ביים לערנען תנ"ך זענען מיר געוואוינט צו גיין אין די טריט פונעם מלבי"ם אויף יעדן ארט וואו עס איז פאראן א מלבי"ם, און אזוי האבן מיר שוין אויך געלערנט שיר השירים. נאר דער מלבי"ם האט א גאר אייגנארטיגן דרך אין שיר השירים: ער גייט נישט אינעם אנגענומענעם וועג ביי די איבעריגע מפרשים, נאר ער ערקלערט אז די רעיה איז די נשמה פון שלמה וואס האט אים פארלאזט - יענע הויכע נשמה וואס ער האט פארמאגט, און זי בענקט און גלוסט צוריקצוקומען צו די השגות וואס ער האט פריער געהאט. דערפאר איז אונזער ווילן יעצט צו לערנען שיר השירים לויטן מקובל'דיגן וועג: דער וועג וואס געפינט זיך אין די מדרשים, אינעם תרגום, אין רש"י און ביי די פשוט'ע מפרשים, וואס אלעס באהאנדלט דעם חיבור און דעם קשר צווישן כנסת ישראל - דאס איז די רעיה, צום דוד - דאס איז דער הקדוש ברוך הוא. און מען דארף באמערקן: רש"י, וואס אויף נביאים און כתובים איז זיין פירוש זייער מצומצם און קורץ (אנדערש ווי זיין ברייטער פירוש אויף חומש), איז ער דווקא אויף שיר השירים שטארק מאריך און פארברייטערט.
שִׁיר הַשִּׁירִים אֲשֶׁר לִשְׁלֹמֹה׃ - דאס געזאנג פון אלע געזאנגען, וואס געהערט צו שלמה'ן.
עס זענען פאראן צוויי קשיות אינעם לשון הפסוק. ערשטנס, פארוואס שטייט נישט "אשר לשלמה בן דוד"? ווען מען דערמאנט דעם נאמען פונעם חכם איז מען דאך געוואוינט אים צו שרייבן מיטן נאמען פון זיין פאטער. צווייטנס, פארוואס שטייט "שיר השירים" און נישט "השיר אשר לשלמה"? עס שטייט דאך "ויהי שירו חמישה ואלף", און נישט "שיר שירו". דער לשון פאדערט א פארשטאנד.
ערקלערט רש"י: "שנו רבותינו, כל שלמה האמורים בשיר השירים קודש - מלך שהשלום שלו" (אונזערע חכמים האבן געלערנט, אז יעדער שלמה וואס ווערט דערמאנט אין שיר השירים איז הייליג - עס מיינט דעם מלך וואס דער שלום געהערט צו אים). און פון דעם פארשטייט מען פארוואס עס שטייט נישט "בן דוד": ווייל מען מיינט דא בכלל נישט שלמה בן דוד. "שלמה" דא איז בבחינת א משל, ווייל דאס גאנצע שיר השירים איז א משל, און די כוונה איז אויפן מלך שהשלום שלו - אויפן הקדוש ברוך הוא. און "שיר השירים" באדייט א געזאנג וואס שטייט איבער אלע געזאנגען, דאס סאמע אויסדערוויילטע געזאנג פון אלע שירות, וואס איז געזאגט געווארן צום הקדוש ברוך הוא דורך זיין עדה און זיין פאלק כנסת ישראל.
און אויף דעם האט רבי עקיבא געזאגט: "לא היה העולם כדאי כיום שניתן בו שיר השירים לישראל, שכל הכתובים קודש (און עס זענען דא וואס זאגן: שכל השירים קודש) ושיר השירים קודש קודשים" - די גאנצע וועלט איז נישט געווען אזוי ווערד ווי דער טאג וואס מען האט געגעבן שיר השירים פאר כלל ישראל. עס איז נישט געווען אזא ספעציעלער טאג ווי דער טאג וואס מען האט געגעבן שיר השירים. און מען דערציילט אויף רבי עקיבא, אז ווען ער פלעגט ליינען שיר השירים אום שבת און ער האט געוואוסט ביז וואו די זאכן דערגרייכן - פלעגן זיינע אויגן גיסן טרערן, פון גרויס התחברות צו דער בענקשאפט און כיסופין וואס געפינט זיך אין שיר השירים און צוליב דער גרויסער מדרגה דערפון.
און רבי אלעזר בן עזריה האט געברענגט א משל: צו א מלך וואס האט גענומען א סאה ווייץ און עס געגעבן פאר א בעקער. ער האט אים געזאגט: נעם מיר ארויס אזוי פיל און אזוי פיל סולת - דאס איז דער אויסגעצייכנטער מעל, אזוי פיל און אזוי פיל סובין - וואס איז ערגער דערפון, אזוי פיל און אזוי פיל מורסן - וואס איז נאך ערגער, און זעב מיר ארויס דערפון איין גלוסקא (א ריינעם ברויט) וואס איז געזיפט און אויסגעצייכנט. אזוי זענען אלע כתובים הייליג, און שיר השירים איז די געזיפטע און דערהויבענע גלוסקא - קודש קודשים, וואס אלעס אין איר איז יראת שמים און קבלת עול מלכותו.
עס ווערט געברענגט בשם די קדמונים, און מען ברענגט עס נאך בשם רבי ישראל סלנטר (און גאר מעגליך שוין פריער פאר אים), אז שיר השירים איז אנדערש פון אלע כתובים וואס מיר קענען. אין אלע נביאים און כתובים, אפילו די וואס זענען געזאגט געווארן בלשון שירה, איז פאראן א פשט וואס פארציילט א געוויסע מעשה. אבער שיר השירים האט נישט קיין פשט. ווען מען ליינט "ישקני מנשיקות פיהו כי טובים דודיך מיין", קען מען דאס נישט ערקלערן אויף א פשוט'ן אופן אויף א געשעעניש וואס האט פאסירט און פארציילן א וועלטליכע מעשה. דא איז נישט פאראן קיין פשט, נאר דאס גאנצע שיר השירים כולו איז גלייך אויפן ארט הייליג.
און די זאך איז ענליך צו וואס עס שטייט "עיני ה'", "יד ה'" - וואס קיינער זאגט נישט אז דא איז אויך פאראן א פשט, אז דער הקדוש ברוך הוא פארמאגט כביכול אויגן און הענט. מלכתחילה איז די זאך געשריבן געווארן אלס משל, כדי לסבר את האוזן מיט א מושג פון אן אויג און אן אויער. אזוי אויך דא: שיר השירים איז פון פאראויס געשריבן געווארן אלס משל, כדי ארויסצוברענגען דערמיט דעם הויכן רוחניות'דיגן ענין. און פונדעסטוועגן, פארציילט דאך שיר השירים יא א מעשה - א מעשה פון ליבשאפט צווישן דעם דוד און דער רעיה, און דאס איז די כוונה ווען מען זאגט "פשט": וואס איז דער משל, און דורך דעם גייט מען צו צום נמשל. נאר מען פארנעמט זיך דא נישט מיטן משל פאר זיך אליין, און דאס איז נישט ווי יעדער פסוק וואס "אין מקרא יוצא מידי פשוטו" וואו מען באשעפטיגט זיך מיטן פשט פונעם פסוק גופא. דא איז דער גאנצער עסק אינעם משל בלויז כדי צו פארשטיין דעם נמשל, ווייל דער משל איז נישט געקומען אלס א סתם'ע מעשה, נאר בלויז אויסצודריקן די טיפקייט וואס ליגט דערין.
יִשָּׁקֵנִי מִנְּשִׁיקוֹת פִּיהוּ כִּי־טוֹבִים דֹּדֶיךָ מִיָּיִן׃ - ער זאָל מיך קושן מיט די קושן פון זיין מויל, ווייל בעסער זענען דיינע ליבשאפטן פון וויין.
רש"י זאָגט: "דאָס דאָזיקע געזאַנג זאָגט זי מיט איר מויל אין איר גלות און אין איר אלמנות: ווער וואָלט געגעבן אַז דער מלך שלמה זאָל מיך קושן מיט די קושן פון זיין מויל אַזוי ווי אַמאָל". דאָ דערמאָנט רש"י אַ יסודות'דיקע נקודה וואָס וועט אונדז באַגלייטן דורכאויס דעם גאַנצן ספר: דער שמועס פאַר אונדז איז דער שמועס פון אַן אלמנה וואָס געדענקט איר יוגנט פון אַמאָל. דאָס איז אַ מעשה נאָך די געשעענישן - כנסת ישראל געפינט זיך איצט אין גלות, און זי רעדט מיט אַ בענקעניש וועגן די גלאַנצפולע טעג וואָס זי האָט איבערגעלעבט מיט איר דוד, מיטן הקדוש ברוך הוא. "ישקני מנשיקות פיהו" - הלוואי זאָל איך זוכה זיין צו יענע קושן וואָס זענען דעמאָלט געווען צווישן מיר און דעם דוד.
און פאַרוואָס שטייט דאַווקע "נשיקות פיהו"? ערקלערט רש"י: "ווייל עס זענען דאָ ערטער וואָס מען קושט אויפן אויבערהאַנט און אויפן פּלייצע, אָבער איך גלוסט און בענק אַז ער זאָל זיך פירן מיט מיר ווי דער פריִערדיקער שטייגער, ווי אַ חתן צו אַ כלה - מויל צו מויל". דאָס איז דער קוש וואָס דריקט אויס די העכסטע בחינה פון פאַרבינדונג, די בחינה פון "נשיקין" וואָס דער זוהר הקדוש רעדט דערפון. און דערפאַר שטייט דאָ "ישקני" און נישט מיט אַ למ"ד ווי דער שטייגער פון מקרא - "וישק יעקב לרחל", "גשה ושקה לי" - וואָס זייער באַטייט איז אַ קוש נישט אין מויל. דאָ איז דער קוש גלייך, מויל צו מויל, און דאָס איז די העכסטע בחינה פון דערנענטערונג צום הקדוש ברוך הוא ביים מעמד הר סיני.
"כי טובים דודיך מיין" - ערקלערט רש"י: "ווייל בעסער זענען מיר דיינע ליבשאפטן פון יעדן משתה יין און פון יעדן פאַרגעניגן און שמחה". "דודיך" באַטייט תמיד דיין ליבע. און עס איז אַ לשון עברי, אַז יעדע סעודה פון עונג און שמחה ווערט אָנגערופן אויפן נאָמען פונעם וויין, ווי דער ענין וואָס שטייט "אל בית משתה היין", "בשיר לא ישתו יין", "והיה כינור ונבל ותוף וחליל ויין משתיהם".
און דער נמשל, אין לשון פון רש"י: "און עס ווערט געזאָגט ענלעך צו דעם אויפן נאָמען וואָס ער האָט זיי געגעבן זיין תורה און גערעדט מיט זיי פנים אל פנים" - "אנכי" און "לא יהיה לך" האָבן מיר געהערט מפי הגבורה, "פה אל פה אדבר בו". דער דאָזיקער דיבור איז ווי אַ קוש, גלייך פון אים צו אונדז. "און יענע ליבשאפטן זענען זיי נאָך אַלץ זיסער פון יעדן פאַרגעניגן, און זיי זענען צוגעזאָגט פון אים צו באַווייזן זיך נאָכאַמאָל צו זיי, מפרש צו זיין פאַר זיי דעם סוד פון אירע טעמים און די פאַרהוילענע סודות, און זיי בעטן זיך ביי אים מקיים צו זיין זיין וואָרט". דאָס הייסט, מיר וואַרטן אַז דער אויבערשטער זאָל אונדז מגלה זיין דעם סוד פון די טעמי התורה און אירע באַהאַלטענע טיפֿענישן, און מען בעט זיך ביי אים מקיים צו זיין זיין צוזאָג. און דאָס איז "ישקני מנשיקות פיהו" - פון יענע קושן צו וועלכע איך האָב זוכה געווען, זאָל ער מיך איצט ווידער קושן, אַז ער זאָל מיר מגלה זיין די סתרי תורה און אירע צפונות.
לְרֵיחַ שְׁמָנֶיךָ טוֹבִים שֶׁמֶן תּוּרַק שְׁמֶךָ עַל־כֵּן עֲלָמוֹת אֲהֵבוּךָ׃ - צוליב דעם שמעק פון דיינע גוטע בוימלען, ווי אויסגעגאָסענער בוימל איז דיין נאָמען, דעריבער האָבן די מיידלעך דיך ליב געהאַט.
עס איז דאָ דאָ אַ שוועריקייט: וועמען לויבט זי - דעם דוד אָדער זיינע בוימלען? דאָס איז ענלעך צו איינעם וואָס וויל לויבן זיין חבר און זאָגט אויף אים אַז ער קומט מיט אַ גוטן פּאַרפום - לויבסטו דען אים אָדער די פירמע פון פּאַרפום? און דערצו, פאַרוואָס שטייט "לריח שמניך טובים" און נישט פשוט "שמניך טובים"?
ערקלערט רש"י: "אַ שם טוב ווערט אָנגערופן אויפן נאָמען פון אַ שמן טוב", ווי דער לשון פונעם פסוק "טוב שם משמן טוב". און מען דאַרף באַמערקן אַז עס רעדט זיך דאָ נישט פון מיני שמן ווי בוימל פון איילבערטן אָדער סויע, נאָר פון בשמים - פּאַרפומירטע בוימלען. און דער מיין דערפון איז: דער שמן באַווייזט אויף אַ שם טוב, ווייל ווען מען עפֿנט דעם פּאַרפום שפּרייט זיך זיין ריח ווייט אַוועק, און אַזוי גייט אַרויס דעם מענטשנ'ס גוטער נאָמען. כאָטש אַזוי איז אויך ביי אַ שם רע, אָבער די מעלה איז "טוב שם משמן טוב" - דער גוטער נאָמען איז בעסער פונעם גוטן שמן וואָס זיין גערוך דערקענט זיך פֿון ווייטנס.
און ווען איז דער גוטער נאָמען פונעם הקדוש ברוך הוא אָנגעקומען ווייט אַוועק? זאָגט רש"י: "וואָס עס האָבן דערשמעקט אין זיי די עקן פון דער ערד, וועלכע האָבן געהערט דיין גוטע בשורה ווען דו האָסט געטאָן מורא'דיקע וואונדער אין מצרים". און אַ טייל פון די ניסים זענען געשען אויך אין אַנדערע לענדער: ווען דער ים האָט זיך געשפּאָלטן האָבן זיך געשפּאָלטן אַלע וואַסערן אויף דער וועלט, און ווען דער הקדוש ברוך הוא האָט געזאָגט "אנכי" און "לא יהיה לך" - האָט ער פאַרשטומט אַלע בעלי חיים און יעדער זאַך אויף דער וועלט, און אַלץ איז שטיל געוואָרן. יענע זאַכן וואָס זענען געטאָן געוואָרן אין מצרים זענען געווען אַ שמן טוב וואָס זיין שמעק גייט אַרויס און שפּרייט זיך ווייט אַוועק.
"שמן תורק שמך" - ערקלערט רש"י: "דיין נאָמען ווערט אָנגערופן שמן תורק, כדי עס זאָל געזאָגט ווערן אויף דיר, דו ביסט אַ שמן וואָס ווערט תמיד אויסגעגאָסן, כדי דיין אָנגענעמער ריח זאָל אַרויסגיין ווייט אַוועק. ווייל אַזוי איז דער שטייגער פון אַ גוטן שמן, כל זמן ער איז אין אַ פאַרחתמ'טן גלעזל גייט זיין ריח נישט אַרויס; עפֿנט מען עס און מען גיסט אויס דעם שמן אין אַ צווייט כלי - גייט זיין ריח אַרויס". יעדער וואָס באַטראַכט דאָס וועט זען: אַ פאַרמאַכטן פּאַרפום שמעקט מען נישט, עפן עס אויף און זיין ריח שפּרייט זיך. דערפאַר שטייט נישט סתם "שמן" נאָר "שמן תורק" - דיין נאָמען איז נישט סתם שמן, נאָר אַ שמן וואָס ווערט איבערגעגאָסן פון איין כלי צום צווייטן, וואָס זיין ריח שפּרייט זיך ווייט אַוועק.
"על כן עלמות אהבוך" - און ווער זענען יענע עלמות וואָס האָבן ליב באַקומען דעם אויבערשטן נאָך די ניסים און זענען געקומען זיך אנשליסן צו אונדז? ברענגט רש"י: "איז געקומען יתרו צו דער גאַנצער שמועה און זיך מגייר געווען, אויך רחב הזונה האָט געזאָגט 'כי שמענו את אשר הוביש', און דורך דעם - 'כי ה' אלהיכם הוא אלהים בשמים'". זע ווי ווייט דער דאָזיקער פּאַרפום האָט פאַרשפּרייט זיין ריח, ביז גוים זענען געקומען און זיך מקרב געווען צו כלל ישראל.
און וואס איז דער אויסדרוק "עלמות", וואס וועט נאך אסאך מאל ערשיינען ווייטער? זאגט רש"י: "עלמות - בתולות", דאס הייסט מיידלעך וואס זענען נישט פארהייראט, "לפי שהדיבור דימהו לבחור שאהובתו מחבבתו, ולפי הדוגמה העלמות הן האומות". דאס הייסט, דער משל דא איז א בחור מיט א מיידל וואס זיין באליבטע האט אים ליב, און די רעיה איז כנסת ישראל; ממילא די אלע עלמות זענען אלע אומות העולם. "עלמות אהבוך" - אלע אומות האבן זיך דערפון אויפגעוועקט צו קומען און זיך דערנענטערן צום אויבערשטן, און פון זיי איז געקומען יתרו און פון זיי איז געקומען רחב, אבער די התעוררות איז געווען אן אלגעמיינע אויך ביי די איבעריגע אומות.
מָשְׁכֵנִי אַחֲרֶיךָ נָּרוּצָה הֱבִיאַנִי הַמֶּלֶךְ חֲדָרָיו נָגִילָה וְנִשְׂמְחָה בָּךְ נַזְכִּירָה דֹדֶיךָ מִיַּיִן מֵישָׁרִים אֲהֵבוּךָ׃ - צי מיך, נאך דיר וועלן מיר לויפן, דער מלך האט מיך געברענגט אין זיינע צימערן, לאמיר זיך פרייען און לוסטיג זיין מיט דיר, מיר וועלן דערמאנען דיין ליבשאפט מער ווי וויין, מיט יושר און אויפריכטיגקייט האבן זיי דיך ליב געהאט.
עס איז דא דא א סתירה אינעם פסוק: ווער עס לויפט - דארף מען אים דאך נישט שלעפן, און אויב מען דארף אים שלעפן - לויפט ער דאך נישט. דערפאר ערקלערט רש"י: "אני שמעתי משלוחיך רמז שאמרת למשכני, ואני אמרתי אחריך נרוצה להיות לך לאישה". דאס הייסט, דו האסט מיך נאך נישט געשלעפט, נאר איך האב פארשטאנען דורך א רמז אז דו ווילסט מיך צוציען צו זיך, און איך האב גלייך געזאגט: מען דארף מיך נישט ציען, איך וועל לויפן פון זיך אליין.
"הביאני המלך חדריו נגילה ונשמחה בך" - דא איז פאראן נאך א שוועריקייט: זי דערציילט דאך וועגן דער פארגאנגענהייט און דערמאנט זיך דערין מיט בענקשאפט, וואלט זי דאך געדארפט זאגן "גלתי ושמחתי בך" (איך האב זיך געפרייט). פארוואס זאגט זי עס אויף לשון עתיד? ערקלערט רש"י: "וגם היום הזה עודנה לי גילה ושמחה אשר נדבקתי בך". נאך היינט איז ביי מיר דא די זעלבע שמחה, און כאטש איך בין היינט אין מיין אלמנות, איז יענע דביקות אין דיר ביים מעמד הר סיני און די קרבת אלוקים וואס איך האב געהאט - א סיבה צו שמחה ביזן היינטיגן טאג. ווארום הגם מיר זענען אין גלות און הגם מיר האבן זיך דערווייטערט, זענען מיר געבליבן מיט דער תורה און זוכה געווען צו קרבת אלוקים.
"נזכירה דודיך מיין" - "גם היום באלמנות חיות תמיד אזכיר דודיך הראשונים מכל משתה עונג ושמחה". רש"י האט שוין פריער ערקלערט אז דער וויין קומט מרמז צו זיין אויף משתה און שמחה, און כנסת ישראל זאגט: דיין ערשטע ליבשאפט איז ביי מיר טייערער פון יעדע שמחה און משתה פון תענוג.
"מישרים אהבוך" - ערקלערט רש"י: "אהבה עזה, אהבת מישור בלי עקיבה, לשון 'והיה העקוב למישור והרכסים לבקעה', אשר אהבוך אני ואבותיי באותם הימים". ווען די ליבשאפט איז א ליבשאפט פון אן אינטערעס, אן אהבה התלויה בדבר, איז דאס נישט קיין אהבת מישרים נאר א קרומע, פארדרייטע ליבשאפט. דאס איז ענליך צו איינעם וואס טרעפט זיין חבר און גיסט אויף אים שבחים אן א שיעור, ביז יענער זאגט אים: רעד צום ענין, וואס ווילסטו פון מיר? פארוואס ביסטו פלוצים אנגעפאלן אויף מיר מיט קאמפלימענטן? דאס איז א קרומע ליבשאפט. אבער "מישרים" מיינט א גראדע ליבשאפט אן קיין קרומקייטן, ווי דער לשון "והיה העקוב למישור" - אן ארט וואס האט בערג און טאלן וועט ווערן א גלייכער פלוין. און דער לשון "אהבוך" אויף לשון רבים גייט אויך ארויף אויף די אבות הקדושים, וואס האבן אים דעמאלט ליב געהאט מיט א תמימות'דיגע און גאנצע ליבשאפט. ביז דא איז דער פשוטו של מקרא לפי עניינו.
און לויט דעם נמשל, זאגט רש"י: "הם מזכירים לפניו חסד נעורים, אהבת כלולות, לכתם אחריו במדבר ארץ ציה וצלמוות, וגם צידה לא עשו להם, והאמינו בו ובשלוחו" - דאס איז משה רבינו - "ולא אמרו: היאך נצא למדבר לא מקום זרע ומזונות, והלכו אחריו, והוא הביאם לתוך חדרי היקף ענניו". דאס איז "הביאני המלך חדריו" - די צימערן פון די ענני הכבוד.
"ובזו עודם היום גלים ושמחים בו" - דאס איז "נגילה ונשמחה בך", אז אפילו היינט פריי איך זיך מיט דעם וואס דו האסט דעמאלט געטאן פאר מיר, "אף לפי עוניים וצרתם". כאטש היינט האב איך כביכול גארנישט דערפון, און היינט בין איך אין גלות אין ארעמקייט און אין צרה, "ומשתעשעים בתורה, ושם מזכירים דודיו מיין ומישור אהבתם אותו". ווייל נאך יענע גאנצע ליבשאפט זענען מיר געבליבן מיט דער תורה, און עס איז אונז פארבליבן א וועג זיך מדבק צו זיין אין אים יתברך. און אזוי ווי עס שרייבט דער נפש החיים, אז דער וואס לערנט תורה קלעבט זיך צו צו אים אין זיין עצמות, ווייל קודשא בריך הוא ואורייתא חד הוא.
און לויט דעם פארשטייט מען זייער גוט פארוואס מיר זאגן "נגילה ונשמחה בך" אויף לשון עתיד, ווייל עסק התורה איז א זאך פון שמחה, און אזוי ווי חז"ל האבן געזאגט אז א מענטש דארף לערנען תורה מתוך שמחה. קומט אויס: פון דעם שעשוע וואס מיר האבן אין דער תורה פרייען מיר זיך און זענען מיר לוסטיג, און דאס דערמאנט אונז דיין ליבשאפט - "נזכירה דודיך מיין", און ווי שטארק "מישרים אהבוך", ווי שטארק די ליבשאפט צווישן אונז איז געווען אן אויפריכטיגע און פעסטע ליבשאפט, אן אהבת מישור אן קיין קרומקייטן. דורך עסק התורה דערמאנען מיר זיך אין יענער ליבשאפט און מיר ווערן ווידער באהאפטן און צוגעקלעבט צו איר.
שְׁחוֹרָה אֲנִי וְנָאוָה בְּנוֹת יְרוּשָׁלָ͏ִם כְּאָהֳלֵי קֵדָר כִּירִיעוֹת שְׁלֹמֹה׃ - שווארץ בין איך אבער שיין, טעכטער פון ירושלים, ווי די געצעלטן פון קדר, ווי די יריעות פון שלמה.
קודם לאמיר זיך אפשטעלן אויף דער קשיא אינעם משל: דער פסוק רעדט פון זאכן וואס זענען סותר איינס דאס אנדערע. פון איין זייט "שחורה אני" - איך בין פארשמוצט געווארן, און פון דער צווייטער זייט "ונאוה". פון איין זייט "כאהלי קדר", וואס דאס זענען פאראכטעטע ערטער, און פון דער צווייטער זייט "כיריעות שלמה", וואס זענען די שענסטע און משובח'דיגסטע.
ערקלערט רש"י: "אתם רעותיי" - מיינע חבר'טעס - "אל יקל בעיניכם אף אם עזבני אישי מפני שחרות שבי", זאל עס נישט זיין לייכט אין אייערע אויגן, אפילו אויב מיין מאן האט מיך פארלאזט צוליב דער שווארצקייט אין מיר. זאלט איר מיך נישט פאראכטן און מזלזל זיין אין מיר אויב איר זעט אז מיין מאן האט מיך פארלאזט ווייל איך בין פארדארבן געווארן, געשעדיגט און געווארן שווארץ. "כי שחורה אני על ידי ששזפתני השמש, ונאוה אני בחיתוך איברים נאים". דאס הייסט, מצד דעם קאליר - שווארץ, אבער דער שניט פון מיינע אברים איז א שניט פון שיינקייט. "דהיינו, אם אני שחורה כאהלי קדר המשחירים מפני הגשמים שהם פרוסים תמיד במדברות" - דאס זענען די געצעלטן פון די אראבער - "קלה אני להתכבס להיות כיריעות שלמה", דאס הייסט, איך קען זיך גרינג אפוואשן און רייניגן.
און דער נמשל: "דוגמה היא זו, אומרת כנסת ישראל לאומות: שחורה אני במעשיי ונאה אני במעשה אבותיי, ואף במעשיי יש מהם נאים". ווייל אויב מען זאגט "ונאוה" - באדייט עס אז דאס גייט ארויף אויף איר אליין, און אויף דעם זאגט רש"י אז טאקע אין איר אליין זענען אויך פאראן שיינע מעשים: "אם יש בי עוון העגל - יש בי כנגדו זכות קבלת התורה". קוקט נישט בלויז אויפן פגם, אויף דער שווארצקייט וואס האט זיך באהאפטן אין מיר, נאר קוקט אויך אויף מיין שיינקייט - אויף "נעשה ונשמע".
"וקורא לאומות בנות ירושלים, על שם שהיא עתידה לעשות מטרופולין לכולם, כמו שניבא יחזקאל: 'ונתתי אתהן לך לבנות', כמו 'עקרון ובנותיה'". דער דאזיגער אויסדרוק - "בנות ירושלים" - וועט אונז באגלייטן דורכאויס גאנץ שיר השירים, און די כוונה דערפון איז די אומות העולם. און "בנות" דא איז נישט אינעם ביאלאגישן זינען פון א מוטער און טעכטער, נאר ווי "עקרון ובנותיה", וואס דער תרגום איז "אפרכהא" - די ארומיגע שטעט. ווען עס איז פאראן א הויפטשטאט, ווערן די פארשטעט און די דערפער ארום איר אנגערופן אירע "בנות". און אזוי אויך "תגלנה בנות יהודה" - מיינט נישט די טעכטער פון יהודה, נאר די דערפער אין די שטעט פון יהודה.
און פארוואס ווערן די אומות פארגליכן צו די דערפער ארום ירושלים? ווייל ירושלים איז עתיד צו ווערן א מעטראפאלין פאר אלעמען, אפילו פאר די אומות: זי וועט זיין די צענטראלע שטאט, און אירע "בנות" זענען די שטעט ארום איר, וואו עס וועלן קומען וואוינען אויך מענטשן פון די אומות העולם. און דא ווענדט זיך כנסת ישראל צו די בנות ירושלים - צו די פעלקער - אז זיי זאלן נישט קומען און זוכן אין איר קיין פגמים.
ווי באקאנט, האבן די אומות תמיד געזוכט פגמים אין כנסת ישראל, ובפרט די קריסטנטום, כדי צו זאגן אז דער אייבערשטער האט זיי פארלאזט און גענומען אנדערע אנשטאט זיי. די קריסטנטום האט אויף דעם געבויט איר גאנצע שיטה: כביכול הקדוש ברוך הוא האט פאראכט עם ישראל און דעם אלטן בונד, און געמאכט פאר זיך א נייעם בונד. און דערפאר גיט אכטונג ווער עס זענען אונזערע גרעסטע קעגנער - די קריסטן. דער איסלאם טוט עס מיט גרויס טאראראם און גערודער, אבער די קריסטן זענען ווי א חזיר וואס שטרעקט אויס זיינע קלאען און זאגט טהור אני: אלעס ווערט געטון ביי זיי אויף אן אופן פון "פאליטיקלי קארעקט" - דורך דעם געריכט אין דען האג, דורך דעם יו-ען, דורך החלטות, אלעס כביכול מסודר און געזעצליך. אבער דאס פלאץ וואו די גרעסטע שנאה קאכט איז דארט, ביי די פעלקער פון אדום.
זעט וואס עס טוט זיך אין די אוניווערסיטעטן. עס איז געווען א טריגער וואס האט געמאכט די דאזיגע בלאז אויפפלאצן, און זעט נאר וואס פאר אן אויסדרוקן עס האבן זיך אויסגעדרוקט דארט די דעקאנען און די פירער, און וואס פאר א שנאה עס קומט ארויס ווען א איד קומט אהין. די זעלבע מענטשן וואס דארפן זיין די געבילדעטע, וואס וואלטן געדארפט זיך נישט פירן מיט ראסיזם - פלוצים זעט מען ווי טיף די אנטיסעמיטיזם איז איינגעקריצט ביי זיי אין בלוט פון דורות. און דאס איז שטענדיג געווען זייער גאנצע זאך: צו שטעכן עם ישראל - דער אייבערשטער האט אייך פארלאזט, איר האט געמאכט דעם עגל, זעט וויפיל איר האט קאליע געמאכט, וויפיל איר האט מורד געווען אין אים, דער אייבערשטער האט אייך שוין פאראכט. כל זמן מיר עקזיסטירן איז עס זיי א שטעכעדיגער דארן אין די אויגן, און אויב מיר האבן הצלחה - נעמט דאס אינגאנצן אוועק דעם באדן אונטער דער קריסטנטום, ווארום וואס פעלט אויס קריסטנטום אויב עם ישראל איז נאך אלץ דבוק אינעם אייבערשטן? קומט דאך אויס אז זיי זענען א פיקציע און א סארט זיוף.
און מיר האבן שוין פריער דערמאנט, אז דער פויפסט בזמנו האט נישט געוואלט קומען קיין ארץ ישראל נאכדעם וואס דאס לאנד איז איינגענומען געווארן, וויבאלד דאס איז קעגן די קריסטליכע נבואות: מיט פינף הונדערט יאר צוריק האט איינער פון די ארכיבישאפן געזאגט, אז דער באווייז אז עם ישראל איז נמאס געווארן ביים אייבערשטן איז אז זיי וועלן קיינמאל נישט צוריקקומען צו זייער לאנד. און אט זענען מיר צוריקגעקומען! דערפאר איז ער נישט געקומען, און נישט געזען, און ממילא לויט אים זענען מיר נישט צוריקגעקומען. ביי א געוויסן שלב איז ער געקומען ביזן אלנבי בריק און האט נישט געוואלט אריבערגיין. לכתחילה האבן זיי געזאגט: דאס הייסט נאך נישט צוריקקומען קיין ארץ ישראל, מען איז דאך נישט צוריקגעקומען קיין ירושלים; און נאכדעם וואס מיר זענען צוריקגעקומען אויך קיין ירושלים - וואס קענען זיי נאך זאגן? דערפאר וועלן זיי טון אלעס אויף דער וועלט צו העלפן אונזערע שונאים אונז אומצוברענגען, אבי ביי זיי זאל נישט בלייבן קיין קשיא און זיי זאלן נישט האבן קיין אומפארשטענדעניש: צי וויל דען הקדוש ברוך הוא נאך עם ישראל? ניין, עס איז נישטא אזא פאלק, אט גייען זיי און ווערן פארטריבן פון דאנען.
און למעשה, ווי מיר האבן געזען, האבן שוין פון דעמאלט אן די בנות ירושלים געזוכט פגמים אין כנסת ישראל און אין עם ישראל, און דערפאר האבן זיי געפונען אין זיי דעם חסרון פון חטא העגל און אלע איבעריגע זאכן וואס זיי קלאגן אן פאר אים. און קעגן דעם ענטפערט כנסת ישראל: שחורה אני ונאוה - אויב עס איז פאראן אין מיר דער עוון העגל, איז קעגן דעם דא אין מיר דער זכות פון קבלת התורה, און איך קען גרינג אפגעוואשן ווערן און ווערן ווי די יריעות שלמה.
מיר האבן אנגעהויבן דעם לימוד פון שיר השירים לויטן דרך פון חז"ל, דער תרגום און רש"י - דאס געזאנג פון ליבשאפט צווישן כנסת ישראל און דעם קדוש ברוך הוא. מיר האבן געלערנט אז דער "שלמה" דערין איז דער מלך שהשלום שלו, און אז עס איז קודש קדשים ווי די געזיבטע גלוסקא אינעם משל פון רבי אלעזר בן עזריה; אז דאס איז א ספר וואס פארמאגט נישט קיין פשט ווי די איבריגע ספרים, נאר איז כולו א משל וואס איז מלכתחילה באשטימט ארויסצוברענגען דעם נמשל. כנסת ישראל, אין איר גלות און אלמנות, דערמאנט זיך מיט בענקשאפט אין די נשיקות פה אל פה ביים מעמד הר סיני און בעט זיי נאכאמאל - די אנטפלעקונג פון סתרי התורה און אירע געהיימניסן; אינעם ריח פון דעם שמן הטוב פונעם קדוש ברוך הוא וואס האט זיך פארשפרייט אין דער וועלט פון די נוראות פון מצרים און געברענגט יתרו און רחב און די התעוררות פון די אומות; אינעם לויפן נאך אים אין מדבר מתוך אמונה, און אין איר אריינברענגען אין די חדרים פון די ענני הכבוד - א שמחה וואס שטייט נאך היינט דורך דעם שעשוע התורה. און צום סוף ענטפערט זי די אומות וואס זוכן אין איר א פגם: שחורה אני במעשיי און נאוה במעשה אבותיי, און קעגן דעם עוון העגל פארמאג איך דעם זכות פון קבלת התורה, און עס איז מיר גרינג זיך אפצואוואשן און צוריק ווערן ריין ווי די יריעות שלמה.