פאר אונדז איז משנה י"א אין פרק ו' פון מסכת פאה. די משנה רעדט וועגן דרײ פעלער וואו די פארגעסעניש קומט צוליב א אויסערלעכן גורם, און דערנאך וועגן צוויי פעלער וואו די כוונה פונעם שניטער ווירקט אויף דעם חלות דין שכחה.
דער לשון המשנה:
"הקוצר בלילה, והמעמר, והסומא - יש להם שכחה". דרײ פעלער האבן מיר דא:
הקוצר בלילה - א מענטש וואס שנײדט ביי נאכט און האט פארגעסן צו שנײדן א טייל פונעם תבואה. דאס איז שכחת קמה, א פארגעסעניש פון תבואה וואס שטייט אין פעלד.
והמעמר - דער וואס בינדט צוזאם בינטלעך פון תבואה ביי נאכט און האט פארגעסן א בינטל.
והסומא - א בלינדער מענטש וואס שנײדט אדער בינדט, סײ ביי טאג און סײ ביי נאכט, און צוליב זײן בלינדקייט האט ער פארגעסן קמה אדער א בינטל.
אין אלע די פעלער פסקנט די משנה אז "יש להם שכחה", און דער דין שכחה חל.
לכאורה וואלט מען געקענט זאגן אנדערש: די פארגעסעניש דא קומט פון א אויסערלעכן גורם, סײ צוליב דער פינצטערניש און סײ צוליב דער בלינדקייט, און ווי מיר האבן געלערנט, א פארגעסעניש וואס קומט צוליב אן אנדער סיבה ווערט נישט בהכרח גערעכנט פאר שכחה. פונדעסטוועגן זאגט מען נישט אזוי, ווײל די סיבה וואס קען גורם זײן די פארגעסעניש איז אים באקאנט און באוואוסט פון פריער. דעריבער האט ער זיכער אכטונג געגעבן בשעת זײן ארבעט ביי נאכט אדער אין א מצב פון בלינדקייט נישט צו איבערלאזן קיין זאך, און דעריבער איז דער דין שכחה חל.
"ואם היה מתכוון ליטול את הגס הגס - אין לו שכחה":
עס רעדט זיך וועגן א מענטש וואס האט אין זינען צו זאמלען פריער נאר די גרויסע בינטלעך, און איבערצולאזן די קליינע אויף שפעטער, און דערווײל האט ער אויך פארגעסן א טייל פון די גרויסע בינטלעך. אין דעם פאל איז דער דין שכחה בכלל נישט חל, אפילו נישט אויף די גרויסע וואס ער האט פארגעסן. צוויי טעמים זײנען דא צו דעם:
ביי די קליינע בינטלעך: וויבאלד ער האט זיי איבערגעלאזט אויף שפעטער בכוונה תחילה, איז זיכער אז די שכחה איז נישט חל אויף זיי.
ביי די גרויסע בינטלעך: וויבאלד ער האט אין זינען צוריקצוקומען און אײנזאמלען די קליינע, ווייסט ער אז אין יענעם מאמענט וועט ער אויך צונעמען די גרויסע וואס ער האט פארגעסן, און עס קומט אויס אז דא איז נישטא קיין שכחה.
"אם אמר: הרי אני קוצר על מנת מה שאני שוכח אני אטול - יש לו שכחה":
א מענטש וואס שנײדט און מאכט א תנאי, אז אפילו דאס וואס ער וועט פארגעסן זאל אים בלײבן דאס רעכט צו נעמען. פסקנט די משנה אז דער דין שכחה איז חל, און דער תנאי העלפט נישט. דער טעם דערצו איז דער באוואוסטער כלל: כל המתנה על מה שכתוב בתורה, תנאו בטל. די תורה האט באשטימט אז דאס פארגעסענע געהערט צום עני, און עס איז נישט אין דער מאכט פון א מענטש צו שנײדן און מתנה זײן אז ער וועט צונעמען דאס וואס ער וועט פארגעסן. אזא תנאי איז מבטל א דין פון די דינים פון דער תורה, און דעריבער האט ער נישט קיין שום תוקף, און די שכחה געהערט צום עני.
לסיכום: אין דער משנה האבן מיר געלערנט אז דער שניטער ביי נאכט, דער וואס בינדט צוזאם, און דער בלינדער, האבן א שכחה, כאטש די פארגעסעניש איז געקומען פון א אויסערלעכן גורם, ווײל זיי זײנען געווען באוואוסט פון דער סיבה פון פריער און האבן אכטונג געגעבן דעם געהעריק. דער וואס האט אין זינען צו נעמען נאר די גרויסע בינטלעך האט בכלל נישט קיין שכחה, נישט ביי די קליינע וואס זײנען איבערגעלאזט געווארן בכוונה און נישט ביי די גרויסע, ווײל ער האט אין זינען צוריקצוקומען און זיי אײנזאמלען. און דער וואס איז מתנה אז ער וועט צונעמען דאס וואס ער וועט פארגעסן, איז זײן תנאי בטל מחמת דעם דין פון מתנה על מה שכתוב בתורה, און דער דין שכחה איז חל.