אין דעם טייל פונעם ניינטן קאפיטל שטעלן מיר זיך אפ אויף די סדרים פון די שוערים און לוים אין בית המקדש: ווער זיי זענען, פון וואו זיי האבן גע'ירש'נט זייער תפקיד, וויפיל זיי זענען געווען, וויאזוי זיי האבן זיך צעטיילט אויף משמרות, און ווער עס זענען געווען די ממונים איבער די לשכות, די אוצרות און די כלים. דערנאך קערט זיך דער פסוק צוריק צו דער יחוס-קייט פון שאול, כדי צוצוקומען צום עיקר פון ספר דברי הימים - מלכות דוד.
וְהַשֹּׁעֲרִים שַׁלּוּם וְעַקּוּב וְטַלְמֹן וַאֲחִימָן וַאֲחִיהֶם שַׁלּוּם הָרֹאשׁ׃ - און די טויער-וועכטער זענען געווען שלום און עקוב און טלמון און אחימן, און זייערע ברידער, שלום דער ראש.
דער מצודת דוד ערקלערט: דער זעלבער שלום וואס ווערט דערמאנט דער ערשטער אין דער רשימה - אויף אים קומט דער פסוק זאגן אז ער איז געווען דער ראש איבער אלעמען. דאס הייסט, 'ואחיהם שלום הראש' איז נישט נאך א שלום, נאר א מעלדונג אז שלום וואס איז דערמאנט אין אנפאנג איז געווען דער ממונה איבער אלע.
וְעַד־הֵנָּה בְּשַׁעַר הַמֶּלֶךְ מִזְרָחָה הֵמָּה הַשֹּׁעֲרִים לְמַחֲנוֹת בְּנֵי לֵוִי׃ - און ביז אהער ביים טויער פונעם מלך צו מזרח זייט, זיי זענען די טויער-וועכטער פאר די לאגערן פון די בני לוי.
דער רד"ק ערקלערט: 'ועד הנה' באדייט נאך אלץ - פונקט ווי זיי זענען געווען אין בית ראשון, אזוי שטייען זיי נאך אלץ ביים שער המלך צו מזרח. דאס זענען געווען די ממונים אויפן טויער דורך וועלכן דער מלך פלעגט אריינגיין, וואס איז געווען אויף דער מזרח זייט, און דער זעלבער מינוי האט זיך ממשיך געווען אויך אין בית שני. דער מלבי"ם לייגט צו אז די שוערים האבן געהאט אין דעם א ירושה פון זייערע עלטערן: אויך אין די צייטן פון דוד זענען זיי געווען די שוערים ביים שער המלך אין מזרח. דאס הייסט, נישט בלויז אז לוים בכלל זענען דארט געווען, נאר די זעלבע משפחות אליין וואס האבן זוכה געווען צום תפקיד דעמאלט - זענען צוריקגעקומען צו זייער ערשטן שטאנד. און ווי מיר וועלן זען שפעטער ביי די מחלקות פון די שוערים פאר די קרחים, שלמיה בן קורא פון די בני אסף, און דער גורל איז געפאלן צו מזרח פאר שלמיה.
וְשַׁלּוּם בֶּן־קוֹרֵא בֶּן־אֶבְיָסָף בֶּן־קֹרַח וְאֶחָיו לְבֵית־אָבִיו הַקָּרְחִים עַל מְלֶאכֶת הָעֲבוֹדָה שֹׁמְרֵי הַסִּפִּים לָאֹהֶל וַאֲבֹתֵיהֶם עַל־מַחֲנֵה ה' שֹׁמְרֵי הַמָּבוֹא׃ - און שלום דער זון פון קורא, דער זון פון אביסף, דער זון פון קרח, און זיינע ברידער פון זיין פאטערס הויז, די קרחים, זענען געווען איבער דער מלאכת העבודה, שומרי הסיפים צום געצעלט, און זייערע עלטערן איבערן מחנה ה', היטערס פונעם אריינגאנג.
דער מיוחס לרש"י ערקלערט: שלום בן קורא און זיינע ברידער פון זיין בית אבות, די קרחים, זענען געווען שומרי הסיפים פון אוהל מועד. דאס הייסט, זיי פלעגן נישט לאזן קיין שום מענטש קומען צום פתח פון אוהל מועד, נאר די כהנים ביים דינען אליין. זיי זענען געשטאנען ביים שוועל און נישט געלאזט אריינגיין.
דער רד"ק באמערקט אויפן יחוס: 'אביסף' איז אביאסף בן קרח, וואס איז שוין פריער דערמאנט געווארן, אבער שלום בן קורא ווערט דארט נישט דערמאנט. און מעגלעך אז ער איז געווען פון די בני הימן, און דא האט דער פסוק מקצר געווען אינעם יחוס און נישט דערמאנט די גאנצע שושלת. 'שומרי הסיפים לאהל' - זיי זענען געווען די וועכטער ביי די מזוזות פון בית קדשי הקדשים, פונקט ווי זייערע עלטערן פון דער משפחה פון קרח, וואס זענען פון משפחת הקהתי, זענען געווען פאראנטווארטליך אויפן ארון, אויף דער כפורת און אויף דער פרוכת המסך. לויט דעם רעדט זיך דוקא פון קודש הקדשים, ווייל די קהתים זענען געווען ממונה אויף די אינעווייניגסטע כלים: ארון, כפורת וואס דעקט דעם ארון, און די פרוכת המסך פון קודש הקדשים - און דאס ווערט אנגערופן 'מחנה ה''. און זיי פלעגן היטן אז קיין מענטש זאל נישט אריינגיין אינעווייניג, ווי עס ווערט געזאגט בנוגע זיי אליין: 'ולא יבואו לראות כבלע את הקודש ומתו'.
וּפִינְחָס בֶּן־אֶלְעָזָר נָגִיד הָיָה עֲלֵיהֶם לְפָנִים ה' עִמּוֹ׃ - און פינחס דער זון פון אלעזר איז פריער געווען א ממונה איבער זיי, ה' איז געווען מיט אים.
דער רד"ק ערקלערט: 'נגיד היה עליהם' - איבער דער משפחה פון די קָרְחִי. 'נגיד' באטייט א ממונה, און 'לפנים' באטייט נאך אין די טעג פון זייערע עלטערן. פונקט ווי זיין פאטער אלעזר איז געווען ממונה איבער זיי, ווי עס שטייט 'ופקודת אלעזר בן אהרן הכהן', אזוי אויך נאך אים איז זיין זון פינחס געווען א נגיד איבער זיי. 'ה' עמו' - ווייל ער איז געווען גרעסער פון די בני איתמר, און דערפאר איז ער זיין גאנצן לעבן געווען א נגיד איבער זיי, אין א פונקציע וואס איז העכער ווי די ראלע פון בני איתמר.
עס זענען פאראן פון חז"ל וואס ערקלערן אז פינחס איז אליהו. און מ'דארף זיך נישט וואונדערן דערויף, ווייל פינחס האט דאך געלעבט פילע יארן. אין די טעג פון פילגש בגבעה האט פינחס נאך געלעבט, ווי עס שטייט דארט 'ופינחס בן אלעזר', און פון יציאת מצרים זענען דאך שוין אריבער דריי הונדערט יאר - זעט מען דאך קלאר אז ער האט געלעבט דריי הונדערט יאר.
און חז"ל דרש'ענען אז די שכינה איז נסתלק געווארן פון אים, ווייל ער האט נישט מתיר געווען דעם נדר פון יפתח. און דאס איז וואס עס שטייט 'נגיד היה עליהם' - עס שטייט נישט 'נגיד הוא עליהם', נאר 'היה'. זאגן חז"ל: 'הוא עליהם' שטייט נישט דא, נאר 'היה'. און נישט בלויז דאס, נאר עס שטייט אויך 'לפנים ה' עמו' - ווען? בשעת ער איז אויפגעשטאנען און האט מוחה געווען ביים מעשה פון זמרי, און דער הקדוש ברוך הוא האט אים געגעבן 'בריתי שלום' - דעמאלט איז ה' עמו געווען, און דאס איז געווען בלויז 'לפנים'. אבער אין דער צייט פון פילגש בגבעה שטייט אז ער האט נישט מוחה געווען, און דערפאר האט זיך כביכול ה' אפגעטאן פון אים, ווי איינער וואס איז נישט מיט אים. ביים מעשה פון זמרי האט ער געהאט די כח צו מוחה זיין און ער האט טאקע מוחה געווען, בעת אין דער צייט פון פילגש בגבעה איז ער קענטיג שוין געווען אלט און האט נישט געהאט קיין כח, און ער האט נישט מוחה געווען - און זעט וויפיל טויזנטער זענען געשטארבן פון כלל ישראל ביז מ'האט מנצח געווען די בני בנימין.
דער רד"ק ברענגט נאך א ביאור בשם יש מפרשים: 'פינחס בן אלעזר נגיד היה עליהם' מיינט נישט פינחס הכהן, נאר אן אנדערער פינחס וואס איז געווען א לוי. און דאס וואס עס שטייט 'לפנים ה' עמו' קומט צו זאגן אז יענער פינחס וואס איז געווען אמאל - איז ה' געווען מיט אים, אבער דער יעצטיגער פינחס האט נישט זוכה געווען צו רוח הקודש. לויט דעם אדרבה, לאזט אונז דער פסוק וויסן אז עס רעדט זיך נישט פון פינחס בן אלעזר בן אהרן הכהן וואס האט זוכה געווען צו כהונה, נאר פון א לוי, און דער חילוק צווישן זיי איז אז מיט יענעם פריערדיגן פינחס איז ה' געווען און דער דאזיגער האט נישט זוכה געווען צו רוח הקודש. אבער דער רד"ק פירט אויס: דער ריכטיגער פירוש איז דאס וואס איך האב ערשט ערקלערט - אז עס רעדט זיך יא פונעם באקאנטן פינחס בן אלעזר.
זְכַרְיָה בֶּן מְשֶׁלֶמְיָה שֹׁעֵר פֶּתַח לְאֹהֶל מוֹעֵד׃ - זכריה דער זון פון משלמיה, דער טויער-וועכטער ביים פתח צום אוהל מועד.
די מצודת דוד ערקלערט אז דאס איז געווען זיין פונקציע - שוער פונעם פתח פון אוהל מועד. און דער מלבי"ם לייגט צו אז זיין משמר איז געווען אויף דער צפון זייט, אזוי ווי מיר וועלן זען שפעטער אין קאפיטל כ"ו.
כֻּלָּם הַבְּרוּרִים לְשֹׁעֲרִים בַּסִּפִּים מָאתַיִם וּשְׁנֵים עָשָׂר הֵמָּה בְחַצְרֵיהֶם הִתְיַחְשָׂם הֵמָּה יִסַּד דָּוִיד וּשְׁמוּאֵל הָרֹאֶה בֶּאֱמוּנָתָם׃ - אלע אויסגעקליבענע צו זיין טויער-וועכטער ביי די שוועלן זענען געווען צוויי הונדערט און צוועלף, זיי זענען פארצייכנט געווארן לויט זייער יחוס אין זייערע דערפער; דוד און שמואל דער ראה האבן זיי געגרינדעט אויף זייער געטריישאפט.
וְהֵם וּבְנֵיהֶם עַל־הַשְּׁעָרִים לְבֵית־ה' לְבֵית הָאֹהֶל לְמִשְׁמָרוֹת׃ - און זיי און זייערע קינדער זענען געווען איבער די טויערן פונעם בית ה', פונעם אוהל-הויז, צו די משמרות.
דער רד"ק ערקלערט: דוד און שמואל האבן מתקן געווען די משמרות פון כהונה און לויה, און זיי האבן מתקן געווען אז זיי זאלן נישט זיין ווייניגער ווי צוויי הונדערט און צוועלף - און דאס איז וואס זייער צאל שטייט דא פארשריבן. 'באמונתם' באטייט אז זיי האבן מייסד געווען און מקיים געווען די זאך און עס פעסט אוועקגעשטעלט, אזוי ווי דער לשון 'קיים' אין מגילת אסתר. אמונה איז א לשון פון קיום: 'וארשתיך לי באמונה' - אירוסין וואס בלייבן שטענדיג, און אזוי אויך 'והיה אמונת עתיך', 'אמונה אומן'. און אפילו 'אמן' איז א לשון פון אמת, יציב ונכון און קיום - ווייל דער וואס זאגט אמן איז ווי איינער וואס שטעלט קיום און באשטעטיגט די זאך. קומט אויס אז זיי האבן מייסד געווען און מקיים געווען די זאך, זי זאל בלייבן פעסט אויף אייביג.
און חז"ל זאָגן אויף 'באמונתם': אַ גרויסע געטריישאַפֿט און פֿאַכלייט זענען דאָרט געווען, אַז קיין משמר נעמט נישט אין אַ צווייטנס חלק. און עס זענען נישט געווען אַלע יענע צוויי הונדערט און צוועלף שומרים אויפֿאַמאָל, נאָר פֿון זיבן טעג צו זיבן טעג פֿלעגן זיי קומען, און די משמרות זענען געווען באַשטימט - יעדע זיבן טעג האָט זיך געטוישט די משמרה. און דאָס איז וואָס שטייט ווייטער: 'ואחיהם בחצריהם לבוא לשבעת הימים', אַז זיי פֿלעגן זיך בייטן יעדע זיבן טעג, איין משמר האָט געביטן דעם פֿריִערדיקן, בסך הכל פֿיר און צוואַנציק משמרות, מעת לעת. און יעדער איינער פֿלעגט זיך יחס'ענען, יעדער משמר צו זיין בית אבות, און לויט זייער יחוס - זאָגט דער רד"ק - איז געווען דער אָרט פֿון זייער וואוינען: יעדער משמר איז געזעסן קאָנצענטרירט אין די שטעט וואו זייער בית אבות איז געזעסן, און נישט אַז אַ טייל פֿון אַ משמר איז געזעסן אין איין שטאָט און אַ טייל אין אַן אַנדער שטאָט.
דער מלבי"ם טייטשט 'הברורים' - אויסגעקליבענע, פֿון לשון לברור: מען האָט זיי אויסגעקליבן און אויסגעוועלט צו זיין די שומרים ביי די טויערן. און דער מלבי"ם מאַכט דעם חשבון: ווען מען צעטיילט צוויי הונדערט און צוועלף אויף די זיבן טעג פֿון דער וואָך, קומט אויס אַז יעדן טאָג זענען געווען בערך דרייסיק ממונים. וואָרום נישט אַלע צוויי הונדערט און צוועלף האָבן געדינט יעדן טאָג, נאָר דער משמר איז געווען איינגעטיילט אין זיבן - אַ זיבנטל דערפֿון אויפֿן ערשטן טאָג, אַ זיבנטל אויפֿן צווייטן טאָג, און אַזוי ווייטער.
און ווי אַזוי צעטיילט זיך די צאָל דרייסיק? זאָגט דער מלבי"ם: עס זענען געווען פֿיר און צוואַנציק לויים שוערים, און חוץ פֿון זיי נאָך זעקס וואָס האָבן געהאַט באַזונדערע תפקידים - איינער ממונה אויף די לשכות, איינער אויף די אוצרות, איינער אויף די כלי העבודה מיט וואָס מען אַרבעט אינעם מקדש, איינער אויף די כלים, די סולת און דעם וויין, איינער אויף די חביתים, און איינער אויף לחם המערכת דאָס איז לחם הפנים. אַלע די ווערן אויסגערעכנט אין די קומענדיקע פסוקים איינס ביי איינס, און דער מלבי"ם מאַכט נאָר אַ סדר און פֿירט אויס: פֿיר און צוואַנציק אין דער משמרה און נאָך זעקס בעלי תפקידים מיוחדים - איז דאָס דרייסיק פֿאַר יעדן טאָג.
'המה יסד דויד' - און זיי זענען געבליבן, זאָגט דער מלבי"ם, מיט זייער געטריישאַפֿט און אין זייער שטאַנד, 'הם ובניהם על השערים לבית ה'', אויך שפּעטער ווען דער בית המקדש איז געבויט געוואָרן. וואָרום דוד המלך האָט מייסד געווען דעם סדר אין דער צייט ווען עס איז נאָך געווען אַ משכן און אַן אוהל און עס איז נאָך נישט געווען קיין בית המקדש, און דער כתוב קומט זאָגן אַז זיי זענען געבליבן ביי זייער מעמד און שטעלע, און שפּעטער האָבן זייערע משפחות געדינט אינעם בית המקדש.
לְאַרְבַּע רוּחוֹת יִהְיוּ הַשֹּׁעֲרִים מִזְרָח יָמָּה צָפוֹנָה וָנֶגְבָּה׃ - צו פֿיר זייטן זאָלן זיין די שוערים: מזרח, מערב, צפֿון און דרום.
ביי אַלע פֿיר זייטן זענען געווען שוערים, מענטשן וואָס זענען געווען געשטעלט צו שטיין ביים טויער און היטן. און וואָס איז דער ענין פֿון דער שמירה? מען האָט דאָך שוין געזאָגט אַז עס איז אַ כבוד פֿאַר בית ה' אַז עס זאָלן זיין דאָרט שוערים. אַ מענטש וואָס קומט אין אַ פּאַלאַץ און זעט אַז עס איז נישטאָ קיין שומר ביים טויער - אַפֿילו אויב מען וועט אים זאָגן אַז עס איז דאָרט נישטאָ וואָס צו גנב'ענען - איז דאָס דאָך אַ זלזול פֿאַרן פּלאַץ. ווען מען קומט צו אַ פּאַלאַץ ריכט מען זיך צו זען אַ משמר, אַפֿילו אויב עס פֿעלט נישט אויס פֿאַר קיין ממשות'דיקן צוועק; דאָס איז אַ דרך כבוד, אַז עס זאָל דאָרט שטיין עמעצער וואָס היט ביים טויער און לאָזט נישט צוקומען. אַזוי אויך דאָ: די שמירה אינעם מקדש איז געווען אַ דרך כבוד, און נישט צוליב אַ חשש אַז אַ מענטש זאָל אַריינגיין און גנב'ענען.
וַאֲחֵיהֶם בְּחַצְרֵיהֶם לָבוֹא לְשִׁבְעַת הַיָּמִים מֵעֵת אֶל־עֵת עִם־אֵלֶּה׃ - און זייערע ברידער אין זייערע הייפֿן זענען געווען באַשטימט צו קומען צום סוף פֿון די זיבן טעג, פֿון איין צייט ביז דער אַנדערער, צוזאַמען מיט די.
דער מיוחס לרש"י טייטשט 'לשבעת הימים' - צום סוף פֿון די זיבן טעג, וואָרום ביים סוף פֿון יעדע זיבן טעג האָט זיך געטוישט די משמרה, און דאָס איז געווען שבת. און דאָס איז 'מעת אל עת' - פֿון שבת ביז שבת. און דער מלבי"ם דערקלערט אַז יעדע וואָך זענען געקומען אַנדערע לויים צו די משמרות.
און לויט דעם וועט מען פֿאַרשטיין: עס זענען געווען פֿיר און צוואַנציק לויים לצורך די משמרות, און נאָך זעקס ממונים אויף די איבעריקע זאַכן וואָס דער מלבי"ם האָט אויסגערעכנט - לשכות, אוצרות, כלי עבודה, כלים און אַזוי ווייטער - צוזאַמען דרייסיק. אויב מען מאַכט דעם חשבון, זענען די שוערים אין יעדער וואָך געקומען צו הונדערט אַכט און זעכציק, וואָס דאָס איז פֿיר און צוואַנציק אַ טאָג מאָל זיבן טעג. און אין פרק כ"ג וועלן מיר זען אַז עס זענען געווען פֿיר טויזנט שוערים, און די משמרות פֿלעגן זיך בייטן במשך פֿיר און צוואַנציק וואָכן, וואָרום עס זענען דאָך געווען פֿיר און צוואַנציק משמרות און יעדער משמר אַ וואָך. ווען מען כּפֿלט פֿיר און צוואַנציק מאָל הונדערט אַכט און זעכציק - באַקומט מען פֿיר טויזנט און צוויי און דרייסיק. און פֿאַרוואָס שטייט דאָרט פֿיר טויזנט? לא דק - וואָרום פֿיל מאָל נעמט מען דעם גרויסן רונדן נומער און מען גייט נישט אַריין אין די פּרטים.
און יעצט וועלן מיר משלים זיין דעם חילוק צווישן הונדערט אַכט און זעכציג ביז צוויי הונדערט און צוועלף: מיר האָבן געציילט פיר און צוואַנציג שוערים פאַר אַ טאָג, אָבער בפועל זענען געווען דרייסיג, ווייל עס זענען דאָך געווען נאָך זעקס בעלי מלאכות וואָס מיר האָבן אויסגערעכנט - לשכות, אוצרות, כלי עבודה און דאָס גלייכן. ווען מען כפיל'ט זיי אויך אין זיבן און אין פיר און צוואַנציג משמרות, באַקומט מען בסך הכל טויזנט זעקס און פופציג לויים וואָס זענען געווען מופקדים אויף בית ה'.
און פאַרוואָס מאַכט דער מלבי"ם דעם גאַנצן חשבון? כּדי מען זאָל זען אַז דאָס שטימט מיטן חשבון אין ספר נחמיה קאַפּיטל י"א, וואו עס שטייט אַז די שוערים זענען געווען הונדערט צוויי און זיבעציג, בעת ביי אונדז שטייט הונדערט אַכט און זעכציג. נאָר אַז מען נעמט אַרויס די פיר ממונים - שלום, עקוב, טלמון און אחימן - פונעם הונדערט צוויי און זיבעציג, קומט מען אויס פונקט צו הונדערט אַכט און זעכציג. קומט דאָך אויס אַז נחמיה האָט נישט איבערגערעכנט די ממונים אויף די אוצרות און די כלים און די איבעריגע זאַכן וואָס ווערן דאָ דערמאָנט, און דערפאַר האָט ער נאָר דערמאָנט הונדערט אַכט און זעכציג לויים; בעת דאָ ווערן דערמאָנט צוויי הונדערט און צוועלף, ווייל דער פסוק רעכנט אויך צו די ממונים אויף די כלים.
און אויב מען וועט פֿרעגן: דער חשבון קומט דאָך אויס בלויז צוויי הונדערט און צען (זיבן מאָל דרייסיג), טאָ פאַרוואָס שטייט צוויי הונדערט און צוועלף? זאָגט דער מלבי"ם: עס זענען פאַראַן נאָך צוויי - איינער איז דער ממונה כולל איבער די שוערים, און איינער איז דער ממונה כולל איבער די ממונים. קומט אויס אַז בפועל רעדט זיך פון צוויי הונדערט און צען, און צוזאַמען מיט די צוויי הויפט ממונים - צוויי הונדערט און צוועלף.
כִּי בֶאֱמוּנָה הֵמָּה אַרְבַּעַת גִּבֹּרֵי הַשֹּׁעֲרִים הֵם הַלְוִיִּם וְהָיוּ עַל־הַלְּשָׁכוֹת וְעַל הָאוֹצָרוֹת בֵּית הָאֱלֹהִים׃ - ווייל מיט געטריישאפט זענען די פיר גיבורים פון די שוערים, זיי זענען די לויים, און זיי זענען געווען איבער די לשכות און איבער די אוצרות פון בית האלקים.
דער רד"ק ערקלערט אַז די פיר זענען געווען די ממונים איבער די אַנדערע וואָס זענען געווען שומרי השערים, ווייל עס זענען דאָך נישט געווען בלויז פיר שומרים. און דער מלבי"ם טייטשט 'כי באמונה המה' - זיי זענען געווען נאמנים, און דערפאַר זענען די זעלבע שוערים אויך געווען ממונים אויף די לשכות; וואָס צו זיין ממונה אויף די לשכות דאַרף מען אַן ערליכן און געטרייען מענטש, וויבאַלד דאָרט רעדט זיך פון געלט, גאָלד און טייערע כּלים. און אויף יעדן תפקיד איז געווען גענוג איין ממונה, וויבאַלד זיי זענען געווען אַזוי געטריי און מען האָט נישט געדאַרפט נאָך מענטשן זיכער צו מאַכן אַז זיי וועלן נישט נעמען אָדער גנב'ענען ווען זיי זענען אַליין. ווידער ביי צדקה האָבן מיר געלערנט אַז מען שטעלט תמיד צוויי ממונים און מען פאַרלאָזט זיך נישט אויף איין מענטש, ווייל ווען עס זענען דאָ צוויי היט איינער אויפן צווייטן.
וּסְבִיבוֹת בֵּית־הָאֱלֹהִים יָלִינוּ כִּי־עֲלֵיהֶם מִשְׁמֶרֶת וְהֵם עַל־הַמַּפְתֵּחַ וְלַבֹּקֶר לַבֹּקֶר׃ - און אַרום דעם בית האלקים האָבן זיי גענעכטיגט, ווייל אויף זיי איז געווען די וואַך, און זיי זענען געווען איבערן שליסל יעדע פרימאָרגן אויף פרימאָרגן.
'סביבות בית האלקים ילינו' - ווייל די שמירה איז געווען ביינאַכט, כּשיטת הרמב"ם. און דאָס איז אַ מחלוקת ראשונים: טייל זאָגן אַז די שמירה איז אויך געווען בייטאָג, און לויטן רמב"ם איז זי געווען ביינאַכט. און דערפאַר האָבן זיי גענעכטיגט אַרום בית האלקים כּדי צו היטן ביינאַכט. 'כי עליהם משמרת' - אַז זייער תפקיד איז געווען צו היטן. 'והם על המפתח ולבוקר לבוקר' - אַז זייער אויפגאַבע איז געווען צו עפענען די טויערן יעדן אינדערפרי, ווי מיר האָבן געלערנט אין מסכת שקלים און אין מסכת יומא, אַז דאָס עפענען די טויערן אינדערפרי איז געווען די אַרבעט פון די לויים.
וּמֵהֶם עַל־כְּלֵי הָעֲבוֹדָה כִּי־בְמִסְפָּר יְבִיאוּם וּבְמִסְפָּר יוֹצִיאוּם׃ - און פון זיי זענען געווען איבער די כלי העבודה, ווייל מיט אַ צאָל האָבן זיי זיי אַריינגעברענגט, און מיט אַ צאָל האָבן זיי זיי אַרויסגענומען.
וּמֵהֶם מְמֻנִּים עַל־הַכֵּלִים וְעַל כׇּל־כְּלֵי הַקֹּדֶשׁ וְעַל־הַסֹּלֶת וְהַיַּיִן וְהַשֶּׁמֶן וְהַלְּבוֹנָה וְהַבְּשָׂמִים׃ - און טייל פון זיי זענען געווען ממונה אויף די כּלים און אויף אַלע כלי הקודש, און אויפן סולת, דעם וויין, דעם אויל, דער לבונה און די בשמים.
דער רד"ק ערקלערט אַז די 'כלים' וואָס ווערן דאָ דערמאָנט, וואָס זענען נישט די כלי העבודה, דאָס זענען די כלי בישול; 'כלי הקודש' זענען די טישן און די מנורות און דאָס גלייכן; 'הסולת' - דאָס מיינט די סולת און דאָס אויל פאַר די מנחות, און דער וויין פאַר די נסכים; און די לבונה - וואָס מען פלעגט לייגן אין די בזיכים, צוזאַמען מיט דער מערכה פון לחם הפנים, אין צוויי בזיכים אויפן שולחן.
דער מלבי"ם טייטשט אנדערש: 'כלי העבודה' זענען די כלי השרת; 'הכלים' זענען נישט קיין כלי בישול נאר כלי שיר; און 'כל כלי הקודש' מיינט נישט די שולחנות און די מנורות, נאר די וואס וועבן די פרוכת און די בגדי כהונה. און ווי מיר האבן געלערנט אין דער משנה אין שקלים פרק ה', אז פופצן ממונים זענען געווען אינעם בית המקדש און יעדער איינער האט געהאט זיין תפקיד, און צווישן זיי די וועמענס תפקיד איז געווען צו וועבן די פרוכות און די בגדי כהונה.
וּמִן־בְּנֵי הַכֹּהֲנִים רֹקְחֵי הַמִּרְקַחַת לַבְּשָׂמִים׃ - און פון די קינדער פון די כהנים זענען געווען די וואס האבן געמאכט די מישונג פאר די בשמים.
זיי זענען געווען די רוקחי המרקחת. 'לרקוח' מיינט אויסמישן און צושטויסן - זיי פלעגן אויסמישן און צושטויסן די בשמים פון דער קטורת.
וּמַתִּתְיָה מִן־הַלְוִיִּם הוּא הַבְּכוֹר לְשַׁלֻּם הַקָּרְחִי בֶּאֱמוּנָה עַל מַעֲשֵׂה הַחֲבִתִּים׃ - און מתתיה פון די לויים, ער איז געווען דער בכור פון שלום הקרחי, איז געווען באמונה אויף דעם מאכן די חביתים.
מתתיה פון די לויים איז געווען דער בכור פון שלום הקרחי, און זיין תפקיד איז געווען 'באמונה'. די מצודת דוד ערקלערט: מיט א שטארקן קיום, דאס הייסט א קבוע'דיגער תפקיד וואס ער האט געהאט, צו זיין ממונה אויף מעשה החביתים. און דאס זענען די מנחות וואס מען פלעגט מאכן פון אן עשירית האיפה, וואס דער כהן גדול פלעגט מקריב זיין יעדן טאג א האלבע אינדערפרי און א האלבע פארנאכטס, און ער איז געווען דער ממונה צו דערמאנען און מזרז זיין מען זאל מקריב זיין דעם קרבן אין זיין צייט. 'מעשה חביתים' - א קרבן וואס ווערט געמאכט אין א מחבת.
וּמִן־בְּנֵי הַקְּהָתִי מִן־אֲחֵיהֶם עַל־לֶחֶם הַמַּעֲרָכֶת לְהָכִין שַׁבַּת שַׁבָּת׃ - און פון די בני הקהתי, פון זייערע ברידער, זענען געווען איבער לחם המערכת, דאס צו גרייטן יעדע שבת.
פון די ברידער פון בני קורח וואס מיר האבן דערמאנט פריער, וואס זיי זענען אויך פון בני קהת - ווייל קורח איז דאך געווען פון דער משפחת הקהתי - זענען געווען ממונים אויף לחם המערכת, דאס איז דער לחם הפנים וואס איז געווען געלייגט אויפן שולחן. 'מערכת' איז מלשון עריכה און סידור, ווייל מען פלעגט אויסשטעלן דעם לחם הפנים אויפן שולחן, דערפאר ווערט עס אנגערופן לחם המערכת.
וְאֵלֶּה הַמְשֹׁרְרִים רָאשֵׁי אָבוֹת לַלְוִיִּם בַּלְּשָׁכֹת פְּטוּרִים כִּי־יוֹמָם וָלַיְלָה עֲלֵיהֶם בַּמְּלָאכָה׃ - און דאס זענען די משוררים, די ראשי אבות פון די לויים, אין די לשכות זענען זיי געווען פטור, ווייל טאג און נאכט איז געלעגן אויף זיי די מלאכה.
דער מלבי"ם ערקלערט אז זיי זענען געווען פטור פון יעדע מלאכה: זיי זענען געזעסן אין די לשכות, און טאג און נאכט איז אויף זיי געלעגן די מלאכה - אויסצולערנען די מלאכת השיר און מוזיק. קומט אויס אז זייער תפקיד איז געווען אזא תפקיד צוליב וועלכן זיי זענען פטור געווארן פון אלע אנדערע מלאכות.
אֵלֶּה רָאשֵׁי הָאָבוֹת לַלְוִיִּם לְתֹלְדוֹתָם רָאשִׁים אֵלֶּה יָשְׁבוּ בִירוּשָׁלָ͏ִם׃ - דאס זענען די ראשי אבות פון די לויים לויט זייערע תולדות, די פירער; די דאזיגע האבן געוואוינט אין ירושלים.
די וואָס מיר האָבן דערמאָנט אויבן - 'לתולדותם ראשים', אַז איבער די קינדער פון די תולדות פון זייערע אבות זענען זיי געווען די ראָשים. און די ראָשות, זאָגט דער מלבי"ם, פלעגט אַריבערגיין בירושה פון פאָטער צום זון: אויב דער פאָטער איז געווען אַ ראש האבות, איז אויך זיין זון נאָך אים געווען דער ראש האבות פאַר אַלע וואָס זענען אונטער אים, און אַזוי אויך דער אייניקל, מדור לדור. און די דאָזיקע האָבן געוואוינט אין ירושלים.
וּבְגִבְעוֹן יָשְׁבוּ אֲבִי־גִבְעוֹן יְעִיאֵל וְשֵׁם אִשְׁתּוֹ מַעֲכָה׃ - און אין גבעון האָבן געוואוינט דער פאָטער פֿון גבעון, יעיאל, און דער נאָמען פֿון זיין ווייב איז געווען מעכה.
דער רד"ק דערקלערט אַז אַלע די וואָס מיר וועלן איצט זען זענען שוין דערמאָנט געוואָרן אויבן, נאָר דער כּתוב האָט איבערגעהאַקט דעם סדר כּדי צו רעדן וועגן די כּהנים און לוִיִם וואָס האָבן געוואוינט אין ירושלים יעדער אין זיין משמרת, און איצט קערט ער זיך צוריק צו דערמאָנען דעם יחוס לויט זיין סדר. און זיין תכלית איז צו דערגרייכן צום פונקט אַז די מלכות איז געווען ביי שאול'ן און פֿון שאול איז עס אַריבער צו דוד'ן - וואָס דאָס איז דער עיקר פֿון ספר דברי הימים, מפרסם צו זיין און אויסצושמועסן בפרטיות די מלכות פֿון דוד. און דאָס איז שוין דער קומענדיקער קאַפּיטל, דער צענטער קאַפּיטל, וואָס וועט אַריבערגיין צו דער מציאות פֿון שאול קעגן דוד. קומט אויס אַז די נעמען וואָס מיר לייענען דאָ זענען אַ מין חזרה אויף וואָס מיר האָבן פריִער געזען, כּדי אָנצוקומען צום סוף צו שאול'ן פֿון וועמען די מלוכה איז אַריבער צו דוד'ן, און פֿון דאָ און ווייטער גייט דער כּתוב און באַשרייבט די געשיכטע פֿון די מלכי יהודה אויפֿן סדר ביזן גלות.
דער מלבי"ם זאָגט: 'ובגבעון ישבו' - מיר האָבן דאָס שוין דערמאָנט אויבן אין קאַפּיטל ח', און ס'איז נישט באַקאַנט פאַרוואָס ער האָט דאָס איבערגעחזרט אַ צווייט מאָל, און פאַרוואָס ער האָט דאָ בלויז מעתיק געווען ביז אָצֵל, בעת אויבן האָט ער אויך געשריבן 'ובני עשק אחיו'. און אויף דעם האָבן חז"ל געזאָגט אַז פֿון אָצֵל ביז אָצֵל האָבן זיי געהאַט פיר הונדערט קעמלען אָנגעלאָדענע מיט מדרשים - ווי מיר האָבן פריִער מסביר געווען, אַז פֿונעם אָרט וואָס 'אָצֵל' ווערט דערמאָנט אויבן ביז אַהער, צו פֿאַרשטיין פאַרוואָס עס האָט אויסגעפעלט איבערצודאָפּלען און איבערחזרן די דברים, פיר הונדערט קעמלען אָנגעלאָדענע מיט מדרשים. און אַ טייל פֿון די שינויים וואָס ווערן דאָ און דאָרט דערמאָנט האָבן מיר שוין אויבן דערמאָנט, דעריבער פֿעלט נישט אויס איבערצוחזרן די זאַכן.
וּבְנוֹ הַבְּכוֹר עַבְדּוֹן וְצוּר וְקִישׁ וּבַעַל וְנֵר וְנָדָב׃ - און זיין בכור זון עבדון, און צור, און קיש, און בעל, און נר, און נדב.
אויך די דאָזיקע מענטשן זענען געווען די זין פֿון אבי גבעון, און צוזאַמען מיט אים האָבן זיי געוואוינט אין גבעון.
וּגְדוֹר וְאַחְיוֹ וּזְכַרְיָה וּמִקְלוֹת׃ וּמִקְלוֹת הוֹלִיד אֶת־שִׁמְאָם וְאַף־הֵם נֶגֶד אֲחֵיהֶם יָשְׁבוּ בִירוּשָׁלַ͏ִם עִם־אֲחֵיהֶם׃ - און גדור, און אחיו, און זכריה, און מקלות. און מקלות האָט געבוירן שמאם; און זיי אויך, קעגנאיבער זייערע ברידער, האָבן געוואוינט אין ירושלים צוזאַמען מיט זייערע ברידער.
'ואף הם' - הגם זיי האָבן געוואוינט אין גבעון, האָבן זיי טיילמאָל געוואוינט אין ירושלים קעגנאיבער זייערע ברידער, די וואָס מיר האָבן געזען אַז זיי האָבן געוואוינט אין ירושלים; און לויט דעם איז דער טייטש פֿון 'נגד' - אַקעגן. דער מלבי"ם פֿאַרקערט דערקלערט 'נגד אחיהם' - נישט אַזוי ווי זייערע ברידער.
וְנֵר הוֹלִיד אֶת־קִישׁ וְקִישׁ הוֹלִיד אֶת־שָׁאוּל וְשָׁאוּל הוֹלִיד אֶת־יְהוֹנָתָן וְאֶת־מַלְכִּישׁוּעַ וְאֶת־אֲבִינָדָב וְאֶת־אֶשְׁבָּעַל׃ - און נר האָט געבוירן קיש, און קיש האָט געבוירן שאול, און שאול האָט געבוירן יהונתן, און מלכישוע, און אבינדב, און אשבעל.
וּבֶן־יְהוֹנָתָן מְרִיב בָּעַל וּמְרִי־בַעַל הוֹלִיד אֶת־מִיכָה׃ - און דער זון פֿון יהונתן איז געווען מריב בעל, און מרי בעל האָט געבוירן מיכה.
די נעמען האָבן מיר שוין געזען אויבן און מיר האָבן שוין געבראַכט די דרשות אויף זיי, און מיר וועלן עס איבערחזרן בקיצור. 'אשבעל' איז איש בושת, און 'מריב בעל' איז מפיבושת. און פֿאַרוואָס רופֿט מען אים בושת? ווײַל 'בעל' איז אַ לשון פֿון אדנות, און דערפֿאַר רופֿט מען אים מיט אַ לשון גנאי 'בושת', כּדי מען זאָל נישט מיינען אַז ער פֿאַרמאָגט בעלות און אדנות.
עס זאָגט רבי יצחק בר שמואל מנרבונה: פֿון דער שעה וואָס כּלל ישראל האָט געדינט דעם בעל, איז דער בעל אָנגערופֿן געוואָרן מיטן נאָמען בושת, ווי עס שטייט געשריבן 'לקטר לבושת' - צו רייכערן צום בעל. און פֿאַרוואָס הייסט ער בושת? ווײַל ער פֿאַרשעמט זײַנע דינער: אַ מענטש לייגט זײַן האָפֿענונג אויף אים, ער דאַוונט און שרײַט צו אים און ער ווערט נישט געענטפֿערט - איז דאָס דאָך פֿאַר אים אַ בושה, און דערפֿאַר 'איש בושת'. און גדעון האָט געהייסן ירובעל צוליב דעם וואָס דער בעל האָט זיך געקריגט מיט אים, און ער הייסט אויך ירובשת, ווי עס שטייט געשריבן אין ספר שמואל 'מי הכה את אבימלך בן ירובשת' - זעט מען דאָך אַז ירובשת איז ירובעל, ווײַל בעל און בושת זענען דאָך איין זאַך: ירב בו הבושת, ירב בו הבעל, היינו הך.
וּבְנֵי מִיכָה פִּיתֹן וָמֶלֶךְ וְתַחְרֵעַ׃ וְאָחָז הוֹלִיד אֶת־יַעְרָה וְיַעְרָה הוֹלִיד אֶת־עָלֶמֶת וְאֶת־עַזְמָוֶת וְאֶת־זִמְרִי וְזִמְרִי הוֹלִיד אֶת־מוֹצָא׃ - און די זין פֿון מיכה זענען געווען פיתון, און מלך, און תחרע. און אחז האָט געבוירן יערה, און יערה האָט געבוירן עלמת, און עזמות, און זמרי, און זמרי האָט געבוירן מוצא׃
וּמוֹצָא הוֹלִיד אֶת־בִּנְעָא וּרְפָיָה בְנוֹ אֶלְעָשָׂה בְנוֹ אָצֵל בְּנוֹ׃ - און מוצא האָט געבוירן בנעא, רפיה זײַן זון, אלעשה זײַן זון, אצל זײַן זון׃
'רפיה בנו' - דער זון פֿון בנעא, און אַזוי יעדער איינער דאָ אַ זון נאָך אַ זון.
וּלְאָצֵל שִׁשָּׁה בָנִים וְאֵלֶּה שְׁמוֹתָם עַזְרִיקָם בֹּכְרוּ וְיִשְׁמָעֵאל וּשְׁעַרְיָה וְעֹבַדְיָה וְחָנָן אֵלֶּה בְּנֵי אָצַל׃ - און אצל האָט געהאַט זעקס זין, און דאָס זענען זייערע נעמען: עזריקם, בוכרו, און ישמעאל, און שעריה, און עובדיה, און חנן; דאָס זענען די זין פֿון אצל׃
מיט דעם האָבן מיר געענדיקט דעם ניינטן קאַפּיטל, און מען קען זאָגן אַז מיר האָבן געענדיקט דעם שווערן טייל פֿון ספר דברי הימים - דער טייל וואָס באַשעפֿטיקט זיך מיט משפּחות, נעמען און די ספרי יוחסין וואָס עזרא האָט געפֿונען. מיר האָבן געזען די סדרים פֿון די שוערים וואָס האָבן געירשנט זייער מעמד פֿון די אָבות, די שומרי הסף פֿאַרן אוהל, דעם חשבון פֿון די משמרות וואָס דוד און שמואל האָבן אויפֿגעשטעלט 'באמונתם' - אַ לשון פֿון קיום, און די ממונים אויף די לשכות, די אוצרות, די כּלים, די חביתים און לחם המערכת, און אַלע באמונה. צום סוף קערט זיך דער פּסוק צוריק צו דער שושלת פֿון שאול, כּדי צו דערגרייכן צום עיקר פֿונעם ספר. פֿון דאַן אָן ווערט דער עקוב למישור: דער קומענדיקער טייל איז מער סיפורי, וואָס באַשרײַבט די מלכות פֿון דוד און ווי אַזוי ער האָט מקבל געווען די מלוכה נאָכן סוף פֿון שאול'ס מלכות.