איין רעיון וואָס האַלט אַלץ צוזאַמען
ברוכים הבאים צום סיכום־שיעור אויפן מאמר באתי לגני תשי״א. אינעם פתיחה־שיעור האָבן מיר אויסגעלייגט די מאַפּע; דאָ, בײַם סוף, וועלן מיר איבערקוקן דעם גאַנצן וועג אין איין בליק — קורץ און קלאָר.
דער גאַנצער לאַנגער מאמר, מיט אַלע זײַנע אותיות, שטייט אויף איין זאַץ: ‘נתאוה הקדוש ברוך הוא להיות לו דירה בתחתונים’. ער האָט זיך ‘געגאַרט’ — אַ צי פֿון זײַן עצם — צו האָבן אַ דירה, אַ הויז, דווקא דאָ אונטן, אין דער גשמיותדיקער, פֿינצטערער וועלט. נישט אַ פּאַלאַץ צו באַזוכן, נאָר אַ הויז צו וווינען מיט זײַן גאַנצן זײַן.
דער גאַנצער מאמר אין איין אָטעם
לאָמיר זיך דערמאָנען דעם וועג. מיר האָבן געעפֿנט מיט ‘שכינה’ — די געטלעכע נוכחות — און געזען אַז זי געהערט דווקא ‘אונטן’. דערנאָך איז געקומען די דראַמע פֿון דער געשיכטע: דער חטא עץ הדעת האָט ‘אַוועקגענומען’ די שכינה פֿון דער ערד, און זיבן צדיקים — פֿון אברהם ביז משה — האָבן זי צוריקגעבראַכט, ביז משה, דער זיבעטער, האָט זי געבראַכט צו דער ערד ממש, אינעם בית המקדש.
דערנאָך האָבן מיר געפֿרעגט די גרויסע פראַגע: פֿאַר וואָס דווקא אונטן? און דער ענטפֿער האָט זיך אַנטפּלעקט טריט נאָך טריט. די אמתע בריאה — ‘יש מאין’ — קומט נאָר פֿונעם ‘עצם’; די אויבערשטע וועלטן זײַנען נאָר ‘גילוי’, בעת דווקא די דאָזיקע וועלט, וואָס פֿילט ‘איך עקזיסטיר פֿון זיך’, איז אַן אָפּקלאַנג פֿונעם עצם, וואָס נאָר ער ‘עקזיסטירט פֿון זיך’.
און דעריבער איז דער עצם באַהאַלטן דווקא דאָ — און דווקא דאָ קען ער ווערן אַנטפּלעקט. ווי אַזוי? דורך דער עבודה פֿון איבערקערן חושך צו ליכט: ‘אתכפיא’ און ‘אתהפכא’, צו נעמען דעם ‘קאָך’, דעם ברען פֿון נפש הבהמית, און אים איבערקערן צו ‘שטות דקדושה’ — מסירה איבערן שכל. און אַזוי ווערט די ‘דירה’ געבויט: נישט מער בלויז אַ גילוי, נאָר די עצמות אַליין וווינט אונטן, ‘העכער ווי פֿאַר דעם חטא’.
די צוויי זיבעטלעך — וואָס אונדזער דור, שביעי צום אַלטן רבי׳ן, ברענגט
און דאָ לאָמיר זיך אָפּשטעלן אויף אַ שיינער פראַגע וואָס איר האָט אפשר געהאַט. דער מאמר זאָגט אַז מיר זײַנען דער ‘דור השביעי’ — אָבער שביעי צום אַלטן רבי׳ן, נישט צו אברהם. מיר האָבן געוווּסט די אויפֿגאַבע פֿון די זיבן דורות פֿון אברהם: אַראָפּצוברענגען די שכינה צו דער ערד. אָבער וואָס איז די אויפֿגאַבע פֿון די זיבן דורות פֿונעם אַלטן רבי׳ן? וואָס ברענגען זיי?
און די אונטערשייד איז דער עומק פֿונעם גאַנצן מאמר. די זיבן צדיקים פֿון אברהם ביז משה האָבן אַראָפּגעבראַכט ‘שכינה’ — אַ געטלעכן גילוי אין דער וועלט, וועמענס שפּיץ איז געווען מתן תורה און דער מקדש. אָבער אַ גילוי, פֿון זײַן טבע, קען ווערן אַוועקגענומען — און טאַקע איז די שכינה אַוועק בײַם חטא, דער בית המקדש איז חרובֿ געוואָרן, און מיר זײַנען אַרײַן אין גלות. ס׳איז געווען אַ גרויסע התעוררות, אָבער נישט קיין שטענדיקע.
די זיבן דורות פֿונעם אַלטן רבי׳ן — די דורות פֿון חסידות — קומען צו פֿאַרענדיקן וואָס ס׳האָט געפֿעלט: נישט אַראָפּצוברענגען ‘שכינה’ (אַ ליכט וואָס קען אַוועקגיין), נאָר ‘עיקר שכינה’ — די ‘עצם’ אַליין — און זי צו פֿעסטיקן דאָ אין אַ ‘דירה’ וואָס וועט קיינמאָל נישט אַוועקגיין, ‘העכער ווי פֿאַר דעם חטא’. דער אַלטער רבי, דער ערשטער פֿון זײַנע זיבן, איז פּאַראַלעל צו אברהם דעם ערשטן: פּונקט ווי אברהם איז געווען דער ערשטער וואָס האָט מפֿרסם געווען אלוקות אין דער וועלט, אַזוי האָט דער אַלטער רבי אַנטפּלעקט די לערע פֿון חסידות — פנימיות התורה — דעם כלי מיט וועלכן מ׳רירט אָן די עצמות. און אונדזער דור, דער זיבעטער, איז פּאַראַלעל צו משה דעם זיבעטן: צו פֿאַרענדיקן די המשכה ממש, אין דער אמתער און פֿולער גאולה.
אין איין וואָרט: די ערשטע זיבן האָבן געבראַכט דעם מלך אויף אַ באַזוך; אונדזערע זיבן מאַכן די וועלט פֿאַר זײַן אייגן הויז. די ערשטע האָבן אַראָפּגעבראַכט ליכט; מיר ברענגען אַראָפּ דעם בעל הבית אַליין, אויף תמיד.
און דעריבער — עס הענגט אָפּ אין אונדז
און פֿון דאָ די פאָדערונג, דער פּונקט צו וועלכן דער גאַנצער מאמר האָט געצויגן. די עבודה פֿון טויזנטער יאָרן איז שוין געטאָן געוואָרן: די העלמות, דער חטא און זײַן תיקון, און סילוקן של צדיקים. ס׳בלײַבט נאָר איין זאַך — מיר. אין די ווערטער פֿונעם מאמר: ‘עכשיו אין הדבר תלוי אלא בנו, דור השביעי’.
און דאָס פֿאָדערט נישט פֿון אונדז צו זײַן אברהם אָדער משה. וואָס מ׳פֿאָדערט איז ‘אפס קצהו’ — אַ קליינער עק, וואָס יעדער איז מסוגל, און אויף וועלכן מ׳האָט אונדז שוין געגעבן די כוחות. דאָס פּראַקטישע: צו נעמען דעם ווייניקסט־ליכטיקן פּונקט אין מיר — דעם ‘קאָך’, דעם ווילדן כוח אין מיר — און איבערצוקערן דווקא אים צו קדושה. דווקא פֿון דאָרט ווערט די דירה געבויט.
און דאָס ברענגט אונדז צוריק צום אָנהייב: מיר האָבן געפֿרעגט ‘פֿאַר וואָס דווקא אונטן’, און געענטפֿערט — ווײַל דווקא אונטן, דווקא פֿונעם חושך וואָס ווערט איבערגעקערט צו ליכט, רוט די עצמות. זאָל יעדער פֿון אונדז זײַן אַ ציגל אין דער דאָזיקער דירה — און זאָלן מיר זוכה זײַן צו זען דעם רבי׳ן דאָ אונטן, אין אַ גוף, און ער וועט אונדז גואל זײַן. אַ דאַנק וואָס איר האָט געלערנט מיט אונדז דעם גאַנצן מאמר.