קאפיטל ג' אין דברי הימים ב' הייבט אן די מעשה פון בויען דעם בית המקדש דורך שלמה המלך. א גרויסער כלל האבן מיר אין גאנץ ספר דברי הימים, און ווי דער מלבי"ם באטאנט אויך דא: עזרא קומט נישט איבערשרייבן דאס וואס שטייט שוין אין די פריערדיגע ספרי הנביאים, אין ספר מלכים, אין ירמיהו און אין די איבעריגע ספרים, נאר ער קומט מסביר זיין פארשטעקטע ענינים, צוגעבן פרטים וואס זענען דארט נישט דערמאנט געווארן און וואס ער האט געפונען אין אנדערע ספרים, און מחדש זיין חידושים. דערפאר, ביים סיפור פונעם בית המקדש שרייבט ער נאר די זאכן וואס זענען ביי אים נתחדש געווארן, און דאס גאנצע וואס שטייט אין מלכים פרק ו' פון פסוק ד' ביז פסוק ט"ז בנוגע דאס בויען דעם בית המקדש און די יציעים - דערמאנט ער דא בכלל נישט, ווייל אין דעם איז גארנישט נתחדש געווארן. ווער עס וויל וויסן ווי אזוי דער בית המקדש איז געווען געבויט מיט אלע פרטים, זאל עפענען ספר מלכים.
וַיָּחֶל שְׁלֹמֹה לִבְנוֹת אֶת־בֵּית־יְהוָה בִּירוּשָׁלַ͏ִם בְּהַר הַמּוֹרִיָּה אֲשֶׁר נִרְאָה לְדָוִיד אָבִיהוּ אֲשֶׁר הֵכִין בִּמְקוֹם דָּוִיד בְּגֹרֶן אׇרְנָן הַיְבוּסִי׃ - און שלמה האט אנגעהויבן צו בויען דעם בית ה' אין ירושלים אויפן בארג המוריה, וואס איז נתגלה געווארן צו זיין פאטער דוד, וואס ער האט אנגעגרייט אינעם מקום דוד, אינעם שייער פון ארנן דער יבוסי.
שלמה הייבט אן צו בויען דעם בית ה' אין ירושלים אויפן הר המוריה, "אֲשֶׁר נִרְאָה לְדָוִיד אָבִיהוּ" - אויף דעם הייליגן ארט האט זיך דער הקב"ה באוויזן צו דוד'ן, און דארט איז אראפגעקומען א פייער פונעם הימל. דאס איז וואס שטייט "בְּהַר ה' יֵרָאֶה", דאס הייסט אז דארט וועט זיך דער הקב"ה באווייזן לעתיד לבוא, דארט וועט זיך די שכינה אנטפלעקן אינעם בית המקדש. דאס איז דער ארט וואו יצחק איז נתעקד געווארן, און דארט האט דוד געזען דעם מלאך ווען די מגפה האט זיך אפגעשטעלט.
"אֲשֶׁר הֵכִין בִּמְקוֹם דָּוִיד בְּגֹרֶן אׇרְנָן הַיְבוּסִי" - אויף דוד המלך ווערט געזאגט אז ער האט אויסגעגראבן די יסודות און צוגעדעקט די שיתין פונעם בית המקדש. עס זענען דא וואס זאגן אז דוד האט אפילו געבויט דעם כותל המערבי, ווייל דער כותל המערבי איז דאך נישט דער כותל פונעם בית המקדש אליין נאר דער כותל פון דער חומה וואס ארומנעמט דעם הר הבית, און דערפאר איז דער כותל המערבי נישט חרוב געווארן. און ווען דוד וואלט ווען געבויט דעם גאנצן בית המקדש, וואלט דער בית המקדש קיינמאל נישט חרוב געווארן, און דעמאלט וואלט דער הקב"ה נישט אויסגעלאזט זיין כעס אויף האלץ און שטיינער, און עס וואלט חלילה געקענט שאטן פאר כלל ישראל אליין. דעריבער האט דוד נישט געבויט דעם בית המקדש.
אויף יעדן פאל האט ער זיכער אויסגעגראבן די יסודות און צוגעדעקט די שיתין. און דאס מיינט "אֲשֶׁר הֵכִין" - אז ער האט אנגעגרייט דעם פלאץ בפועל, און געמאכט די הכנות אין די טיפענישן פון דער ערד. און פון דעמאלט אן האט דער ארט געהייסן "מקום דוד", דאס פלאץ וואס דוד האט צוגעגרייט מיטן גראבן די יסודות צום בויען דעם בית המקדש. און דער ענין איז געבויט אויף דעם וואס דוד האט געזאגט: "עַד אֶמְצָא מָקוֹם לַה'", און אזוי ווי ער האט געפונען דעם ארט אינעם גורן פון ארנן היבוסי, האט יענער פלאץ געהייסן אויף זיין נאמען. דערפאר מיינט נישט "בִּמְקוֹם דָּוִיד" אז ער האט אנגעגרייט אין דוד'ס ארט, נאר דאס איז דער נאמען פונעם פלאץ - מקום דוד.
וַיָּחֶל לִבְנוֹת בַּחֹדֶשׁ הַשֵּׁנִי בַּשֵּׁנִי בִּשְׁנַת אַרְבַּע לְמַלְכוּתוֹ׃ - און ער האט אנגעהויבן צו בויען אינעם צווייטן חודש, אינעם צווייטן, אינעם פערטן יאר פון זיין קעניגרייך.
"בַּחֹדֶשׁ הַשֵּׁנִי בַּשֵּׁנִי" - זאגט דער מלבי"ם אז דאס איז א פירוש אויף דעם וואס עס שטייט אין ספר מלכים "בַּשָּׁנָה הָרְבִיעִית... בְּחֹדֶשׁ זִו הוּא הַחֹדֶשׁ הַשֵּׁנִי לִמְלֹךְ שְׁלֹמֹה". ווייל פאר מלכי ישראל ציילט מען פון ניסן, קומט אויס אז דאס איז דאס פערטע יאר, און דער חודש איז דער צווייטער חודש. און כדי מען זאל נישט בטעות מיינען אז דער לשון "למלוך שלמה" גייט נאר ארויף אויפן יאר, קומט דער פסוק דא און טייטשט אויס באזונדער: "בחודש השני" - צום חשבון פון די חדשים אינעם יאר, "בשני בשנת ארבע למלכותו" - צום חשבון פון די יארן און חדשים פון שלמה'ס אייגענער מלוכה.
וְאֵלֶּה הוּסַד שְׁלֹמֹה לִבְנוֹת אֶת־בֵּית הָאֱלֹהִים הָאֹרֶךְ אַמּוֹת בַּמִּדָּה הָרִאשׁוֹנָה אַמּוֹת שִׁשִּׁים וְרֹחַב אַמּוֹת עֶשְׂרִים׃ - און דאס איז דער יסוד וואס שלמה האט געגרינדעט צו בויען דאס הויז פון אלוקים: די לענג, לויט דער ערשטער מאס, זעכציג איילן, און די ברייט, צוואנציג איילן.
"וְאֵלֶּה הוּסַד שְׁלֹמֹה" - דער רד"ק ערקלערט: דאס זענען די פלענער און די מאסן מיט וועלכע שלמה איז געווארן געגרינדעט צו בויען מיט זיי דעם בית האלקים. און דער לשון "הוסד" באדייט אן עצה און באראטונג, אזוי ווי "כִּי כֵן יִסַּד הַמֶּלֶךְ", "נוֹסְדוּ יַחְדָּו". און דער שייכות צווישן אן עצה און א יסוד איז פארשטענדליך: די עצה און דער סוד זענען דער יסוד פונעם בנין - מען האט זיך באראטן וויאזוי צו טון, דאס הייסט מען האט אוועקגעשטעלט דעם יסוד אויף וועלכן אופן מען זאל דאס מוציא זיין מכוח אל הפועל. און דערפאר געפינען מיר א לשון פון באראטונג אינעם מושג פון יסוד, "נוסדו יחדיו" - זיי האבן זיך באראטן צוזאמען אוועקצושטעלן א יסוד וויאזוי ווייטער צו האנדלען.
און דער יסוד און די עצה אינעם בנין בית המקדש זענען גענומען געווארן פון דוד זיין פאטער, ווי עס שטייט "וַיִּתֵּן דָּוִיד לִשְׁלֹמֹה בְנוֹ אֶת־תַּבְנִית הָאוּלָם" וגו'. דאס הייסט, די יסודות זענען שוין איבערגעגעבן געווארן דורך דוד'ן, און שלמה האט שוין בלויז געדארפט צוגיין צו דער פועל'דיגער ארבעט.
"הָאֹרֶךְ אַמּוֹת בַּמִּדָּה הָרִאשׁוֹנָה" - די ערשטע מאס איז די מאס מיט וועלכער מען האט געמאכט דעם משכן און די כלים. די משנה זאגט אז דער בנין איז געמאסטן געווארן מיט אן אמה פון זעקס טפחים, און די כלים מיט אן אמה פון פינף טפחים, און די גמרא זאגט אז צוויי מאסן פון אן אמה זענען געווען: אן אמה פון זעקס טפחים און אן אמה פון פינף טפחים. היינט ווען מען רעדט פון אן אמה מיינט מען תמיד אן אמה פון זעקס טפחים, און וויבאלד א טפח איז בערך אכט צענטימעטער, קומט אויס אז די אמה איז אומגעפער 48 צענטימעטער; בעת אן אמה פון פינף טפחים איז אומגעפער 40 צענטימעטער.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער שיעור איז "האורך אמות שישים", און די ווערטער "אמות במידה הראשונה" זענען ווי א מאמר המוסגר, כדי דיר צו זאגן - און ווי די ווערטער פונעם רד"ק - אז עס רעדט זיך פון דער אמה פון זעקס טפחים מיט וועלכער מען האט געמאסטן די אמות פונעם בנין אין די טעג פון משה'ן. ווייל סתם אמות זענען געווען קלענערע, אזוי ווי מיר זעען אין ספר יחזקאל ביי די מאסן פונעם בית השלישי, וואו יחזקאל האט באקומען א סיור פונעם מלאך אינעם בית וואס איז עתיד געבויט צו ווערן, און דארט זענען די מאסן מיט דער קלענערער אמה פון פינף טפחים. און דער מלבי"ם לייגט נאך צו: דער פסוק קומט דיר זאגן אז דוד איז דער וואס האט געמאסטן די צאל אמות ווען ער האט געגראבן די יסודות, און שלמה האט גארנישט געטוישט - מיט די זעלבע אמות וואס דוד האט לכתחילה אוועקגעשטעלט, האט שלמה געבויט דעם בית.
וְהָאוּלָם אֲשֶׁר עַל־פְּנֵי הָאֹרֶךְ עַל־פְּנֵי רֹחַב־הַבַּיִת אַמּוֹת עֶשְׂרִים וְהַגֹּבַהּ מֵאָה וְעֶשְׂרִים וַיְצַפֵּהוּ מִפְּנִימָה זָהָב טָהוֹר׃ - און דער אולם וואס איז פאר דער לענג, פאר דער ברייט פונעם הויז, איז געווען צוואנציג אמות, און די הייך הונדערט און צוואנציג, און ער האט אים איבערגעצויגן פון אינעווייניג מיט ריין גאלד.
דא ברענגט דער מלבי"ם א נייעם פירוש, צוגאב צו דעם וואס מיר האבן געלערנט אין ספר מלכים, וואו עס ווערט געזאגט "וְהָאוּלָם עַל־פְּנֵי הֵיכַל הַבַּיִת עֶשְׂרִים אַמָּה אׇרְכּוֹ עַל־פְּנֵי רֹחַב הַבָּיִת". דער "היכל" איז דער דביר, דאס אינעווייניגסטע פונעם בית, און מיטן נאמען "בית" ווערט אנגערופן דער גרויסער בית וואס איז פארן דביר. אינעם דביר האט מען גערעכנט די מאסן לויט דער לענג וואס איז פון דרום קיין צפון, ווי עס שטייט "וַיַּעַשׂ אֶת־בֵּית קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים אׇרְכּוֹ עַל־פְּנֵי רֹחַב־הַבַּיִת"; בעת אינעם בית איז די לענג געמאסטן געווארן פון מערב קיין מזרח.
און לאמיר מסביר זיין: דער אריינגאנג צום בית המקדש איז געווען פון דער ריכטונג פון הר הזיתים, ווען דער רוקן פונעם אריינגייער איז קעגן הר הזיתים און זיין פנים איז קיין מערב. קומט אויס אז די לענג איז געמאסטן געווארן פון דער ריכטונג פון הר הזיתים קעגן מערב, בעת די ברייט איז געמאסטן געווארן פון צפון קיין דרום, ווען די רעכטע זייט איז צפון און די לינקע איז דרום - אזוי ווי א מענטש וואס שטייט אין שול מיטן רוקן צום מקום פון די ספרי תורה. און דרך אגב, עס איז פאראן א גרויסער בלבול ביי מענטשן וואס מיינען אז דאס בוקן זיך איז געווען אזוי ווי מען בוקט זיך היינט ביים כותל; אבער אינעם בית המקדש איז דאס בוקן זיך געווען פארקערט: דער וואס קומט אריין פון מזרח, פון דער זייט פון הר הזיתים, גייט מערב-צו און בוקט זיך קעגן קדשי קדשים וואס געפינט זיך אין מערב. שטענדיג איז דאס פנים קעגן קדשי קדשים: דער וואס קומט פון דער זייט פון הר הזיתים בוקט זיך קיין מערב, און דער וואס קומט פון דער זייט פונעם כותל וואס איז אין מערב בוקט זיך קיין מזרח. און דערפאר זענען אונזערע בתי מדרשים געוואנדן קיין מזרח, ווייל מיר בוקן זיך צום בית המקדש, צום מקום השכינה.
צו אונזער ענין: דעם דביר רעכנט מען לויט דער לענג פון דרום קיין צפון, דאס הייסט פון רעכטס אויף לינקס, בעת דעם בית און די עזרה ציילט מען פון מזרח קיין מערב. קומט אויס אז די לענג פונעם אולם, וואס איז פון דרום קיין צפון, איז געווען פאראלעל קעגן דער לענג פונעם היכל הבית, אבער נישט קעגן דער לענג פונעם בית.
כדי די זאכן זאלן זיין קלאר: דער געבוי איז געווען געמאכט ווי די פארעם פונעם אות T פארקערט. צום ערשט, אויף רעכטס און אויף לינקס, איז געווען דער אולם - דער ברייטער טייל וואס שטעכט ארויס צו די זייטן, און דאס איז דער "דאך" פונעם T. דארט איז געווען דער בית החליפות, וואו מען פלעגט לייגן די מעסערס (חליפות מלשון חלף - א מעסער), און דארט זענען געווען תאים. דערנאך, אינעם פוס פונעם T, אינעם שמעלערן פלאץ, איז געווען דער היכל. אינעם היכל זענען געשטאנען דער מזבח הפנימי (דאס איז דער מזבח הזהב, מזבח הקטורת), די מנורה אויף דער דרום זייט - "הרוצה להחכים ידרים", און דער שולחן אויף דער רעכטער זייט, אין צפון. דער וואס גייט אריין און ריקט זיך ווייטער אינעווייניג קומט אן צום אמה טרקסין: א מויער מיט דער דיקקייט פון אן אמה וואס האט מפסיק געווען צווישן היכל און קדשי קדשים. אין בית שני איז דארט נישט געווען קיין מויער נאר צוויי פרוכות, אבער אין בית ראשון איז דאס געווען א ממשות'דיגער מויער, און אין אים טירן אריינצוגיין אין קדשי קדשים, און פאר די טירן א פרוכת - אזוי ווי דער ארון הקודש אין שול וואס פארמאגט טירן און א פרוכת.
עס קומט אויס אז דער היכל און דער דביר זענען געווען אין דער זעלבער ברייט, און זייער מאָס איז פאראלעל - פון צפון ביז דרום; אבער דאס איז נישט פאראלעל צו דער מאָס פון דער עזרה. די עזרה איז נישט געווען קיין געביידע נאר אן אפענער פלאץ ארומגענומען מיט מויערן, און דארט איז געשטאנען דער מזבח החיצון, און דארט זענען געווען די טבעות, און די לשכות אויף די זייטן פון דער עזרה: לשכת המים, לשכת בית אבטינס, לשכת העצים, בית המוקד און אזוי ווייטער, טייל אין דער עזרה און טייל אין עזרת נשים. דער מזבח החיצון איז געווען דער מזבח האבן, און ער ווערט אנגערופן "מזבח הנחושת" נאכן אלטן נאמען וואס ער האט נאך געהאט אין די טעג פון משה רבינו, און אזוי וועט מען זען ווייטער אז צומאל רופט מען אויך דעם מזבח האבן מיטן נאמען מזבח הנחושת.
די הויך דא איז הונדערט און צוואנציג, בעת אין מלכים שטייט "וּשְׁלֹשִׁים אַמָּה קוֹמָתוֹ". ווי אזוי איז די הויך געווארן פיר מאל אזוי גרויס? קומט עזרא און לערנט אונז: דרייסיג איילן איז געווען ביז דער סטעליע פון אינעווייניג, אבער דער דאך איז געווען זייער הויך - הונדערט און צוואנציג איילן. און וואו האט מען דאס געקענט זען? אינעם אולם. דער אולם איז געווען געמאכט אן קיין דאך, און בלויז דער היכל און דער דביר זענען געווען איבערגעדעקט. דערפאר, דער וואס איז אריין אינעם אולם און האט געקוקט ארויף האט געזען די גאנצע הויך, נישט אזוי ווען מען איז אריין אינעווייניג אינעם היכל, וואו מען האט געזען בלויז א הויך פון דרייסיג איילן.
און עס איז נישטא דא קיין סתירה: פון אינעווייניג איז די הויך דרייסיג איילן, און פון אינדרויסן הונדערט און צוואנציג, ווייל עס איז אויך געווען א צווייטער שטאק, אן עליה העכער דעם קודש הקדשים. פון דארט פלעגט מען אראפלאזן דעם וואס האט געדארפט אראפגיין אין קודש הקדשים לצורך שיפוץ, און מען פלעגט אים אראפלאזן אין א קאסטן פארמאכט פון דריי זייטן כדי ער זאל נישט שפייזן זיינע אויגן פונעם הייליגקייט. די קדושה פון דער דאזיגער עליה איז אויך גערעכנט געווארן אזוי ווי די קדושה פון קודש הקדשים, און דער דאזיגער שטאק האט נישט געדינט פאר קיין שום עבודה.
"וַיְצַפֵּהוּ מִפְּנִימָה זָהָב טָהוֹר" - אויך דעם אולם האט ער באדעקט מיט גאלד, און די זאך שטייט נישט אין ספר מלכים. דערפאר האט עזרא געזען פאר נויטיג דא צו באטאנען אז אויך דער אולם איז געווען איבערגעצויגן מיט גאלד, און נישט בלויז דער היכל און דער דביר.
וְאֵת הַבַּיִת הַגָּדוֹל חִפָּה עֵץ בְּרוֹשִׁים וַיְחַפֵּהוּ זָהָב טוֹב וַיַּעַל עָלָיו תִּמֹרִים וְשַׁרְשְׁרֹת׃ - און דאס גרויסע הויז האט ער באדעקט מיט בראשים-האלץ, און ער האט עס איבערגעצויגן מיט גוטן גאלד, און האט ארויפגעברענגט דערויף טייטלבוים-געשטאלטן און קייטן.
דער מלבי"ם זאגט אז דאס איז א פירוש אויף דעם וואס שטייט אין מלכים א' (ו, טו): "וַיְצַף אֶת־קַרְקַע הַבַּיִת בְּצַלְעוֹת בְּרוֹשִׁים", פונעם באדן ביז די ווענט.
וַיְצַף אֶת־הַבַּיִת אֶבֶן יְקָרָה לְתִפְאָרֶת וְהַזָּהָב זְהַב פַּרְוָיִם׃ - און ער האט באדעקט דאס הויז מיט טייערע שטיינער פאר שיינקייט, און דאס גאלד איז געווען גאלד פון פַּרְוָיִם.
אין מלכים ווערט געזאגט אין פסוק כ': "וְלִפְנֵי הַדְּבִיר עֶשְׂרִים אַמָּה... וְעֶשְׂרִים אַמָּה קוֹמָתוֹ וַיְצַפֵּהוּ זָהָב סָגוּר", און די מפרשים האבן שוין געפרעגט: די הויך פונעם דביר איז דאך געווען גלייך צו דער הויך פונעם היכל, דרייסיג איילן, און אויב ער האט באדעקט נאר צוואנציג איילן - וואס איז געווען אין די איבעריגע צען? האט ער דען איבערגעלאזט בלאָזע ווענט? האט דער מלבי"ם דארט מסביר געווען אז דער אינעווייניגסטער בנין איז געווען פון האלץ און אויף דעם א חיפוי פון גאלד, און דאס איז בלויז געווען ביז דער הויך פון צוואנציג איילן, און דערפאר שטייט נישט ביים דביר "עד קירות הסיפון" אזוי ווי עס שטייט ביים היכל. נאר מיר האבן נישט געוואוסט מיט וואס די איבעריגע צען איילן זענען געווען באדעקט, און דערויף קומט עזרא און לערנט אונז אויס: מיט טייערע שטיינער פאר שיינקייט.
"וַיְצַף אֶת־הַבַּיִת" - די כוונה איז אויפן קלענערן הויז, דאס הייסט אויפן דביר, ווייל דעם היכל האט ער דאך שוין פריער דערמאנט מיטן נאמען "הבית הגדול". און אין מלכים שטייט "וַיְצַף אֶת־הַבַּיִת פְּנִימָה... אֵין אֶבֶן נִרְאָה", און אונזער פסוק קומט אויסשליסן פונעם כלל דעם דביר, וואו עס זענען יא געווען אבנים טובות אויפן חיפוי אינעם אויבערשטן דריטל. קומט אויס אז אינעם אויסערלעכן טייל איז אלעס געווען איבערגעצויגן מיט גאלד, און אינעם אינעווייניגסטן טייל האבן אבנים טובות צוגעדעקט די אויבערשטע צען איילן.
"וְהַזָּהָב זְהַב פַּרְוָיִם" - אויך אין דעם לערנט אונדז עזרא אַ נײַעם חילוק: דאָס גאָלד מיט וואָס מען האָט איבערגעצויגן דעם דביר איז געווען זהב פרוים, זייער אַ טײַער גאָלד, נישט ווי דאָס גאָלד אינעם היכל החיצון. וואָרום דעם דביר, דעם קודש הקדשים, האָט מען שטענדיק געמאַכט אויף אַ העכערער מדרגה פונעם אויסערלעכן טייל, וויבאַלד עס איז אַ מער הייליקער אָרט. און דער מיוחס לרש"י ערקלערט: לויטן פשט איז פרוים אַ נאָמען פון אַן אָרט, גאָלד וואָס קומט פון פרוים; און ער ברענגט די דרשת חז"ל אַז פרוים איז על שם וואָס עס איז ענלעך צו דם פרים - דאָס משובח'דיקע גאָלד וואָס האָט אין זיך אַ רויטקייט. נישט ווי אין אונדזערע צײַטן וואָס מען מאַכט פונעם גאָלד ווײַס גאָלד; דאָס בעסטע גאָלד איז געווען רויט גאָלד. און אפשר וויל מען איבערקערן די דינים אויף חסדים און דערפאַר האָט מען עס פאַרווײַסט, מען דאַרף דאָך מלמד זכות זײַן אויף זיי.
וַיְחַף אֶת־הַבַּיִת הַקּוֹרוֹת הַסִּפִּים וְקִירוֹתָיו וְדַלְתוֹתָיו זָהָב וּפִתַּח כְּרוּבִים עַל־הַקִּירוֹת׃ - און ער האָט באַדעקט דאָס הויז, די באַלקנס, די שוועלן, זײַנע ווענט און זײַנע טירן מיט גאָלד, און ער האָט אויסגעקריצט כרובים אויף די ווענט.
זאָגט דער מלבי"ם אַז דאָס איז אַ פירוש אויף דעם וואָס שטייט דאָרטן אין פסוק כ"א: "וַיְצַף שְׁלֹמֹה אֶת־הַבַּיִת מִפְּנִימָה זָהָב סָגוּר". "ויצף" און "ויחף" זענען איין ענין, אַ לשון פון ציפוי און חיפוי. און דאָרטן ווערט ווײַטער געזאָגט "וְאֶת כָּל הַבַּיִת צִפָּה זָהָב עַד תֹּם כָּל הַבָּיִת", און לכאורה זענען דאָס איבעריקע ווערטער; און אין פסוק כ"ג רעדט מען פונעם באַדעקן די דעכער, די שוועלן און די טירן, און פון די פיתוחי כרובים אויף די ווענט. קומט עזרא און טײַטשט אויס די פסוקים אין מלכים: "ויחף את הבית הקורות הספים וקירותיו ודלתותיו זהב ופתח כרובים" - דווקא אויף די ווענט.
און פון דאַנען זאָלסטו נישט האָבן קיין קשיא פון אַ סתירה: אַ מאָל געפינסטו כרובים און אַ מאָל געפינסטו נישט - עס ווענדט זיך אינעם אָרט. אויפן פוסבאָדן זענען נישט געווען קיין פיתוחי כרובים, אָבער אויף די ווענט האָט ער אויסגעקריצט כרובים, און דאָס איז וואָס עזרא באַטאָנט דאָ. "הספים" - דאָס זענען די טיר-פּאָסטנס (מזוזות הדלתות), ווי דער לשון סף הבית; "וקירותיו" - דאָס זענען די כתלים.
אין דעם קאַפּיטל הייבט שלמה אָן צו בויען דאָס בית המקדש אויפן הר המוריה, אינעם אָרט וווּ דער אויבערשטער האָט זיך באַוויזן צו דוד'ן, אינעם אָרט וווּ דוד אַליין האָט צוגעגרייט און אויסגעגראָבן דאָרטן די יסודות, ביז עס איז גערופן געוואָרן אויף זײַן נאָמען "מקום דוד". דער מלבי"ם לערנט אונדז דורכאויס דעם קאַפּיטל אַז עזרא חזר'ט נישט איבער די ווערטער פון מלכים נאָר ער לייגט צו און ערקלערט: די צײַט פונעם אָנהייב פונעם בנין לויט חדשים און מלוכה-יאָרן; אַז די מאָסן זענען לויט דער ערשטער אַמה פון זעקס טפחים, און אַז דאָס זענען די זעלבע אַמות וואָס דוד האָט געמאָסטן און שלמה האָט נישט געענדערט פון זיי; אַז די אויסערלעכע הייך איז געווען הונדערט און צוואַנציק אַמה קעגן דרײַסיק אַמה פון אינעווייניק; אַז אויך דער אולם איז געווען איבערגעצויגן מיט גאָלד; אַז די אויבערשטע צען אַמות אינעם דביר זענען געווען באַדעקט מיט טײַערע שטיינער לתפארת, און זײַן גאָלד איז געווען דאָס משובח'דיקע זהב פרוים; און אַז די פיתוחי כרובים זענען געווען דווקא אויף די ווענט. יעדער איינציקער פּרט אינעם בית המקדש איז געמאַכט געוואָרן מיט אַ דקדוק, און וואָס מער מען דערנענטערט זיך אינעווייניק צום קודש הקדשים - אַלץ העכער ווערט די מעלה און די תפארת.