מיר הייבן אן צו לערנען מגילת אסתר לויט דעם וואונדערבארן ביאור פונעם מלבי"ם. אויף מגילת אסתר זענען געשריבן געווארן פילע פירושים, פילע ביאורים און פילע הסברים, און אלע זענען שיין, קלאר און אנגענעם - אבער עס איז פאראן א ביאור וואס איז אייגנארטיג אין זיין מין, און דאס איז דער ביאור פונעם מלבי"ם. יעדער וואס איז געגאנגען מיט אונז ביז היינט ביים לערנען דעם מלבי"מ'ס פירוש דארף נישט מען זאל פארלענגערן מיט ווערטער: דער מלבי"ם טייטשט אויס יעדן אות, יעדן תג און יעדן מושג, און אלעס באקומט א ניי ליכט. פלוצלונג זעט מען ווי קלאר און לייכטנדיג די זאכן זענען, ווי שטארק זיי זענען צוגעבונדן איינס צום צווייטן, און ווי יעדער ווארט באקומט זיין באדייטונג און זיין פלאץ. דאס איז איינע פון די וואונדערבארסטע און מערקווירדיגסטע ארבעטן וואס דער מלבי"ם האט געמאכט אויף תנ"ך.
מיר שטעלן פאר א הקדמה: עס זענען דא נאך פילע ביאורים און פילע הסברים, און מיר וועלן נישט לערנען לויט אנדערע הסברים נאר בלויז לויט דעם ביאור פונעם מלבי"ם. דער טעם איז פשוט: לויטן דרך פונעם מלבי"ם באקומט די פרשה א שלמות נאר ווען מען זעט דעם גאנצן מכלול. דער מלבי"ם ערקלערט נישט בלויז א פונקטליכן פשט - וואס באדייט דאס ווארט דא אדער וואס איז דער ענין פונעם אויסדרוק דארט - נאר ער בויט א גאנצן מהלך. דערפאר איז זייער וויכטיג צו זען דעם גאנצן מכלול דורך זיין פירוש, אן אריינצומישן אנדערע פירושים, כדי מיר זאלן זיך נישט פארמישן אינמיטן דעם סדר פון די דברים.
אונזער דרך וועט זיין צו לייענען א פסוק, צוויי אדער דריי, זיך אפשטעלן אויף די שאלות און תמיהות וואס ליגן אין זיי, און דערנאך זען ווי אזוי דער ביאור פונעם מלבי"ם מאכט קלאר די קושיות והיה העקוב למישור. בעזר השם נעשה ונצליח.
וַיְהִי בִּימֵי אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ, הוּא אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ הַמֹּלֵךְ מֵהֹדּוּ וְעַד־כּוּשׁ שֶׁבַע וְעֶשְׂרִים וּמֵאָה מְדִינָה׃ - עס איז געווען אין די טעג פון אחשורוש, דאס איז דער אחשורוש וואס הערשט פון הודו ביז כוש, זיבן און צוואנציג און הונדערט מדינות.
בַּיָּמִים הָהֵם כְּשֶׁבֶת הַמֶּלֶךְ אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ עַל כִּסֵּא מַלְכוּתוֹ אֲשֶׁר בְּשׁוּשַׁן הַבִּירָה׃ - אין יענע טעג, ווען דער קעניג אחשורוש איז געזעסן אויף זיין קעניגליכן טראן וואס אין שושן הבירה.
אלע פון אונז האבן געלייענט די דאזיגע פסוקים צענדליגער און מעגליך הונדערטער מאל אין לעבן, און קיינער פון אונז האט נישט באמערקט א פשוטע הערה אינעם פשט פון די כתובים. פרעגט דער מלבי"ם: ווען דער פסוק זאגט "ויהי בימי", אזוי ווי "ויהי בימי שפוט השופטים", איז די כוונה אנצוהענגען א זאך וואס איז אומבאקאנט אין א זאך וואס איז יא באקאנט. די תקופה פון די שופטים קענסטו דאך? אין יענער תקופה איז געווען א מענטש מיטן נאמען אלימלך. מען קען זאגן: אין די טעג פון יענעמ'ס ממשלה איז געשען אזא און אזא מעשה. אבער ס'איז נישט מעגליך צו זאגן "אין די טעג פון אלימלך איז געווען א מענטש מיטן נאמען אלימלך". מען הענגט שטענדיג אן דאס נסתר אינעם גלוי. אויב אזוי, ווי איז מעגליך צו זאגן "ויהי בימי אחשורוש הוא אחשורוש"? "בימי שפוט השופטים היה רעב" - איז פארשטענדליך. אבער "בימי אחשורוש היה אחשורוש" - איז אינגאנצן נישט פארשטענדליך.
א צווייטע קשיא: "הוא אחשורוש". וואס מיינט "הוא"? ער און נישט ווער? יעדעס מאל וואס מען זאגט "הוא", מיינט מען אויסצושליסן א צווייטן. צי זענען דען געווען עטליכע אחשורוש'ן?
א דריטע קשיא: "ויהי בימי אחשורוש" - אן קיין שום תואר. אין דער גאנצער מגילה שטייט דאך "המלך אחשורוש", "ויאמר המלך", המלך המלך המלך, ביז מען שרייבט ביי אלע ראשי עמודים פון דער מגילה "המלך". און דא פלוצלונג "אחשורוש" סתם. וואו איז דער קרוין? וואו איז דער טיטל? וואו איז דער כבוד? כאילו מען רעדט פון איינעם פון גאס.
א פערטע קשיא: "המולך מהודו ועד כוש". אויב קומסטו דערציילן וואס איז דעמאלט געווען, וואלט מען געדארפט שרייבן "אשר מלך מהודו ועד כוש". וואס מיינט "המולך", אין לשון הווה, כאילו מען באשרייבט יעצט דעם אנהויב פון זיין קעניגרייך?
א פינפטע קשיא: "בימים ההם". מען האט דאך שוין געזאגט "ויהי בימי אחשורוש" - דאס זענען דאך יענע טעג, און פארוואס די כפילות? און אויך "כשבת המלך אחשורוש" - עס וואלט געווען גענוג צו שרייבן "כשבתו על כסא מלכותו", מען האלט דאך נאך אלץ ביים זעלבן אחשורוש. און איבער אלעם: די עצם ידיעה אז אחשורוש איז געזעסן אויף זיין כסא מלכות וואס איז אין שושן הבירה - וואס קומט דאס מחדש זיין? האט איר שוין אמאל געזען א קעניג וואס שטייט? יעדער קעניג זיצט, און אויף וואס זיצט ער? אויפן כסא המלכות. איז דער קעניג געזעסן אויפן כסא המלכות, וואס אינטערעסירט דאס? מען וואלט געדארפט שרייבן "ויהי בימי אחשורוש, בשנת שלוש עשה משתה לכל שריו". דאס איז א שאלה וואס אלע מפרשים פרעגן און יעדער ענטפערט לויט זיין דרך, און מיר וועלן וועלן זען דעם ביאור פונעם מלבי"ם.
דער מלבי"ם שטעלט דא פאר איין הקדמה, און די דאזיגע הקדמה באלייכט אלע שריט וואס אחשורוש וועט נעמען אין די קומענדיגע פסוקים. וויסן זאלסטו, זאגט דער מלבי"ם, אז דאס קרוינען א מלך אין די אלטע תקופות - ביי די מצריים, די כשדים, די פרסיים און די מדיים - איז געווען אויף איינעם פון צוויי וועגן. איין וועג: דער עם האט אויסגעוועלט דעם מענטש וואס זיי ווילן ער זאל מולך זיין איבער זיי. דער צווייטער וועג: דער מלך האט קיינעם נישט געפרעגט, ער איז געקומען און איינגענומען די מדינה, זיך געשטעלט פאר א ראש איבער זיי און אנגעהויבן מולך זיין בעל כורחם, ווי עס ווערט געזאגט אויף נמרוד אז ער איז אויפגעשטאנען, געמרד'ט און געקעניגט.
פון דעם זענען געווארן צוויי סארטן ממלכות. איין סארט איז א מלוכה מוגבלת, א באגרענעצטע מלוכה: דאס אמט פונעם מלך האט א גרענעץ. ווען דער עם קלויבט אים אויס, מאכן זיי מיט אים תנאים - וואס ער מעג פאדערן פון זיי, וואס ער האט נישט קיין רעכט צו פאדערן, וואס באלאנגט צו אים און וואס געהערט נישט צו אים. מיר שטעלן דיך איין, און מיר האבן תנאים אויף וואספארא אופן דו זאלסט מולך זיין. און לרוב שווערט דער מלך בשעת זיין קרוינונג צו היטן אלע חוקים און אלע דתות און אלעס וואס גייט אריין אינעם כלל פון דער מלוכה, ווייל ער איז דאך נישט זעלבסטשטענדיג - ער האט באקומען די מלוכה פון עמיצן, ער האט ווער עס שטייט איבער אים. לעומת זאת, ווען די ממלכה איז בלתי מוגבלת, דאס הייסט אז דער מלך איז אליין ארויסגעגאנגען מולך צו זיין, טוט ער כחפצו און אזוי ווי עס איז ישר בעיניו. ער דארף קיינעם נישט פרעגן. אויב ער וויל - וועט ער זיך באראטן מיט יועצים כדי צו האנדלען ריכטיג, און אויב ער וויל נישט - וועט ער קיינעם נישט פרעגן. און נישט בלויז דאס אז ער איז נישט אונטערווארפן אונטער דעם חוק, נאר ער אליין איז דער מחוקק: מארגן פירט ער אדורך א געזעץ און פארטיג. עס איז נישטא קיין פארלאמענט, נישט קיין כנסת, נישט קיין שרים. וואס איך האב געזאגט - איז אפגעמאכט. ווייל דאס איז דאך א ממשלה בלתי מוגבלת, איך הערש מיט כוח, און אלעס ליגט אונטער זיינע פיס.
לאמיר עס מגדיר זיין בקיצור: ממלכה מוגבלת - דער עם האט געקרוינט דעם מלך און געשטעלט פאר אים באגרענעצונגען און סייגים. ממלכה בלתי מוגבלת - א מלך וואס איז אליין אויפגעשטאנען און געקעניגט מיט כוח, און טוט אלעס וואס קומט אים אויפן געדאנק. צווישן די צוויי סארטן רעכנט דער מלבי"ם אויס פינף עיקר'דיגע חילוקים.
נאך די דאזיגע פינף חילוקים קומט דער מלבי"ם מבאר זיין די זאך. חז"ל זאגן אז אחשורוש איז צום ערשט געווען אן הדיוט און ערשט דערנאך איז ער געווארן א מלך. ווי אזוי? אחשורוש איז געווען א גרויסער עושר, און בכוח פון זיין עשירות האט ער געקעניגט איבער מדי און איבער פרס און איינגענומען אלע 127 מדינות ביד חזקה. אבער פון וואס האט זיך אלעס אנגעהויבן? פון זיין גרויסער עשירות. ער איז געווען א פשוט'ער מענטש, זיין פאטער איז נישט געווען קיין מלך און ער האט נישט באקומען קיין ממלכה פון קיינעם. און די אלע 127 מדינות צו וועמען האבן זיי באלאנגט לכתחילה? צו בבל. ביז דעמאלט איז דער כסא המלכות געשטאנען אין בבל, וואס זי איז געווען דער מקום המלוכה, אזוי ווי עס ווערט געזאגט אין דניאל: "בהיכל מלכותי די בבבל" - אזוי שרייבט נבוכדנצר. אבער אין שושן איז בכלל נישט געווען קיין כסא מלוכה, ווי עס ווערט געזאגט אין דניאל "הייתי בשושן אשר בעילם המדינה" - די מדינה, און נישט די ממלכה. שושן איז א שטאט אין עילם.
ווען אחשורוש האט איינגענומען אלע קעניגרייכן, איז געווארן די פראגע וויאזוי די מלוכה וועט פעסטגעשטעלט ווערן אין זיין האנט, ווייל ער איז דאך אן הדיוט. וואס האט ער געטון? ער האט גענומען פאר א ווייב ושתי'ן, וואס איז געווען פון נבוכדנצר'ס זרע, א יורשת עצר - און צוליב איר האט ער כביכול אויך א חלק אין דער מלוכה: אט איז מיין ווייב, די אייניקל פון נבוכדנצר, און ממילא בין איך א לעגיטימער ממשיך. און דעמאלט איז די מלוכה געווארן פעסטגעשטעלט ביי אים, נאר זי איז געווען פעסטגעשטעלט פון צוויי באזונדערע בחינות: פון איין זייט האב איך איינגענומען מיט כח אלע 127 מדינות, און פון דער צווייטער זייט בין איך אויך ווי א יורש, ווייל מיין ווייב איז דאך א טאכטער פון נבוכדנצר. און דער חילוק איז געוואלדיג: פונעם ערשטן צד בין איך א מלך פון אן אומבאגרענעצטער מלוכה, אבער פונעם צד פון ירושה בין איך ווי א מלך פון א באגרענעצטער מלוכה, וואס האט מקבל געווען זיין מלוכה פון אנדערע - און דעמאלט גילטן אלע פינף חילוקים וואס מיר האבן געלערנט.
אחשורוש האט געוואלט שטעלן זיך אלס א מלך וואס נעמט איין מיט כח, און נישט ווי איינער וואס זיין מלכות קומט אים פון זיין ווייב, נבוכדנצר'ס טאכטער. לכתחילה האט ער דאס געדארפט האבן כדי פעסטצושטעלן די מלוכה, אבער ער האט נישט געהאלטן ביים בלייבן דערביי, ווייל אויב איך בלייב דערביי בין איך דאך א באגרענעצטער מלך. אחשורוש האט געוואלט פעסטשטעלן זיין מלוכה אלס אן אבסאלוטע מלכות, אלס אן אומבאגרענעצטער כובש מיט כח, וואס קען טון אלץ וואס זיין הארץ גלוסט.
זאגט דער מלבי"ם: דער עיקר אנפאנג פון זיין תחבולה איז געווען דאס וואס ער האט אוועקגעשטעלט דעם כסא אין שושן. צי קען דען א באגרענעצטער מלך אוועקשטעלן א כסא אין שושן? די מלוכה איז דאך אין בבל, און וויאזוי רוקסטו עס אוועק? מיין הערר, דו ביסט אונטערווארפן אונטער אונז! אויף דעם ענטפערט ער: ניין מיינע הערן, איך מאך נישט קיין חשבון מיט קיינעם פון אייך, איך האב איינגענומען, איך בין מולך מיט אן אומבאגרענעצטער מלוכה, און דער כסא וועט זיין אין שושן ווייל אזוי האב איך באשלאסן. חז"ל דרש'ענען נאך טעמים פארוואס מען האט נישט געקענט אוועקרוקן דעם כסא, ווייל ער האט דאך געוואלט א כסא ענליך צום כסא פון שלמה המלך, אבער דער פשוט'ער פשט לויטן מלבי"ם איז: ער האט געוואלט ווייזן אז ער איז דער בעל הבית, און אויב ער האט באשלאסן אז עס זאל זיין אין שושן - וועט עס זיין אין שושן. און נישט נאר דאס: ער מאכט א משתה, און ער באפעלט צו ברענגען ושתי'ן פאר אים. וויאזוי דאס אלעס שטארקט זיין מעמד אלס אן אומבאגרענעצטער מלך - וועט דער מלבי"ם מסביר זיין ווייטער.
איצט לאמיר זען וויאזוי די מגילה דערציילט דאס. "ויהי בימי אחשורוש הוא אחשורוש המולך" - דער כתוב לאזט דיר וויסן אז אחשורוש איז נישט געווען פון קעניגליכן זרע, און ער איז אויך נישט ארויף צום מלכות צו ביסלעך, נאר אין איין מאל איז ער געווארן דער מולך איבער 127 מדינות. צומאל הייבט א מלך אן צו הערשן לאנגזאם, און ערשט ווען ער איז מצליח אלץ איינצונעמען זאגט מען אויף אים אז ער איז א מלך. אבער דא איז אחשורוש געווען אן הדיוט, און פון אן הדיוט איז ער אין איין מאל געווארן א מלך איבער 127 מדינות. צי האלט אים דען דער עולם פאר א מלך? ניין, מען געדענקט אים נאך אלס אן הדיוט. ווען עס גייען אריבער צוואנציג יאר - וואלט מען זיך שוין צוגעוואוינט אז ער איז א מלך. אבער אויב אינערהאלב צוויי וואכן איז ער פארוואנדלט געווארן פון אן הדיוט צו א מלך, האבן מיר נאך נישט פארדייט אז ער איז בכלל א מלך, און אין אונזער באוואוסטזיין איז ער נאך אן הדיוט. און "הדיוט" מיינט נישט קיין אידיאט - אן הדיוט איז א פשוט'ער מענטש. לויט ווי מיר קוקן עס אן איז ער נאך אלץ א פשוט'ער מענטש, מען קענט אים נאך אלס איינער פון די גבירים פון דער מלוכה.
און דאס איז וואס דער כתוב זאגט: "ויהי בימי אחשורוש" - אין יענע טעג ווען אחשורוש איז נאך געווען אן הדיוט, אן אומבאקאנטער מענטש און נישט קיין מלך, אין די זעלבע טעג ממש "הוא אחשורוש המולך מהודו ועד כוש". דער זעלבער אחשורוש דער הדיוט, ער אליין איז דער וואס איז געווארן מולך אויף 127 מדינות. און דערפאר שטייט נישט "הוא המלך אחשורוש", ווייל מען האט נאך נישט געכאפט אז דער מענטש איז א מלך - פלוצלונג האט מען געזען דעם הדיוט הערשן איבער 127 מדינות. און צוליב דעם שטייט אויך נישט "אשר מלך" נאר "המולך": "אשר מלך" איז א היסטארישע מעשה, בשעת דער כתוב קומט נישט דערציילן קיין היסטאריע נאר וואס עס קומט פאר יעצט - אז דער מענטש, בעת ער איז נאך אחשורוש דער הדיוט, אט הערשט ער פון הודו ביז כוש.
"בימים ההם כשבת המלך אחשורוש על כסא מלכותו אשר בשושן הבירה" - דא דערציילט אונז דער כתוב וויאזוי גלייך ביים אנהויב פון זיין מלכות האט ער געהאט די דרייסטקייט צו מאכן ווייטגרייכנדע ענדערונגען, אבי זיין פלאן זאל אויסגעפירט ווערן למעשה. און וואס איז זיין פלאן? אז איך בין דא דער מושל מיט אן אומבאגרענעצטער ממשלה. און דערפאר איז די ערשטע זאך וואס ער באשליסט צו מאכן שושן פאר דער הויפטשטאט. מיט דעם ווייזט ער זיי קודם כל זיין שטארקייט: איך האב באשלאסן, איך מאך נישט קיין חשבון מיט קיינעם, נישט מיט מוסכמות און נישט מיט געזעצן, איך בין א תקיפ'ישער מלך פון אן אומבאגרענעצטער מלוכה.
און א צווייטע זאך, ער ווייזט זיי זיין גרויסקייט און זיין גאווה. ווייל אן הדיוט וואס איז ארויף צו גדולה - וואס איז זיין כבוד? צו זיצן אויפן כסא פונעם מלך און וואוינען אינעם קעניגליכן פאלאץ. ווייל איך פאר זיך בין דאך א גארנישט וואס איז ארויפגעקומען צו גדולה, און איך דארף האבן אלע דרויסנדיגע גינונים כדי אויסצודריקן אז איך בין א מלך: קוקט, דער כסא וואס דער מלך איז געזעסן דערויף - זיץ איך אויך דערויף. אבער דער וואס האלט זיך פאר גרויס מצד זיך אליין זאגט: נעמט דעם מלך'ס כסא און לייגט עס אין א זייט, עס אינטערעסירט מיר בכלל נישט. איך בוי מיר אן אנדער שטאט, שושן הבירה, און דארט בוי איך מיר א כסא. ווען איך דארף האבן די שטיצע און דעם חיזוק פון די פריערדיגע מלכים, גיי איך זיצן אויף זייער כסא, ווייל דאס איז וואס שטעלט פאר מלוכה אין די אויגן פונעם פאלק: זעט, איך בין אויך א מלך. אבער אויב איך פייף אויפן פאלק און אויף די פריערדיגע מלכים, און איך האלט זיך אזוי גרויס אז איך דארף נישט האבן די שטיצע פונעם פריערדיגן מלך'ס כסא - בוי איך מיר אן אנדערן כסא אויף אן אנדער פלאץ אן קיין שום מורא. דאס איז א דרך פון גאווה און עריצות, צו ווייזן אז איך דארף קיינעם נישט האבן און אז איך בין מולך מיט אן אומבאגרענעצטער מלוכה. ער האט געהאט די דרייסטקייט און די חוצפה זיך אזוי אויפצוהייבן, מייסד צו זיין פאר זיך א נייעם כסא מלכות, און אפילו צו טוישן די קעניגליכע שטאט - כביכול נישט איר האט קובע געווען, און נישט פון אייער כח בין איך געווארן א מלך, און נישט מכח דעם פריערדיגן מלך בין איך א מלך, נאר מכח זיך אליין: מיט מיין אייגענער האנט האב איך אייך גע'ירש'נט, מיט מיין כח האב איך אייך איינגענומען, און איך בין מולך מיט אן אומבאגרענעצטער מלוכה.
און עס איז אויך פארענטפערט די קשיא וואס מיינט "בימים ההם". דער כתוב קומט דיר זאגן אז נישט נאך א לאנגער תקופה פון מלכות האט ער אזוי געטון, נאר נאך בעת ער איז געווען בבחינת אן הדיוט איז ער גלייך געגאנגען און געוויזן פאר יעדן: מיינע הערן, איך בין דא דער מלך, זאלט איר וויסן אז דא איז דא א בעל הבית. און דאס איז אויך דער פשט אין דער כפילות פונעם נאמען: מיר האבן געפרעגט פארוואס דער כתוב חזר'ט איבער זיין נאמען, און אויף דעם זאגט מען דיר אז גלייך, אין יענע טעג ממש, האט ער זיך געפירט און געטון זאכן כאילו ער איז שוין "המלך אחשורוש" - נישט אחשורוש דער הדיוט, נאר דער מענטש וואס איז שוין דא יארן לאנג און ער ערלויבט זיך צו פייפן אויף יעדן. און אין דער אמת'ן וויפיל צייט איז דען אריבער? א יאר, צוויי יאר, דו ביסט דאך ערשט אנגעקומען. און פונדעסטוועגן האט ער געטון זאכן כאילו ער הערשט שוין מקדמת דנא, כאילו דער כסא המלכות קומט אים בירושה, און כאילו ער דארף נישט צוקומען צו די מלכים פאר אים, נאר ער איז א מלך מצד זיך אליין.
בִּשְׁנַת שָׁלוֹשׁ לְמׇלְכוֹ עָשָׂה מִשְׁתֶּה לְכׇל שָׂרָיו וַעֲבָדָיו, חֵיל פָּרַס וּמָדַי הַפַּרְתְּמִים וְשָׂרֵי הַמְּדִינוֹת לְפָנָיו׃ - אין דריטן יאר פון זיין מלוכה האט ער געמאכט א משתה פאר אלע זיינע שרים און עבדים, די ארמיי פון פרס און מדי, די חשוב'ע שרים און די פארשטייער פון די מדינות פאר אים.
בְּהַרְאֹתוֹ אֶת עֹשֶׁר כְּבוֹד מַלְכוּתוֹ וְאֶת יְקָר תִּפְאֶרֶת גְּדוּלָּתוֹ, יָמִים רַבִּים שְׁמוֹנִים וּמְאַת יוֹם׃ - ווען ער האט געוויזן דעם רייכטום פון זיין קעניגליכן כבוד און דעם טייערן גלאנץ פון זיין גרויסקייט, פילע טעג, הונדערט און אכציג טעג.
וּבִמְלוֹאת הַיָּמִים הָאֵלֶּה עָשָׂה הַמֶּלֶךְ לְכׇל הָעָם הַנִּמְצְאִים בְּשׁוּשַׁן הַבִּירָה לְמִגָּדוֹל וְעַד קָטָן מִשְׁתֶּה שִׁבְעַת יָמִים, בַּחֲצַר גִּנַּת בִּיתַן הַמֶּלֶךְ׃ - און ווען די דאָזיקע טעג זענען פֿאַרפֿולקאָמט געוואָרן, האָט דער מלך געמאַכט פֿאַרן גאַנצן פֿאָלק וואָס געפֿינט זיך אין שושן הבירה, פֿון גרויס ביז קליין, אַ משתה פֿון זיבן טעג, אינעם הויף פֿונעם גאָרטן פֿונעם מלכ'ס פּאַלאַץ.
לאָמיר מקדים זײַן די קשיות. ערשטנס, "עשה משתה" - פֿאַר וואָס? פֿאַר וועלכער צווועק און פֿאַר וואָס פֿאַראַ ציל איז באַשטימט געוואָרן דער דאָזיקער משתה? מיר האָבן דאָ נישט געליינט וועגן קיין נצחון און נישט וועגן אַ וועלכן עס איז נאַציאָנאַלן יום טובֿ. וואָס איז געשען יענעם טאָג אַז אחשורוש האָט באַשלאָסן אויפֿצושטיין און מאַכן אַ משתה?
צווייטנס, פֿאַרוואָס מאריך זײַן און מפרש זײַן אַלע פּרטים פֿונעם משתה? קודם ווער עס זענען געווען די געסט, דערנאָך וויפֿל טעג עס האָט געדויערט, און נאָך דעם "חור כרפס ותכלת אחוז בחבלי בוץ וארגמן על גלילי כסף", "והשקות בכלי זהב", "והשתיה כדת אין אונס". וואָס גייט מיר דאָס אַלץ אָן? דער סיפּור פֿון דער מגילה איז דאָך נישט דאָס. דער סיפּור המגילה איז אַז דער מלך האָט געהרגעט ושתי און געבראַכט אנשטאָט איר אסתר, אַז עס איז געווען אַ גזירה און מיר זענען געראַטעוועט געוואָרן. וואָס האָב איך צו טאָן מיט די אַלע הוילאַקעשע משתאות פֿון אחשורוש אין אָנהייב פֿון זײַן מלוכה?
דריטנס, גיט אַ קוק אויף דער היראַרכיע: "לכל שריו ועבדיו, חיל פרס ומדי הפרתמים ושרי המדינות לפניו". שרי המדינות ווערן דערמאָנט צום סוף, בעת די עבדים ווערן דערמאָנט אין אָנהייב. ווי אַזוי קען דאָס זײַן? ער וואָלט דאָך געדאַרפֿט זאָגן: עשה משתה לכל שריו ולשרי המדינות, לחיל פרס ומדי הפרתמים ולעבדיו - דאָס וואָלט געווען דער ריכטיקער סדר. און דאָ זענען שרי המדינות אין גאַנצן צום סוף.
פֿערטנס, דאָס וואָרט "לפניו" זעט אויס איבעריק: "עשה משתה לכל שריו ועבדיו חיל פרס ומדי הפרתמים ושרי המדינות" - און וואָס מיינט דאָס "לפניו"?
פֿינפֿטנס, עס שטייט דאָ "בשנת שלוש למלכו", בעת בײַ אסתר ווערט געזאָגט "ותלקח אסתר אל המלך... בשנת שבע למלכותו". זענען דען "למלכו" און "למלכותו" דאָס אייגענע? דער מלבי"ם שטעלט זיך אויך אויף דעם.
זעקסטנס, פֿאַרוואָס דאַרף ער ווײַזן זײַן רײַכטום פֿאַר אַלע פֿעלקער - "בהראותו את עושר כבוד מלכותו"? און וואָס איז די דאָפּלטקייט "ואת יקר תפארת גדולתו"? און צום סוף: "ימים רבים שמונים ומאת יום" - אויב דו האָסט געזאָגט שמונים ומאת יום, לאָז מיר אַליין מחליט זײַן צי דאָס איז אַ סך. עס וואָלט געווען גענוג צו שרײַבן "שמונים ומאת יום", און איך וואָלט שוין געוווּסט אַז דאָס זענען פֿיל טעג.