערשטיקן מיט איר, אז דאס איז עפעס וואס גייט נישט זיין גוט.
אויב אזוי, עפעס וואס דו פרייסט זיך היינט דערמיט קען זיך גאנץ זיכער ארויסשטעלן מארגן אלס א טרויער און א סיבה צום וויינען. און דאס זעלבע אויך פארקערט: דאס וואס דו וויינסט היינט דערויף - וועסטו מארגן לאכן. דאס הייסט, אויב עס איז געשען מיט א מענטש א זאך וואס איז נישט גוט, זאל ער זיך נישט יאגן צו שטארק זיך צו זארגן און זיך באטרעפן. דו קענסט נישט וויסן - כל דעביד רחמנא לטב עביד - ווער ווייסט וואס פאר א גוטע זאך דער הקדוש ברוך הוא וויל ארויסברענגען פאר דיר פון דעם ענין וואס זעט דיר איצט אויס אזוי שלעכט.
דער מלבי"ם אין משלי ערקלערט דעם חילוק צווישן שחוק און שמחה: שחוק זעט זיך נאר אויף דער חיצונות, בעת שמחה איז אינעם הארץ - א תמידיות'דיגע שמחה אינעווייניג אינעם מענטשנ'ס הארץ. און דערפאר מאכט זיך אמאל אז א מענטש וויינט און לאכט מיט אמאל: ער וויינט אין הארצן און לאכט מיט זיין מויל. כלפי חוץ זעט ער אויס לאכעדיג, עס זעט אויס ווי אלעס איז אין בעסטן ארדענונג און אלעס איז וואויל, אבער אינעווייניג אין זיין הארץ וויינט ער. און ווי עס שטייט אויף רבי עקיבא אז ער האט געוויינט און געלאכט (בכה ושחק). עס איז דא א מענטש וואס לאכט און זיין הארץ טוט וויי. אויב אזוי, איז דער שחוק דאס חיצונות, און דערפאר "לשחוק אמרתי מהולל" - דער דרויסנדיגער שחוק איז הוללות. "ולשמחה", די פנימיות'דיגע - "מה זו עושה".
דער אמרי שפר מאכט אן אנדערן חילוק (און ער גייט נישט אינעם מהלך פונעם מלבי"ם, וואס ביי אים איז שמחה שטענדיג די תמידיות'דיגע שמחה, להבדיל פון גילה וואס איז א פלוצלונגדיגע שמחה וואס ברעכט אויס): שמחה איז א זאך וואס מען האט טאקע אן אמת'ע סיבה זיך צו פרייען - א מענטש וואס האט געפונען פארמעגן, א מענטש וואס האט געהערט א גוטע בשורה, אפילו די סיבות זענען גשמיות'דיג. אבער קעגנאיבער דעם איז שחוק די זאכן וואס האבן נישט קיין ממשות, מושב לצים, עניני הבל וואס מענטשן גיבן זיך אפ דערמיט - א זאך וואס איז נישט קיין עכטע סיבה צו שמחה. לויט דעם ווערן די אינעווייניגסטע הנאות אנגערופן שמחה, ווייל דער מענטש פרייט זיך טאקע מיט זיי אין יענער שעה; און די דרויסנדיגע הנאות ווערן אנגערופן שחוק, ווייל רוב פון זיי האבן נישט קיין ממשות, רוב פון זיי זענען הבל און זענען נישט קיין זאך וואס האלט זיך. יעדע דרויסנדיגע הנאה איז פארגייענדיג, און איז אינגאנצן בגדר שחוק. און דערפאר "לשחוק אמרתי מהולל": א מענטש וואס פלאגט זיך זיין גאנץ לעבן אויף ענינים פון שחוק, דרויסנדיגע הנאות און תאוות - דאס איז מהולל, דאס איז א טירוף, א משוגעת. זאל א מענטש אנשטרענגען אזויפיל מיה כדי צונויפצוזאמלען זאכן וואס האבן נישט קיין שום תועלת? א דרויסנדיגע הנאה איז געווען, איז פאראיבער און איז מער נישטא, און יעדער דרויסנדיגער תענוג איז א זאך וואס לאזט זיך אויס און האט דיר גארנישט איבערגעלאזט.
דער קול אפרים ערקלערט אז אין די מעשים פונעם מענטש זענען פאראן דריי דרגות. די נידעריגסטע דרגה: זאכן וואס ברענגען דעם מענטש צו חטאים. די מיטעלע דרגה: זאכן וואס ברענגען נישט צו קיין חטא, אבער ברענגען אויך נישט צו קיין מעשים טובים, צו מצוות און צו עבודת השם. און די דריטע דרגה: זאכן וואס דערנענטערן אונז צו זיין עבודה יתברך, צו קיום התורה און צום טון זיינע מצוות. דער שחוק, זאגט דער קול אפרים, איז פונעם ערשטן און ערגסטן סארט: זאכן וואס ברענגען לידי ליצנות און לידי זנות. "מהולל" - משוגע, א זאך וואס איז נישט מיושב. אין שחוק איז נישטא קיין שום פאזיטיווער צד, און מען קען עס אפילו נישט אנרופן נייטראל: דער שחוק און די הוללות ברענגען דעם מענטש צו שיגעון, צו נארישקייט, צו טיפשות און צו היזקות.
"ולשמחה מה זו עושה" - דא רעדט מען פון א שמחה וואס לכאורה איז דא אין דעם א מעלה. צום ביישפיל, א מענטש וואס פרייט זיך מיט הערן ניגונים און כלי זמר, און ער האט הנאה פון הערן א שיינעם געזאנג. וועסטו פרעגן: וואס פארא עבירה איז דא אין דעם? ריכטיג, קיין עבירה איז דאס נישט - אבער קיין מעשים טובים איז דאס אויך נישט בהכרח. וואו קומסטו אן מיט דעם? א מענטש וואס הערט א גאנצן טאג מוזיק און באשעפטיגט זיך מיט קלאסישע מוזיק און פארשידענע ניגונים - קען זיין אז מ'וועט נישט געפונען דערין עפעס שלעכטס, אבער אויך נישט קיין גוטע זאך בהכרח. ביסטו דען דורך דעם געווארן שטארקער אין תורה, אין יראת שמים, אין עבודת השם, אין דעם תכלית פונעם מענטש אויף דער וועלט? און כאטש אז דאס קען געבן א רואיגקייט, און דאס איז וויכטיג, ווייל אפטמאל זענען מענטשן אומרואיג און דארפן אביסל מוזיק זיך אפצורוען - איז אבער זיין גדר אז ס'פאסט נישט פאר א קלוגן מענטש זיך צו באשעפטיגן דערמיט נאר אין זעלטענע צייטן: ווען ער איז מיד, ווען ער דארף מנוחה, אדער ווען ער געפונט זיך אין א פארביטערטן אדער דעפרעסיוון מצב און וויל זיך אביסל אויפמונטערן. און דאך קען מען דאס נישט אנרופן קיין פאזיטיווע זאך בהכרח. און גיט אכט: דא רעדט מען נישט פון קיין שמחה של מצוה, ווי לערנען תורה אדער משמח זיין א חתן וכלה, וואס דאס זענען זיכער פאזיטיוו, נאר פון א סתם'דיגע שמחה.
און אן אינטערעסאנטע זאך האט מען געפונען בנוגע מוזיק: מען האט געגעבן פאר תלמידים אין א שולע צו הערן ביי א שיעור פארשידענע סארטן מוזיק, פאר איין גרופע טראנס און שווערע קלאפעדיגע ריטמען, און פאר דער צווייטער גרופע קלאסישע מוזיק. די חילוקים האט מען באלד געזען ביי דער הפסקה נאכן שיעור: די ערשטע גרופע איז געווען מער ווילד און אומגעדולדיג, און די צווייטע פיל מער בארואיגט. דאס הייסט, מוזיק האט אן השפעה, און זי קען אויך משפיע זיין אויף א שלעכטן אופן. מען טאר נישט מיינען אז יעדע מוזיק ברענגט רואיגקייט; אמאל איז עס פונקט פארקערט, און די מוזיק ברענגט צו א משוגעת און א שיכרות החושים און ארויסגיין פון קאנטראל, און דעמאלט אדרבה - איז דאס א קלקול און א היזק.
לויט דעם יסוד קען מען פארשטיין דעם פסוק: "לשחוק אמרתי מהולל" - געלעכטער איז אויסגעמישט און שלעכט, פון די שלילי'דיגע זאכן. אבער שמחה - איז זי שלעכט אדער גוט? אויף שמחה, ווי די שמחה פון כלי זמר און ענליכעס, קען איך נישט זאגן אז זי איז שלעכט און איך קען נישט זאגן אז זי איז גוט. נאר וואס דען? מען דארף זען "מה זו עושה". לאמיר זען וואס די שמחה שאפט און וואו זי פירט. א מענטש וואס פון שמחה גייט ער לערנען, טוט א מצוה, טוט א חסד פאר יענעם - האט אים די שמחה געברענגט צו עפעס פאזיטיוו. א מענטש וואס פון שמחה ווערט ער נאכגעשלעפט נאך תאוות און תענוגים - האט אים די שמחה געברענגט צו עפעס שלילי. אויב די שמחה פירט צו א גוטער זאך, ווייס איך אז זי איז פאזיטיוו; און אויב זי פירט צום שלעכטן, ווייס איך אז זי איז שלילי. אזוי ברענגט דער מעם לועז בשם דעם קול יעקב.
נאר ער לייגט צו, אנדערש ווי דער קול אפרים, אז אויך ביי שחוק איז זייער מעגליך אז ס'זאל זיין א פאזיטיוו געלעכטער, ווייל "מהולל" קען מען אויך טייטשן אין באדייט פון געלויבט און משובח, נישט נאר א לשון פון אויסמישונג און קלקול. אויך אויף שחוק דארף מען פרעגן: וואוהין האט עס דיך געפירט? אויב דאס געלעכטער ברענגט צו חכמה און רוח הקודש - איז עס משובח, איז עס מהולל; און אויב דאס ברענגט צו קלות ראש - איז עס פארמישט און שלעכט. און אזוי אויך ביי שמחה, דארף מען זען "מה זו עושה", צי אירע רעזולטאטן זענען גוטע צי שלעכטע, און לויט דעם וועלן מיר וויסן צי די שמחה איז א גוטע אדער א שלילי'דיגע.
און די זאך ווערט אויך מרומז אין דעם וואס שלמה זאגט ווייטער "ושבח אני את השמחה" - "השמחה" מיט א ה"א הידיעה, וואס דאס איז די שמחה פון א חתונה, וואס אויף איר זענען געזאגט געווארן פינף לשונות פון שמחה: "קול ששון וקול שמחה, קול חתן וקול כלה, קול מצהלות חתנים מחופתם ונערים ממשתה נגינתם". און בדרך צחות: פאליטיקאנטן האבן דאך זייער ליב צו קומען צו א חתונה. פארוואס? ווייל חז"ל זאגן אז דער וואס איז משמח חתן וכלה איז זוכה צו פינף קולות (שטימען) - קלויבט ער צונויף פינף שטימען פון דא און פינף שטימען פון דארט. עכ"פ, דאס זענען די קולות פון שמחה וואס דאס איז די פאזיטיווע שמחה.
דער מעם לועז ברענגט בשם חמדת ישראל נאך א ביאור, אז די דברים זענען געזאגט געווארן בנוגע מלכות. עס זענען דא וואס טייטשן "אנסכה" מלשון נסיך, דאס הייסט: איך האב געזאגט איך וועל קעניגן און זיין א נסיך מתוך שמחה. אבער נאכדעם האב איך געזאגט "לשחוק אמרתי מהולל ולשמחה מה זו עושה" - וואס פארא שמחה קען דער מלך האבן ווען ער זעט די צרות פון זיין פאלק? א מלך וואס ווייסט באמת וואס זיין תפקיד איז, קען נישט זיין שש ושמח ווען ער זעט דעם מצב פונעם עם. אזוי ווי רבן גמליאל האט געזאגט פאר בן גודגדא און בן חסמא, ווען ער האט זיי געוואלט אויפנעמען פאר ראשי ישיבה און זיי האבן נישט געוואלט: "וכי שררה אני נותן לכם? עבדות אני נותן לכם" - מיינט איר דען אז איך גיב אייך שררה? אן עבדות גיב איך אייך! א מלך וואס ווייסט זיין תפקיד פארשטייט אז מען האט אים נישט ממנה געווען צו געניסן, נאר צו דאגנ'ען פארן פאלק, און ווען ער פארשטייט דאס ווי עס דארף צו זיין טראכט ער שוין נישט וויאזוי צו נעמען פאר זיך הנאות און תענוגי עולם הזה. און אזוי האט מען געזאגט צו רחבעם דעם זון פון שלמה: "אם היום תהיה עבד לעם הזה" - און זיכער האבן זיי מקבל געווען די הנהגה פון שלמה המלך. ס'איז נישטא קיין פלאץ פאר "אנסכה בשמחה" אלס מלך; דו ביסט געקומען צו יארן פון הארעוואניע לטובת דעם פאלק, נישט צו יארן פון פארגעניגנס און לוקסוס, און אזא מלך טוט זיכער נישט וואס עס ליגט אויף אים.
תַּרְתִּי בְלִבִּי לִמְשׁוֹךְ בַּיַּיִן אֶת־בְּשָׂרִי וְלִבִּי נֹהֵג בַּחָכְמָה וְלֶאֱחֹז בְּסִכְלוּת עַד אֲשֶׁר־אֶרְאֶה אֵי־זֶה טוֹב לִבְנֵי הָאָדָם אֲשֶׁר יַעֲשׂוּ תַּחַת הַשָּׁמַיִם מִסְפַּר יְמֵי חַיֵּיהֶם׃ - איך האב אויסגעפארשט אין מיין הארץ צו ציען מיין לייב מיט וויין, בשעת מיין הארץ פירט זיך מיט חכמה, און אנצוהאלטן אין נארישקייט, ביז איך וועל זען וואס איז גוט פאר די בני אדם וואס זיי זאלן טון אונטערן הימל די צאל פון די טעג פון זייער לעבן.
רש"י ערקלערט: איך בין צוריקגעגאנגען זוכן אין מיין הארץ אנצוהאלטן אין זיי אלע. איך האב געזען אז חכמה אליין קען גורם זיין א היזק, און איך האב געזען אז הוללות און שמחה אליין ברענגען א היזק - "לשחוק אמרתי מהולל, ולשמחה מה זו עושה". אויב אזוי, וואס דען? א שילוב, סיי דאס און סיי דאס: איך וועל זיך אנכאפן סיי אין חכמה און סיי אביסל אין שמחה, ווייל אין יעדן איינעם באזונדער האט שלמה נישט געפונען קיין תכלית. "תרתי בלבי להחזיק בכולם" - אין משתה, אין חכמה און אין סכלות. "למשוך ביין את בשרי" - צו פארגעניגן מיין פלייש מיט א משתה היין, און יעדע סעודה פון עונג ווערט אנגערופן נאכן וויין, און די כוונה איז אויף אלע הנאות פון עסן און טרינקען. "ולבי נוהג בחכמה" - אפילו מיין קערפער ווערט געצויגן צום וויין, פירט זיך מיין הארץ מיט חכמה זיך אנצוהאלטן אין דער תורה; מיינט נישט אז איך בין נאכגעלאפן די תאוות, אין מיין קאפ בין איך נאך אלץ פארטיפט אין דער תורה, און פונעם גוף וועגן גיב איך אים די ענינים פון דער וועלט.
און וואס מיינט "ולאחוז בסכלות"? ערקלערט רש"י אז די כוונה איז נישט צו אמת'ע נארישקייט, נאר צו סכלות אויף אן אופן וואס איז יחסי צום שכל. עס זענען פאראן מצוות וואס זענען כביכול ווי סכלות, און עס זענען פאראן מצוות וואס זענען חכמה: די מצוות וואס הייסן חכמה זענען די וואס מען פארשטייט מיטן שכל, און די מצוות וואס זענען ווי סכלות זענען די וואס מיר זענען אומוויסנד אין זיי און מיר פארשטייען זיי נישט - ווי שעטנז, ווי פרה אדומה. האב איך געזאגט אז איך וועל זיך אויך אנכאפן אין די מצוות וואס זעען אויס ווי סכלות, וואס דער שטן און די אומות העולם קריטיקירן דערויף, און אויך אין חכמה. און ווי קהלת זאגט ווייטער אין פרק ז': "טוב אשר תאחוז בזה וגם מזה אל תנח ידך". איך וועל אלעס טון און מקיים זיין, און אלעס מתוך משתה ושמחה, אן דעם וואס איינס זאל קומען אויפן חשבון פונעם צווייטן.
דער אבן עזרא דערקלערט אויף אן ענליכן אופן: ווען איך האב געזען אז חכמה אליין געבערט ווייטאג, און דער שחוק אליין ברענגט נישט קיין נוצן, האב איך געזאגט צו פארבינדן צווישן זיי. נאר דער אבן עזרא לייגט צו: "וכל זה עד שיורה איזה דרך הטוב". דאס הייסט, דאס אלעס איז א מהלך פון חקירה - אנכאפן פון דעם און פון יענעם, און צוביסלעך וועל איך מצליח זיין צו שטיין אויפן דרך האמת: וואס איז דער ריכטיגער וועג, וואס איז דער פאסיגער דרך אין וועלכן מען דארף זיך מדבק זיין.
דער אמרי שפר מסביר אז דא רעכנט שלמה אויס זיינע ענינים פון הנאות און תענוגים, און הייבט אן מיט יין. יין נעמט אריין אלע פנימיות'דיגע תענוגים, ווייל עס שטארקט דעם גוף; און ווען א מענטש נעמט דעם יין אין אומפאסיגע מאסן, אדרבה, קומט ער דערמיט צו א קלקול. דערפאר "ולבי נוהג בחכמה ולאחוז בסכלות": ווען איך האב אנגעכאפט אין סכלות, וואס דאס זענען די אינעווייניגסטע הנאות בכלליות, בין איך נישט נאכגעגאנגען מיינע אויגן, נאר איך האב געגעבן פאר מיין הארץ צו משגיח זיין און צו טאן די זאכן אויפן ריכטיגן אופן און אין די פאסיגע מאסן. וואס דען, זיך צו פארנעמען בלויז מיט עניני סכלות אליין - ווער מיינט דען באמת אז דאס איז די תכלית פונעם מענטש? צי איז דען פאר דעם באשאפן געווארן דער מענטש, בלויז צו טרינקען וויין און זיך אפגעבן מיט גשמיות און ארציות? נאר איך האב געוואלט בלויז "לאחוז", זיך אנכאפן אין סכלות.
און וואס איז "לאחוז"? אזוי ווי א מענטש וואס גייט אריבער א בריק, וואס דארף זיך אנכאפן אין עפעס - כאפט ער זיך אן אינעם מעקה כדי אריבערצוגיין אן צו פאלן. דאס איז דער גדר פון "לאחוז בסכלות": ווען מיין שטרעבונג און ציל איז צו דערגרייכן צו רוחניות, האב איך זיך אנגעכאפט אויך אין סכלות אלס א צוגעגעבענע זאך, אלס א הילף און א מסייע פאר עבודת השם. און דאס איז "עד אשר אראה אי זה טוב לבני האדם" - איך האב אוועקגעגעבן מיין הארץ צו זוכן אין אלע וועגן פון דער וועלט ביז איך וועל זען וואס איז די פאסיגע זאך, וואס איז די זאך וואס וועט ברענגען נוצן פאר בני אדם במשך אלע טעג פון זייער לעבן און וועט זיי דערנענטערן צו דער ריכטיגער עבודה און צום פאסיגן דרך.
און ער מאכט א משל צו דעם: א מענטש וואס קלייבט צונויף פון זיין פאלק איינער פון הונדערט צו זיין מיליטער, און שטעלט זיי צו דינען פאר אים זעקס יאר. וועט דען איינער מיינען צו פרעגן פארוואס ער האט געדארפט האבן די אלע הונדערטער טויזנטער מענטשן, און ענטפערן אז ער האט זיי געוואלט מפרנס זיין זעקס יאר? עס איז דאך פאר אונז אלעמען קלאר אז דער ציל איז זיי צו לערנען די דרכים פון מלחמה און זיי אנצווייזן וויאזוי זיך צו באשיצן ווען עס ברעכט חלילה אויס א מלחמה, און זייערע גאנצע הוצאות המחיה קומען נאר כדי זיי זאלן קענען ווייטער דינען אין זיין מיליטער און מלחמה האלטן פאר אים. אזוי זאגט שלמה: דער הקדוש ברוך הוא ברענגט דעם מענטש אהער אויף א באגרענעצטער צייט - "מספר ימי חייהם" - און פאר וואס? כדי מיר זאלן עסן און טרינקען? דאס איז פונקט ווי מען זאל טראכטן אז מען האט צוזאמגענומען דאס מיליטער כדי איינצושטעלן פאר זיי קאנטינעס און עס-זאלן. די קאנטינעס און עס-זאלן זענען נאר געמאכט כדי דער סאלדאט זאל קענען ווייטער קעמפן ווי עס באדארף צו זיין, אבער נישט דאס איז די תכלית. אזוי אויך דא: די ענינים פון עולם הזה, דאס עסן און טרינקען, זענען בלויז כדי אויסצוהאלטן דעם מענטש דא. מען האט נישט באשאפן דעם מענטש אויף זיבעציג יאר כדי אים אנצופאסען און אנצוטרינקען און דערנאך אים צוצונעמען - דאס איז זיכער נישט קיין תכלית. און דערפאר "תרתי" כדי צו זען און פארשטיין וואס איז די תכלית, "אי זה טוב לבני האדם אשר יעשו תחת השמים מספר ימי חייהם": וויבאלד זייערע טעג זענען געציילטע, איז א סימן אז מען דארף עפעס אויפטון אין לעבן, און וואס איז דער ריכטיגער וועג אנטפולן דאס לעבן מיט א פאסיגן אינהאלט.
דער קול אפרים מסביר "תרתי בלבי" - מען דארף נאכזוכן אלע שאלות און אלץ וואס מען האט דערין דורכגעשמועסט צוזאמען. און אינעם דיוק הלשון ערקלערט ער: "נוהג בחכמה" - די חכמה דארף מען פירן, דאס הייסט איר לאזן זיך פארברייטערן און אויסברעכן די גרעניצן. אבער "לאחוז בסכלות" - סכלות איז פון די סארט זאכן וואס מען דארף אנכאפן, זיי האלטן פעסט און נישט ערלויבן צו ווילדעווען און איבערטרעטן גרעניצן. דאס הייסט, אפילו אויב א מענטש דארף אביסל זאכן פון סכלות, פאר ענינים פון הנאות און גשמיות אויף דער וועלט, דארף מען אפהיטן די פאסיגע גרעניצן און וויסן וואס איז דער געהעריגער דרך. ווייל אויב נישט, ווען מען ציט זיך צופיל נאכדעם, איז עס ווי א בן סורר ומורה: אויב מען שטעלט אים נישט אפ ווען ער איז נאך קליין, קומט מען דערנאך צו א מצב וואס די זאכן גייען ארויס פון קאנטראל. אין חכמה - פיר, לאז עס דורכברעכן גרעניצן; און אין סכלות - כאפ אן, האלט עס שטארק און לאז עס נישט אויסברעכן און ארויסגיין פון זיין גרעניץ, כדי מען זאל נישט צוקומען צו א מצב וואס זי וועט הערשן איבער דיר.
אין די ערשטע דריי פסוקים פונעם קאפיטל הייבט שלמה אן דעם מעשה'דיגן בירור פון דער תכלית החיים. "אמרתי אני בלבי" לערנט אונז פון פריער אז עס רעדט זיך פון אן אויסדרוק וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס נישט ריכטיג: א פרואוו צו אנטלויפן פונעם ווייטאג פונעם דעת אריין אינעם משתה און שמחה, וואס זיין סוף איז "והנה גם הוא הבל", ווי מיר האבן געזען ביי בלשצר און ביים דור המבול. "לשחוק אמרתי מהולל" - דאס געלעכטער, דאס אויסערליכע און ליידיגע, איז הוללות און משוגעת און פון פאראויס פארמישט, ווי דער שחוק פון די אומות העולם אין די טעאטערס און צירקוסן, און זייער שמחה איז נישט אונזער שמחה. "ולשמחה מה זו עושה" - די שמחה אליין משפט'ט מען לויט איר תוצאה: אויב זי פירט צו תורה, צו מצוה און צו חסד - איז זי פאזיטיוו; און אויב זי פירט צו תאוה - איז זי נעגאטיוו. און פונעם מעשה פון אלישבע בת עמינדב האבן מיר געלערנט נישט איבערצוטרייבן מיט שמחה און זיך נישט איילן זיך מצער צו זיין, ווייל כל דעביד רחמנא לטב עביד. און צום סוף "תרתי בלבי": דער פרואוו צו פארבינדן אלעס צוזאמען, ווען דאס הארץ פירט מיט חכמה און די האנט כאפט זיך אן אין סכלות - נישט אלס א תכלית נאר ווי דער מעקה פונעם בריק און ווי די קאנטינע פונעם סאלדאט, וועגן וואס האלטן אויס דעם מענטש אויף זיין וועג צו זיין אמת'ע תכלית אין דער צאל פון זיינע ימי חייו.