TheWholeTorah.aiBeta

פרק כב - אחדות השם און דער שורש פון אלקים אחרים

קויפֿן דאָס בוך

אין פרק כ"א האבן מיר געלערנט בארוכות, אז ביים אויבערשטן אליין איז נישטא קיין 'אחוריים': אלץ איז ער, און קיין זאך גייט נישט ארויס פון אים. פרק כ"ב קומט מסביר זיין די בחינה ווי עס איז לגבי די נבראים: כאטש באמת איז ביי אים נישטא קיין 'דרויסן', און די גאנצע מציאות בלייבט אינעווייניק אין אים, איז פונדעסטוועגן דא א בחינה פון אחוריים, אזוי ווי דער נברא נעמט עס אויף.

און אדרבה: דער ג-טלעכער כח זיך אליין צו מצמצם זיין איז נאך מער וואונדערלעך ווי דער כח זיך צו מגלה זיין. דער כח צו שאפן א מצב וואו כביכול איז ער נישטא, בשעת באמת איז ער יא דא, דאס הייסט צו באשאפן א נברא וואס זאל פילן ווי דער באשעפער וואלט דא נישט געווען, דאס איז אן אומענדלעכער כח, שטארקער נאך ווי דער כח פון גילוי.

אין די ווערטער פונעם אלטן רבי'ן: "כאדם הנותן דבר לשונאו שלא ברצונו, שמשליכו לו כלאחר כתפו, כי מחזיר פניו ממנו משנאתו אותו", ווי א מענטש וואס גיט עפעס זיין שונא נישט מיט זיין ווילן, און ער ווארפט עס אים איבער דער פלייצע, ווייל ער דרייט אויס זיין פנים פון אים צוליב דער שנאה. פארוואס ווארפט ער אים די זאך פון הינטער דער פלייצע? ווייל ער קען אים נישט אנקוקן אין פנים צוליב דער שנאה וואס ער האט צו אים. דאס איז דער משל אין די נבראים דא אונטן, און דער זעלבער ענין איז דער נמשל לגבי דעם געפיל פונעם נברא.

"כך למעלה בחינת פנים הוא פנימית הרצון העליון וחפצו האמיתי", אזוי איז אויך אויבן: די בחינה פון 'פנים' איז די פנימיות פונעם רצון העליון און זיין אמת'ער חפץ. ווי דער פסוק זאגט "חכמת אדם תאיר פניו": קוקנדיג א מענטשן אין פנים קען מען זען אלץ וואס גייט ביי אים איבער, צי ער איז פריילעך אדער טרויעריג, פארזארגט אדער גליקלעך, צי ער האט ביטחון. דאס פנים איז די פנימיות, און די גאנצע פנימיות פונעם מענטשן שפיגלט זיך דארט אפ. דעריבער, ווען מען זאגט אז דער אויבערשטער גיט א זאך 'פון פנים', מיינט דאס פון דער פנימיות: דאס איז די תכלית און דאס איז די כוונה, דערפאר איז באשאפן געווארן די וועלט, דאס איז זיין רצון, און אזוי וועט עס בלייבן אויף אייביג.

די בחינת פנים פון אלקות איז די פנימיות פונעם רצון העליון און זיין אמת'ער חפץ, "אשר חפץ ה' להשפיע חיות לכל הקרוב אליו מסטרא דקדושה", אז דער אויבערשטער וויל משפיע זיין חיות צו אלץ וואס איז נאנט צו אים פון דער זייט פון קדושה. אלץ וואס הייסט קדושה איז אלקות בגילוי, און אין אן אנדער לשון: דעם אויבערשטן איז כביכול דארט באקוועם, ווייל ער געפינט זיך דארט בגילוי, און דאס איז א נברא וואס איז אים מגלה.

"אבל הסטרא אחרא והטומאה היא תועבת ה' אשר שנא", אבער די סטרא אחרא און די טומאה איז א תועבת ה' וואס ער האט פיינט (ווי דער פסוק זאגט אין ספר דברים). און אויב ער האט זיי פיינט, פארוואס זענען זיי בכלל פארהאן, און פארוואס האלט ער זיי ווייטער ביים לעבן?

דער ענטפער, ווי דער אלטער רבי איז מסביר ווייטער, איז אז זיי זענען באשאפן געווארן כדי עס זאל זיין א בחירה חפשית, נישט ווייל זיי האבן אן אייגענע תכלית. [אויף דעם דרך געפינען מיר אין גמרא א טענה וואס מען האט געטענה'ט צו איינעם פון די תנאים: מען טאר בכלל נישט פארזארגן ארעמעלייט, ווארום אויב דער אויבערשטער האט זיי געמאכט ארעם, גייט דער וואס גיט זיי צדקה אנטקעגן דעם רצון השם. און דער ענטפער איז "עולם חסד יבנה": די ארעמעלייט זענען באשאפן געווארן כדי מען זאל מיט זיי טאן חסד. דאס הייסט, עס זענען דא זאכן וואס זענען באשאפן געווארן נישט ווייל אזוי דארף עס צו זיין].

דערפאר, "ואינו משפיע לו חיות מפנימית הרצון וחפצו האמיתי אשר חפץ בה ח"ו, כי אם כמאן דשדי בתר כתפוי לשונאו שלא ברצונו", ער איז נישט משפיע איר קיין חיות פון דער פנימיות פונעם רצון און פון זיין אמת'ן חפץ חס ושלום, נאר ווי איינער וואס ווארפט עס צו זיין שונא איבער דער פלייצע, נישט מיט זיין ווילן. ווי מיר געדענקען, רעדט מען דא וועגן דער מקיף'דיגער חיות, אויף וואס עס שטייט "כל אשר חפץ ה' עשה". די חיות איז אויך דא אין יענע נבראים וואס זענען קליפה און סטרא אחרא, ווייל ביי יעדן נברא איז זי פארהאן, נאר וואס מען קען נישט זאגן אז זיי באקומען זי פון א פנימיות'דיגן חפץ. חלילה צו זאגן אז עס איז דא א ג-טלעכער חפץ אין קליפה, אין סטרא אחרא און אין א חטא, און דערפאר קומט עס צו זיי ווי א מענטש וואס ווארפט א זאך צו זיין שונא פון הינטער דער פלייצע, נישט מיט זיין ווילן.

און פארוואס לאזט דאך דער אויבערשטער יא איבער אזעלכע נבראים אין דער וועלט? "רק כדי להעניש את הרשעים וליתן שכר טוב לצדיקים דאכפיין לסטרא אחרא", בלויז כדי צו באשטראפן די רשעים און צו געבן א גוטן שכר די צדיקים וואס זענען כופה די סטרא אחרא. דער אויבערשטער האט באשאפן אין דער וועלט דאס שלעכטס און דאס גוטס, און ווען א איד נוצט אויס זיין בחירה חפשית צום גוטן און טוט אן 'אתכפיא', ער איז כופה די סטרא אחרא, איז זיין שכר גרויס, ווייל ער האט געהאט א קאמף און א נסיון. קומט אויס, אז אלע יענע נבראים זענען באשאפן געווארן נאר כדי דער איד זאל אויפוועקן אין זיך גרעסערע און שטארקערע אינערלעכע ג-טלעכע כוחות צו טאן דעם רצון הבורא, און נישט ווייל דער אויבערשטער וויל חלילה אז דער מענטש זאל זיך נאכשלעפן נאך יענע נארישקייטן. "וזה נקרא בחי' אחוריים דרצון העליון ב"ה", און דאס רופט מען די בחינה פון אחוריים פונעם רצון העליון ברוך הוא.

ביז אהער האט דער אלטער רבי מסביר געווען פארוואס יענע נבראים הייסן "אלקים אחרים" לגבי דער מקיף'דיגער חיות: יעדער נברא האט א מקיף'דיגע חיות פון א פנימיות'דיגן חפץ, "כל אשר חפץ ה' עשה", און אויך די נבראים וואס זענען קליפה און סטרא אחרא האבן די מקיף'דיגע חיות, נאר אז ביי זיי קומט זי נישט אויף אן אינערלעכן אופן, נאר אין אן אופן פון אחוריים.

פון דא און ווייטער וועט דער אלטער רבי מסביר זיין, אז יעדער נברא האט אויך א פרטית'דיגע אינערלעכע חיות, און אויך פון איר זייט איז דא א טעם צו רופן יענע נבראים "אלקים אחרים", נאר וואס דאס איז שוין א גאנץ אנדערע סיבה.

"והנה רצון העליון בבחינת פנים הוא מקור החיים המחיה את כל העולמות", דער רצון העליון אין דער בחינה פון פנים איז דער מקור החיים וואס לעבט אפ אלע וועלטן. דער ג-טלעכער רצון קומט אריין אויף אן אינערלעכן אופן אין יעדן איינציקן נברא און לעבט אפ אלע וועלטן בפנימיות. יעדער נברא האט א ג-טלעכע ענערגיע וואס לעבט אים אפ, און יעדעס געפיל זיינס, יעדער חוש און יעדער טאלאנט איז ממש א ג-טלעכער אויסדרוק, און אלץ וואס ער האט ווערט אים געגעבן פונעם אויבערשטן אין יעדן איינציקן רגע. א מענטש וואס לעבט מיט קדושה באציט זיך צו יעדן פרטית'דיגן כח אין זיך ווי צו אלקות וואס געפינט זיך אין אים.

אבער יענע נבראים וואס זענען קליפה און סטרא אחרא קענען זיך נישט משלים זיין מיט דער ידיעה אז זייערע כוחות, זייערע חושים און זייערע יכולות זענען א ג-טלעכע ענערגיע. ווען זיי וואלטן דאס געקענט אננעמען, וואלטן זיי בכלל נישט געווען קיין קליפה און סטרא אחרא. מיט דער מקיף'דיגער חיות האבן זיי נישט קיין גרויסע פראבלעם, ווייל, ווי עס וועט זיך ווייטער אין תניא אויסשמועסן, זענען דא אומות וואס זאגן אז דער אויבערשטער איז גרויס, און זיי לייקענען נישט זיין גרויסקייט, נאר זייער טענה איז: "אויך מיר האבן א כח; ער איז שטארקער פון אונז, אבער אויך מיר זענען עפעס". אבער ווען מען רעדט פון דער פרטית'דיגער אינערלעכער חיות, די חושים, די כוחות, די יכולות, דאס געלט און דאס פארמעגן, און מען דארף פילן אז יעדער איינציקער פרט איז דער אויבערשטער, דארט זאגט די קליפה "ביז אהער": "דאס איז מיינס, דאס האב איך אליין אויפגעטאן, כוחי ועוצם ידי עשה לי את החיל הזה". דערמיט לייקנט ער אינגאנצן די מציאות פונעם באשעפער, און דאס איז א ווייטערדיגער טעם אויפן נאמען "אלקים אחרים": אז ער פילט נישט, גלייבט נישט און איז נישט מודה אז די זאך קומט פון ג-ט, נאר ער האלט אז זי קומט פון 'אחרים'.

און אט איז דער המשך פון זיין לשון: "ולפי שאינו שורה כלל על הסטרא אחרא, וגם בחינת אחוריים של רצון העליון אינו מלובש בתוכה ממש אלא מקיף עליה מלמעלה", ווייל ער רוט בכלל נישט אויף דער סטרא אחרא, און אפילו די בחינת אחוריים פונעם רצון העליון איז נישט ממש אנגעטאן אין איר, נאר אומרינגלט זי פון אויבן. [דא איז נאך דא א השלמה צו דער פריערדיגער מדריגה, און דערביי גייט דער אלטער רבי אריבער צו דער צווייטער מדריגה]. די ג-טלעכע חיות דרינגט נישט אריין אין איר בפנימיות, ווייל יענער נברא איז נישט מודה און איז נישט גרייט אנצונעמען אז אין אים איז דא אלקות; ער שרייבט גארנישט צו צו ג-ט, נאר ער שרייבט אלץ צו צו זיך אליין.

"לכך היא מקום המיתה והטומאה ה' ישמרנו", דערפאר איז זי דער ארט פון טויט און טומאה, השם זאל אונז היטן. פון דא קומט אויך וואס חז"ל זאגן "רשעים בחייהם קרויים מתים": זיי לעבן דאך, זיי אטעמען און זיי טוען, און פונדעסטוועגן רופט מען זיי מתים, ווייל זיי זענען נישט פארבונדן מיט דער אמת'ער חיות. טויט און לעבן איז נישט בלויז צי דער מענטש אטעמט אדער נישט: לעבן איז אלקות און קדושה, צו שטיין אין דער ריכטיגער נקודה, און טויט איז אן אפגעריסנקייט, אפגעריסן פון דער ריכטיגער הכרה און פון דער ג-טלעכער חיות.

"כי מעט מזער אור וחיות שיונקת ומקבלת לתוכה מבחינת אחוריים דקדושה שלמעלה, הוא בבחינת גלות ממש בתוכה", ווייל דאס ביסעלע אור און חיות וואס זי זויגט און נעמט אריין אין זיך פון דער בחינת אחוריים פון קדושה פון אויבן, געפינט זיך אין איר ממש אין א מצב פון גלות. אויך די קליפות באקומען אן אינערלעכע חיות, ווייל יעדער נברא האט א מקיף'דיגע חיות און א פנימיות'דיגע חיות. אפילו צווישן די רשעים אליין זענען פארהאן מדריגות, ווי דער רבי ברענגט אין זיינע שיחות:

  • סנחריב, וואס חרף'ט און לעסטערט די מערכות פון אלקים חיים.

  • פרעה, וואס איז נאך יא מודה אין א געוויסער מאס, און זאגט "אצבע אלקים היא".

  • בלעם, וואס זאגט "לא אוכל לעבור את פי ה'... לעשות קטנה או גדולה".

און פונדעסטוועגן, יעדער איינער אין זיין מדריגה איז נישט גרייט אינגאנצן אנצונעמען און מודה צו זיין אז אלץ וואס ער האט קומט בלויז פונעם באשעפער, און אויך בלעם וויל כאפן דעם רגע פאר זיך. ביי זיי איז נישטא די אמת'ע, גאנצע און אינערלעכע הכרה, און דערפאר איז די ג-טלעכע ענערגיע יא דא אין זיי, אבער זי איז אין א מצב פון גלות.

וואס איז גלות? א מענטש וואס געפינט זיך נישט אין זיין נאטירלעכן ארט, נישט דארט וואו ער וויל זיין. כביכול לעבט דער אויבערשטער זיי אפ און וויל נישט זיין דארט: ער איז זיי ווייטער משפיע חיות, בשעת זיי לייקענען זיין מציאות און זאגן אז קיינער איז זיי נישט משפיע, און דאס איז דער סוד פון גלות השכינה. און דערפאר וועט לעתיד לבוא נישט זיין אין דער וועלט קיין מצב פון חושך, רע, סטרא אחרא און קליפה, און אלץ וועט בטל ווערן, ווייל מען וועט זיי מער נישט דארפן; אין דער היינטיגער צייט דארף מען זיי, און דערפאר זענען זיי דא, אבער זייער קיום איז אין אן אופן פון גלות.

די צוויי ביאורים אינעם נאמען 'אלקים אחרים':

  1. פון דער זייט פונעם אויבערשטן כביכול, פון דער מקיף'דיגער חיות: ער גיט זיי 'אחרים', פון דער בחינת אחוריים, און נישט פון דער פנימיות פונעם רצון.

  2. פון דער זייט פון דער קליפה, פון דער אינערלעכער חיות: זי זאגט 'אחרים', ווייל זי דערקענט אים בכלל נישט און שרייבט אלץ צו צו זיך אליין.

"ולכן נקרא בשם אלקים אחרים, שהיא עבודה זרה ממש וכפירה באחדותו של מלך מלכי המלכים הקב"ה", דערפאר הייסט זי מיטן נאמען אלקים אחרים, וואס דאס איז ממש עבודה זרה און א כפירה אין דער אחדות פון מלך מלכי המלכים הקב"ה. אין גאנצן פרק כ"א האבן מיר געלערנט בארוכות דעם מושג פון אחדות השם: אז עס איז נישטא קיין אנדער מציאות, אז אלץ איז ער און אלץ בלייבט אין אים; און דאס געפיל וואס דער נברא האט, ווי עס וואלט דא געווארן אן אפריס, ווי דער דיבור וואלט זיך אפגעריסן, דאס איז א כפירה אין זיין אחדות, און דאס הייסט אלקים אחרים.

"כי מאחר שאור וחיות דקדושה הוא בבחינת גלות בתוכה, אינה בטילה כלל לגבי קדושת הקב"ה, ואדרבה מגביה עצמה כנשר לומר אני ואפסי עוד", ווייל נאכדעם וואס דער אור און די חיות פון קדושה געפינען זיך אין איר אין גלות, איז זי בכלל נישט בטל צו דער קדושה פונעם אויבערשטן, און אדרבה, זי הייבט זיך אויף ווי אן אדלער צו זאגן "אני ואפסי עוד". די קליפה זאגט: איך בין דא, און אויסער מיר איז גארנישט פארהאן. דאס איז פונקט פארקערט פון וואס עס שטייט אין פרשת ואתחנן "אתה הורת לדעת כי ה' הוא האלקים אין עוד מלבדו", נאר וואס די קליפה זאגט "אין עוד מלבדי".

און ער זעצט פאר: "וכמאמר יאור לי ואני עשיתני". דער לשון געפינט זיך אין ספר יחזקאל, און דאס איז אן אויסדרוק וואס פרעה האט געזאגט. כדאי צו באמערקן אז אינעם מקור זענען דא צוויי פסוקים אין דעם זעלבן פרק: "יאורי לי ואני עשיתי", און "לי יאורי ואני עשיתיני", און דער אלטער רבי האט דא ביידע צוזאמענגעשטעלט, און דערפאר הייבט ער נישט אן מיטן לשון "דכתיב". דער רבי באמערקט אויף דעם צוזאמענשטעל, און עס זענען דא ערטער (אין לקוטי תורה) וואו דער לשון קומט אן דעם צוזאמענשטעל; מיר וועלן דא נישט אריינגיין אין דער סיבה דערפון. אזוי אויך, דא שרייבט דער אלטער רבי דעם אויסדרוק נישט צו דווקא צו פרעה, נאר עס איז דער אויסדרוק פון דער אבסאלוטער ישות פון דער קליפה און סטרא אחרא.

מיט דעם האט דער אלטער רבי פארענדיגט דעם ענין וואס ער האט אנגעהויבן מיט דריי שורות אין אנהייב פרק: פארוואס ווערט דער ג-טלעכער דיבור גערופן מיטן נאמען 'דיבור'? ווייל אין דיבור איז אויך דא א זייט פון אפריס, לכל הפחות ווי דער נברא פילט עס, וואס אים דאכט זיך אז דא איז געווארן אן אפריס און א ירידה; און דערפאר זענען באשאפן געווארן אלע יענע נבראים מיט פילע צמצומים און פארשידענע סארטן, ביז הסתר פנים און קליפה.

וואס קומט ארויס פון אלעם? אז יעדער חטא וואס א מענטש טוט איז עבודה זרה, ווייל אין יעדן חטא גיט ער א פלאץ פאר אן אייגענער ישות און פאר א מציאות וואס איז נישט דער רצון הבורא, און דאס איז עבודה זרה, און דאס איז אלקים אחרים, אין וועלכן חטא עס זאל נאר זיין. און אויב אזוי, אז יעדע זאך וואס איז אנטקעגן דעם רצון השם איז ווי עבודה זרה, פארוואס זענען דא געוויסע חטאים וואס חז"ל שרייבן זיי צו צו עבודה זרה אויף א מער אויסגעשפראכענעם אופן?

"ולכן אמרו רז"ל שגסות הרוח שקולה כעבודה זרה ממש", דערפאר האבן חז"ל געזאגט אז גסות הרוח, גאווה, איז גלייך ווי ממש עבודה זרה, ווייל אין גסות הרוח שטעכט ארויס דער ענין פון עבודה זרה פיל מער, "כי עיקר ושורש עבודה זרה הוא מה שנחשב לדבר בפני עצמו נפרד מקדושתו של מקום ולא כפירה בה' לגמרי", ווייל דער עיקר און שורש פון עבודה זרה איז וואס מען רעכנט זיך פאר א זאך פאר זיך אליין, אפגעטיילט פון דער קדושה פון מקום, און נישט דווקא א כפירה אין ג-ט אינגאנצן. עבודה זרה פאדערט נישט קיין מוחלט'ע כפירה אין דער מציאות פון ג-ט חלילה; א מענטש קען גלייבן אין דער מציאות פון ג-ט און דערביי גלייבן אויך אין דער מציאות פון זיך אליין, און דאס איז עבודה זרה.

"כדאיתא בגמרא דקרו ליה אלקא דאלקיא", ווי עס שטייט אין גמרא אז זיי רופן אים 'דער ג-ט פון די געטער'. אין גמרא ווערט געברענגט בשם רב, אז פון צור ביז קרטיגני קענען זיי ישראל און זייער פאטער אין הימל, און אין די צוויי אנדערע עקן קענען זיי נישט, נישט ישראל און נישט זייער פאטער אין הימל. האט אים רב שימי געפרעגט: עס שטייט דאך "ממזרח שמש ועד מבואו גדול שמי בגוים"? האט ער אים געענטפערט: "שימי את? דקרו ליה אלקא דאלקיא". דאס הייסט, אמת אז פון מזרח שמש ביז מבואו איז זיין נאמען גרויס צווישן די אומות, נאר וואס זיי רעכענען אויך זיך אליין, און נאכדעם וואס זיי רעכענען זיך אליין, איז דאס שוין עבודה זרה.

"אלא שגם הם מחשיבים עצמם ליש ודבר בפני עצמו, ובזה מפרידים את עצמם מקדושתו של מקום ב"ה, מאחר שאין בטלים לו יתברך; כי אין קדושה עליונה שורה אלא על מה שבטל לו יתברך כנזכר לעיל", נאר וואס זיי רעכענען אויך זיך אליין פאר א 'יש' און א זאך פאר זיך, און דערמיט טיילן זיי זיך אפ פון דער קדושה פון מקום ברוך הוא, ווייל זיי זענען נישט בטל צו אים יתברך; ווארום די העכסטע קדושה רוט נאר אויף דעם וואס איז בטל צו אים יתברך. די קדושה רוט נאר דארט וואו עס איז דא ביטול, א בטל ווערן צום באשעפער. דער יסוד איז שוין געשריבן געווארן אין פרק ו' אין תניא, וואו דער אלטער רבי גיט צום ערשטן מאל א הגדרה אויפן מושג סטרא אחרא: קדושה איז ביטול צו אלקות, און וואס איז נישט בטל צו אלקות איז אן ענין פון קליפה.

"ולכן נקראים", דערפאר ווערן אלע כוחות הטומאה גערופן "טורי דפרודא בזוהר הקדוש", 'טורי דפרודא' אינעם הייליגן זוהר, וואס דאס מיינט אפגעטיילטע בערג. א בארג מאכט א שאטן און פארשטעלט, און העכערע בערג מאכן א גרעסערן הסתר; אזוי זעען זיך אויס די כוחות הטומאה ווי א ישות פאר זיך, און זיי פארשטעלן כביכול אויף דער מציאות פונעם באשעפער.

"והרי זו כפירה באחדותו האמיתית, דכולא קמיה כלא חשיב", און דאס איז א כפירה אין זיין אמת'ער אחדות, אז אלץ איז פאר אים ווי גארנישט. דער אמת איז, ווי מיר האבן געלערנט בארוכות אין פרק כ"א, אז די גאנצע בריאה איז "כלא חשיב" און עקזיסטירט בכלל נישט, ווייל זי איז אינגאנצן בטל, "ובטל באמת לו יתברך ולרצונו המחיה את כולם", בטל באמת צו אים יתברך און צו זיין רצון וואס לעבט זיי אלע אפ. "זיין רצון וואס לעבט זיי אלע אפ" איז די כללות'דיגע מקיף'דיגע חיות, און ער איז "מהווה אותם מאין ליש תמיד", ער שאפט זיי פון אין ליש תמיד, אויך אויף א פרטית'דיגן אופן, און דערפאר איז אלץ בטל צו אים.

קומט אויס, אז דאס געפיל פון ישות ביים נברא אויף וועלכער מדריגה עס זאל נאר זיין, ביי די אומות העולם, און אפילו ביי א איד וואס איז א גס רוח, יעדע נקודה פון ישות איז אן ענין פון אלקים אחרים, אין ביידע ביאורים וואס מיר האבן געלערנט.

און דערפאר ווערט די ג-טלעכע חיות דורך וועלכער די וועלט איז באשאפן געווארן גערופן מיטן נאמען "דיבור", ווייל אין דעם ענין איז זי ענלעך צום דיבור פון א מענטשן: אז עס איז נישט נאר דא דער ענין פון גילוי, נאר אויך דער ענין פון פירוד, פון אפטיילונג.

בקיצור: אין דעם פרק האבן מיר געלערנט אז דער כח פון צמצום איז וואונדערלעכער ווי דער כח פון גילוי, און אז דערפאר איז דא א בחינה פון "אחוריים" לגבי די נבראים, ווי א מענטש וואס ווארפט א זאך צו זיין שונא פון הינטער דער פלייצע. מיר האבן זיך אפגעשטעלט אויף די צוויי ביאורים אינעם נאמען "אלקים אחרים": פון דער זייט פון דער מקיף'דיגער חיות, וואס די סטרא אחרא באקומט זי נישט פון דער פנימיות פונעם רצון נאר אין א בחינה פון אחוריים, און איר קיום איז נאר כדי צו באשטראפן די רשעים און צו געבן א גוטן שכר די צדיקים דאכפיין לסטרא אחרא; און פון דער זייט פון דער אינערלעכער חיות, וואס די קליפה איז נישט מודה אז אירע כוחות, חושים און יכולות זענען אלקות, נאר זי זאגט "כוחי ועוצם ידי" און "אני ואפסי עוד", און דערפאר זענען דער אור און די חיות אין איר ממש אין גלות. נאך האבן מיר געלערנט אז גסות הרוח איז גלייך ווי עבודה זרה, ווייל דער שורש פון עבודה זרה איז דאס זיך רעכענען פאר א יש און א זאך אפגעטיילט פון דער קדושה פון מקום, און קיין קדושה רוט נישט נאר אויף דעם וואס איז בטל צו אים יתברך.

די עבודה פון א איד איז מגלה צו זיין אין דער וועלט דעם תוכן פון פרק כ"א: אז אין דער וועלט הערשט אחדות השם, אז אלץ איז אלקות און גארנישט איז נישט אפגעטיילט. און דאס וועט זיין אם ירצה השם דער המשך פון די זאכן וואס מיר וועלן לערנען אין די קומענדיגע פרקים.

פרק כב - אחדות השם און דער שורש פון אלקים אחרים · תניא · ליקוטי אמרים