נדרים, פרק ח', משנה ז'. די דאָזיקע משנה רעדט וועגן נדרים וואָס זענען געזאָגט געוואָרן אויף א תנאי אָדער אין א געוויסן קאָנטעקסט, און וועגן דער פראגע ווי אזוי מען דארף אָפּשאצן די אמתע כוונה פונעם נודר.
דער וואָס נודר איז כדי צו צווינגען זיין חבר צו נעמען א מתנה:
"האומר לחברו: קונם שאיני נהנה לך, אם אין אתה בא ונוטל לבנך כור אחד של חיטים ושתי חביות של יין" - א מענטש זאגט צו זיין חבר: איך בין נודר אז איך זאל בכלל נישט הנאה האבן פון דיר, אלא אם כן וועסטו נעמען פאר דיין זון א מתנה פון א כור ווייץ (א גרויסע מאָס) און צוויי חביות ווײַן. דאס הייסט, ער וויל אז יענער זאל אָננעמען די מתנה, און אויב ער נעמט זי נישט - וועט חל ווערן דער נדר.
"הרי זה יכול להפר את נדרו שלא על פי חכם" - אזא סארט נדר קען מען מבטל זיין אפילו אָן א חכם. געוויינטלעך דארף מען א תלמיד חכם אָדער א בית דין כדי מתיר צו זיין א נדר, אָבער דא איז דאס נישט נייטיק.
פארוואָס? ווייל דער חבר, יענער מענטש פון וועמען דער נודר האָט נודר געווען נישט צו הנאה האָבן, קען אים זאגן: "כלום אמרת אלא מפני כבודי - זהו כבודי". דאס הייסט: דו האָסט די דאָזיקע ווערטער נישט געזאגט אלא כדי מיר צו מכבד זיין מיטן געבן די מתנה פאר מיין זון, אָבער מיין אייגענער כבוד איז דווקא נישט אָנצונעמען זי. אזוי ווי דער נדר איז געמאכט געוואָרן אויף א תנאי אז יענער זאל דורך אים מכובד ווערן, און ער איז אָבער מכובד דורך אים - נאָר אויף אן אנדער אופן - איז דער נדר בכלל נישט חל מלכתחילה.
דער וואָס נודר איז אז זיין חבר זאל נישט הנאה האָבן פון אים:
"וכן האומר לחברו: קונם שאתה נהנה לי, אם אין אתה בא ונותן לבני כור אחד של חיטים ושתי חביות של יין" - דא אָסר'ט דער נודר אויף זיין חבר צו הנאה האָבן פון אים, אלא אם כן וועט ער געבן פאר זיין זון א כור ווייץ און צוויי חביות ווײַן. אין דעם פאל וויל דער נודר זיין דער וואָס נעמט די מתנה, און ער אָסר'ט זיך אליין אויף זיין חבר כל זמן זי איז נישט געגעבן געוואָרן.
רבי ירמיה אומר: "אסור עד שייתן" - כל זמן דער חבר האָט נישט געגעבן די מתנה, איז אים אסור צו הנאה האָבן פונעם נודר.
וחכמים אומרים: "אף זה יכול להפר את נדרו שלא על פי חכם, ויאמר לו: הרי אני כאילו קיבלתי" - אויך דא קען מען מתיר זיין דעם נדר אָן א חכם און אָן א בית דין, ווייל דער נודר זאגט אז דאס איז אין זיינע אויגן ווי ער וואָלט שוין אָנגענומען די מתנה, און דעריבער איז דער נדר נישט חל.
נדרים וואָס זייער כוונה איז וועגן אן ענין פון אישות:
"היו מסרבין בו לישא את בת אחותו, ואמר: קונם שהיא נהנית לי לעולם" - מען האָט אָנגעדרונגען אין א מענטש אז ער זאל חתונה האָבן מיט זיין שוועסטערס טאָכטער, און ער האָט נודר געווען אז זי זאל קיינמאָל נישט הנאה האָבן פון אים. עס איז כדאי צו באמערקן אז עס איז דא אן ענין און א מצוה חתונה צו האָבן מיט זיין שוועסטערס טאָכטער, וואָס ווערט גערעכנט אלס א קיום פונעם פסוק "ומבשרך לא תתעלם", ווען עס רעדט זיך פון א פאסיקן שידוך.
"וכן המגרש את אשתו ואמר: קונם אשתי נהנית לי לעולם" - דער וואָס גרש'ט זיין ווייב און איז נודר אז זי זאל קיינמאָל נישט הנאה האָבן פון אים.
"הרי אלו מותרות ליהנות לו, שלא נתכוון זה אלא לשם אישות" - אין ביידע דאָזיקע פעלער איז מותר פאר די פרויען צו הנאה האָבן פון אים, ווייל פונעם קאָנטעקסט קומט ארויס אז זיין כוונה איז געווען נודר צו זיין נאָר אז ער זאל מיט זיי נישט האָבן א חתונה.
אין פאל פונעם גירושין, ווען עס רעדט זיך נישט וועגן א מצב פון נקמה, שטעלט דער מאן פעסט מיט זיכערקייט אז ער וועט נישט ווייטער בלייבן פארהייראט מיט איר; און אזוי אויך אין פאל פון זיין שוועסטערס טאָכטער, מאכט דער מענטש קלאָר אז ער וויל נישט חתונה האָבן מיט איר. זיין כוונה איז נישט אָפּצונעמען יעדע הנאה בכלל, ביז אזוי ווייט אז ער זאל איר נישט קענען דערלאנגען א סערוועטל אָדער אז זיי זאלן נישט אויסבייטן צווישן זיך א שטיקל שפייז. זיין כוונה איז צו זאגן אז ער וויל נישט א פארבינדונג פון חתונה, און דעריבער איז קלאָר פונעם קאָנטעקסט אז די ווערטער זענען נישט געזאגט אין דעם ברייטן אומפאנג ווי מען הערט זיי.
דער וואָס נודר איז נישט צו עסן ביי זיין חבר:
"המסרב בחברו שיאכל אצלו, ואמר: קונם לביתך שאיני נכנס, טיפת צונן שאיני טועם לך - מותר ליכנס לביתו ולשתות ממנו צונן" - א מענטש וואָס וויל זיך נישט מסכים זיין צו זיין חבר'ס אײַנלאדונג צו עסן ביי אים, און איז נודר אז ער וועט נישט אריינגיין אין זיין הויז און אפילו נישט פארזוכן ביי אים א טראָפּן קאלט וואסער - איז אים מותר אריינצוגיין אין זיין הויז און טרינקען ביי אים א ביסל קאלט וואסער.
דער טעם דערצו: פונעם קאָנטעקסט איז קלאָר אז זיין כוונה איז נישט געווען אלא נודר צו זיין אז ער זאל ביי אים נישט עסן א גאנצע סעודה. וואָס אָבער שייך א קליינע זאך, איז ניכר פונעם קאָנטעקסט אז ער האָט נישט געמיינט דאס אריינצונעמען אין זיין נדר, נאָר בלויז א סעודה של ממש.
לסיכום: אין דער דאָזיקער משנה האָבן מיר געלערנט פיר סארטן נדרים וואָס זענען נישט חל כפשוטם: דער וואָס איז נודר כדי זיין חבר זאל נעמען א מתנה פאר זיין זון, און יענער ענטפערט אים "זהו כבודי"; דער וואָס איז נודר כדי זיין חבר זאל געבן א מתנה פאר זיין זון, וואָס לויט חכמים זאגט ער "הרי אני כאילו קיבלתי" - און אין ביידע די דאָזיקע קען ער מפר זיין זיין נדר שלא על פי חכם; דער וואָס איז נודר פון זיין שוועסטערס טאָכטער אָדער פון זיין גרושה, וואָס זיין כוונה איז נאָר וועגן אן ענין פון אישות; און דער וואָס איז נודר נישט צו עסן ביי זיין חבר, וואָס ער האָט געמיינט נאָר א סעודה של ממש. דער יסוד וואָס קומט ארויס פון זיי אלע איז איינער: אָפּצושאצן די כוונה פונעם נודר פונעם קאָנטעקסט, און נישט זיך צו האלטן ביים לשון כפשוטו.