דער הונדערט איין און ניינציגסטער "חדר" אין דעם היכל פון היום־יום.
זונטיג 3 סיון, 47 לעומר, 5703.
שיעורים: חומש, מען הייבט אן א נייע סדרה, נשא, ערשטע פרשה מיט פירוש רש"י.
תהילים, 3 אין חודש, פון קאפיטל י"ח ביז קאפיטל כ"ב אריינגערעכנט.
תניא, אין דעם טאג הייבט מען אן פרק נ"ג פון דעם ערשטן ווארט "והנה". דער שיעור ענדיגט זיך אויף זייט 148 ביי די ווערטער "ליודעי ח"ן". דער טעגליכער שיעור האט צוויי טיילן: אן הנהגה און א פתגם.
ווי אן הקדמה צו דער הנהגה וועלן מיר מקדים זיין, אז ס'איז באקאנט דער לשון וואס ווערט געזאגט אויף די תלמידים פון רבי עקיבא, אז צווישן פסח און עצרת - צווישן פסח און חג השבועות - זענען געשטארבן אין איין צייט אפשניט פיר און צוואנציג טויזנט תלמידים. אין וועלכע צייט אפשניט איז דאס געווען? אין שולחן ערוך זענען דא צוויי דעות דערין. סיי ווי אזוי רעדט מען פון דריי און דרייסיג טעג, און די פראגע איז וועלכע טעג פון ספירת העומר זענען זיי. עס איז דא א דעה אז דאס זענען די ערשטע 33 טעג, פון נאך פסח ביז ל"ג בעומר, און ס'איז דא א דעה אז דאס זענען די לעצטע 33 טעג, פון 2 אייר ביז ערב חג השבועות.
לויט דער צווייטער דעה, אז דער אבלות ציט זיך פון 2 אייר ביז ערב חג השבועות, שטייט אין שולחן ערוך אז עס זענען דא וואס פירן זיך צו שערן זיך שוין אין די דריי ימי הגבלה, כאטש לכאורה האלט מען נאך אינמיטן די דריי און דרייסיג טעג. פארוואס? ווייל לויט דעם דעה לייגט מען צו אויך 1 אייר, און אין דעם ערשטן טאג פון די דריי ימי הגבלה דינט "מקצת היום ככולו" (א טייל פונעם טאג איז ווי דער גאנצער טאג) אנצופילן דעם מנין, קומט אויס אז אין די דריי ימי הגבלה מעג מען זיך שוין שערן.
אויף דעם זאגט דער טעגליכער פתגם אין דעם ערשטן טייל: "כשהסתפרו בימי ההגבלה קודם ערב חג השבועות - לא היתה רוח כ"ק אאמו"ר [הרש"ב] נוחה מזה" (ווען מ'האט זיך געשוירן אין די ימי הגבלה פאר ערב חג השבועות - איז דער רוח פון כ"ק אדמו"ר דער טאטע [דער רבי רש"ב] נישט געווען צופרידן דערפון). די וואס האבן זיך געפירט צו שערן זיך נישט ממש ערב שבועות נאר האבן עס פריער געטאן אין די צוויי טעג בעפאר, פון אנהויב פון די דריי ימי הגבלה - איז דער רוח פונעם רבי'ן רש"ב נישט געווען צופרידן פון דעם וואס מען מאכט גרינגער און מ'שערט זיך שוין אין די דריי ימי הגבלה, נאר ער האט געהאלטן אז מ'קען זיך שערן נאר ערב חג השבועות.
און פארשטייט זיך, אויב עס קומט אויס א קביעות אז ערב חג השבועות געפאלט אום שבת - דאס הייסט ווען חג השבועות געפאלט זונטיג - דעמאלט אין יענעם יאר קען מען זיך שערן שוין דעם פרייטיג בעפאר, לכבוד שבת, ווייל מען קען זיך דאך נישט שערן אין ערב יום טוב אליין וויבאלד עס איז שבת. אבער אין א געווענליכן יאר, ווען ערב חג השבועות געפאלט אין א וואכן טאג, נאר ערב חג השבועות אליין קען מען זיך שערן.
און יעצט וועלן מיר לערנען דעם טעגליכן פתגם, וואס זיין המשך איז דער פתגם פון 4 סיון, פון מארגן. זיין מקור איז אין א בריוו וואס דער רבי ריי"צ האט געשריבן אין 25 אייר 5700, געווענדעט צו די תלמידי הישיבות אין אמעריקע און קאנאדע. אין דעם בריוו, וואס איז א ביסל א לאנגער, שרייבט דער רבי ריי"צ אז יעדער יום טוב פון די ימים טובים פונעם יאר רופט זיך א "מועד" - מצד דעם זמן - אז ביי יעדן יום טוב וואס מיר קומען אן דערצו, שיינט אין דער וועלט צוריק דער זעלבער אלוקות'דיגער אור וואס האט געשיינט אין דער וועלט דעם ערשטן מאל, ווען די זאך האט פאסירט, ממש אין דעם זעלבן מועד פונקט ווי עס איז געווען דעם ערשטן מאל. און אזוי איז בנוגע צו אלע ימים טובים.
דערנאך גייט דער רבי ריי"צ אריבער צו ערקלערן דעם ספעציעלן ענין פון חג השבועות, און די ספעציעלע ראלע פון די תלמידים אין צוזאמענהאנג מיט חג השבועות אין לימוד התורה. און בהמשך צו דעם ברענגט ער די אינטערעסאנטע נקודה, אז דער פולער זאץ, ווי געזאגט, די העלפט דערשיינט היינט און די העלפט מארגן. מיר וועלן היינט מעיין זיין אין דעם ערשטן טייל פונעם פתגם.
מיר וועלן לייענען דעם לשון: "המעיין בשיטת תוס' ד"ה תורה שבת פ"ט, א'" - ווער עס איז מעיין אין דער שיטת התוספות אין מסכת שבת, דף פ"ט עמוד א'. וואס זאגט דארט דער תוספות? מיר וועלן מעיין זיין אין דעם לשון פון דער גמרא און תוספות, און דעמאלט וועלן מיר קענען פארשטיין וואס דער פתגם זאגט.
די גמרא אין מסכת שבת דף פ"ט שילדערט די גאנצע סוגיא ארום מתן תורה - דער וויכוח וואס עס איז געווען מיט די מלאכים און משה רבינו פאר מתן תורה, און דער גאנצער פראצעס. דערנאך זאגט די גמרא, אז רבי יהושע בן לוי האט געזאגט: ווען משה איז אראפגעקומען פון אויבן, נאך דעם וואס ער האט באקומען די תורה, "בא שטן ואמר לפניו: ריבונו של עולם, תורה היכן היא?" - דער שטן קומט און פרעגט: "וואס איז געשען? די תורה איז פארשוואונדן געווארן? וואו געפינט זי זיך?". און דער קדוש-ברוך-הוא ענטפערט אים אז ער האט זי געגעבן אויף דער ערד, און ער איז געגאנגען זוכן די תורה.
אויף די ווערטער - "תורה היכן היא?", וואס דער שטן פרעגט וואו די תורה איז פארשוואונדן געווארן - איז דא א קורצער און אינטערעסאנטער תוספות. דער תוספות פרעגט: וויאזוי פרעגט דער שטן וואו די תורה איז? האט ער דען נישט געוואוסט אז עס איז געווען מתן תורה? די גאנצע וועלט האט דאך געזען און געפילט אז עפעס איז געווען, און דער שטן קומט אן נאך פערציג טעג, ווען משה רבינו קומט אראפ, און פרעגט "וואו איז די תורה פארשוואונדן געווארן?" - ווייסט ער דען נישט אז עס איז דא עפעס געווען?
ענטפערט דער תוספות, אז דער קדוש-ברוך-הוא האט בשעת מתן תורה "מטריד" געווען דעם מלאך המות - פארמישט אים און אים פארטריבן כדי ער זאל נישט באמערקן וואס עס קומט פאר. פארוואס? ווייל דער שטן קען קטרג'ן און זאגן: "דו גיבסט א תורה פאר א פאלק וואס פערציג טעג שפעטער וועלן זיי מאכן דעם עגל?" - און דער שטן איז דאך דער מלאך המות. דעריבער האט דער קדוש-ברוך-הוא באשלאסן צו געבן די תורה אויף אן אופן אז דער שטן זאל נישט באמערקן אז זי איז געגעבן געווארן, און דעריבער פרעגט ער פלוצלינג נאך פערציג טעג "וואו איז די תורה פארשוואונדן געווארן?", ווייל די גרויסע געשעעניש איז אים באהאלטן געבליבן. אזוי זאגט דער תוספות.
אויף דעם זאגט אין פתגם דער רבי ריי"צ: "המעיין בשיטת תוס' תורה יבין אשר חג השבועות הוא זמן עת רצון למעלה". נישט נאר דעם ערשטן מאל, ווען די תורה איז געגעבן געווארן, האט דער קדוש-ברוך-הוא באהאלטן די זאך פונעם שטן און דער שטן איז פארשוואונדן געווארן אין יענעם טאג, נאר דערפון וועט דער מעיין "יבין שחה"ש הוא זמן עת רצון למעלה, והשי"ת מטריד את המקטרג על עם ישראל" (פארשטיין אז חג השבועות איז א זמן פון עת רצון אויבן, און דער אויבערשטער איז מטריד דעם מקטרג אויף כלל ישראל) אז יעדעס יאר באזונדער, ווען חג השבועות קומט אן, איז דאס אן עת רצון. וויבאלד די מועדים חזר'ן זיך איבער יעדעס מאל, טרייבט דער השם יתברך אוועק דעם מקטרג אויף כלל ישראל יעדעס יאר, און אום חג השבועות האט נישט דער מקטרג קיין מעגליכקייט צו קטרג'ן. "כדוגמת הטרדתו בשעת התקיעות דראש השנה" - פונקט ווי בשעת די תקיעות קען דער שטן נישט קטרג'ן, און אזוי אויך אינעם הייליגן טאג, יום כיפור; אזוי אויך האט חג השבועות די זעלבע גרויסע מעלה.
אין דעם צוזאמענהאנג איז דא אן אינטערעסאנטער ביאור וואס דער רבי רש"ב האט געזאגט אום שבת פרשת במדבר 5655. דער רבי רש"ב האט געפרעגט: עס שטייט אז פון אלע טעג פונעם יאר איז דא איין טאג וואס דער שטן קטרג'ט נישט דערין - יום כיפור; און פון דא קומט אויס אז ס'איז דא נאך אזא טאג, חג השבועות, אויב אזוי פארוואס ווערט דאס נישט אריינגערעכנט אין דער רשימה פון די טעג? און דער רבי רש"ב ערקלערט דעם תמצית פונעם ענין: אום יום כיפור קטרג'ט נישט דער שטן וועגן דער מעלה פונעם טאג - א באגריף וואס ווערט אנגערופן "עיצומו של יום", די קדושה פון דעם טאג - דער טאג אליין מאכט אז ער זאל נישט קטרג'ן. אבער אום חג השבועות איז דאס נישט צוליב דער מעלה פונעם טאג, נאר צוליב דער מעלה פון די עבודה פון די אידן וואס האבן מקבל געווען די תורה; זייער עבודה איז די וואס מאכט אז עס זאל נישט זיין קיין קטרוג. דערפאר, ווען מען דערמאנט איין טאג אין יאר מצד דעם טאג אליין, איז דאס יום כיפור. למעשה פאסירט די זאך אויך אין אן אנדערן טאג, אבער נישט מצד דער מעלה פונעם טאג, נאר מצד דעם וואס עס זענען דא דא אידן וואס מען האט זיי געגעבן די תורה און זיי האבן עס מקבל געווען - און דאס איז דער גורם אז ער זאל נישט קטרג'ן.
מיר וועלן דא צולייגן אן אינטערעסאנטע נקודה אינעם דיוק הלשון. לכאורה, צו זען וואס דער תוספות וואס מיר האבן ציטירט זאגט, פעלט זיך נישט אויס "צו מעיין זיין", נאר פשוט צו לייענען זיינע רייד; ווייל דער תוספות זאגט דאס מיט גאנץ פשוטע ווערטער - אז דער קדוש-ברוך-הוא האט מטריד געווען דעם מלאך המות אז ער זאל נישט קטרג'ן. אויב אזוי, פארוואס נוצט דער רבי ריי"צ דעם לשון "המעיין"? וואס איז דא מעיין צו זיין? ס'איז גענוג צו לייענען וואס עס שטייט געשריבן. און נאך א זאך: מען דארף מעיין זיין וואס איז פשט "בשיטת תוספות" - דער לשון "שיטת תוספות" באדייט אז עס איז דא איינער וואס האלט אנדערש אין דעם ענין, און דאס איז די שיטת התוספות; דען וויפיל שיטות זענען דא דא, און פארוואס דארף מען מעיין זיין דווקא אין תוספות?
נאר ווען מען איז מעיין, זעט מען אז דער מהרש"א פרעגט אויפן תוספות. וואס פרעגט ער? אז איין שטיקל פריער אין דער גמרא איז דא א לאנגע שילדערונג, אז משה רבינו איז ארויפגעגאנגען אויבן און די מלאכים פרעגן אים וואס טוט ער דארט, און ער ענטפערט אז ער איז געקומען מקבל זיין די תורה, און דער גאנצער שמועס ארום זייער פארלאנג פאר דער תורה. און צום סוף פון דער שילדערונג שטייט אז די מלאכים האבן געגעבן פאר משה רבינו מתנות, און נישט נאר דאס, נאר די גמרא פירט אויס אז אפילו דער מלאך המות האט אים איבערגעגעבן א מתנה - דעם סוד פון קטורת. קומט אויס אז דער מלאך המות ווייסט אז משה רבינו געפינט זיך דארט און גייט מקבל זיין די תורה, און ער גיט אים אפילו מתנות; אויב אזוי, וויאזוי ערקלערט דער תוספות עטליכע שורות נאכדעם אז דער מלאך המות האט בכלל נישט געוואוסט דערפון, און ער פרעגט מיט תמימות "וואו איז די תורה?". דערפאר דערווייטערט דער מהרש"א דעם תוספות און זאגט אז מען קען נישט ערקלערן דעם ענין וויאזוי דער תוספות האט ערקלערט.
די קשיא פון מהרש"א איז א געוואלדיגע קשיא. אויב אזוי לאמיר זיך צוריקקערן צום תוספות: וויאזוי זאגט דער תוספות אזא זאך, בעת עס איז דא אן אפענע גמרא פריער אז די זאך איז נישט אזוי? מען דארף מעיין זיין אין דער שיטת התוספות, אריינקוקן און פארשטיין און טאקע טרעפן אן ענטפער אויף דער קשיא פון מהרש"א, כדי צו פארשטיין וואס איז זיין שיטה. און אפשר קען מען זאגן, אז דער שטן האט לכתחילה מסכים געווען און האט אפילו געגעבן א מתנה, אבער נאכדעם האט ער זיך איבערגעדרייט און באשלאסן אז ער וויל נישט, און ער האט זיך געשטעלט שטערן; און כדי ער זאל נישט שטערן, האט דער קדוש-ברוך-הוא אים מטריד געווען. קומט אויס אז דער תוספות גייט לויט זיין שיטה, אז ס'איז טאקע געווען א נויט צו מטריד זיין דעם שטן. דער פאקט וואס א טאג פריער, צי עטליכע מינוט פריער, האט ער מסכים געווען - זאגט נישט גארנישט אויף דעם קומענדיגן מאמענט, אין וועלכן עס איז ביי אים געווארן אן ענין פון שטערן. און עס קומט אויס אז די שיטת התוספות, ווען מען איז מעיין דערין, איז קאנסעקווענט אין דעם אז דאס איז א ספעציעלער טאג, אין וואס דער קדוש-ברוך-הוא האט מטריד געווען דעם מלאך המות.