פתיחה — אות ט׳: דער סיום
ברוכים הבאים צום דרײַ־און־צוואַנציקסטן שיעור — דעם לעצטן שיעור אויפן מאמר באתי לגני תשי״א. מיר לערנען אות ט׳, דעם פֿאַרענדיקנדיקן אות.
אינעם פֿריערדיקן אות האָבן מיר געלערנט די פאָדערונג פֿונעם דור השביעי: ווי אברהם הראשון, זיך אָפּצולייגן און פּועלן ‘ויקריא’ — אַז דער צווייטער זאָל אויך אויסרופֿן ‘אל עולם’. איצט, אינעם סיום, ענטפֿערט דער מאמר אויף דער קשיא: ווער בין איך צו דינען ווי אברהם? — און ענדיקט מיטן העכסטן פּונקט: אַז אַלץ הענגט אָפּ דווקא אין אונדז.
‘אפס קצהו’ — אַ קליינער טייל, אָבער מחויב, און מ׳האָט אונדז געגעבן די כוחות
דער מאמר עפֿנט מיט ענוה: ‘ואף כי מי הוא זה ואיזהו אשר ערב לבו לאמר, אעבוד עבודת אברהם אבינו’. ווער וואָלט וואַגן צו זאָגן אַז ער דינט ג-ט ווי אברהם? כלומר אַ מדריגה אינגאַנצן העכער פֿון אונדז.
אָבער באַלד וועגט עס דער מאמר אויס: ‘מכל מקום אפס קצהו שייך לכאו״א ומחוייב בזה, וניתנו לו הכחות על זה’. מ׳פֿאָדערט נישט פֿון אונדז די גאַנצע הויכקייט פֿון אברהם — אָבער ‘דער קליינער עק’ געהערט צו יעדן איד, איז אַ חיוב, און די כוחות זײַנען אונדז געגעבן געוואָרן.
און פֿון וואַנען די כוחות? ‘על ידי ההנהגה שהראנו הראשון, וממנו ואילך עד ועד בכלל ההנהגה שהראנו כ״ק מו״ח אדמו״ר, שהם סללו את הדרך ונתנו לנו כחות על זה’. פֿון אברהם ביזן רבי׳ן הריי״צ האָבן אַלע נשיאים ‘געבאַנט דעם וועג’ און אונדז געגעבן די כוחות.
שטעלט אײַך פאָר אַ וועג שוין געבאַנט דורך די גרויסע וואָס זײַנען פֿריער געגאַנגען: מ׳דאַרף אים נישט אויסשמידן פֿון דאָס נײַ; ער איז אָפֿן און גרייט. ‘וזהו גופא החביבות דדור השביעי, שכמה כחות ניתנו ונתגלו בשבילנו’.
דער רעזולטאַט — עיקר שכינה אונטן, העכער ווי פֿאַר דעם חטא
און וואָס פּועלט די דאָזיקע עבודה? ‘ועל ידי העבודה באופן כזה יומשך עיקר שכינה למטה בעולם הזה הגשמי והחומרי’. דווקא דורך דער דאָזיקער עבודה ווערט ‘עיקר שכינה’ נמשך ביז אַראָפּ, אין דעם גשמיותדיקן עולם אַליין. דאָס איז די דירה אונטן וועגן וועלכער דער גאַנצער מאמר האָט גערעדט.
און מער: ‘ויהיה עוד במדריגה נעלית יותר גם מקודם החטא’. די דירה וואָס מיר בויען וועט זײַן העכער אַפֿילו פֿונעם פֿאָלקאָמענעם מצב פֿאַר דעם חטא — ווי אין ‘סותר על מנת לבנות’.
‘וכמו שכתוב במשיח: ונשא מאד — יותר מאדם הראשון ואפילו כמו שהיה קודם החטא’. דער פֿאַל און דער תיקון זײַנען נישט קיין צוריקקער, נאָר אַן עלייה העכער ווי אַ מאָל.
דער רבי הריי״צ — ‘את חלינו הוא נשא’, און ער וועט גואל זײַן
און דאָ קערט זיך דער מאמר צום בעל ההילולא, דעם רבי׳ן הריי״צ, און באַשרײַבט אים מיטן פּסוק וועגן דעם עבד ה׳ וואָס לײַדט פֿאַרן כלל: ‘וכבוד קדושת מורי וחמי אדמו״ר, אשר את חלינו הוא נשא ומכאובינו סבלם, והוא מחולל מפשעינו מדוכא מעונותינו’. דער רבי האָט אַליין געטראָגן דעם חולי און ווייטיק פֿון גאַנץ ישראל; זײַן לײַדן איז געווען פֿאַר אונדז.
און פֿון דעם קומט די הבטחה: ‘הרי כשם שראה בצרתנו, הנה במהרה בימינו ובעגלא דידן יגאל צאן מרעיתו מגלות הרוחני וגלות הגשמי גם יחדיו, ויעמידנו בקרן אורה’. ווי ער האָט זיך באַטייליקט אין דער צרה, אַזוי וועט ער גואל זײַן ‘צאן מרעיתו’ פֿון ביידע גלויות צוזאַמען.
באַמערקט דעם דיוק: ‘גלות הרוחני וגלות הגשמי גם יחדיו’. די גאולה איז נישט בלויז אַ באַפֿרײַונג פֿון אַ גשמיותדיקן שעבוד, און נישט בלויז אַ גײַסטיקע עלייה — נאָר ביידע ווי איינס. דער אויבערשטער, דורכן רבי׳ן, איז גואל דעם גאַנצן מענטש: גוף און נשמה.
פנימיות הכוונה — נישט נאָר גילוים, נאָר אונדז פֿאַראייניקן אין דער עצמות
און דאָ פֿאַרטיפֿט דער מאמר נאָך אַ טריט: ‘אבל כל זה הוא עדיין רק גילוים’. אַפֿילו די דאָזיקע גאולה, מיט איר גאַנצער גרויסקייט, איז נאָך ‘גילוים’. ‘ועוד יותר — שיקשר ויאחד אותנו במהות ועצמות אין סוף ברוך הוא’. ס׳איז דאָ אַ נאָך טיפֿערע מדריגה: נישט נאָר גילוים, נאָר אַז דער אויבערשטער זאָל אונדז פֿאַרבינדן און פֿאַראייניקן אין זײַן עצמות אַליין.
‘וזהו פנימיות הכוונה של ירידת והשתלשלות העולמות וענין החטא ותיקונו וענין סילוקן של צדיקים שעל ידי זה יהיה אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא’. אַלץ וואָס מיר האָבן געלערנט — די ירידה פֿון די וועלטן, דער חטא און זײַן תיקון, אַפֿילו סילוקן של צדיקים — אַלץ איז פֿאַר דער דאָזיקער פנימיות הכוונה.
און דער מאמר באַשרײַבט יענעם רגע אין לשון פֿון גאולה: ‘וכשיוציאנו מהגלות ביד רמה... יהיה אז ישיר משה ובני ישראל: הוי׳ ימלוך לעולם ועד’. און אין לשון תרגום: ‘הוי׳ מלכותיה קאים לעלם ולעלמי עלמיא’.
‘ומסיימים: והיה הוי׳ למלך, הוי׳ אחד ושמו אחד — שלא יהיה חילוק בין הוי׳ ושמו’. אין דער גאולה וועט שוין נישט זײַן קיין חילוק צווישן ‘הוי׳’ (די עצמות) און ‘שמו’ (די הארה וואָס פֿאַרשפּרייט זיך אין דער וועלט); אַלץ וועט זיך פֿאַראייניקן — און דער גאַנצער גרויסער גילוי ווערט געפּועלט דווקא דורך יענעם שוועריקן ‘סילוק’.
דער סיום — אַלץ הענגט אָפּ אין אונדז, דעם דור השביעי
און איצט קומט דער סיום, דער העכסטער פֿון אַלע. אין די ווערטער פֿונעם מאמר: ‘וכיון אַז מ׳איז שוין די אַלע ענינים דורכגעגאַנגען, הנה עכשיו אין הדבר תלוי אלא בנו — דור השביעי’. וויבאַלד מיר זײַנען שוין דורכגעגאַנגען אַלע ענינים — אַלע העלמות, דער חטא און זײַן תיקון, און סילוקן של צדיקים — איז איצט ‘אין הדבר תלוי אלא בנו’.
שטעלט זיך אָפּ און פֿילט די גרויסקייט פֿונעם דאָזיקן זאַץ. די גאַנצע געשיכטע, די גאַנצע השתלשלות, די גאַנצע עבודה פֿון די דורות — אַלץ איז שוין געטאָן געוואָרן. ס׳בלײַבט נאָר איין זאַך: מיר. די גאולה הענגט אָפּ בלויז אין אונדז, דעם דור השביעי — אין אונדזער פּשוטער עבודה, דאָ און איצט, איבערצוקערן דעם חושך צו ליכט.
און דער מאמר פֿאַרחתמעט מיט אַ תפילה־הבטחה: ‘ונזכה זעהן זיך מיט׳ן רבי׳ן דאָ למטה אין אַ גוף, ולמטה מעשרה טפחים, והוא יגאלנו’. זאָלן מיר זוכה זײַן צו זען דעם רבי׳ן דאָ אונטן, אין אַ גוף ממש — און ער וועט אונדז גואל זײַן.
און דאָ ענדיקט זיך דער מאמר באתי לגני תשי״א. מיר האָבן אָנגעהויבן מיט דער פראַגע ‘פֿאַר וואָס דווקא אונטן’, און זײַנען דורכגעגאַנגען אַלע אותיות ביזן סיום: אַז דער אויבערשטער האָט זיך געגאַרט אַ דירה דווקא אין די תחתונים, אַז דער וועג זי צו בויען איז איבערקערן חושך צו ליכט, און אַז אַלץ דאָס — הענגט אָפּ אין אונדז. אַ גרויסן דאַנק וואָס איר האָט געלערנט מיט אונדז דעם גאַנצן מאמר, פֿון אָנהייב ביזן סוף.