קאַפּיטל ד' אין ספר יונה איז דער סיום פונעם גאַנצן וועג: די מענטשן פֿון נינוה האָבן פֿאָרגענומען תשובה, די גזירה איז בטל געוואָרן - און דווקא דעמאָלט קומט דער גרויסער בראָך פֿון יונה הנביא. דער קאַפּיטל קלערט אויף וואָס עס האָט אַזוי שטאַרק וויי געטאָן דעם נביא, און ענדיגט זיך מיטן דבר ה' וועגן זײַן מידת הרחמים אויף די מעשׂה ידיו. מיר וועלן גיין לויטן סדר פֿון די פּסוקים, בעיקר לויט די ביאורים פֿונעם מלבי"ם.
וַיֵּרַע אֶל יוֹנָה רָעָה גְדוֹלָה וַיִּחַר לוֹ. - און עס איז געווען שלעכט פֿאַר יונה אַ גרויסע רעה, און עס האָט אים שטאַרק פֿאַרדראָסן.
יונה האָט געזען אַז דער אייבערשטער האָט זיך אומגעקערט און חרטה געהאַט אויף דער רעה און מבטל געווען די גזירה, און עס איז אים שלעכט געוואָרן. פֿאַרוואָס? מיר געפֿינען אויף דעם דרײַ סיבות. די ערשטע, ווי רש"י זאָגט: איצט וועלן די גוים זאָגן אַז איך בין אַ נביא שקר. איך האָב זיי דאָך דערשראָקן און געזאָגט "נינוה נהפכת", און אָט איז גאָרנישט געשען. און אויב מען וועט זאָגן אַז בזכות התשובה זענען זיי געראַטעוועט געוואָרן - ווער זאָגט? אפֿשר מלכתחילה האָט גאָרנישט געדאַרפֿט פּאַסירן.
דאָס איז ענלעך צום באַקאַנטן סיפּור: עס זענען געקומען חסידים און דערציילט בשבח פֿון זייער רבין - זאָלט איר וויסן וואָס פֿאַר אַ גרויסן כּוח אונדזער רבי האָט! אַ מאָל איז ער פֿאַרבײַגעגאַנגען לעבן אַ הויז און מען האָט אים נישט געוואָלט אַרײַנלאָזן, האָט ער געזאָגט: דאָס הויז וועט חרובֿ ווערן. האָט מען אָנגעהויבן זיך בעטן פֿאַר אים און געוויינט, רבי, רחמנות אויף די מענטשן! האָט דער רבי געזאָגט: דאָס הויז וועט נישט חרובֿ ווערן. און די חסידים זאָגן מיט באַגײַסטערונג: ווייסט איר וואָס פֿאַר אַ נס? דאָס הויז איז נישט חרובֿ געוואָרן... דאָס איז פּינקטלעך וואָס דאָ טוט זיך. זאָגט יונה: איך האָב זיי געזאָגט נינוה נהפּכת, איצט האָבן זיי געטאָן תשובה און נינוה איז נישט איבערגעקערט געוואָרן - וועלן זיי זאָגן, דו האָסט אונדז סתּם דערשראָקן, אָט איז גאָרנישט געשען, און אפֿשר אַפֿילו אָן תשובה וואָלט אויך גאָרנישט פּאַסירט. ווײַל בפּועל איז דאָך גאָרנישט פֿאָרגעקומען וואָס זאָל באַווײַזן אַז די וואָרענונג איז געווען ערנסט.
דער מלבי"ם ערקלערט, און זײַן מקור איז אינעם אברבנאל, אַז דער לשון "וירע אל יונה" ווײַזט אויף אַ קרענק וואָס קומט פֿון עצבֿון - זײַן האַרץ איז פֿאַרווייטאָקט געוואָרן און ער האָט געבעטן זײַן טויט. און פֿאַרוואָס? יונה איז געווען זיכער אַז אויב זיי וועלן טאָן תשובה, וועלן זיי תשובה טאָן בשלימות: זיי וועלן צוריקגעבן דאָס געגזלטע און אויך אָפּלאָזן די עבֿודה זרה. און אָט זעט ער אַז זיי האָבן זיך נישט אומגעקערט פֿון זייערע מעשׂים, נאָר זענען ווײַטער געבליבן בײַ זייער עבֿודה זרה, און דאָך האָט דער אייבערשטער חרטה געהאַט אויף דער רעה. דאָס האָט אים זייער וויי געטאָן, ווײַל ער האָט פֿאַרשטאַנען: פֿאַרוואָס לאָזט דער אייבערשטער זיי איבער לעבן? זיי ציען דאָך ווײַטער אין זייער רשעות און דינען נאָך אַלץ עבֿודה זרה. נאָר זיי זענען אָנגעגרייט צו זײַן דער שטעקן וואָס וועט שלאָגן אונדז, כּלל ישׂראל - "הוי אשור שבט אפי", זיי זענען דער שטעקן פֿון זײַן כּעס. און נאָך האָט אים פֿאַרדראָסן: פֿאַרוואָס זאָל דער אייבערשטער שלאָגן ישׂראל דווקא דורך זיי, בעת זיי אַליין זענען עובֿדי עבֿודה זרה? דאָס אויך האָט יונה'ן זייער וויי געטאָן.
און אויב איר וועט פֿרעגן: יונה האָט דאָך קלאָר געזאָגט "עוד ארבעים יום ונינוה נהפכת", און צום סוף איז זי געבליבן שטיין - ווי קען דאָס זײַן? אַ וואונדערלעכע זאַך זאָגט דער רמח"ל אין "דרך ה'": עס קען זײַן אַז דער נביא זאָל משיג זײַן אַן אמת'ע זאַך אין זײַן נבואה, אָבער ער זאָל נישט משיג זײַן אַלע פּרטים וואָס זענען נכלל געוואָרן אין יענער נבואה. ער פֿאַרשטייט די נבואה, אָבער עס זענען פֿאַראַן דערין פּרטים וואָס זענען פֿאַרבאָרגן פֿון אים. און דער משל איז יונה: וואָס האָט יונה פֿאַרשטאַנען פֿון "נינוה נהפּכת"? סדום - מען קערט איבער נינוה אַזוי ווי סדום איז איבערגעקערט געוואָרן. אָבער די רייד פֿונעם אייבערשטן האָבן געהאַט אין זיך נאָך אַ באַטײַט: "נהפּכת" - זיי קערן זיך איבער פֿון רשעים צו צדיקים, זייער גאַנצער מצבֿ קערט זיך איבער אינגאַנצן, אַלץ ענדערט זיך. דאָס האָט יונה נישט פֿאַרשטאַנען, און דערפֿאַר האָט ער געטענהט: איך האָב דאָך געזאָגט זי וועט איבערגעקערט ווערן, און זי איז געבליבן גאַנץ. אָבער באמת בלײַבט דער דבר ה' אייביק שטיין: "נהפּכת" מיינט איינס פֿון צוויי - אָדער נינוה קערט זיך איבער פֿון רשעים צו צדיקים, אָדער זי ווערט איבערגעקערט כּולו. און זיי האָבן אויסגעקליבן די ערשטע מעגלעכקייט.
וַיִּתְפַּלֵּל אֶל ה' וַיֹּאמַר: אָנָּה ה', הֲלוֹא זֶה דְבָרִי עַד הֱיוֹתִי עַל אַדְמָתִי, עַל כֵּן קִדַּמְתִּי לִבְרֹחַ תַּרְשִׁישָׁה, כִּי יָדַעְתִּי כִּי אַתָּה אֵל חַנּוּן וְרַחוּם אֶרֶךְ אַפַּיִם וְרַב חֶסֶד וְנִחָם עַל הָרָעָה. - און ער האָט מתפּלל געווען צום אייבערשטן און געזאָגט: איך בעט דיך ה', איז דאָס דען נישט געווען מײַן וואָרט נאָך ווען איך בין געווען אויף מײַן ערד? דערפֿאַר האָב איך געאײַלט צו אַנטלויפֿן קיין תּרשיש, ווײַל איך האָב געוווּסט אַז דו ביסט אַ באַשעפֿער וואָס איז באַגנאָדיקער און רחמנות'דיקער, געדולדיק און פֿול מיט חסד, און האָסט חרטה אויף דער רעה.
זאָגט יונה: נאָך ווען איך בין געווען אין ארץ ישׂראל, אין אָנהייב פֿון דער גאַנצער מעשׂה, איז דאָס געווען מײַן טענה. פֿאַרוואָס האָב איך זיך אָפּגעזאָגט צו גיין? ווײַל איך האָב געוווּסט אַז דו האָסט חרטה אויף דער רעה, איך האָב געוווּסט אַז דו האָסט נישט אין פּלאַן צו ברענגען אויף זיי די רעה וואָס דו שיקסט מיך זיי צו שרעקן מיט איר, און איך האָב געוווּסט אַז צום סוף וועסטו פֿאַרלענגערן זיי דאָס געדולד אַפֿילו אויב זיי וועלן נישט טאָן תשובה כּראוי, אַפֿילו אויב זייער תשובה וועט זײַן בלויז טיילווײַז. איך בין נישט אַנטלאָפֿן ווײַל איך האָב געמיינט אַז זיי וועלן טאָן אַ גאַנצע תשובה - ווען איך וואָלט געוווּסט אַז אַזוי וועט זײַן, וואָלט איך געגאַנגען מיט שׂמחה, וואָרעם צוריקצוברענגען מענטשן צום אמונה איז דאָך אַ גוטע שליחות, אַפֿילו בײַ גוים. נאָר איך האָב געוווּסט אַז זיי וועלן זיך נישט באמת אומקערן: פֿונעם גזל וועלן זיי זיך אומקערן, אָבער פֿון דער עבֿודה זרה וועלן זיי זיך נישט אומקערן. און אָט האָסטו צום סוף רחמנות געהאַט אויף זיי, כאָטש כּבֿיכול עס איז זיי נישט געקומען.
וְעַתָּה ה', קַח נָא אֶת נַפְשִׁי מִמֶּנִּי, כִּי טוֹב מוֹתִי מֵחַיָּי. - און איצט ה', נעם שוין מײַן נפֿש פֿון מיר, ווײַל מײַן טויט איז בעסער פֿון מײַן לעבן.
נאכדעם וואס איך זע אז זיי האבן נישט תשובה געטאן מיט א תשובה שלמה, און פונדעסטוועגן האסטו זיי איבערגעלאזט ביים לעבן, פארשטיי איך פארוואס דו האסט זיי איבערגעלאזט: כדי זיי זאלן דינען פאר אונז אלס א שטעקן, א שבט מושלים, וואס זאל שלאגן אין אונז. און אויב אזוי, רבונו של עולם, דורך וועמען איז פאראורזאכט געווארן די גאנצע צרה? דורך מיר! דערפאר איז טוב מותי מחיי - עס איז מיר בעסער דער טויט ווי דאס לעבן. נאכדעם וואס איך האב אנגעברענגט אזא צרה אויף כלל ישראל, אז איך האב צוריקגעברענגט בתשובה די וואס וועלן זיי שלאגן און איך האב זיי צוגעגרייט צו שלאגן אין כלל ישראל - האב איך שוין בעסער צו שטארבן.
וַיֹּאמֶר ה': הַהֵיטֵב חָרָה לָךְ - און דער אויבערשטער האט געזאגט: צי האט דיר זייער פארדראסן?
עס זענען דא וואס ערקלערן אז דער הקדוש ברוך הוא זאגט אים: צי האט דיר זייער פארדראסן? איך וועל דיר נאך ווייזן א סימן אז דאס איז נישט אויסגעהאלטן לויטן דין, עס פאסט נישט אז עס זאל דיר פארדריסן דאס וואס איך פארגעב פאר די וואס טוען תשובה, ווייל דאס איז דאך מיין וועג - מוחל צו זיין פאר בעלי תשובה. און דער רד"ק טייטשט: "ההיטב חרה לך" - צוליב דעם וואס איך האב געטאן מיט זיי א טובה און זיי געשענקט חנינה טוט דיר וויי? טוט דיר דען וויי אז איך האב געטאן א גוטס?
און דער מלבי"ם, ווי זיין שטייגער, ערקלערט אן אייגנארטיגן ביאור. מיר האבן א כלל: וויאזוי איז מען בודק צי א נייער נביא איז א נביא אמת אדער א נביא שקר? מען זאגט אים ער זאל זאגן א זאך וואס דארף פאסירן אין דער צוקונפט, מיט גענויע דאטומען און דעטאלן - אויב עס ווערט מקוים, איז ער אן אמת'ער; אויב נישט, איז ער א שקר. אבער אויב ער האט פאראויסגעזאגט א שלעכטע זאך - "איבער פינף טעג וועט אויסברעכן א וועלט-מלחמה" - און עס זענען אריבער פינף טעג און קיין מלחמה איז נישט אויסגעבראכן, קען מען נישט אויפווייזן אז ער איז א נביא שקר, ווייל עס קען זיין אז דער אויבערשטער האט חרטה געהאט אויף דער שלעכטס. אבער אויב ער האט געזאגט אז איבער פינף טעג וועלן זיך עפענען די פענסטער פון הימל און עס וועט אראפקומען א שפע, א גוטע הבטחה, און זי איז נישט מקוים געווארן - דאס איז א נביא שקר. און דאס איז דער כלל וואס דער רמב"ם זאגט: מען איז תמיד בודק דעם נביא מיט א גוטער זאך, ווייל אויף א שלעכטער זאך קען זיין אז דער אויבערשטער האט חרטה געהאט דערפון.
מיר האבן דאך געזאגט אז וואס עס האט געעגבערט יונה'ן איז געווען אז מען וועט אויף אים זאגן אז ער איז א נביא שקר. אויף דעם זאגט אים דער הקדוש ברוך הוא: "ההיטב חרה לך"? ווען דיין נבואה וואלט געווען אויף א גוטע זאך וואס איז נישט געקומען, וואלט איך פארשטאנען דיין כעס - דו האסט צוגעזאגט גוטס און עס איז נישט געקומען, ביסטו דאך א שקרן. אבער דו האסט דאך נישט צוגעזאגט קיין גוטס נאר א שלעכטס, "נינוה נהפכת", און זי איז נישט געקומען. איז דאס דען א ראיה אז דו ביסט א נביא שקר? ווען א שלעכטס קומט נישט, קען דאך זיין אז דער אויבערשטער האט חרטה געהאט. עס איז דא קיין שום ראיה נישט אז דו ביסט א נביא שקר.
וַיֵּצֵא יוֹנָה מִן הָעִיר וַיֵּשֶׁב מִקֶּדֶם לָעִיר, וַיַּעַשׂ לוֹ שָׁם סֻכָּה וַיֵּשֶׁב תַּחְתֶּיהָ בַּצֵּל, עַד אֲשֶׁר יִרְאֶה מַה יִּהְיֶה בָּעִיר - און יונה איז ארויסגעגאנגען פון דער שטאָט און זיך געזעצט פון מזרח-זייט פון דער שטאָט, און ער האט זיך דארט געמאכט א סוכה און איז געזעסן אונטער איר אין שאטן, ביז ער וועט זען וואס עס וועט געשען אין דער שטאָט.
יונה גייט ארויס פון שטאָט און זעצט זיך אוועק צו ווארטן. און פארוואס? זאגט דער מלבי"ם: ער האט געטראכט אז אפשר אן אלגעמיינע גזירה וועט טאקע נישט זיין, אבער עפעס א רושם וועלן די ווערטער דאך לאזן. א דוגמא דערצו טרעפן מיר ביים חטא העגל: עס שטייט "וינחם ה' על הרעה", און פונדעסטוועגן שטייט "ויגוף ה' את העם", און דריי טויזנט מענטשן זענען געשטארבן. דאס הייסט, כאטש דער אויבערשטער האט חרטה געהאט, איז נאך אלץ פארבליבן א רושם פונעם חרון אף. אזוי אויך דא האט יונה געטראכט: אפשר האט דער אויבערשטער חרטה געהאט, אבער אויב ער וועט ווארטן עטליכע טעג וועט ער זען עפעס א רושם פונעם חרון אף - א געוויסע מהפכה אין שטאָט, א געוויסער שאדן. דערפאר האט ער פארנומען א פלאץ פון מזרח-זייט פון דער שטאָט, געמאכט דארט א סוכה און געווארט, "עד אשר יראה מה יהיה בעיר".
וַיְמַן ה' אֱלֹהִים קִיקָיוֹן וַיַּעַל מֵעַל לְיוֹנָה לִהְיוֹת צֵל עַל רֹאשׁוֹ לְהַצִּיל לוֹ מֵרָעָתוֹ, וַיִּשְׂמַח יוֹנָה עַל הַקִּיקָיוֹן שִׂמְחָה גְדוֹלָה - און ה' אלוקים האט אנגעגרייט א קיקיון און ער איז ארויפגעוואקסן העכער יונה'ן צו זיין א שאטן איבער זיין קאפ אים צו ראטעווען פון זיין ליידן, און יונה האט זיך זייער שטארק געפרייט מיט דעם קיקיון.
דער שאטן פון דער סוכה וואס יונה האט זיך געמאכט איז נישט געווען גענוג, און א ראיה דערצו: "ויעש לו שם סוכה וישב תחתיה בצל" - נישט די גאנצע סוכה איז געווען באשאטנט, נאר אינעווייניג אין דער סוכה אליין האט ער געדארפט זוכן א פלאץ וואו עס איז דא שאטן. דעריבער האט דער אויבערשטער געמאכט וואקסן פאר אים א קיקיון. וואס איז דער קיקיון? זאגט דער אבן עזרא אז די חכמי ספרד האבן געזאגט דלעת אדער קרא, א מין קירבעס מיט גרויסע בלעטער, און ער לייגט צו: און עס איז נישט נויטיג צו וויסן וואס ער איז. דאס הייסט, מיר פארנעמען זיך נישט דא מיט באטאניק - עס איז אונז גענוג אז דאס איז א בוים וואס האט געמאכט א שאטן איבער אים.
און פארוואס האט יונה אזוי שטארק געליטן פון דער זון? זאגט דער אבן עזרא: עס זענען פאראן וואס זאגן, אז צוליב דעם וואס ער איז געווען אין בויך פונעם פיש א לאנגע צייט, איז די הויט פון זיין פלייש געווארן ווייך און ער האט נישט געקענט פארנעמען די היץ. עס איז פאראן א באקאנט בילד אין אן ענציקלאפעדיע פון א מענטש וואס א לויתן האט אים איינגעשלונגען, און ער איז געבליבן לעבן און ארויסגעשפיגן געווארן. מען האט אים געוויזן נאכדעם וואס ער איז ארויס פון מאגן פונעם לויתן, און ער איז געווען אינגאנצן ווייס - פון וואס? פון דער זויערקייט אינעם מאגן, וואס פרעסט אויף אלעס, און זי האט אויפגעגעסן זיין הויט און איר געמאכט גאר ווייס. און אזוי אויך ביי יונה, זיין הויט איז געווארן ווייך און די היץ האט אים זייער שטארק געפלאגט.
און וואס איז דאס די "שמחה גדולה"? צי פרייט מען זיך דען מיט אזא גרויסע שמחה איבער א בוים? נאר נישט אויפן קיקיון אליין האט ער זיך געפרייט, נאר אויפן מסר: אויב דער אויבערשטער שפראצט מיר דא אויס א קיקיון צו מאכן שאטן אויף מיר, זאגט ער מיר כביכול - בלייב דא נאך אביסל. און אויב מען דארף בלייבן, איז א סימן אז עס איז פאראן א חלק ב', עס איז דא א המשך, באלד גייט דא עפעס פאסירן. דערויף האט זיך יונה געפרייט מיט א שמחה גדולה - עס איז נאך פאראן א פרישער קאפיטל אין דער געשיכטע.
וַיְמַן הָאֱלֹהִים תּוֹלַעַת בַּעֲלוֹת הַשַּׁחַר לַמָּחֳרָת, וַתַּךְ אֶת הַקִּיקָיוֹן וַיִּיבָשׁ. - און גאט האט אנגעגרייט א ווארעם ביים אויפגיין פונעם שחר צומארגנס, און ער האט געשלאגן דעם קיקיון און ער איז פארטריקנט געווארן.
וַיְהִי כִּזְרֹחַ הַשֶּׁמֶשׁ וַיְמַן אֱלֹהִים רוּחַ קָדִים חֲרִישִׁית, וַתַּךְ הַשֶּׁמֶשׁ עַל רֹאשׁ יוֹנָה וַיִּתְעַלָּף, וַיִּשְׁאַל אֶת נַפְשׁוֹ לָמוּת וַיֹּאמֶר טוֹב מוֹתִי מֵחַיָּי. - און עס איז געווען ווען די זון האט אויפגעשיינט, האט גאט אנגעגרייט א שטילן (שווערן) מזרח-ווינט, און די זון האט געשלאגן אויפן קאפ פון יונה און ער איז חלשות געווארן, און ער האט געבעטן פאר זיין נפש צו שטארבן, און ער האט געזאגט: בעסער איז מיין טויט ווי מיין לעבן.
די שמחה איז געווען צו פרי. דער ווארעם האט געשלאגן דעם קיקיון אונטן ביי זיינע ווארצלען און ער איז פארטריקנט געווארן, און דער קיקיון איז איינגעוועלקט געווארן איבערנאכט. און דערצו האט דער אויבערשטער אנגעגרייט א "רוח קדים חרישית". מיר מיינען אז "חרישית" באדייט שטיל, אבער חז"ל זאגן פונקט פארקערט: זי פארטויבט די אויערן פון גרויס ברומען, און עס איז א שטארק הייסער ווינט. די זון שלאגט אים אויפן קאפ, ער ווערט חלשות און בעט פאר זיך דעם טויט.
וַיֹּאמֶר אֱלֹהִים אֶל יוֹנָה: הַהֵיטֵב חָרָה לְךָ עַל הַקִּיקָיוֹן? וַיֹּאמֶר: הֵיטֵב חָרָה לִי עַד מָוֶת. - און גאט האט געזאגט צו יונה: צי איז דיר אזוי שטארק פארדראסן געווארן אויפן קיקיון? און ער האט געזאגט: זייער שטארק איז מיר פארדראסן געווארן, ביזן טויט.
פרעגט אים דער אויבערשטער: פאסט דען אז דו זאלסט ווערן אזוי אין כעס וועגן דעם קיקיון? אויף וואס טוט דיר וויי - אויף א קירבעס-בוים? ענטפערט יונה: וואס הייסט פארוואס עס טוט מיר וויי? עס פאסט זיך אז עס זאל מיר פארדריסן ביזן טויט, ווייל איך האלט דאך ביים שטארבן צוליב דעם וואס דער קיקיון איז איינגעוועלקט געווארן! דאס איז דאך נישט סתם א שמועס וועגן א בוים, דא רעדט מען דאך פון מיין אייגן לעבן ממש.
וַיֹּאמֶר ה': אַתָּה חַסְתָּ עַל הַקִּיקָיוֹן אֲשֶׁר לֹא עָמַלְתָּ בּוֹ וְלֹא גִדַּלְתּוֹ, שֶׁבִּן לַיְלָה הָיָה וּבִן לַיְלָה אָבָד. - און דער אויבערשטער האט געזאגט: דו האסט געשאנט דעם קיקיון וואס דו האסט נישט געארבעט דערויף און אים נישט געהאדעוועט, וואס אין איין נאכט איז ער געווארן און אין איין נאכט איז ער פארלארן געגאנגען.
דער מלבי"ם מאכט א חילוק צווישן "לחוס" (שוינען) און "לרחם" (רחמנות האבן). "לחוס" - איז מצד דעם וואס איך דארף די זאך, און דערפאר וויל איך עס נישט פארלירן: "ווארף עס נישט אוועק, שוין עס", און אזוי אויך "ועיניכם אל תחוס על כליכם". "לרחם" - איז נישט דוקא ווייל איך דארף עס, נאר צוליב אנדערע סיבות, אפילו ווען איך נויטיג זיך בכלל נישט דערין. און דער אויבערשטער זאגט אים: דו האסט געשאנט דעם קיקיון ווייל דו האסט אים געדארפט, דו האסט געהאט פון אים שאטן, אבער מצד זיך אליין האסטו נישט געהאט קיין שום סיבה אים צו שוינען - דו האסט דאך נישט געפלאגט דערויף און אים נישט געהאדעוועט, איבערנאכט איז ער געווארן און איבערנאכט איז ער פארגאנגען.
וַאֲנִי לֹא אָחוּס עַל נִינְוֵה הָעִיר הַגְּדוֹלָה, אֲשֶׁר יֶשׁ בָּהּ הַרְבֵּה מִשְׁתֵּים עֶשְׂרֵה רִבּוֹ אָדָם אֲשֶׁר לֹא יָדַע בֵּין יְמִינוֹ לִשְׁמֹאלוֹ, וּבְהֵמָה רַבָּה. - און איך זאל נישט שוינען נינוה די גרויסע שטאט, וואס אין איר געפינען זיך מער ווי צוועלף מאל צען טויזנט מענטשן וואס ווייסן נישט צווישן זייער רעכטער האנט און זייער לינקער האנט, און פיל בהמות?!
זאגט אים דער אויבערשטער: און ווי אזוי ווילסטו אז איך זאל נישט האבן קיין רחמנות אויף נינוה, וואס זיי זענען דאך מעשה ידי און א טייערע זאך? א גרויסע שטאט וואס אין איר געפינען זיך מער ווי צוועלף ריבוא - א ריבוא איז צען טויזנט, איז דאס דאך הונדערט און צוואנציג טויזנט מענטשן. "אשר לא ידע בין ימינו לשמאלו" - זיי פארמאגן נישט קיין דעת צו פארשטיין און פונאנדערשיידן צווישן עבודת ה', וואס ווערט געגליכן צו רעכטס, און צווישן עבודה זרה, וואס ווערט געגליכן צו לינקס, און מען קען זיי נישט באשטראפן אויף א חיסרון הדעת. און נאך מער, "ובהמה רבה" - אויב דער מענטש האט געזינדיגט, די בהמה וואס האט זי געזינדיגט?
און מיט דעם וועסטו אויך פארשטיין פארוואס אויף כלל ישראל בין איך מקפיד: ווייל זיי קענען יא פונאנדערשיידן צווישן רעכטס און לינקס, זייערע פיס האבן געשטאנען ביים הר סיני און זיי ווייסן ווער דער אייבערשטער איז, און דערפאר זענען זיי ראוי לעונש אויף דעם וואס זיי האבן געדינט עבודה זרה. דו האסט געשוינט אויף א זאך וואס דו האסט דיך נישט געמוטשעט דערפאר, און איך זאל נישט האבן קיין רחמנות אויף אזויפיל מענטשן וואס איך האב באשאפן און געמאכט, און זיי קענען נישט פונאנדערשיידן צווישן זייער רעכטס און זייער לינקס?
מיר וועלן ענדיגן מיט דעם וואס די מפרשים זאגן: פארוואס איז מען מפטיר מיט ספר יונה אום יום כיפור? צוליב צוויי טעמים. דער ערשטער, צו לערנען דעם מענטש אז עס איז נישטא קיין שום מעגליכקייט צו אנטלויפן פונעם אייבערשטן צוליב די עבירות וואס מען האט געטאן, ווי עס שטייט "אנה אלך מרוחך ואנה מפניך אברח". און דער צווייטער, אונז צו לערנען: קום און זע, די אנשי נינוה, טראץ דער שווערער גזירה, זענען געהאלפן געווארן ווען דער אייבערשטער האט געזען אז זיי האבן געטוישט זייערע וועגן און זייערע מעשים. און פון דעם לערנען מיר אז אויב מיר וועלן ענדערן אונזערע וועגן און מעשים, וועט דער אייבערשטער אויך רחמנות האבן אויף אונז.
יונה האט פארדראסן דער ביטול הגזירה - פון מורא מען זאל אים נישט אנרופן א נביא שקר, און בעיקר ווייל ער האט געזען אז נינוה האט נישט תשובה געטאן בשלימות און פונדעסטוועגן זענען זיי געבליבן, א סימן אז זי איז באשטימט צו זיין א שבט אפו קעגן כלל ישראל. דער הקב"ה ענטפערט אים מיט צוויי זאכן: עס איז נישטא קיין ראיה פון א נביא שקר ווען א נבואה פון שלעכטס ווערט נישט מקוים, ווייל מען קלויבט דאך אויס און מ'באקוקט דעם נביא נאר ביי א גוטער זאך; און מיטן מעשה פונעם קיקיון לערנט ער אים אויס דעם יסוד פון רחמנות - אויב דו האסט געשוינט אויף א בוים וואס דו האסט דיך נישט געמוטשעט דערפאר און בלויז צוליב דעם וואס דו האסט אים געדארפט, קל וחומר אז איך זאל רחמנות האבן אויף הונדערט און צוואנציג טויזנט מענטשן וואס זענען מעשה ידי און קענען נישט פונאנדערשיידן צווישן זייער רעכטס און זייער לינקס. און פון דעם קומט ארויס דער מסר פון יום כיפור: עס איז נישטא קיין אנטלויפן פונעם אייבערשטן, און ווער עס ענדערט זיינע מעשים - איז זוכה צו רחמים.