מיר הייבן היינט אן ספר עובדיה. דאס גאנצע ספר באשטייט בלויז פון איין קאפיטל - עס איז נישטא דערין קיין חלוקה פון פרקים - און דער גאנצער תוכן איז איין נבואה אויף אדום: איבער דער פורענות פון די בני אדום, און ווי אזוי אין זייער חורבן וועט זיין די ישועה פאר כלל ישראל. מיר וועלן דורכגיין די פסוקים לויט זייער סדר, בעיקר אויפן יסוד פונעם ביאור פונעם מלבי"ם, און מיר וועלן צונויפפלאכטן די ווערטער פון חז"ל און די מדרשים.
שוין די ראשונים האבן זיך געמוטשעט ווער עס איז דער עובדיה וואס ווערט דא דערמאנט. דער רד"ק שרייבט: דער דאזיגער נביא, ווייסן מיר נישט אין וועלכן דור ער האט נבואה געזאגט; און די מיינונג פון רבותינו ז"ל איז אז דאס איז דער עובדיה וואס איז אונז באקאנט פון די צייטן פון אליהו הנביא און אחאב, דער באוואוסטער "עובדיה אשר על הבית". אויך דער אבן עזרא זאגט אז מען ווייסט נישט זיין דור, נאר ער לייגט צו און שטעלט פעסט אז מען קען נישט זאגן אז ער איז דער זעלבער וואס ווערט דערמאנט אין ספר מלכים אין די צייטן פון אחאב. זיין ראיה איז: דארט שטייט אויף אים געשריבן "ועובדיהו היה ירא את ה' מאוד" - און אויב ער איז געווען א נביא, ווי אזוי קען זיין אז מען זאל אים באשרייבן בלויז אלס א ירא ה' און נישט אלס א נביא? נבואה איז דאך די גרעסטע און חשוב'סטע מדרגה, און מיט דעם וואלט ראוי געווען אים צו לויבן. דערפון פירט דער אבן עזרא אויס אז תרי עובדיה נינהו, דאס זענען צוויי באזונדערע מענטשן מיט דעם נאמען עובדיה.
דער אברבנאל ענטפערט אויף דעם מיט שארפקייט, מיט א פשוט'ן חילוק: פארוואס שטייט נישט דארט אז ער איז געווען א נביא? ווייל אין יענער צייט האט ער געוואוינט צווישן צוויי רשעים, אחאב און איזבל. אין אזא פלאץ רוהט נישט קיין נבואה - צי קען דען א מענטש נבואה האבן אין אזא אומריינעם מקום? דערפאר האט ער יענע צייט נאך נישט זוכה געווען צו קיין נבואה, און ער ווערט נאר אנגערופן "ירא את ה' מאוד", און ערשט שפעטער, ווען ער איז ארויס פון דער חברותא פון אחאב, האט ער זוכה געווען צו נבואה. א דוגמא צו דעם געפינען מיר ביי אברהם אבינו: כל זמן לוט איז געווען מיט אים איז דער דיבור פון אים אוועקגעגאנגען, און ווען לוט האט זיך אפגעטיילט - האט זיך דער רבונו של עולם צו אים אנטפלעקט.
עס איז דא דא נאך א קשיא וואס מיר וועלן בארירן בקיצור: לויטן חשבון, אויב מיר שטעלן עובדיה אלס קומענדיג נאך עמוס, קומט אויס אז זיין צייט איז פיל שפעטער. דעריבער ערקלערן די מפרשים אז די סמיכות צווישן עובדיה און ספר עמוס איז נישט לויטן סדר הזמנים נאר לויטן ענין: אין עמוס געפינען מיר א נבואה אויף אדום, און דא אויך א נבואה אויף אדום, און דערפאר זענען זיי געשטעלט געווארן איינס לעבן דעם צווייטן. מען טאר נישט ארויסלערנען פון דעם אז עובדיה איז געווען אין דער צייט שפעטער ווי עמוס, וואס אויב אזוי וואלט מען אינגאנצן אפגעריסן עובדיה הנביא פון עובדיה אין ספר מלכים וואס איז געווען אין דור פון אחאב.
חז"ל זאגן: עובדיה איז געווען א גר אדומי, און ער האט נבואה געזאגט שלעכטס אויף אדום. "היינו דאמרי אינשי: כפא דחק נגרא, בגויה נשרוף חרדלא". דאס הייסט: דער הקדוש ברוך הוא זאגט כביכול - איך וועל זיי שלאגן מיניה וביה, פון זיי אליין און דורך זיי. דער בעל הערוך ערקלערט דעם משל: דער בעל מלאכה וואס האט אויסגעשניצט דעם לעפל פון האלץ, מיט יענעם לעפל אליין גיט מען אים צו עסן שארפן חרדל וואס ברענט אים דאס מויל. דער לעפל וואס דו אליין האסט געמאכט - דער ברענט דיר אויס דאס מויל.
און אין דער גמרא אין סנהדרין ל"ט זאגט אפרים מקשאה דער תלמיד פון רבי מאיר: "היינו דאמרי אינשי, מיניה וביה אבא ניזיל ביה נרגא" - פונעם וואלד אליין גייט אריין דאס האלץ אינעם האק און העקט אפ די ביימער. וואס אויב נישט א שטיק האלץ פונעם וואלד וואס דינט אלס הענטל פארן אייזן, וואלט דער האק גארנישט געקענט האקן. פון וועלכער כח האקט דער האק? פונעם כח פון די ביימער אליין. אזוי אויך דא: פון עובדיה, וואס איז געווען א גר אדומי, וועט קומען די פורענות אויף אדום.
און חז"ל האבן נאך געזאגט: דער הקדוש ברוך הוא האט געזאגט, זאל קומען עובדיה וואס האט געוואוינט צווישן צוויי רשעים, אחאב און איזבל, און האט נישט אפגעלערנט פון זייערע מעשים, נאר איז געווען א צדיק און א ירא את ה' מאוד - און ער זאל זיך אפרעכענען מיט עשו הרשע וואס האט געוואוינט צווישן צוויי צדיקים, יצחק און רבקה, און האט נישט אפגעלערנט פון זייערע מעשים. דאס איז איינס קעגן דאס אנדערע: עובדיה איז געווען אין א פארדארבענעם פלאץ און איז נישט פארדארבן געווארן, בעת עשו איז אויפגעוואקסן אינעם בעסטן הויז וואס מען קען נאר אויסוואקסן, ביי יצחק און רבקה, און דוקא פון דארט איז ער קאליע געווארן. זעסטו, עשו, ווי אנדערש עובדיה איז פון דיר - און דעריבער איז ער דער וואס גיט דעם מוסר און זאגט נבואה אויף אייער פורענות.
אין אגדת בראשית פרק נ"ט: דבר אחר, "חזון עובדיה" - וואס האט עובדיה געזען זיך אפצורעכענען מיט אדום? נאר דער הקדוש ברוך הוא האט געזאגט: אברהם אבינו פלעגט שפייזן די עוברי דרכים, און עשו איז געשטאנען און זיי גע'הרג'עט, און האט אנגעפילט די היילן מיט טויטע. און איזבל פלעגט הרג'ענען די נביאים - און עובדיה האט זיי באהאלטן אין היילן און זיי אויסגעהאלטן, ווי עס שטייט: "ויהי בהכרית איזבל את נביאי ה', ויקח עובדיה מאה נביאים ויחביאם חמישים איש במערה וכלכלם לחם ומים". האט דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: זאל קומען עובדיה וואס האט געשפייזט די נביאים אין די היילן און זיך אפרעכענען מיט עשו וואס האט גע'הרג'עט מענטשן אין די היילן. דערפאר שטייט געשריבן "חזון עובדיה".
נאך א שייכות: עשו - זיינע עלטערן האבן אים גע'מל'עט, און ער האט פאראכט די מילה און אויסגעוועלט ערלה; און עובדיה איז געווען אן ערל, וויבאלד ער איז געווען א גר אדומי, און ער האט פאראכט די ערלה און אויסגעוועלט די מילה. האט דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: זאל קומען עובדיה וואס איז געווען אן ערל און האט פאראכט זיין ערלה און זיך גע'מל'עט, און ער זאל זיך אפרעכענען מיט עשו וואס מען האט אים גע'מל'עט און ער האט זיך געמאכט פאר אן ערל. דא מוז מען באמערקן: עס איז נישט קיין הסכמה אז עשו איז גע'מל'עט געווארן, און עס איז דא א מדרש וואס זאגט אז עשו איז קיינמאל נישט גע'מל'עט געווארן. און אויב מען וועט פרעגן, ווי אזוי קען זיין אז אין הויז פון יצחק זאל אויסוואקסן אן ערל? איז דער תירוץ אז ווען עשו איז געבוירן געווארן איז ער געווען אדמוני, און דאס איז א סימן אז זיין בלוט איז נאך נישט איינגעזאפט געווארן אין זיינע גלידער, און ביי אזא קינד איז א סכנה אים צו מל'ען, טאמער וועט זיין בלוט רינען און נישט פארהיילט ווערן (און אויך היינט איז דא אזא מציאות ביי מענטשן וואס עס פעלט זיי דער כח פון גליווערן דאס בלוט). דערפאר האט מען געווארט ביז זיין בלוט זאל איינגעזאפט ווערן, און ווען ער איז אביסל עלטער געווארן און מען האט אים געוואלט מל'ען - האט ער זיך שוין קעגנגעשטעלט. לויט דעם איז דער מדרש נאך שטארקער: עשו האט פאראכט די מילה און האט זיך נישט געוואלט לאזן מל'ען כאטש זיינע עלטערן האבן אים געוואלט מל'ען, און עובדיה וואס איז גארנישט מחויב געווען - איז געגאנגען און זיך גע'מל'עט, און דערפאר איז ער דער וואס רעכנט זיך אפ מיט אים.
און נאך: עשו האט אויסגעקוקט אויפן אבל פון זיין פאטער, ווי עס שטייט "ויאמר עשו בלבו יקרבו ימי אבל אבי" - ער זוכט ווען עס וועט שוין אנקומען דער טאג פון זיין פאטערס פטירה. אבער עובדיה האט מכבד געווען דעם וואס איז נישט געווען זיין פאטער, ווי עס שטייט "ויהי עבדיהו בדרך והנה אליהו לקראתו ויכירהו ויפול על פניו". האט דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: זאל קומען עובדיה וואס האט מכבד געווען דעם וואס איז נישט געווען זיין פאטער, און ער זאל זיך נוקם זיין אין עשו וואס האט געזוכט די מיתה פון זיין פאטער. דעריבער שטייט "חזון עובדיה".
און א לעצטע שייכות: אין מדרש תנחומא שטייט - "חזון עובדיה", האט דער הקדוש ברוך הוא געזאגט צו אליפז (דעם זון פון עשו): דו האסט מוסר געזאגט מיין קנעכט איוב מיט א חזון, ווי עס שטייט "בשעפים מחזיונות לילה", וועל איך אויפשטעלן פון דיר א זון א נביא וואס וועט זיך נוקם זיין אין דיין פאטערס הויז מיט א חזון, ווי עס שטייט "חזון עובדיה". ווייל עובדיה איז דאך אן אייניקל פון עשו דורך אליפז. און מיר געפינען אין עטליכע פלעצער אז ווען א מענטש דרוקט זיך אויס מיט אן אומפאסיגן אויסדרוק, באצאלט אים דער הקדוש ברוך הוא מיט דעם זעלבן לשון: משה רבנו האט געזאגט "רב לכם בני לוי", און מען האט אים געזאגט "רב לך, אל תוסף דבר אלי עוד בדבר הזה". אויך דא, פון דעם זעלבן אויסדרוק פון "מחזיונות" איז געקומען דער עונש מיטן לשון "חזון".
חֲזוֹן עֹבַדְיָה, כֹּה אָמַר אֲדֹנָי יֱהֹוִה לֶאֱדוֹם: שְׁמוּעָה שָׁמַעְנוּ מֵאֵת יְהֹוָה וְצִיר בַּגּוֹיִם שֻׁלָּח, קוּמוּ וְנָקוּמָה עָלֶיהָ לַמִּלְחָמָה. - דאס איז די נבואה פון עובדיה, אזוי האט געזאגט ה' אלוקים אויף אדום: א בשורה האבן מיר געהערט פון השי"ת, און א שליח איז געשיקט געווארן צווישן די פעלקער, שטייט אויף און לאמיר זיך הייבן קעגן איר אין מלחמה.
"כה אמר ה' אלוקים לאדום" - זאגט דער רד"ק, די כוונה איז נישט אז ער זאגט צו זיי א זאך, נאר אזוי האט ה' אלוקים גערעדט וועגן אדום. און די נבואה, ערקלערט דער רד"ק, גייט אויף וואס ס'האט פאסירט אין בית שני, וואס די בני אדום האבן שלעכטס געטאן פאר עם ישראל ביים חורבן הבית - ווי ער האט אויך מבאר געווען אין דער נבואה פון עמוס "על שלושה פשעי אדום". און דאס איז דער פארבינדונג צווישן די ספרים: אין עמוס רעדט מען פון די פשעים פון אדום, און דא פון זייער שטראף. דער נביא זאגט נבואה אז דער הקדוש ברוך הוא וועט זיך באצאלן פון זיי באחרית הימים, ווען ישראל וועלן זיך צוריקקערן פון גלות, פאר וואס זיי האבן אונז געטאן ביים חורבן בית שני וואס איז חרוב געווארן דורך טיטוס.
און דער רד"ק באמערקט: דאס לאנד אדום היינטיגע צייטן געהערט שוין מער נישט צו די בני אדום, ווייל סנחריב האט דאך פארמישט די אומות, און רוב פון זיי געפינען זיך צווישן דער אמונה פון די נוצרים און דער אמונה פון די ישמעאלים, און מען דערקענט שוין מער נישט ווער עס קומט פון אדום, ווער פון מואב, ווער פון בני עמון און פון די איבעריגע פעלקער, ווייל אלע זענען פארטריבן געווארן פון זייער לאנד און זיך אויסגעמישט צווישן די גוים. נאר מלכות רומי איז אין אנהויב געווען צום מערסטנס פון אדום, און וואס די נביאים זאגן אויפן חורבן פון אדום - רעדן זיי אויף אחרית הימים, ווי אין ישעיה אין פרשת "קרבו גוים לשמוע". און אזוי אויך האט ירמיה געזאגט אין מגילת קינות: "תם עוונך בת ציון, לא יוסיף להגלותך; פקד עוונך בת אדום" - ווען עס וועט געענדיגט ווערן די עבירה פון בת ציון, דעמאלט וועט השי"ת פוקד זיין די עבירה פון בת אדום. זייער מפלה ווארט נאך אויף זיי; דאס איז נישט עפעס וואס איז שוין געשען, נאר א זאך וואס מיר וועלן זען אין דער צוקונפט.
ווען מען רעדט פון אדום, מיינט מען געווענליך די פעלקער פון אייראפע און רוסלאנד. דייטשלאנד ווערט אנגערופן "גרממיא של אדום", און די איבעריגע פעלקער פון אייראפע - זייער ערד איז זאט מיט דאס בלוט פון אידישע קינדער וואס איז דארט פארגאסן געווארן ווי וואסער במשך די דורות; דאס זענען אדום אויף וועמען עס ווערט געזאגט אז דער הקדוש ברוך הוא וועט זיך פון זיי אפגעבן אין דער צוקונפט. אמעריקע איז שווער אנצורופן אדום, ווייל זי איז א מישמאש פון פעלקער (און אין דער אמת'ן ווערט אייראפע אויך אלץ מער א מישמאש פון פעלקער, און ווערט באלד גאר מוסלעמענער). סיי ווי סיי, ווען מען רעדט פון אדום רעדט מען נישט פון די בני ישמעאל, נאר פון די פעלקער פון אייראפע און רוסלאנד, און רוב מאל זענען דאס די פעלקער וואס די רויטע פארב איז דאמינאנט אויף זייער פאן.
"שמועה שמענו מאת ה'" - ווער זענען די הערער? ברענגט דער רד"ק איין פשט: די גוים זאגן אזוי אויף אדום, אז זיי האבן געהערט א קלאנג, אז עס איז שוין געשיקט געווארן א געזאנדטער צווישן די פעלקער זיי צו מעלדן זיך צו פארזאמלען: "קומו ונקומה עליה למלחמה". און נאך א פשט: עובדיה רעדט בשם זיך אליין און זיינע חברים - "שמועה שמענו" איך און מיינע חברים די נביאים, עמוס, ירמיה און ישעיה; דאס איז אויך דער פירוש פונעם אבן עזרא, און דאס איז דער וועג וואס דער מלבי"ם גייט נאך.
דער מלבי"ם ערקלערט אז אדום האט אונז שוין שלעכטס געטאן אין בית ראשון: ווען זיי האבן געזען דעם מפלה פון ישראל, זייער גלות און דעם חורבן בית המקדש - האבן זיי זיך געפרייט. אין בית שני האבן זיי זיך שוין נישט באגנוגנט מיט בלויז שמחה פונדערווייטנס, נאר זיי זענען געווען אקטיוו: בית שני איז חרוב געווארן דורך רומי, און רומי ווערט אנגערופן מיטן נאמען אדום, ווייל אין דער שטאט רומי האבן זיך באזעצט אדומים. נאכדעם איז זייער גלויבן געגרינדעט געווארן דורך בני אדום, דאס איז די קריסטליכע אמונה. און אויך יענע בני אדום וואס הורדוס האט אריינגעברענגט אין דער אידישער דת - די וואס האבן אויסגעזען ווי גרים מיט מילה און טבילה - האבן זיך נישט באוויזן ערליך ווען די צייט איז געקומען, און ביים חורבן האבן זיי זיך איבערגעדרייט צום שלעכטן און געווען א פינפטער קאלאן צווישן אונז. און לויט ווי מען זעט היינט איז זייער מסתבר אז אסאך פון זיי געפינען זיך נאך אלץ צווישן אונז אין די שפיצן פונעם בית המשפט און דער מידיע, אזעלכע גרים וואס ביים סוף זענען זיי פארוואנדלט געווארן אין שונאים, אדער ערב רב כלשון הזוהר הקדוש.
און דערנאך, זאגט דער מלבי"ם, האט זיך פארשפרייט זייער "באוואוסטע אמונה" - ער איז נישט מפרש וואס, ווייל ער האט דאך געוואוינט אין אייראפע, און די כוונה איז אויף קריסטנטום - און דעמאלט זענען אלע אנהענגער פון דער דת אנגערופן געווארן אדומיים, און אונטער זיי האבן אידן געליטן גלות און אומצאליגע רציחות במשך ימים רבים. דער מלבי"ם האט דאס געשריבן נאך פארן חורבן אייראפע, און מיר אינעם לעצטן דור האבן דאס צוגעזען נאך פיל שטארקער.
און אויף דער צוקונפט, זאגט דער מלבי"ם, וועלן זיך אלע אנהענגער פון יענער דת צוזאמנעמען איינצונעמען ארץ ישראל פון די הענט פון די ישמעאלים. מיר האבן דאס שוין געלערנט אין דער נבואה פון יחזקאל איבער גוג ומגוג, וואו דער מלבי"ם לייגט אויס אז די בני ישמעאל וועלן קומען דא קעמפן, און נאך זיי וועלן קומען די בני אדום מלחמה האלטן קעגן זיי; און דעמאלט וועלן זיך אלע בני ישמעאל פונעם מזרח צוזאמקומען נקמה צו נעמען פאר זייערע ברידער, און זיי וועלן זיך אפגעבן מיט אדום. און אפילו ווען מיר וואלטן נאר געהערט א קלאנג, וואלטן מיר געגלייבט באמונה שלמה - על אחת כמה וכמה ווען מיר זעען אדום דא ביי אונזער גרעניץ. רוסלאנד געפינט זיך דא; יעדער אטאקע אין סיריע פאדערט פונעם לופט-כוח זיך צו פארשטענדיגן מיטן הערשער פון אדום, מיט פוטין. און מען פארשטייט שוין אז עס איז דא א מלחמה, און זייער קאמף איז קעגן די בני ישמעאל, קעגן די עקסטרעמע פון זייער אמונה, דאע"ש און זייערע גלייכן. ווער עס שפירט דעם מצב פארשטייט אז דאס איז א פולווער-פאס, און מיט גרינגקייט קען זיך די גאנצע זאך איבערדרייען און אנקומען קיין ארץ ישראל, און דעמאלט וועלן די בני אדום זיין שותפים אין דער מלחמה דא, ווייל אין יעדן צוקונפטיגן קאנפליקט אינעם ראיאן וועלן סיריע, רוסלאנד און איראן זיין באדייטנדע חלקים. און עס איז פשוט שטוינענד: ווען דער מלבי"ם האט דאס געזאגט איז נאך קיין שום זכר פון דעם נישט געווען, עס איז נאך נישט געווען קיין יישוב אין ארץ ישראל, און עס איז בכלל נישט געווען שייך צו רעדן פון א מלחמה פון בני ישמעאל און בני אדום דא - אלעס האט אויסגעזען ווייט פון דער ווירקליכקייט. און היינט קלאפן די זאכן אויף אונזער טיר. השי"ת זאל אונז היטן, אז אלעס זאל זיך איבערדרייען צום שלעכטן בלויז אויף די בני אדום און די בני ישמעאל ווי מיר זעען אין דער נבואה, און בהר ציון תהיה פליטה והיה קודש, און פאר אידישע קינדער זאל קיין שלעכטס נישט געשען.
עס קומט אויס לויט'ן מלבי"ם: אויף יענער תקופה ווען בני אדום וועלן קומען מלחמה האלטן קעגן ישמעאל און ישמעאל וועלן אומקערן די מלחמה צום טויער - אויף דעם נבואה'נען איך און מיינע חברים די נביאים, אז מיר האבן א שמועה מאת ה' אז דער הקדוש ברוך הוא לאזט דאס וויסן פון פריער, און שוין "ציר בגויים שולח": עס זענען שוין געגאנגען שליחים צו די לענדער פון בני ישמעאל זיי אנצוברייטן צום קריג צו שלאגן דערין אדום, נקמה צו נעמען פון די פעלקער פון אייראפע פאר וואס זיי האבן געטאן צו עם ישראל במשך אלע דורות.
הִנֵּה קָטֹן נְתַתִּיךָ בַּגּוֹיִם, בָּזוּי אַתָּה מְאֹד. - זע, קליין האב איך דיך געמאכט צווישן די פעלקער, גאר פאראכט ביסטו.
"קטון נתתיך" - דו ביסט קליין, פאראכט און שפל; און אזוי טייטשט דער תרגום: "חלש יהבתיך עשו רשיעא בעממיא". "בזוי אתה מאוד" - זאגט דער רד"ק: עס איז נישטא קיינער וואס עס וועט אים באנג טאן אויב דו וועסט אונטערגיין און פארשווינדן ווערן פון דער וועלט. דער אבן עזרא טייטשט "קטון" - אז זייער צאל איז געווען ווייניג און דאס לאנד פון זייער מלכות איז נישט געווען ברייט; אין יענער צייט זענען אדום געווען ווייניג און קליין.
און חז"ל דרש'נען, און רש"י ברענגט דאס: לעומת וואס זיין פאטער האט אים גערופן "בנו הגדול" און זיין מוטער האט געזאגט "בנה הגדול" - האט דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: גרויס? פאר מיר איז ער קליין. קוק נישט אויף זיין גרויסקייט און אויף זיין געשטאלט, ביי מיר איז ער קליין. און נאך האבן זיי געדרש'נט: "קטן" - אז זיי האבן נישט געהאט קיין שריפט און קיין שפראך; "בזוי" - וואס זיי פלעגן נישט אויפשטעלן א מלך בן מלך, נאר יעדעס מאל איז אויפגעשטאנען אן אנדערער מלך. און דאס איז א סימן אויף א מלכות של הבל: ווען עס איז פאראן א מלך בן מלך, ווייזט דאס אויף וויכטיגקייט און אויף גדלות, ווי דוד המלך און זיין זון שלמה. אבער ווען עס קומט ארויף איינער וואס האט נישט קיין שייכות צו דער מלכות, קען ער נישט די גינוני מלכות און ער האט נישט אין זיך די חשיבות פונעם מלכות און אירע מעלות - און דאס איז דער גדר פון "בזוי אתה מאוד".
זְדוֹן לִבְּךָ הִשִּׁיאֶךָ, שֹׁכְנִי בְחַגְוֵי סֶלַע מְרוֹם שִׁבְתּוֹ, אֹמֵר בְּלִבּוֹ מִי יוֹרִדֵנִי אָרֶץ. - די פרעכקייט פון דיין הארץ האט דיך פארפירט, דו וואס וואוינסט אין די שפאלטן פונעם פעלז, אין דער הויך איז זיין זיץ-ארט, ער זאגט אין זיין הארץ: ווער קען מיך אראפנידערן צו דער ערד.
דער מלבי"ם זאגט אז דער פריערדיגער פסוק איז געזאגט געווארן בתורת תמיהה: ס'איז דאך "קטון נתתיך בגויים" - בני אדום וואס האבן געוואוינט אין הר שעיר אין די צייטן פון די נביאים זענען געווען קליין און אויך פאראכט, און אויב אזוי פארוואס פעלט אויס אז אלע פעלקער זאלן זיך צונויפנעמען קעגן זיי אויף א מלחמה? מען שטעלט דאך נישט אויס קיין שווערע ארטילעריע כדי צו הרג'ענען א פליג. אויף דעם ענטפערט דער נביא: "זדון ליבך השיאך".
וואס איז דאס "זדון לב"? זאגט דער מלבי"ם: סתם א "זד" איז דער וואס קריגט זיך אויף די עיקרי האמונה און לייקנט זיי ביד רמה (און דאס איז "לא תזידו"). דאס הייסט: דו ביסט מזיד געווען אין ענינים פון אמונה, צו רעדן אויף הקדוש ברוך הוא תועה און אים צולייגן מיאוסע תארים - און דאס איז די תורה פונעם קריסטנטום אויף רוח הקודש, רחמנא ליצלן, וואס לייגט איר צו אן עיבור פון א בעולת טומאה; רייד וואס זענען רעדן אויף ה' תועה און פאראכטע תארים. און דאס זדון לב האט דיך פארפירט, ביז "שוכני בחגוי סלע מרום שבתו" - דו ביסט ארויפגעגאנגען זיצן אין די הויכקייטן פון דער וועלט, און דו ביסט זיכער: "מי יורידני ארץ"? די דאזיגע אמונה וועט פארשפרייט ווערן אין דער גאנצער וועלט, און ווער קען דאס מבטל זיין? און טאקע די רייכסטע דת אין דער וועלט איז דאס קריסטנטום; עס זענען פאראן דארט מיליארדן אויף מיליארדן פון מנדבים. אינעם אסלאם גייען די נדבות בעיקר פאר רציחה און טעראר, סיי אלס שוץ-געלט און סיי פאר דער אנטוויקלונג פון טעראר אין אנדערע ערטער - סאודי אראביע גיט נדבות פאר חאמאס כדי חאמאס זאל נישט אפערירן אין איר שטח, ווייל אויב נישט וועלן די טעראר-באנדעס מאכן ביי זיי מהומות און איבערקערענישן. אבער די דת וואס האט געלט מצד דעם וואס זי איז א דת - דאס איז דאס קריסטנטום. דעריבער זאגן זיי אין זייער הארץ "מי יורידני ארץ": די אמונה האט זיך שוין פארשפרייט אין דער וועלט, און מלכות אדום באחרית הימים וועט האבן א נאמען, תוקף און מאכט. זאגט זיי הקדוש ברוך הוא: עס וועט דיר גארנישט העלפן.
דער רד"ק טייטשט "זדון ליבך השיאך" - אויף דעם וואס דו הייבסט זיך אויף, מאכסט זיך גרויס און עפנסט דאס מויל קעגן דיין ברודער יעקב, וואס דו שפירסט אז דו קענסט רעדן קעגן אים און טאן קעגן אים. און פון וואסערע כח? חז"ל דרש'נען "שוכני בחגוי סלע מרום שבתו" - אז ער פארלאזט זיך אויף דער שטיצע פון זיינע אבות, אברהם און יצחק, און זיי וועלן אים גארנישט העלפן. ער קומט מיט יחוס: מיין פאטער איז יצחק, מיין זיידע איז אברהם, האב איך דאך א שטארקן פעלז זיך דערין צו באשיצן און ניצול צו ווערן. און אויך כפשוטו: ער וואוינט אין הר שעיר און האט געמיינט אז פון דארט וועט אים קיינער נישט קענען אראפברענגען. אבער א טעות איז אין זיין האנט, ווייל פון דארט וועט אים ה' אראפברענגען.
און דער מלבי"ם באמערקט אז אין עטליכע ערטער באציט דער כתוב דאס וואוינארט פון אדום צום פעלז: "ותפש את הסלע במלחמה", "וישליכום מראש הסלע", "וניפץ את עולליך אל הסלע" - דאס אלעס איז געזאגט געווארן אין צוזאמענהאנג מיט אדום. און וואס מיינט "חגוי הסלע"? עס זענען דא וואס טייטשן ווי תרגום יונתן - אין די שפיצן פונעם פעלז, דאס הייסט אין די ארויסשטעכענישן; און עס זענען דא וואס טייטשן אין די שפאלטן פונעם פעלז, באהאלטענע ערטער אינעם פעלז מלשון בקעה; און א דריטן פירוש ברענגט דער מלבי"ם - מלשון "חוג הארץ", דער שפיץ פונעם פעלז, דער רונדעכיגער פלאץ אויבן אין קאפ, וואס דארט האסטו דיר פארכאפט א הויכן פלאץ זיך צו שיצן - און עס וועט דיר גארנישט העלפן.
אִם תַּגְבִּיהַּ כַּנֶּשֶׁר, וְאִם בֵּין כּוֹכָבִים שִׂים קִנֶּךָ, מִשָּׁם אוֹרִידְךָ נְאֻם יְהֹוָה. - אויב וועסטו זיך הייבן הויך ווי אן אדלער, און אויב צווישן די שטערנס וועסטו לייגן דיין נעסט, פון דארט וועל איך דיך אראפברענגען, זאגט ה'.
אפילו אויב דו וועסט זיך הייבן זייער הויך - פון דארט וועט דיך דער הקדוש ברוך הוא אראפברענגען און דיך דערנידערן.
דער ספר "פתח השער" פארטייטשט דעם ענין מיט א משל. א מלך האט זיך געבייזערט אויף איינעם פון די מערסט מכובד'דיגע און חשוב'סטע שרים אין זיין מלכות, און ער האט אים געוואלט באשטראפן מיט א שטראף וואס פאסט פאר אים - מ'זאל אים פארשקלאפן מיט א שקלאפן-שעבוד. נאר ער האט געוואוסט אז יענער שר איז א חשוב'ער און מכובד'דיגער מענטש און יעדער קען אים, און קיינער וועט זיך נישט דערוועגן אים באמת אויסצונוצן ווי א קנעכט. וואס האט ער געטאן? ער האט גענומען איינעם פון די מערסט פאראכטענע מענטשן אין דער מלוכה, א פראסטן און נידעריגן מענטש וואס פארשטייט גארנישט, נישט אין שררה און נישט אין חשיבות, און ער האט צו אים געזאגט: איך גיב אים איבער צו דיר פאר א קנעכט. ער האט געוואוסט אז ביי יענעם מענטש זענען נישטא קיין חכמות - ער האט באקומען א קנעכט, וועט ער אים פארשקלאפן ווי עס דארף צו זיין; א "חשוב'ער שר" איז נישט קיין מושג וואס ער קען, ס'איז דאס ערשטע מאל וואס ער זעט אים. און טאקע, יענער נבל און שפל איז געקומען און האט אים געהעריג פארשקלאפט, און איז נאך געגאנגען און זיך בארימט פאר זיינע חברים: זעט ווי חשוב איך בין ביים מלך! צו קיינעם האט ער נישט איבערגעגעבן זיין שר אים צו פארשקלאפן, נאר צו מיר אליין. האבן זיי אים געזאגט: דו נאר וואס דו ביסט! דווקא ווייל דו ביסט אזוי נידעריג האט מען אים איבערגעגעבן אין דיינע הענט; יעדער חשוב'ער מענטש וואלט נישט איינגעשטימט אים צו פארשקלאפן, און מען האט געזוכט א שפל און אן אכזריות'דיגן מענטש וואס קוקט נישט אויף גארנישט און איז מסוגל צו פארשקלאפן אפילו א שר. צוליב דיין שפלות האט מען דיך אויסגעוועלט, נישט צוליב דיין חשיבות.
און דער נמשל: דער הקדוש ברוך הוא האט געוואלט באשטראפן זיין חשוב'ן שר, דאס איז עם ישראל, און ער האט נישט געפונען קיין גוי מיט אזא זדון לב און עזות פנים ווי אדום. אין זיי געפינט זיך די שווערסטע עזות פנים און זדון הלב, און ווער עס קוקט אויף וואס ס'איז געווען אין אייראפע אין די שרעקליכע טעג פונעם חורבן, וועט זען אז ס'איז נישטא קיין עזות פנים אזוי גרויס ווי זייערע. אין אים האט דער אויבערשטער אויסגעוועלט צו פייניגן און דרוקן עם ישראל. און ווען אדום זעט זייער כח און מאכט, זאגן זיי: ווער האט מיר דאס אלעס געגעבן? גאט האט מיר געגעבן - א סימן אז איך בין חשוב, א סימן אז איך בין טייער אין זיינע אויגן און ער האט זיי איבערגעגעבן צו מיר. און דאס איז פונקט וואס דאס קריסטנטום האט געטענה'ט: אז עם ישראל איז איבערגעגעבן געווארן אין זייערע הענט ווייל זי איז די אמת'ע דת, און אז דער הקדוש ברוך הוא האט פארלאזט און פארלאפן ישראל, און דעריבער וועלן זיי אייביג זיין געפייניגט און וועלן קיינמאל נישט צוריקקערן צו זייער לאנד און שטענדיג זיין צעשפרייט איבער דער גאנצער וועלט. מיט אונזערע צרות האבן זיי זיך באנוצט כדי צו באשטעטיגן זייער פאלשע דת: אט האט מען זיי איבערגעגעבן אין אונזערע הענט, און אויב איך הערש איבער דיר - איז א סימן אז גאט איז מיט מיר.
אויף דעם זאגט אים דער נביא: שוטה שבעולם, די סיבה פון דיין ממשלה איז "כי קטון נתתיך בגויים, בזוי אתה מאוד" - דווקא ווייל דו ביסט פאראכט ביסטו אויסגעוועלט געווארן. אן אנדערע אומה וואלט מעגליך זיך געפירט מיט א געוויסער מאס כבוד כלפי עם ישראל, אבער דו - "זדון ליבך השיאך", צו טראכטן אז דו האסט געפונען חן בעיני השם, אז דו וואוינסט בחגוי סלע ומרום שבתו, דערהויבן און חשוב, און דערפאר האט מען זיי איבערגעגעבן אין דיין האנט. זאגט דער אויבערשטער: "משם אורידך נאום ה'" - איך וועל דיך דערנידערן פון דעם מצב, און דעמאלט וועט זיך דיר אויסקלערן אז דיינע אלע מחשבות זענען בלויז פוסטע דמיונות און א בלאף.
ספר עובדיה איז איין איינציגע נבואה אויף אדום. חז"ל האבן אונז געלערנט אז דווקא עובדיה, א גר אדומי וואס איז אויפגעוואקסן צווישן אחאב און איזבל און האט זיך נישט געלערנט פון זייערע מעשים, ער איז דער וואס באצאלט פאר עשו וואס איז אויפגעוואקסן צווישן יצחק און רבקה און האט זיך נישט געלערנט פון זייערע מעשים - "מיניה וביה". די נבואה הייבט אן מיט א רוף צו די גוים ארויפצוגיין מלחמה האלטן אויף אדום, און וואונדערט זיך: דו ביסט דאך קליין און פאראכט, און וואס פעלט אויס אזא גרויסע פארזאמלונג קעגן דיר? און דער תירוץ - "זדון ליבך השיאך": די גאווה פון אדום, די כפירה און די מיאוס'ע תארים וואס זי האט צוגעשריבן כלפי שמיא, און די פארשפרייטונג פון איר אמונה אין דער וועלט, זיי האבן איר געברענגט צו טראכטן "מי יורידני ארץ". אויף דעם ענטפערט דער הקדוש ברוך הוא: "אם תגביה כנשר ואם בין כוכבים שים קינך, משם אורידך". און נישט נאר דאס, נאר דאס גופא וואס מען האט אויסגעוועלט אדום צו דרוקן ישראל איז נישט קיין צייכן פון איר חשיבות נאר פון איר שפלות, ווי דער משל פונעם שר וואס איז איבערגעגעבן געווארן אין די הענט פונעם פאראכטנסטן אין דער מלוכה. און מיר, אין אונזער דור, זעען ווי די ווערטער וואס דער מלבי"ם האט געשריבן איבער דער מלחמה פון אדום און ישמעאל אין ארץ ישראל ווערן וואס אמאל נענטער צו אונזער שוועל, און מיר קוקן ארויס אויפן מקוים ווערן פונעם המשך: "ובהר ציון תהיה פליטה והיה קודש".