פתיחה: דער המשך פון די יחוסי השבטים
אין דעם טייל פונעם קאפיטל גייען מיר ווייטער מיט די יחוסי השבטים, און אינעם יחוס פון בני אפרים אנטפלעקט זיך פאר אונז א גאנצע מעשה - די מעשה פון בני אפרים וואס זענען ארויסגעגאנגען פון מצרים פאר דער צייט און זענען אומגעקומען דורך די אנשי גת. פון די דאזיגע פסוקים וועלן מיר אויך לערנען די יחוס-קייט פון יהושע בן נון, און צום סוף וועלן מיר איבערגיין צום יחוס פון בני אשר.
"והרגום אנשי גת" - ווען איז דאס געשען
וְזָבָד בְּנוֹ וְשׁוּתֶלַח בְּנוֹ וְעֵזֶר וְאֶלְעָד וַהֲרָגוּם אַנְשֵׁי־גַת הַנּוֹלָדִים בָּאָרֶץ כִּי יָרְדוּ לָקַחַת אֶת־מִקְנֵיהֶם׃ - און זבד זיין זון, און שותלח זיין זון, און עזר און אלעד; און די לייט פון גת וואס זענען געבוירן אין לאנד האבן זיי געהרג'עט, ווייל זיי האבן אראפגענידערט צו נעמען זייער מקנה.
דער מלבי"ם ברענגט אז עס זענען דא וואס ערקלערן כפשוטו: בני אפרים האבן אראפגענידערט קיין גת כדי צו נעמען זייער מקנה וואס איז דארט געווען, און דערפאר האבן זיי די אנשי הארץ געהרג'עט. אבער דער עיקר חידוש פונעם מלבי"ם איז אין באשטימען די צייט: די דאזיגע מעשה איז געווען בשעת זיי זענען נאך געווען אין מצרים. מען זאל נישט מיינען אז עזרא דערציילט דא וועגן א זאך וואס איז געשען צו זיי ווען זיי זענען שוין געווען אין לאנד - נאר ווען זיי זענען נאך געווען אין מצרים. דער באווייז דערויף איז פונעם קומענדיגן פסוק, וואו אפרים קלאגט, און עס איז משמע אז אפרים איז נאך געווען ביים לעבן. און דאס שטימט מיט וואס חז"ל האבן באשריבן, אז בני שבט אפרים זענען ארויסגעגאנגען פאר דער צייט, מען האט זיי געשלאגן, און חשוב'ע טיילן פון זיי זענען אומגעקומען - און דאס איז וואס עזרא באשרייבט אונז דא.
דריי פירושים אין "הנולדים בארץ"
פארוואס שטייט "אנשי גת הנולדים בארץ"? דער רד"ק ערקלערט אויף דריי אופנים. דער ערשטער: זיי האבן גוט געקענט די וועגן און שטעגן פונעם לאנד, און דערפאר האבן זיי מצליח געווען זיי אפצולאקערן און שלאגן. דער צווייטער: וויבאלד גת איז שפעטער געווארן פאר עם ישראל, ווען מיר האבן עס געירשנט, קומט דער פסוק זאגן מען זאל נישט בטעות מיינען אז מען רעדט דא פון בני ישראל וואס זענען געקומען קיין גת - נאר פון די וואס זענען דארט געבוירן, די פלשתים וואס זענען געווען אין דעם ארט נאך פריער. דער דריטער אופן, און דאס איז די דעה פונעם רד"ק אליין: "הנולדים בארץ" גייט צוריק אויף בני אפרים. ווייל דער פסוק האט דערמאנט ביי בני אפרים די וואס זענען געבוירן געווארן אין מצרים - זיינע קינדער און קינדס-קינדער, אזוי ווי עס שטייט "וירא יוסף לאפרים בני שילשים" - און דער פסוק קומט זאגן אז די בני אפרים וואס זענען געבוירן געווארן אין לאנד, זיי זענען די וואס האבן אראפגענידערט קיין גת צו נעמען זייער מקנה, און די אנשי גת האבן זיי געהרג'עט.
לויט דעם פירוש איז די מעשה געווען ווען כלל ישראל איז געווען אין מדבר, און דעמאלט איז שווער צו פארשטיין "הנולדים בארץ", ווארום אין ארץ ישראל קען דאס דאך נישט זיין, ווייל אפרים איז דאך נישט אריין אין לאנד. קיינער פון די ברידער איז נישט ארויסגעגאנגען פון מצרים - "וימת יוסף וכל אחיו וכל הדור ההוא". אפרים און מנשה זענען יא ארויסגעגאנגען, ווייל זיי זענען שוין דער נעקסטער דור און נישט דער דור פון די ברידער אליין, כאטש זיי אליין זענען געווען ראשי שבטים; אבער אין לאנד אריין זענען זיי זיכער נישט געקומען. דערפאר ערקלערט דער רד"ק אז די מעשה איז געווען אין מדבר אדער אין ארץ גלעד, און אפרים איז נאך געווען ביים לעבן. און מען זאל זיך נישט וואונדערן אויף זיין אריכות ימים, ווייל מכיר בן מנשה איז דאך געווען פון די וואס האבן איינגענומען ארץ גלעד, און בני מכיר בן מנשה "יולדו על ברכי יוסף" - זעט מען דאך אז נאך אין יוסף'ס צייטן האבן זיי עקזיסטירט.
און א ראיה צו די זאכן ברענגט דער רד"ק פון די ציפערן: בני אפרים ביי יציאת מצרים זענען געווען פערציג טויזנט מיט פינף הונדערט, און ביים ציילן פאר'ן אריינגיין אין לאנד צוויי און דרייסיג טויזנט מיט פינף הונדערט. וואו זענען פארשוואונדן געווארן די אכט טויזנט מאן? דאס זענען די וואס די אנשי גת האבן געהרג'עט. לויט דעם, בשעת זיי זענען געווען אין מדבר זענען געווען אזעלכע וואס האבן געזאגט "נעלה וירשנו אותה" - פון יענע מעפילים - און בני גת האבן זיי געשלאגן.
מען נעמט נישט דעם קץ אין די אייגענע הענט
חז"ל האבן אבער געדרש'נט אז דאס איז נישט געווען אין דער צייט וואס זיי זענען געווען אין מדבר, נאר פאר יציאת מצרים: זיי האבן אויסגערעכנט דעם קץ און האבן געגרייזט, זיי האבן געמיינט אז די צייט איז געקומען און אז מען דארף אויפשטיין און טון א מעשה - און זיי זענען אויפגעשטאנען און געטון א מעשה, און צום סוף האבן זיי נאר געליטן שאדן. פון דא לערנט מען א גרויסן יסוד: מען נעמט נישט דעם קץ אין די אייגענע הענט. עס וועט גארנישט העלפן אז מען זאל נעמען א לא"ו-ראקעט און באשיסן דעם אל-אקצא מעטשעט; עס קען זיין אז מען וועט ברענגען אן עק אויפ'ן פאלק וואס זיצט אין ציון, אבער דעם קץ הגאולה וועט מען נישט ברענגען. די גאולה ברענגט מען אויף אנדערע וועגן - מיט עסק התורה, מיט קיום מצוות, נישט מיט געוואלדטאטן.
מיר דארפן זען וואס עס איז דער קלקול און לויט דעם פארשטיין וואס עס איז דער תיקון. דער תיקון וועט נישט זיין ווען מען מאכט מארשן צום הר הבית - דארט איז נישט דער תיקון, מען וועט זיך נאר אנזאמלען איסורי כרת, און מעגליך אויך אויפרייצן און עולה זיין בחומה קעגן די וואס מיר זענען, וואס קען מען טון, נאך אלץ אין גלות צווישן זיי. אבער אויב מיר וועלן פארשטיין אז דער וועג איז תשובה צו טון, פאררעכטן די מעשים, מתפלל זיין מיט אן אמת - גלייבט מיר, איין תיקון חצות איז בעסער ווי טויזנט מאל ארויפגיין אויפ'ן הר הבית, אפילו אויב מען זאגט אז מען גייט נאר צו אן ערלויבטן ארט; דאס האט פיל מער כוח צו ברענגען די גאולה. און איך גיי בכלל נישט אריין אין אלע מכשולים וואס די גדולי ישראל האבן עס אינגאנצן פארבאטן.
עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געזעצט א בית דין צו גוזר זיין אויפן משיח אז ער זאל קומען. אבער צו באשטימען זאכן לדורות און ברענגען דעם קץ בכוח - דאס איז נישט דער דרך. און דאס איז וואס עס איז געשען מיט בני אפרים: זיי האבן געציילט און האבן געמאכט א טעות, און געוואלט ברענגען דעם קץ בכוח. מען האט געכאפט א קלאפ - און מען דארף תשובה טון, און נישט טראכטן אז מיר וועלן גוזר זיין אויפן הקדוש ברוך הוא און זעצן א בית דין וואס וועט מחייב זיין דעם רבונו של עולם צו ברענגען משיח. אויף דעם אופן גייט עס נישט. זיי זענען ארויס פאר דער צייט - און מיר האבן געזען וואס ס'איז געווארן פון זיי בסוף.
"ויבואו אחיו לנחמו"
וַיִּתְאַבֵּל אֶפְרַיִם אֲבִיהֶם יָמִים רַבִּים וַיָּבֹאוּ אֶחָיו לְנַחֲמוֹ׃ - און אפרים זייער פאטער האט זיך געטרויערט אסאך טעג, און זיינע ברידער זענען געקומען אים טרייסטן.
אפרים טרויערט אסאך טעג און זיינע ברידער קומען אים טרייסטן. מען קען נישט טייטשן "אחיו" כפשוטו, ווייל אפרים האט דאך געהאט בלויז איין ברודער - מנשה. כאטש עס איז דא א דיוק אין חז"ל אז יוסף האט געבוירן נאך קינדער, באזירט אויף וואס יעקב האט געזאגט: "ומולדתך אשר הולדת אחריהם לך יהיו", אז די אנדערע קינדער "על שם אחיהם ייקראו בנחלתם" - איז משמע אז ער האט געהאט נאך קינדער וואס די תורה דערמאנט נישט. און לויט דעם איז דאס וואונדערבאר: "ויבואו אחיו" - דאס זענען די אנדערע קינדער וואס שטייען נישט אין דער תורה. נאר מיר האבן נישט דערויף קיין שום באריכט אדער קלארע ידיעה, דערפאר ערקלערט דער רד"ק "ויבואו אחיו לנחמו" - זיינע קרובים און באקאנטע, ווייל אסאך מאל קומט דאס ווארט "אחיו" אינעם באדייט פון חברים און באקאנטע, אזוי ווי ביי יעקב און לבן.
און דער מלבי"ם זאגט אז די מעשה דא קומט ווייזן אז דאס אלעס איז געווען ווען אפרים האט נאך געלעבט, און "ויבואו אחיו לנחמו" גייט ארויף אויף שותלח - אז ער איז דער וואס האט פארלוירן זיינע קינדער. עס זענען געקומען זיינע ברידער אים טרייסטן, ווייל אלע געהרג'עטע זענען געווען זיינע קינדער און קינדס-קינדער, און עס איז אים נישט פארבליבן קיין זרע ווייל יעדער איז אומגעקומען.
בריעה - "כי ברעה הייתה בביתו"
וַיָּבֹא אֶל־אִשְׁתּוֹ וַתַּהַר וַתֵּלֶד בֵּן וַיִּקְרָא אֶת־שְׁמוֹ בְּרִיעָה כִּי בְרָעָה הָיְתָה בְּבֵיתוֹ׃ - און ער איז געקומען צו זיין ווייב, און זי איז געווארן טראגעדיק און האט געבוירן א זון, און ער האט א נאמען געגעבן זיין נאמען בריעה, ווייל אין א שלעכטער שעה [ברעה] איז עס געווען אין זיין הויז.
לויטן פשוט'ן פשט רעדט "ויבוא אל אשתו" פון אפרים: וויבאלד זיינע קינדער זענען געשטארבן, איז ער געקומען צו זיין ווייב און זי האט אים געבוירן א זון, און ער האט אים גערופן בריעה אויפן נאמען פון דעם אומגליק און דעם בראך וואס האט פאסירט אין זיין הויז. אבער דער מלבי"ם ערקלערט אז מען רעדט פון שותלח, וואס אלע זיינע קינדער זענען געשטארבן - שותלח איז געקומען צו זיין ווייב, און זי האט געבוירן א זון וואס מען האט גערופן בריעה.
און מיט דעם שטימט שיין וואס שטייט אין דער תורה: "ואלה בני שותלח לעירן משפחת הערני". לכאורה איז נישט פארשטענדליך: שותלח האט דאך געהאט א ברודער בכר און א ברודער תּחן, פארוואס ציילט דער פסוק נאר די קינדער פון שותלח און ציילט נישט זיינע ברידער און זייערע קינדער? נאר עירן איז דער זעלבער ווי בריעה - זיין נאמען איז געווען אויפן לשון פון א "רעה", און מען האט עס איבערגעדרייט לטובה און אים גערופן עירן מיט פארקערטע אותיות. און פארוואס האט מען אים נישט גערופן "ער"? כדי מען זאל עס נישט פארבינדן מיט ער און אונן וואס זענען געשטארבן בקיצור ימים. און וויבאלד די פריערדיגע קינדער זענען אומגעקומען בקיצור ימים, ווי דער פסוק זאגט "ספו תמו מן בלהות", קומט די תורה און זאגט: וויסן זאלסטו, דאס זענען די קינדער פון שותלח - עירן, און נישט די ערשטע. "אלה" מוסיף על הראשונים, "ואלה" פוסל את הראשונים - דיר צו זאגן אז די ערשטע זענען שוין געשטארבן ווען זיי זענען ארויפגעגאנגען פארן קץ, בעת זיי זענען נאך געווען אין מצרים, און בלויז די דאזיגע ווערן גערעכנט אלס די קינדער פון שותלח.
שארה בויט בית חורון
וּבִתּוֹ שֶׁאֱרָה וַתִּבֶן אֶת־בֵּית־חוֹרוֹן הַתַּחְתּוֹן וְאֶת־הָעֶלְיוֹן וְאֵת אֻזֵּן שֶׁאֱרָה׃ - און זיין טאכטער איז געווען שארה, און זי האט געבויט בית חורון די אונטערשטע און די אויבערשטע, און אזן שארה.
דער מיוחס לרש"י ערקלערט אז זי איז געווען די וואס האט געבויט בית חורון און אזן שארה, און די שטאט איז גערופן געווארן אויף איר נאמען - ווי דער שטייגער איז געווען, אז מען פלעגט בויען א שטאט און איר א נאמען געבן נאך זיך. דער רד"ק ערקלערט אז דאס זענען די שטעט וואס ווערן דערמאנט אין ספר יהושע אין דער נחלה פון בני אפרים: בית חורון התחתון און בית חורון העליון. און דער נאמען פון דער שטאט איז געווען "אוזן", און פארוואס שטייט "אזן שארה"? ס'איז זייער מעגליך אז עס זענען געווען צוויי שטעט - אוזן און אזן שארה, אזוי ווי ביתר און ביתר עילית, וואס מען האט צוגעלייגט נעמען כדי צו פונאנדערשיידן איין שטאט פון דער צווייטער; און די דאזיגע שטאט האט געהייסן אזן שארה אויפן נאמען פון דער וואס האט זי געבויט. און דער מלבי"ם לייגט צו אז שארה איז געווען די טאכטער פון בריעה, וואס איז געווען דער זון פון שותלח.
די שושלת פון יהושע בן נון
וְרֶפַח בְּנוֹ וְרֶשֶׁף וְתֶלַח בְּנוֹ וְתַחַן בְּנוֹ׃ לַעְדָּן בְּנוֹ עַמִּיהוּד בְּנוֹ אֱלִישָׁמָע בְּנוֹ׃ נוֹן בְּנוֹ יְהוֹשֻׁעַ בְּנוֹ׃ - און רפח זיין זון, און רשף, און תלח זיין זון, און תַחַן זיין זון; לעדן זיין זון, עמיהוד זיין זון, אלישמע זיין זון; נון זיין זון, יהושע זיין זון.
דער פירוש המיוחס לרש"י ערקלערט אז רפח איז געווען דער זון פון בריעה, און רשף מיט תלח זענען געווען די קינדער פון רפח, און אזוי אלע ווייטער בן אחר בן. דער מלבי"ם אבער ערקלערט אנדערש: די אלע פיר וואס ווערן דא דערמאנט זענען אלע געווען די זין פון בריעה - רפח, רשף, תלח און תחן - און נישט בן אחר בן. און זיין ראיה איז פונעם אות ו"ו ביי יעדן איינעם: "ורפח בנו ורשף ותלח בנו ותחן בנו". אויב וואלט דער פסוק געוואלט זאגן אז איינער האט געבוירן דעם צווייטן, וואלט מען נישט געדארפט די ו"ו; ווען מען לייגט צו א ו"ו, פארבינדט מען זיי צוזאמען כדי צו ווייזן אז אלע זענען געווען ברידער.
פון דא און ווייטער, אין פסוק כ"ו, רעדט מען שוין פון קינדער און נישט פון ברידער: לעדן איז געווען דער זון פון תחן, און עמיהוד דער זון פון לעדן - און דערפאר גיט אכט אז דא איז נישט פאראן קיין ו"ו החיבור. און פון דא ווייסן מיר דעם יחוס פון יהושע בן נון: נון בן אלישמע בן עמיהוד, דער נשיא לבני אפרים, און עמיהוד שטאמט פון בריעה בן שותלח בן אפרים.
די קשיא פונעם מלבי"ם פון ספר הישר און זיין תירוץ
זאגט דער מלבי"ם: דאס אלעס וואס מיר האבן געשריבן שטימט נישט לויט דער שיטה פון ספר הישר, וואס לויט אים זענען בני אפרים ארויס דרייסיג יאר פארן קץ. ווי אזוי איז מעגליך אז זיי זענען ארויס בלויז דרייסיג יאר פריער, און אין אזא קורצער צייט זאל צושטאנד קומען די גאנצע לאנגע שושלת - א זון נאך א זון - ביז צום סוף שטייט יהושע, וועלכער איז שוין בשעת יציאת מצרים געווען פערציג יאר אלט און האט אנגעפירט מיט כלל ישראל? דאס קען דאך נישט זיין.
אבער אין פרקי דרבי אליעזר פרק מ"ח איז זיין שיטה אז די מעשה איז פארגעקומען נאך פארן שעבוד, און מיט דעם שטימט שיין וואס דער מלבי"ם האט מבאר געווען. אויב זיי האבן געגרייזט אינעם קץ און געמיינט אז מען דארף ארויפגיין נאך איידער דער שעבוד האט זיך אנגעהויבן, איז דאך דאס געווען אין א גאר פריערדיגער תקופה, און במשך די זעקס און אכציג יאר פונעם שעבוד איז זיכער מעגליך אז עס זענען געבוירן געווארן אלע די דורות ביז יהושע בן נון - ווייל זיי האבן זיך דאך אנטוויקלט אין א יונגן עלטער, און ביי דרייצן יאר האט שוין יעדער געבוירן זיין זון נאך אים. אבער אויב רעדט מען פון בלויז דרייסיג יאר פאר יציאת מצרים, איז נישט פאראן קיין וועג צו פארשטיין ווי אזוי יהושע שטייט ממש ביי יציאת מצרים אלס א בן ארבעים שנה.
זייער אחוזה און זייערע וואוינערטער
וַאֲחֻזָּתָם וּמֹשְׁבוֹתָם בֵּית־אֵל וּבְנֹתֶיהָ וְלַמִּזְרָח נַעֲרָן וְלַמַּעֲרָב גֶּזֶר וּבְנֹתֶיהָ וּשְׁכֶם וּבְנֹתֶיהָ עַד־עַיָּה וּבְנֹתֶיהָ׃ - און זייער אייגנטום און זייערע וואוינערטער זענען געווען בית־אל מיט אירע ארומיגע שטעטלעך, און צו מזרח נערן, און צו מערב גזר מיט אירע ארומיגע שטעטלעך, און שכם מיט אירע ארומיגע שטעטלעך, ביז עיה מיט אירע ארומיגע שטעטלעך.
בית אל איז געווען אויף דער דרומדיגער זייט פון בני יוסף; נערן, וואס ווערט אויך אנגערופן מיטן נאמען נערתה, צו מזרח; גזר צו מערב, ווי עס שטייט "וירד ימה עד גזר", און ימה באדייט די מערב זייט; און שכם צו צפון. און אינעם קומענדיגן פסוק שטייט: "ועל ידי בני מנשה בית שאן ובנותיה תענך ובנותיה מגידו ובנותיה דור ובנותיה, באלה ישבו בני יוסף בן ישראל" - דאס הייסט אז נעבן די שטעט פון בני מנשה האבן אויך געוואוינט בני אפרים.
בני אשר און "אבי ברזית"
בְּנֵי אָשֵׁר יִמְנָה וְיִשְׁוָה וְיִשְׁוִי וּבְרִיעָה וְשֶׂרַח אֲחוֹתָם׃ וּבְנֵי בְרִיעָה חֶבֶר וּמַלְכִּיאֵל הוּא אֲבִי בִרְזָיִת׃ - די זין פון אשר זענען ימנה, און ישוה, און ישוי, און בריעה, און שרח זייער שוועסטער; און די קינדער פון בריעה זענען חבר, און מלכיאל, ער איז דער פאטער פון ברזית.
וואס מיינט "הוא אבי ברזית"? דער מיוחס לרש"י ברענגט אז דער שר פון יענער שטאט האט געהייסן ברזית - "אבי" מיינט דער שר פון יענער שטאט, ווי א ראש העיר. און דער מדרש ברענגט א מחלוקת צווישן רבי לוי און רבי סימון: רבי לוי זאגט אז זיינע טעכטער זענען געווען שיין און האבן חתונה געהאט מיט כהנים וואס מען האט געזאלבט מיט בוימל (שמן זית) - "ברזית" ווי "בן זית"; און רבי סימון זאגט אז זיינע טעכטער זענען געווען שיין און האבן חתונה געהאט מיט מלכים וואס מען האט געזאלבט מיט שמן המשחה, און אויב אזוי רעדט מען דא וועגן א שושלת פון מלוכה. און וויבאלד זיי האבן געהאט אסאך בוימל פלעגן זיי זיך זאלבן דערמיט, און דאס פלעגט זיי מאכן איידל און שיין, ווי עס שטייט ביי שבט אשר "וטובל בשמן רגלו". און רבי חנניה האט געזאגט: חמין ושמן שסכתני אמי - החזירוני לנערותי (הייס וואסער און בוימל וואס מיין מאמע האט מיך געשמירט האבן מיך צוריקגעברענגט צו מיין יוגנט); זעט מען דאך אז אין דעם איז פאראן א כח צו פארפיינערן דעם קערפער און שענקען יוגנטליכקייט. דער מלבי"ם ערקלערט אז די איינוואוינער פון דער שטאט ברזית זענען געווען פון די קינדער פון מלכיאל, און דאס וואס עס שטייט "ומלכיאל הוא אבי ברזית" - מיינט אז די מענטשן פון דער שטאט זענען געווען פון זיינע קינדער.
חבר און זיינע קינדער
וְחֶבֶר הוֹלִיד אֶת־יַפְלֵט וְאֶת־שׁוֹמֵר וְאֶת־חוֹתָם וְאֵת שׁוּעָא אֲחוֹתָם׃ - און חבר האט געבוירן יפלט, שומר, חותם, און שועא זייער שוועסטער.
דער רד"ק ערקלערט לגבי דעם וואס עס שטייט ווייטער, אין פסוק מ', "כל אלה בני אשר ראשי בית האבות" - אז זיי זענען געווען די ראשי הנשיאים, וואס אפילו פאר די נשיאים פונעם שבט זענען זיי געווען ראשי מרוב זייער גרויסער מדרגה; אדער איז דער פשט אז זיי אליין זענען געווען די נשיאים פונעם שבט.
וּבְנֵי שָׁמֶר אֲחִי וְרׇהְגָּה וְחֻבָּה וַאֲרָם׃ וּבֶן־הֵלֶם אָחִיו צוֹפַח וְיִמְנָע וְשֵׁלֶשׁ וְעָמָל׃ - און די קינדער פון שמר: אחי, רהגה, חובה, און ארם; און בן-הלם זיין ברודער: צופח, ימנע, שלש, און עמל.
"אחי" אינעם פסוק איז אן אייגענער נאמען און נישט קיין תואר. און אויף דעם וואס עס שטייט "ובן הלם אחיו", זאגט דער מצודת דוד אז עס וואלט געדארפט שטיין "ובני הלם", ווייל דער פסוק רעכנט דאך אויס עטליכע פון זיינע קינדער; און "אחיו" מיינט כאילו עס שטייט "אחיהם" - הלם איז געווען דער ברודער פון יעדן איינעם פון די דערמאנטע אויבן. און דער מלבי"ם ערקלערט אז בן הלם איז געווען דער ברודער בלויז פון ארם, און דעריבער שטייט "אחיו" בלשון יחיד, נישט ווי די ווערטער פונעם מצודת דוד; ער איז געבוירן געווארן מיט אים אלס צווילינג, זיין נאמען איז געווען בן הלם, און ער איז אויך געווען פון די קינדער פון שמר. און דאס וואס עס שטייט געשריבן אין די ווערטער פונעם מלבי"ם "שמיר" - איז א טעות, און מען דארף זאגן שמר.
וּבְנֵי יֶתֶר יְפֻנֶּה וּפִסְפָּה וַאְרָא׃ וּבְנֵי עֻלָּא אָרַח וְחַנִּיאֵל וְרִצְיָא׃ - און די קינדער פון יתר: יפונה, פספה, און ארא; און די קינדער פון עולא: ארח, חניאל, און רציא.
"יתר" - זאגט דער מלבי"ם - איז דער זעלבער ווי יתרן וואס איז פריער דערמאנט געווארן, ווי דער שטייגער פון די נעמען וואס מיר האבן שוין געזען. און גיט אכט אז דער נאמען עולא, וואס איר קענט פונעם ש"ס, ערשיינט אויך דא אין נביא. נאר עס איז נישט קלאר: "ובני עולא" - וואו איז עולא פריער דערמאנט געווארן, אז דער פסוק הייבט גלייך אן רעדן וועגן זיינע קינדער? דאס איז א קשיא וואס מיר האבן שוין אסאך מאל געזען אויבן, און אויך דא קען מען זאגן איינע פון די תירוצים: דער מצודת דוד זאגט אז עס איז זייער מעגליך אז ער איז איינער פון די פריער דערמאנטע, נאר ער האט געהאט צוויי נעמען - עס קען זיין אז יפונה אדער פספה אדער ארא האט אויך געהייסן עולא. און דער מלבי"ם ערקלערט אז אויך די בני עולא זענען געווען פון די קינדער פון יתר, דאס הייסט עולא און זיינע קינדער ארח און חניאל זענען געווען פון בני יתר, און פארוואס האט מען אים נישט דערמאנט פאר זיך אליין? ווייל ער אליין איז נישט געווען קיין ראש בית אב, און בלויז זיינע קינדער זענען געווען ראשי בתי אבות. און דאס איז א יסוד וואס דער מלבי"ם האט פריער אסאך מאל געברענגט: ווער עס איז נישט געווען קיין ראש בית אב ווערט נישט דערמאנט באזונדער און פאר זיך, נאר בלויז בדרך אגב.
דער סוף פונעם יחוס: "ברורים גיבורי חילים"
כׇּל־אֵלֶּה בְנֵי־אָשֵׁר רָאשֵׁי בֵית־הָאָבוֹת בְּרוּרִים גִּבּוֹרֵי חֲיָלִים רָאשֵׁי הַנְּשִׂיאִים וְהִתְיַחְשָׂם בַּצָּבָא בַּמִּלְחָמָה מִסְפָּרָם אֲנָשִׁים עֶשְׂרִים וְשִׁשָּׁה אָלֶף׃ - אלע די דאזיגע זענען די קינדער פון אשר, ראשי בית האבות, אויסגעוועלטע, העלדישע קריגער, ראשי הנשיאים; און זייער יחוס אין דעם מיליטער אין דער מלחמה, זייער צאל איז געווען זעקס און צוואנציג טויזנט מענטשן.
"ברורים" - די אויסגעקליבענע פון אלע קינדער פונעם שבט; "ראשי הנשיאים" - זיי זענען געווען ראשי אפילו איבער די נשיאים פונעם שבט. "והתייחשם", ערקלערט דער מצודת דוד, זענען די וואס זענען געווען באקאנט מיט זייער יחוס פון די קינדער פון אשר וואס פלעגן ארויסגיין אין מיליטער צום קריג, און זייער צאל איז געווען זעקס און צוואנציג טויזנט חשוב'ע מענטשן. און דער מלבי"ם איז מדייק אין ווארט "ראשי": ער וויל זאגן אז א טייל פון זיי זענען געווען ראשי בית אבות, טייל זענען געווען ברורים און אויסגעוועלט צוליב זייער גרויסער מדרגה, טייל זענען געווען גבורי חילים, און טייל ראשי הנשיאים. קומט אויס לויטן מלבי"ם אז עס איז דא נישט קיין איין באשרייבונג פאר יעדן איינעם, נאר יעדע באשרייבונג באשרייבט א באזונדערע גרופע.
צום סך-הכל: אין דעם חלק האבן מיר געלערנט די געשיכטע פון די בני אפרים וואס זענען ארויסגעגאנגען פאר דער צייט: דער מלבי"ם שטעלט פעסט אז די מעשה האט פאסירט נאך זייענדיג אין מצרים, ווייל אפרים איז נאך דעמאלט געווען ביים לעבן און האט געקלאגט אויף זיינע קינדער; דער רד"ק ברענגט דריי פירושים אין "הנולדים בארץ" און אויך א ראיה פון די צאל וואס האבן געפעלט פון שבט אפרים. פון דארט האבן מיר געזען די געבורט פון בריעה וואס איז גערופן געווארן נאך דער רעה, שארה וואס האט געבויט בית חורון, און די שושלת וואס גייט ביז יהושע בן נון - און דעם מלבי"ם'ס פארענטפערונג אז די מעשה איז געווען נאך פארן שעבוד. מיר האבן געענדיגט מיט דעם יחוס פון בני אשר, מיט דער שטאט ברזית און די דרשות חז"ל דערויף, און מיט דער באשרייבונג פון די בני אשר אלס ראשי בית אבות, ברורים, גבורי חילים און ראשי הנשיאים. און העכער אלעם בלייבט דער גרויסער לימוד: דעם קץ ברענגט מען נישט מיט כח, נאר מיט תורה, מצוות און תשובה.