אין פאַרגאַנגענעם טייל האָבן מיר זיך אָפּגעשטעלט בּאַריכות אויף דער מעלה פון תורה איבער די מצוות: אויך דורך מצוות ווערט מען פאַראייניקט מיטן באשעפער, נאָר דאָס איז אַ נידעריקערע מדריגה, וואָס הייסט "איברים דמלכא"; אָבער אין תורה, "דבר דבור על אופניו", איז די התאחדות אויף אַ מדריגה וואָס איז העכער אָן אַן ערך. איצט גייט דער אַלטער רבי ווײַטער און דערקלערט די געוואַלדיקע כוח פון דעם געטלעכן רצון וואָס אַנטפּלעקט זיך אין תורה.
"והיא היא רצונו יתברך הנקרא סובב כל עלמין" (און דאָס איז זײַן רצון יתברך וואָס ווערט אָנגערופן סובב כל עלמין) - דער געטלעכער רצון וואָס געפינט זיך אין תורה הייסט לגבי די וועלטן "סובב כל עלמין": זיי קענען אים נישט אַרײַננעמען אין זייער פּנימיות, ווײַל ער איז לגמרי העכער פון זייער גאַנצער יכולת. אָבער דער מענטש, מיט זײַן מוח, נעמט אים אַרײַן בפנימיות דורך זײַן פאַרשטאַנד. אַ קליין קינד וואָס זאָגט "תורה ציוה לנו משה" - אין יענעם רגע, אין די צירופי אותיות וואָס קומען אַרויס פון זײַן מויל, געפינט זיך דער באשעפער אַליין מער ווי אין אַלע וועלטן צוזאַמען, ווײַל דאָס איז אַן אַנטפּלעקונג פון זײַן רצון יתברך.
"שהיא בחינת מה שאינו יכול להתלבש בתוך עלמין" (דאָס איז די בחינה וואָס קען זיך נישט אַרײַנטאָן אין די וועלטן) - יענע וואונדערלעכע געטלעכע בחינה וואָס איז אין תורה קען זיך נישט אַרײַנקליידן אין די וועלטן, ווײַל די וועלטן קענען אַזאַ כוח נישט אויסהאַלטן, "רק מחיה ומאיר למעלה בבחינת מקיף" (נאָר זי באַלעבט און לײַכט פון אויבן בבחינת מקיף). (אין פרק מ"ח וועט ווערן דערקלערט בּאַריכות אויף וועלכן אופן דער געטלעכער כוח וואָס הייסט 'סובב כל עלמין' ווירקט אויף די וועלטן און באַלעבט זיי; דאָ דערמאָנען מיר בקיצור, אַז ער באַלעבט זיי בלויז בבחינת מקיף).
לגבי די אויבערשטע וועלטן איז נישטאָ קיין מעגלעכקייט אים מקבל צו זײַן בפנימיות, נאָר אויפן אופן פון סובב; און דווקא דער מענטש, אַ קליין גשמיות'דיק באַשעפעניש, וואָס נעמט אַרײַן די ווערטער פון תורה אין זײַן מוח, נעמט זיי אַרײַן בפנימיות: "והיא היא המתלבשת בנפש ולבושיה" (און דאָס אַליין קליידט זיך אָן אין דער נשמה און אירע לבושים) - אין מחשבה און אין דיבור, און נישט בהעלם, נאָר "בבחינת גילוי ממש" (אין אַ בחינה פון אַן אמת'ן גילוי). בשעת אַ איד איז עוסק אין דברי תורה, געפינט זיך בײַ אים דער באשעפער אין אַ ממש'דיקן גילוי.
"ואף על גב דאיהו לא חזי כו'" (הגם ער זעט עס נישט) - כאָטש דער לערנער זעט נישט וואָס ער האָט און פילט נישט דעם געוואַלד וואָס קומט בײַ אים פאָר אין יענעם רגע. און ווי מיר האָבן פריער דערמאָנט, דווקא ווײַל ער זעט עס נישט, קען ער עס סובל זײַן - "סובל" פון לשון טראָגן אַ משא: ער קען טראָגן אויף זיך דעם גאַנצן געוואַלד, ווײַל ער ווייסט נישט און זעט נישט וואָס ער האָט.
נישט אַזוי איז בײַ די אויבערשטע וועלטן: יעדן גילוי וואָס זיי האָבן - זעען זיי, און דערפאַר קענען זיי נאָר מקבל זײַן אַ ביסל, ווי פיל זיי קענען פאַרטראָגן. דווקא די אונטערשטע, גשמיות'דיקע באַשעפענישן, פּונקט ווײַל זיי קענען נישט זען וואָס זיי האָבן, זוכן זיי אַזאַ גילוי וואָס די אויבערשטע וועלטן קענען אים נישט אויסהאַלטן.
דערפאַר, דאָס איינציקע מאָל וואָס כלל ישראל האָט יאָ געזען וואָס זיי האָבן, בײַ מתן תורה, איז פאַרפלויגן זייער נשמה; און לעתיד לבוא שטייט, אַז דער אייבערשטער גיט אַ באַזונדערן כוח צו בלײַבן בײַם לעבן בשעת דעם גילוי. אָבער דער גילוי אַליין טוט זיך אין יעדן איינציקן רגע: דער זעלבער געוואַלד וואָס איז געווען אין די דיברות וואו די נשמה איז פאַרפלויגן, איז אויך געווען אין די שפּעטערדיקע דיברות וואו די נשמה איז נישט פאַרפלויגן. דער חילוק איז, אַז דעמאָלט האָט דער אייבערשטער זיי כביכול געזאָגט: זעט און פילט וואָס דאָס איז; און דערנאָך - "לא חזי", דער מענטש זעט נישט. אָבער מצד דעם געוואַלד פון דער זאַך אַליין, טוט זיך דאָס אין יעדן רגע, אין יעדער סעקונדע וואָס אַ איד נעמט אַרויס דברי תורה פון זײַן מויל.
עס איז נישט נוגע וואָסער סאָרט דברי תורה עס איז: צירופי אותיות, פסוקים פון תנ"ך, לערנען אַ הלכה - אַלץ וואָס קומט אַרײַן אין דער הגדרה פון תורה, איז דאָס דער באשעפער אַליין. און דערפאַר איז דאָס גלײַך אויף יעדער מדריגה, אין יעדן עלטער און אויף יעדן ניוואָ: אַפילו אַ קליין קינד וואָס האָט ערשט אָנגעהויבן רעדן, וואָס דער טאַטע לערנט מיט אים די ווערטער "תורה ציוה לנו משה" און ער קען נאָכזאָגן די צירופי אותיות - בײַ אים טוט זיך פּונקט דאָס זעלבע.
לויט דעם קען מען פרעגן: צו וואָס דאַרף מען זיך מטריח זײַן און לערנען בעיון? זאָל מען גלאַט אויסזאָגן צירופי אותיות פון תנ"ך און דערמיט יוצא זײַן?
איז דער ענטפער: אַ מענטש וואָס קען טראַכטן, קלערן און אַרײַנטראַכטן טיף, און ער באַנוגנט זיך מיט אויסזאָגן צירופי אותיות, איז דאָס ביטול תורה, ווײַל פון יעדן מענטשן פאָדערט מען דעם מאַקסימום פון זײַן יכולת. אָבער בײַ יעדן מענטשן זענען פאַראַן פאַרשידענע מצבים און צײַטן. עס ווערט געבראַכט בשם דעם בעל שם טוב, אַז ווען אַ מענטש לערנט תורה בעיון און ער ווערט מיד פונעם עיון השכל, ביז ער קען שוין נישט ווײַטער און וויל זיך אַ ביסל אָפּרוען - זאָל ער זיך בשעת דער מנוחה נישט בטל זײַן, נאָר ער זאָל זאָגן די נעמען פון די פּרשיות התורה (בראשית, נח, לך לך, וירא), אָדער זאָגן קאַפּיטלעך תהלים, זאַכן וואָס מען זאָגט גרינג און פאָדערן פון אים קיין אָנשטרענגונג נישט. אויך דערמיט לערנט ער תורה, ווײַל דאָס איז וואָס ער קען אין יענער שעה, און נישט מער.
יעדער מענטש, לויט זײַן מדריגה און לויט דעם אופן וואָס ער קען, ווען ער זאָגט דברי תורה - ווערט ער פאַראייניקט מיטן באשעפער אויף אַ פולערן אופן ווי אַלע אויבערשטע וועלטן. און דער וואָס טוט נישט וואָס ער דאַרף לויט זײַן יכולת, פעלט בײַ אים דער געוואַלד וואָס מען פאָדערט פון אים, און ער איז אויך עובר אויף ביטול תורה; אָבער די עצם התאחדות טוט זיך אויך בײַ אים.
"ובזה יובן למה גדלה מאד מעלת העסק בתורה יותר מכל המצוות" (און מיט דעם וועט מען פאַרשטיין פאַר וואָס די מעלה פון עסק התורה איז אַזוי גרויס מער ווי אַלע מצוות) - דערמיט וועלן מיר פאַרשטיין פאַר וואָס די מעלה פון עסק התורה איז גרעסער פון אַלע מצוות, אַזוי ווי עס ווערט געבראַכט אין אַ סך ערטער אין גמרות און אין מדרשים:
אין דער משנה וואָס מיר זאָגן יעדן פרימאָרגן: "ותלמוד תורה כנגד כולם".
אין תלמוד ירושלמי מסכת פאה טענהן זיך רבי ברכיה און רבי חייא דכפר חומין אין דער באַטײַט פון פסוק "וכל חפצים לא ישוו בה", אויף וועלכע חפצים מען זאָגט אַז זיי האָבן נישט קיין ערך לגבי תורה: חד אמר - אַפילו די גאַנצע וועלט איז נישט ווערט איין זאַך פון תורה, ווײַל איין וואָרט תורה האָט אַזאַ געוואַלדיקן כוח אַז די גאַנצע וועלט האָט קיין ערך נישט לגביה; און חד אמר נאָך מער - אַפילו אַלע מצוות פון דער תורה זענען נישט ווערט איין זאַך פון תורה, אַז אַפילו די מצוות האָבן נישט קיין ערך לגבי תורה.
און דער אַלטער רבי לייגט צו: "ואפילו מתפלה" (און אַפילו פון תפילה) - די מעלה פון תורה איז גרעסער אויך פון דער מעלה פון תפילה. אַ בײַשפּיל דערצו איז די גמרא אין מסכת שבת, וואו רבא האָט געזען ווי רב המנונא האָט געמאַכט אַ לאַנגע תפילה אויפן חשבון פון לערנען, און ער האָט געזאָגט: "מניחין חיי עולם ועוסקין בחיי שעה" (זיי לאָזן איבער דאָס אייביקע לעבן און פאַרנעמען זיך מיט אַ לעבן פון אַ שעה) - דאָס לערנען איז חיי עולם און נצחיות, און די תפילה איז חיי שעה. איז אַרויס, אַז רבא האָט צוגעשריבן צו תורה אַ גרעסערע מעלה אַפילו ווי צו תפילה.
און לויט דעם וואָס מיר האָבן דאָ געלערנט וועט מען פאַרשטיין פאַר וואָס: אויך די תפילה, "שהיא יחוד עולמות עליונים" (וואָס זי איז דער יחוד פון די אויבערשטע וועלטן) - ווײַל די תפילה פון אַ איד פּועל'ט אַ יחוד, "לשם יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה", און דער גאַנצער יחוד אין די אויבערשטע וועלטן ווערט געטאָן דורך איר - איז דאָך אין אַלע אויבערשטע וועלטן לײַכט בלויז אַ מצומצם'דיקער געטלעכער אור, און אין תורה געפינט זיך דער באשעפער אַליין.
און גלײַך מאַכט דער אַלטער רבי קלאָר אין אַ קלאַמער, אַז מען זאָל פון דעם נישט אַרויסברענגען, אַז אַנשטאָט דאַוונען שחרית, מנחה און מעריב זאָל אַ מענטש זיך זעצן און לערנען. דאָס וואָס די גמרא זאָגט אין די ווערטער פון רבא צו רב המנונא, און אויך דאָס וואָס די מעלה פון תורה איז גרעסער פון תפילה און איז אַפילו דוחה די תפילה, איז געזאָגט געוואָרן דווקא בײַ דעם וואָס תורתו אומנתו. אַזוי זאָגט די גמרא אויף רבי יהודה, אַז ער פלעגט דאַוונען איין מאָל אין דרײַסיק טעג, און אַלע יענע טעג איז ער געווען עוסק אין תורה - תורתו אומנתו. בײַ דעם וואָס תורתו אומנתו איז די תורה אויפן מאַקסימאַלן ניוואָ און ער הערט נישט אויף פאַר קיין שום זאַך און פאַר קיין שום פּערזענלעכן ענין, און דערפאַר וועט ער טאַקע נישט אָפּשטעלן אַפילו פאַר דער תפילה)
אָבער "והא דמי שאין תורתו אומנותו צריך להפסיק" (און דאָס וואָס איינער וואָס תורתו איז נישט אומנתו דאַרף יאָ אָפּשטעלן). איז לכאורה פאַר וואָס? ער האָט דאָך איצט די געלעגנהייט אָדער צו דאַוונען אָדער צו לערנען, און לויט אַלע דעות איז אין לערנען פאַראַן אַ העכערער געטלעכער גילוי ווי אין תפילה. זאָגט דער אַלטער רבי: "היינו מאחר דמפסיק ומבטל בלאו הכי" (דאָס הייסט, ווײַל ער שטעלט זיך סײַ ווי סײַ אָפּ) - ער שטעלט זיך ממילא אָפּ פאַר פאַרשידענע פּערזענלעכע זאַכן, אַזוי אַז אויך ווען ער וואָלט נישט געדאַוונט וואָלט ער זיך פאַר זיי אָפּגעשטעלט; און אַז ער שטעלט זיך אָפּ פאַר פּערזענלעכע זאַכן, חל'ט אין יענעם רגע אויף אים אויך די חובה פון תפילה, און ממילא דאַרף ער דאַוונען. אָבער דער וואָס שטעלט זיך בכלל נישט אָפּ, אַפילו נישט פאַר זײַנע פּערזענלעכע ענינים, בײַ אים איז בכלל נישטאָ יענע שעה אין וועלכער מען קען אַרײַנשטעלן די חובת התפילה, ווײַל זײַן גאַנץ וועזן איז תורה.
בײַם סוף פון פרק שרײַבט דער אַלטער רבי: "ומזה יוכל המשכיל להמשיך עליו יראה גדולה בעסקו בתורה" (און פון דעם קען דער משכיל אַראָפּברענגען אויף זיך אַ גרויסע יראה בשעת ער איז עוסק אין תורה) - דער וואָס האָט פאַרשטאַנען וואָס עס טוט זיך בשעת מען לערנט תורה, אויף וועלכן ניוואָ זײַן נשמה ווערט פאַראייניקט מיטן אייבערשטן, הגם ער זעט עס נישט און פילט עס נישט, נאָר ער ווייסט עס בלויז - קען ער אַראָפּברענגען אויף זיך בשעת דעם לערנען אַ יראת שמים אויף אַ זייער הויכן ניוואָ, ווײַל אין יענער שעה געפינט זיך דער באשעפער אין אים און ער ווערט מיט אים פאַראייניקט.
"כשיתבונן איך שנפשו ולבושיה שבמוחו ובפיו" (ווען ער וועט זיך אַרײַנטראַכטן ווי אַזוי זײַן נשמה און אירע לבושים וואָס אין זײַן מוח און אין זײַן מויל) - ווען ער וועט זיך אַרײַנטראַכטן אין דעם וואָס טוט זיך בשעת זײַן לערנען אין זײַן מוח און אין זײַן מויל, און זײַן נשמה ליגט אין לערנען, "הם מיוחדים ממש בתכלית היחוד ברצון העליון" (זיי זענען ממש פאַראייניקט בתכלית היחוד מיטן רצון העליון) - די מאַקסימאַלע און העכסטע התאחדות מיטן רצון פון אייבערשטן, וואָס געשעט בשעת אַ מענטש איז עוסק אין תורה, "ואור אין סוף ברוך הוא ממש המתגלה בהם" (און דער אור אין סוף ברוך הוא ממש וואָס אַנטפּלעקט זיך אין זיי) - אין מעשה שעה אַנטפּלעקט זיך אין זײַן נשמה ממש אור אין סוף ברוך הוא, "מה שכל העולמות עליונים ותחתונים כלא חשיבי קמיה וכאין ואפס ממש" (וואָס אַלע וועלטן, אויבערשטע און אונטערשטע, זענען פאַר אים ווי גאָרנישט און ממש ווי אַין ואפס) - אַזוי ווי מיר האָבן געלערנט בּאַריכות אין פרקים כ'-כ"א, אַז אַלע וועלטן זענען בטל ווי אַין ואפס לגבי דעם באשעפער, און די תורה איז דער באשעפער אַליין; קומט אויס אַז אַלע וועלטן זענען בטל צו אים, און ער אַליין געפינט זיך בײַם לערנער אין יענעם רגע.
און פון דער זעלבער סיבה: "עד שאינו מתלבש בתוכם ממש" (ביז ער קליידט זיך נישט אָן אין זיי ממש) - דער באשעפער קליידט זיך נישט אײַן אין די וועלטן אין אַ פּנימיות'דיקן גילוי, ווײַל ווען זיי וואָלטן געהאַט אַ גילוי אַ ביסל מער ווי זייער יכולת, וואָלטן זיי ממש בטל געוואָרן אין מציאות, "אלא סובב כל עלמין בבחינת מקיף להחיותם עיקר חיותם" (נאָר ער איז סובב כל עלמין בבחינת מקיף, זיי צו באַלעבן מיט זייער עיקר חיות) - (און אין פרק מ"ח וועט דערקלערט ווערן וואָס איז דער "עיקר חיותם" וואָס קומט פונעם סובב, און וואָס קומט פונעם ממלא), "רק איזו הארה מתלבשת בתוכם מה שיכולים לסבול שלא יתבטלו במציאות לגמרי" (נאָר אַן איין הארה קליידט זיך אַרײַן אין זיי, אַזוי פיל ווי זיי קענען פאַרטראָגן, זיי זאָלן נישט בטל ווערן אין מציאות לגמרי) - און דאָס איז אין די וועלטן; אָבער אין מוח פון דעם וואָס לערנט געפינט זיך דער באשעפער אַליין. און פון דעם איז פאַרשטאַנדיק וואָסער גרויסע יראת שמים דער משכיל קען אַראָפּברענגען אויף זיך בשעת ער לערנט תורה.
פאַר וואָס לייגט דער אַלטער רבי צו דווקא דאָ דעם ענין פון יראה? דאָס איז נישט קיין זאַך דרך אגב, נאָר אַ גלײַכע המשך פונעם ענין פון פרק: די מעלה פון תורה איבער די מצוות. ביז אַהער איז דערקלערט געוואָרן, אַז אין מצוות איז טאַקע פאַראַן אַן התאחדות מיטן באשעפער, אָבער זי דערגרייכט נישט די התאחדות וואָס איז אין תורה. דאָ לייגט דער אַלטער רבי צו אַ נאָך מער פּנימיות'דיקע און שטאַרקערע מעלה: וואָס איז די גאַנצע תכלית פון די מצוות און פון דעם וואָס ישראל זענען מיט זיי מיוחד? אַזוי ווי עס שטייט אין פרשת ואתחנן "וזהו שכתוב ויצונו ה' את כל החוקים האלה ליראה את ה' וגו'" (און דאָס איז וואָס עס שטייט, און ה' האָט אונדז באַפוילן אַלע די חוקים, צו האָבן מורא פאַר ה') - די תכלית פון אַלע חוקים איז די יראה.
און לכאורה איז דאָ אַ קשיא: בדרך כלל פאַרשטייען מיר, אַז די יראת שמים איז דאָס וואָס ברענגט דעם מענטשן צו מקיים זײַן די מצוות; און פונעם פסוק איז משמע פאַרקערט, אַז די מצוות ברענגען צו דער יראה, אַז די יראה קומט נאָך זיי. נאָר אַז עס זענען פאַראַן צוויי מדריגות אין יראה, און דערמיט שטימען אויך די צוויי לשונות פון חז"ל:
"אם אין יראה אין חכמה" - אַ גרונטיקע יראה, אָן וועלכער דער מענטש וואָלט בכלל נישט געקומען צום לערנען. די יראה קומט פאַרן לערנען, און זי איז דאָס וואָס ברענגט צו מקיים זײַן די מצוות.
"אם אין חכמה אין יראה" - די יראה פון דער הויכער מדריגה, צו וועלכער דער מענטש קומט דווקא דורכן לערנען, ווען ער פאַרשטייט, ווי עס איז דאָ אין תניא דערקלערט, וואָס פאַר אַ געוואַלד דאָס לערנען תורה איז.
קומט אויס, אַז די תכלית פון די מצוות איז די יראה, און צו יענער יראה קומט דער מענטש נישט פון די מצוות אַליין, נאָר דווקא דורכן לערנען תורה, און בפרט דורכן לערנען תניא, פון וועלכן ער פאַרשטייט וואָס לימוד התורה איז, און דערמיט ברענגט דער משכיל אויף זיך אַראָפּ אַ גרויסע יראה. פון דעם זעט מען, אַז די מעלה פון תורה איז גרעסער פון דער מעלה פון די מצוות: די תכלית פון די מצוות איז צו ברענגען צו דער יראה, און דער וועג דערצו צו קומען איז לימוד התורה.
"ועל יראה גדולה זו אמרו אם אין חכמה אין יראה" (און אויף דער דאָזיקער גרויסער יראה האָבן זיי געזאָגט: אויב עס איז נישטאָ קיין חכמה, איז נישטאָ קיין יראה), ווײַל אָן לערנען תורה אויפן ריכטיקן אופן וועט ער צו איר נישט קומען. און לגבי דער יראה: "והתורה נקראת אצלה תרעא לדרתא כמ"ש במ"א" (און די תורה ווערט לגבי איר אָנגערופן דער טויער צום הויז, ווי געשריבן אין אַן אַנדער אָרט) - "תרעא" מיינט דער אײַנגאַנג און די טיר, און "דרתא" מיינט די דירה. די תורה איז דער אײַנגאַנג צו דער דירה: דער עיקר איז די דירה, און דורכן אײַנגאַנג קומט דער מענטש צו דער יראה, וואָס זי איז די דירה אַליין.
"אלא דלאו כל מוחא סביל דא" (נאָר אַז נישט יעדער מוח קען דאָס פאַרטראָגן) - נישט יעדער מוח קען אַרײַננעמען און אויסהאַלטן אַזאַ יראה, און נישט יעדער מענטש איז יענער "משכיל" פון וועמען מען רעדט דאָ. "ומאן דלא סביל מוחו כלל יראה זו לא מינה ולא מקצתה" (און דער וועמענס מוח קען בכלל נישט פאַרטראָגן די יראה, נישט פון איר און נישט אַ טייל פון איר) - און עס איז פאַראַן איינער וואָס קומט בכלל נישט צו דער יראה, נישט צו אַ סאָרט פון איר און נישט צו אַ קלענערן טייל פון איר, "מפני פחיתות ערך נפשו בשרשה ומקורה במדרגות תחתונות דעשר ספירות דעשיה" (צוליב דעם נידעריקן ערך פון זײַן נשמה אין איר שורש און מקור אין די אונטערשטע מדריגות פון די עשר ספירות דעשיה) - ווײַל זײַן נשמה האָט איר שורש און מקור אין נידעריקע מדריגות, און ער קען נישט אויפוועקן אַזאַ הויכע מדריגה. און פונדעסטוועגן "אין יראה זו מעכבת בו למעשה" (איז די יראה בײַ אים נישט מעכב למעשה) - למעשה: די תורה מיט איר גאַנצן געוואַלד טוט זיך סײַ ווען ער פילט, סײַ ווען ער פילט נישט. וועט ער פילן, וועט ער האָבן אַ גרויסע יראה; און אויב נישט, טוט זיך דאָס פונדעסטוועגן, "כמו שכתוב לקמן" (ווי עס שטייט ווײַטער) - אין פרק מ"א, וואו עס ווערן דערקלערט די מדריגות אין יראה, און אַז אַפילו ווען דער מענטש קומט נישט צו דער יראה, איז דאָס נישט מעכב למעשה.
לסיכום: אין דעם טייל האָבן מיר געלערנט, אַז דער געטלעכער רצון וואָס איז אין תורה איז "סובב כל עלמין": די וועלטן קענען אים נישט אַרײַננעמען בפנימיות און ער באַלעבט זיי בלויז בבחינת מקיף; און דער מענטש נעמט אים אַרײַן אין זײַן פּנימיות, אין זײַן מוח און אין זײַן מויל, בבחינת גילוי ממש. דווקא ווײַל "לא חזי", ער זעט עס נישט, קען ער דעם גילוי טראָגן, נישט ווי די אויבערשטע וועלטן וואָס זעען יעדן גילוי; און דערפאַר, בײַ מתן תורה, ווען כלל ישראל האָט געזען וואָס זיי האָבן, איז זייער נשמה פאַרפלויגן. מיר האָבן געזען, אַז דאָס איז גלײַך אין יעדן סאָרט תורה און אויף יעדער מדריגה, אָבער פון יעדן מענטשן פאָדערט מען דעם מאַקסימום פון זײַן יכולת. מיר האָבן זיך אָפּגעשטעלט אויף דער מעלה פון עסק התורה איבער אַלע מצוות און אַפילו איבער דער תפילה, ווײַל אין די וועלטן לײַכט אַ מצומצם'דיקער אור און אין תורה געפינט זיך דער באשעפער אַליין, און אויפן גדר פון דעם בײַ דעם וואָס תורתו אומנתו. צום סוף האָבן מיר געלערנט ווי אַזוי דער משכיל קען אַראָפּברענגען אויף זיך אַ גרויסע יראה בשעת דעם לערנען, און אַז די תכלית פון די מצוות איז די יראה, צו וועלכער מען קומט דורך לימוד התורה - "תרעא לדרתא".
אין קומענדיקן טייל וועלן מיר, אם ירצה השם, אַריבערגיין צו פרק כ"ד, און ווײַטער לערנען די מדויק'דיקע ווערטער פונעם אַלטן רבי'ן.