מיר האַלטן אין דעם זיבן און פערציקסטן שיעור אין דער שלשלת היחס צו די תולדות פון דעם רבי'נס לעבן, אין דעם זיבעטן טייל. היינט לייענען מיר די יאָרן תרצ"ה און תרצ"ו.
דאָס יאָר "תרצ"ה" ערשטער זאַץ: "אויף חודש תשרי פאָרט ער צו כבוד קדושת זײַן שווער אין ווארשא". די זאַכן האָט דער רבי אַליין דערציילט אין דער התוועדות פון שבת בראשית תשי"ז, ווי געדרוקט אין תורת מנחם. דער רבי דערציילט דאָרט, אַז אין דעם יאָר, תרצ"ה, איז דער רבי הריי"צ געווען חודש תשרי אין ווארשא, און אויך ער האָט געהאַט די געלעגנהייט צו זײַן דעם גאַנצן חודש בײַ זײַן שווער אין ווארשא. דער רבי דערציילט אויך עטלעכע מנהגים וואָס ער האָט דעמאָלט געזען בײַ דעם רבי'ן הריי"צ, ער דערקלערט זיי און באַציט זיך צו זיי.
ווײַטער: "אין סוף חודש מרחשון פאָרט ער בשליחות פון כבוד קדושת זײַן שווער צו מנחם זײַן דעם גורער רבי'ן רבי אברהם מרדכי אלתר - דער בעל "אמרי אמת"". אין יענעם יאָר, כ' מרחשון תרצ"ה, איז ניפטר געוואָרן דער זון פון דעם גורער רבי'ן, רבי יצחק, דער זון פון רבי אברהם מרדכי אלטער, און דעמאָלט האָט דער רבי הריי"צ געשיקט דעם רבי'ן בשליחותו צו מנחם זײַן דעם גורער רבי'ן. דער רבי אַליין האָט אַמאָל דערציילט, אַז ער האָט געפרוּווט זיך אויסדרייען פון דער שליחות - ווײַל בדרך כלל האָט ער נישט אָנטייל גענומען אין שיחות פון רבנים און האָט זיך נישט אַרויסגעשטעלט בײַ אַזעלכע געלעגנהייטן - אָבער עס איז נישט געווען קיין ברירה, און ער האָט אויסגעפירט די שליחות און איז אַהין געפאָרן.
דער ווײַטערדיקער פרט: "פאָרט קיין פערטעלדסדארף (אצל וויען [די שטאָט וויען]) צו באַזוכן כבוד קדושת זײַן שווער". אין יענעם יאָר, אין חודש כסלו, איז דער רבי הריי"צ געפאָרן אויף רפואישע אונטערזוכונגען אין וויען, און די דאָקטוירים האָבן באַשטימט אַז ער דאַרף רוען אין אַ קוראָרט־שטעטל נעבן וויען. און פון וואַנעט ווייסן מיר דאָס? פּונקט אין יענער צײַט איז אַרויסגעפאָרן פון רוסלאַנד דער חסיד ר' רפאל כהן, דער פאָטער פון ר' יואל כהן, וואָס איז געווען אויפן וועג קיין ארץ ישראל. ער האָט געזאָגט, אַז ערשט וויל ער זיך טרעפן מיט דעם רבי'ן הריי"צ און אַרײַנגיין צו אים אויף יחידות, און ווען ער האָט געהערט אַז דער רבי הריי"צ איז אין וויען, איז ער אַהין געפאָרן און פון דאָרט ווײַטער קיין ארץ ישראל. ער איז געפאָרן אין דעם זעלבן שטעטל, און ער באַשרײַבט אין זײַן טאָגבוך ווי ער האָט זיך דאָרט געטראָפן מיט דעם רבי'ן, און ווי דער רבי האָט אים אויפגענומען און זיך געזאָרגט פאַר אים. פון דער אויספירלעכער באַשרײַבונג דאָרט ווייסן מיר, אַז דער רבי האָט באַזוכט זײַן שווער אין יענער צײַט און אין יענעם אָרט.
די ווײַטערדיקע זאַך: "אין דער צײַט פאַרנעמט ער זיך מיטן צוגרייטן די אגרות קודש פון כ"ק זײַן שווער צום דרוק". אין יענער צײַט האָבן זיך אָנגעהויבן פאַרעפנטלעכן די אגרות קודש פון דעם רבי'ן הריי"צ, וואָס דער רבי האָט זיי רעדאַגירט. עס זײַנען נאָך נישט געווען קיין ספרים, נאָר דינע קונטרסים. למעשה, פאַר דער מלחמה האָט מען באַוויזן צו דרוקן בלויז איין קובץ, וואָס הייסט "קובץ מכתבים א'", וועגן זאָגן תהילים - בסוף ספר תהילים קומט אַ קובץ מכתבים פון דעם רבי'ן הריי"צ. דאָס איז דער ערשטער קובץ וואָס דער רבי האָט צוגעגרייט, און ער איז געדרוקט געוואָרן נאָך פאַר דער מלחמה; אָבער בפועל זײַנען געווען צוגעגרייט צום דרוק נאָך קבצים אין נאָך ענינים, און דער וואָס האָט זיך מיט זיי פאַרנומען איז געווען דער רבי.
די לעצטע זאַך וואָס ווערט דערמאָנט וועגן דעם יאָר תרצ"ה: "פאַרנעמט זיך מיטן רעדאַגירן די קובצים "התמים"". מיר האָבן שוין דערציילט דערוועגן אין די תולדות פון דעם פריערדיקן רבי'ן - דער קובץ "התמים" האָט זיך אָנגעהויבן אַרויסגעבן אין ווארשא אין תרצ"ה, און דער אָפיציעלער אַרויסגעבער איז געווען דער איגוד תלמידי הישיבות, 'את"ה'. ביז דער מלחמה זײַנען אַרויס אַכט העפטן. דער הויפט־רעדאַקטאָר איז געווען הרב זלמנוב, און ער דערציילט, אַז אין יענער צײַט איז דער רבי נישט געווען אין ווארשא נאָר אין פּאַריז, און יעדער העפט וואָס איז צוגעגרייט געוואָרן האָט מען געשיקט קיין פּאַריז פאַרן דרוקן, צו באַקומען דעם רבי'נס הסכמה. ערשט נאָכדעם וואָס דער רבי האָט אַלץ אויסגעריכטט און מסכים געווען, איז דער העפט צוריקגעקומען קיין ווארשא און איז געדרוקט געוואָרן. הייסט עס, די לעצטע הסכמה צום דרוקן די העפטן און די ספרים איז דורכגעגאַנגען דורך דעם רבי'ן. דערמיט האָבן מיר געענדיקט די באַשרײַבונג פון תרצ"ה.
"תרצ"ו - פאָרט עטלעכע מאָל צו כבוד קדושת זײַן שווער אין אטוואצק". אין יענער צײַט איז דער רבי הריי"צ אַריבערגעפאָרן קיין אטוואצק, און אויך די ישיבה תומכי תמימים איז אַהין אַריבערגעפאָרן, און דער רבי איז געפאָרן באַזוכן זײַן שווער אין אטוואצק. די תמימים וואָס זײַנען דעמאָלט געווען דערציילן, אַז זיי האָבן געבעטן דעם רבי'ן ער זאָל זיך מיט זיי פאַרברענגען און זיי פאַרהערן אין לימודים. אין איין אָרט ווערט דערציילט, אַז דער רבי הריי"צ האָט געוואָלט מאַכן דעם רבי'ן פאַר מנהל הישיבה; בפועל איז דאָס נישט אַרויסגעקומען, אָבער דער רבי איז געווען זייער אַרײַנגעטאָן אין די ענינים פון דער ישיבה.
נאָך אַ פרט וואָס שטייט דאָ געשריבן: "ווערט מיונה פאַר יו"ר הכבוד פון "קופת בחורים" (פון די ישיבות תו"ת)". "קופת בחורים" איז אַ קופה וואָס עקזיסטירט אין די ישיבות ביזן היינטיקן טאָג, און זי איז געגרינדעט געוואָרן נאָך מיטן גרינדן די ישיבה תומכי תמימים אין דער צײַט פון דעם רבי'ן הרש"ב. איר ציל איז צו העלפן די בחורים וואָס באַקומען נישט קיין געלטלעכע שטיצע פון דער ישיבה, און דאַרפן מאַנטלען, אַנצוגן און נאָך זאַכן, זײַענדיק ווײַט פון דער היים. אויף דער שטעלע פון יושב ראש הכבוד פון דער קופה איז דער רבי מיונה געוואָרן אין יענער צײַט.
די ווײַטערדיקע זאַך וואָס ווערט דאָ באַשריבן: "טרעפט זיך מיט הרב הגאון רבי שבתאי הכהן, ראפאפורט - דער בעל "שפתי כהנים"". איינער פון די תלמידים וואָס איז געווען אין אטוואצק, הרב העשל רייזמן, האָט עדות געזאָגט וועגן דער באַגעגעניש. ער דערציילט, אַז איין טאָג, בשעת אַ הפסקה אין לימודים, ווען די בחורים זײַנען געווען אין הויף, איז אָנגעקומען אין דער ישיבה דער באַרימטער גאון רבי שבתאי הכהן, ראפאפורט, פון די משפחה פון די גורער אדמו"רים, און דאָרט אין דרויסן האָט ער זיך געטראָפן מיטן רבי'ן. ער האָט אָנגעהויבן מיט אים אַ תורה־שמועס - און דער עדות באַשרײַבט פּונקט וועגן וואָסער ענין און וואָסער סוגיא זיי האָבן גערעדט - און במשך פון צוויי שעה האָבן זיי אַזוי געלערנט אין רעדן, יעדער מיטן פוס אויפן שטול, און די תלמידים זײַנען געשטאַנען אַרום זיי מיט אַ ריזיקער התפעלות פון די ענינים וואָס זײַנען דאָרט אַרויסגעקומען. צום סוף פונעם שמועס, איידער דער גאון איז אַוועקגעגאַנגען פון אָרט, האָט ער געזאָגט: "אַזאַ גדלות בײַ אַזאַ יונגן אברך, האָב איך מײַנע טעג נישט געזען".
די לעצטע זאַך וואָס קומט דאָ: "באַזוכט דעם אדמו"ר רבי אהרן מבעלזא". דער באַזוך איז נישט געווען אין בעלז; דער בעלזער רבי איז געפאָרן אין אַ קוראָרט־שטעטל זיך דאָרט אויסהיילן, און דער רבי האָט געוואָלט אים באַזוכן און זיך מיט אים באַקענען. דער רבי איז אַהין געקומען אַנאָנים, אָן אויפדעקן ווער ער איז, און ער האָט בלויז געוואָלט זען דעם צלם פון דעם צדיק. בהשגחה פרטית איז דאָרט אין יענער צײַט געווען אַ ייד פון חברון, רבי חיים שניאורסון, וואָס האָט געקענט דעם רבי'ן; ער איז געקומען פון ארץ ישראל, ער איז געווען אַ שד"ר, ער האָט געזאַמלט געלט פון דער קהילה אין חברון און איז געפאָרן קיין אייראָפּע, און ער איז צוגעקומען אין יענעם אָרט. ער האָט געזען דעם רבי'ן און דער רבי האָט אים געזען, און דער רבי האָט אים געבעטן ער זאָל גאָרנישט דערציילן, כדי מען זאָל אים נישט דערקענען.
און מען דערציילט, אַז ווען דער רבי איז צוגעגאַנגען צו דעם אדמו"ר רבי אהרן מבעלז אים צו געבן שלום עליכם, האָט דער בעלזער רבי געהאַלטן דעם רבי'נס האַנט אַ לאַנגע צײַט, און האָט געזאָגט: "אַ וואַרעמע האַנט" - אַ וואַרעמע האַנט, אַ וואַרעמע האַנט. דערנאָך האָט אים רבי חיים שניאורסון אויפגעדעקט און געזאָגט: דאָס איז דער איידעם פון דעם ליובאַוויטשער רבי'ן; און דעם בעלזער רבי'ן האָט דאָס זייער הנאה געהאַט.
עס איז ווערט צו דערגאַנצן, אַז דער רבי אַליין האָט אַמאָל אויף יחידות דערציילט דעם היינטיקן בעלזער רבי'ן וועגן זײַן באַגעגעניש מיטן בעלזער רבי'ן, און האָט זיך אויסגעדרוקט: "ראיתי צורה ללא חומר" - איך האָב געזען אַ צורה אָן אַ חומר - אַ ייד אויף וועמען מען האָט געזען רוחניות אָן אַ גוף און אָן גשמיות, ער איז געווען אין גאַנצן אַ רוחניות'דיקער מענטש. אַזוי האָט זיך דער רבי אויסגעדרוקט וועגן זײַן באַזוך בײַם בעלזער רבי'ן.