מיר הייבן אן דאס לערנען פון מגילת קהלת, איינע פון די חמש מגילות אינעם חלק הכתובים. די מגילה איז פארפאסט געווארן דורך שלמה המלך מיט רוח הקודש, ווי די ווערטער פון חז"ל, און איר ענין איז די תכלית פונעם מענטש און זיין ציל אויף דער וועלט, און בעיקר די שלילה פון די ענינים פון עולם הזה און די נישטיקייט פון גשמיות און ערדישקייט. דער גאנצער ספר שטרעבט צו זיין סוף, וואס דאס איז זיין הויכפונקט:
סוֹף דָּבָר הַכֹּל נִשְׁמָע, אֶת הָאֱלֹהִים יְרָא וְאֶת מִצְוֺתָיו שְׁמוֹר, כִּי זֶה כָּל הָאָדָם. - דער סוף פון דער זאך נאכדעם וואס אלעס איז געהערט געווארן: האב מורא פאר גאט און היט זיינע מצוות, ווארום דאס איז דער גאנצער מענטש.
נישט די גשמיות, נישט וואס איך האב געהאט און וואס איך האב געקויפט, נישט די פארמעגנס וואס שלמה האט אנגעזאמלט במשך זיין גאנצן לעבן. דער עיקר איז: דאס איז דער גאנצער מענטש.
חז"ל זאגן אז קהלת איז איינער פון די נעמען פון שלמה המלך, און ער האט נישט אנגערופן די מגילה מיט זיינע אנדערע נעמען נאר דווקא מיט דעם נאמען. פארוואס? איין דעה: ווייל ער האט איינגעזאמלט און פארזאמלט פיל חכמות - ספר קהלת נעמט צוזאם אין זיך א סך חכמות. נאך א דעה: ווייל ער האט צוזאמגעברענגט די פארשידענע מיינונגען וואס קריגן זיך, כדי אויסצולייטערן און קלאר מאכן דאס ריכטיקע פונעם נישט ריכטיקן. גיט אכט אויף דעם אויסדרוק, ווייל מיר וועלן נאך צוריקקומען דערצו שפעטער ביים פארשטיין דעם אויסשטעל פונעם ספר.
אין קהלת רבה ווערט געברענגט נאך א טעם: ווייל די דאזיקע מגילה האט ער געזאגט ביי הקהל. ביי מצוות הקהל, נאך שנת השמיטה, פלעגט מען פארזאמלען דאס פאלק און דער מלך פלעגט לייענען אין דער תורה, און ביי יענער געלעגנהייט האט ער געלערנט מיטן פאלק מוסר איבער די ענינים. און פון דאנעט קומט אויך וואס די תלמידים ווערן אנגערופן "בעלי אסופות", ווייל זיי פלעגן מאכן פארזאמלונגען און איינזאמלען דאס פאלק צו הערן דברי תורה, אזוי ווי עס שטייט ביי משה "אספה לי שבעים איש מזקני ישראל". די אסופות גייט ארויף אויפן פאלק וואס זענען פארזאמלט, און אזוי אויך דא הייסט ער "קהלת" נאכן פאלק וואס ער האט פארזאמלט צו הערן זיינע ווערטער. דער בעל הרוקח לייגט צו אז דאס איז נישט בלויז צוליב דער עצם פארזאמלונג פונעם פאלק, נאר צוליב מצוות הקהל אין חג הסוכות - ביי יענער געלעגנהייט האט ער געזאגט די דברים, און דערפאר ווערט ער אנגערופן קהלת.
און אגב דעם ענין פון פארזאמלען חכמות: די זאך שטימט אויך זייער גוט מיט נאך א נאמען פון שלמה, "אגור בן יקה", וואס מיר האבן געלערנט אין משלי פרק ל'. עס זענען פאראן מפרשים וואס זאגן אז דאס איז געווען אן אנדער חכם, אבער די אנגענומענע דעה אין חז"ל איז אז דאס איז שלמה. און פארוואס הייסט ער אזוי? ווייל ער פלעגט איינזאמלען די חכמה און זי ארויסגעבן (מקיא זיין), דאס הייסט זי לערנען פאר אנדערע. זעט מען דאך אז דאס איינזאמלען פון חכמה ווערט אנגערופן אוגר זיין אדער מקהיל זיין.
חז"ל דערציילן אז ווען דער קדוש ברוך הוא האט זיך באוויזן צו שלמה אין גבעון אין אנהייב פון זיין מלכות און אים געפרעגט "מה אתן לך" - וואס זאל איך דיר געבן, האט שלמה געזאגט: אויב איך וועל בעטן זילבער, גאלד און פערל - וועט ער מיר געבן, אבער איך וועל בלויז האבן דאס. בעסער וועל איך בעטן חכמה, און אלעס איז שוין מיט דעם בכלל. אזוי שנעל ווי איך בעט חכמה, איז אלעס אריינגענומען אין איר. ווי עס שטייט "ונתת לעבדך לב שומע". האט דער קדוש ברוך הוא צו אים געזאגט: חכמה האסטו געבעטן, און דו האסט נישט געבעטן פאר זיך עשירות, כבוד און דאס לעבן פון דיינע שונאים - דעריבער זענען די חכמה און וויסנשאפט דיר געגעבן, און דורך דעם וועסטו אויך האבן עשירות, פארמעגן און כבוד, און אויך דאס לעבן פון דיינע שונאים וועל איך דיר געבן.
"מיד וייקץ שלמה והנה חלום". האט רבי יצחק געזאגט: וואס באדייט "והנה חלום"? אז דער חלום איז מקוים געווארן באמת. ער איז געשטאנען אויף זיין ארט, ער הערט א פויגל טשילעקן און ווייסט וואס זי טשילעקט, אן אייזל שרייט און ער ווייסט וואס ער שרייט - ער האט געוואוסט די שפראך פון בעלי חיים. גלייך האט ער פארשטאנען אז דער חלום וואס ער האט געחלומט איז א חלום של אמת, און דאן "ויבוא ירושלים ויעמוד לפני ארון ברית ה' ויעל עולות ויעש שלמים ויעש משתה לכל עבדיו" - ער האט באדאנקט דעם אויבערשטן פאר דעם וואס ער האט אים געשאנקען. און גלייך האט גערוהט אויף אים רוח הקודש און ער האט געזאגט די דריי ספרים: משלי, שיר השירים און קהלת. שלמה האט געהאט זיבן נעמען, אבער זיינע עיקר נעמען זענען דריי: ידידיה, קהלת און שלמה.
חז"ל זאגן אז ספר קהלת האבן חזקיה המלך און זיין סיעה געשריבן, און זיי האבן פארשריבן ישעיהו, משלי, שיר השירים און קהלת. פרעגט דער בעל עקדת יצחק: עס שטייט דאך "דברי קהלת בן דוד", די רייד פון שלמה המלך - און וואס באדייט "כתבו"? און ער ערקלערט: נאכדעם וואס סנחריב איז געקומען, האט חזקיהו אריינגעשטאכן א שווערד אינעם בית המדרש און געזאגט אז ווער עס וועט נישט עוסק זיין אין תורה זאל דערשטאכן ווערן מיט דער שווערד. דעמאלט האבן זיי געלערנט, זיך פארטיפט און נאכגעפארשט אין די טויזנטער און רבבות ווערטער פון שלמה - "ויהי שירו חמישה ואלף" - ווייל שלמה האט דאך איבערגעלאזט אן אוצר בלום פון חכמה. פון אלע יענע זאכן האבן זיי אויסגעקליבן די וואס זענען געזאגט געווארן מיט רוח הקודש, און די האבן זיי צוזאמגעשטעלט אלס א חלק פון כ"ד כתבי הקודש. קומט אויס אז די ווערטער אליין זענען זיכער די רייד פון שלמה, נאר ווער עס האט זיי צוזאמגענומען און ארויפגעברענגט אויפן ספר, זיי מסדר געווען אויפן מסודר'דיקן אופן ווי זיי שטייען פאר אונדז, און מברר געווען וואס ס'איז ראוי אריינצולייגן און וואס ס'איז ראוי ארויסצולאזן - דאס זענען חזקיה המלך און זיין סיעה.
אין חז"ל איז דא א מחלוקת איבער דעם סדר ווי אזוי שלמה המלך האט מחבר געווען זיינע דריי ספרים. אין מדרש קהלת רבה ווערט געברענגט: רבי חייא הגדול זאגט אז משלי האט ער געשריבן קודם, דערנאך שיר השירים, און דערנאך קהלת. אין דער ברייתא פון רבי חייא הגדול ווערט געזאגט אין זיין נאמען אז אלע דריי האט ער געשריבן אויפאמאל אין זיין עלטער: משלי, קהלת און שיר השירים. רבי יונתן זאגט שיר השירים האט ער געשריבן קודם, דערנאך משלי, און דערנאך קהלת. דער צד השוה: לויט אלע שיטות איז קהלת געשריבן געווארן ביים סוף. און אזוי איז אויך מוכח פון אינעווייניג אין ספר, ווי מען וועט זען ווייטער די אויסדרוקן וואו שלמה רעדט וועגן וואס ער האט אמאל געהאט, און עס איז ניכר אז ער רעדט פון א מצב פון זקנה און נישט פון זיינע יונגע יארן.
די דריי ספרים זענען געשריבן געווארן איבער דריי באזונדערע ענינים. משלי רעדט איבער עניני המדות, צו גיין אין יעדער מדה אויפן מיטלסטן דרך (דרך הממוצעת) און ליב צו האבן חכמה, און מיר האבן עס שוין געלערנט לויטן דרך פונעם מלבי"ם. שיר השירים איז דער אויסדערוויילטער געזאנג פון אלע שירים, און דערין האט ער געשריבן איבער דעם קשר צווישן כנסת ישראל צום קדוש ברוך הוא. און קהלת רעדט איבער דער הנהגה פונעם מענטש אין לעבן אין גשמיות'דיגע ענינים, אין די סודות הבריאה און אין דעם תכלית פונעם מענטש.
אין מדרש ווערט געברענגט: רבי שמואל בר רבי יצחק זאגט, חכמים האבן געוואלט גונז זיין ספר קהלת ווייל זיי האבן געפונען דערין זאכן וואס זענען נוטה לצד מינות - דאס הייסט זאכן וואס קוקן לכאורה אויס ווי נוטה צו כפירה. האבן זיי געזאגט: איז דאס די חכמה פון שלמה המלך, וואס ער האט געזאגט "שמח בחור בילדותך ויטיבך לבך בימי בחורותיך והלך בדרכי לבך ומראה עיניך" (פריי זיך, יונגערמאן, אין דיין יוגנט, און דיין הארץ זאל דיר גוטס טאן אין דיינע יונגע יארן, און גיי אין די וועגן פון דיין הארץ און וואס דיינע אויגן זעען)? צי אזוי דארף עס דען זיין? משה רבינו האט דאך געזאגט "ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם", און ווי אזוי זאגט שלמה א זאך וואס שטייט קעגן תורת משה? איז דען די רצועה הותרה, אז ס'איז חלילה לית דין ולית דיין? נאר וויבאלד שלמה האט ווייטער געזאגט: "כי על כל אלה יביאך האלהים במשפט" (ווארים אויף דעם אלעם וועט דיך דער אויבערשטער ברענגען צום משפט) - האבן זיי אויסגעפירט: שיין האט שלמה געזאגט.
וואס איז דעריבער די כוונה פון חז"ל ווען זיי זאגן אז זיינע ווערטער זענען נוטה לצד מינות? זיי האבן געזען דערין א חסרון: פארוואס האט שלמה געשריבן די זאכן אויף אזא אופן? ער וואלט דאך געדארפט זאגן פון פאראויס "קלויב אויס דאס גוטע", בעת ער הייבט אן ווי איינער וואס זאגט טו וואס ס'פאלט דיר איין, און הערשט דערנאך לייגט ער צו אז אויף אלעם וועט דיך דער אויבערשטער ברענגען צום משפט. דער לשון דא איז כביכול פארפירעריש. ער וואלט געדארפט זאגן לכתחילה: אויב דו וועסט טאן וואס ס'פאלט דיר איין, זאלסטו וויסן אז דו וועסט געשטראפט ווערן. דאס איז געווען די קפידא פון חז"ל אויפן אופן פונעם נוסח, ווארים קיינער האט דאך נישט באמת געמיינט אז שלמה המלך האט אלעס מתיר געווען - צי האבן זיי דען נישט געלייענט דעם פסוק ביזן סוף? נאר, ווי דער בעל עקידת יצחק שרייבט, האבן זיי געהאלטן אז עס וואלט געווען מער פאסיג צו שרייבן די זאכן נישט אויף א מטעה'דיגן אופן, נאר קלאר מיט א גאנצער שלילה פון אלע עניני תאוות און גשמיות, און נישט ווי איינער וואס זאגט קודם "האב הנאה" און הערשט דערנאך דערמאנט ער אז ס'איז דא א דין וחשבון.
למעשה האט מען דאך ביים סוף נישט נגנז געווען, און וואס האבן מיר מרוויח געווען פון וויסן אז זיי האבן געוואלט גונז זיין? דער בעל מחזי יהודה זאגט, אז חז"ל זענען געקומען אונז לערנען ווי שטארק זייער לימוד איז געווען אויסגעלייטערט, קלאר און ריין: אפילו ווען זיי האבן געפונען אינעם ספר פון קהלת סיי וועלכן חסרון, האבן זיי נישט נושא פנים געווען און זיי וואלטן עס גונז געווען. קום און זע ווי ווייט זיי האבן געוואלט גונז זיין דעם ספר - און דאס וואס זיי האבן עס למעשה נישט נגנז געווען, איז נאר ווייל זיי האבן געפונען ישובים אויף די זאכן.
און מען קען צולייגן לויט דעם געדאנק וואס מען האט שוין דערמאנט בשם דעם בן איש חי: כדי עס זאל נישט קומען א מענטש און מערער זיין אויף ספר קהלת און זאגן אז חכמים האבן אים מוחל געווען און געמאכט אן הנחה, און צוליב דעם וואס ער איז דער זון פון דוד המלך האבן זיי אריינגעלאזט זאכן וואס פאסן נישט. דעריבער זאגט מען דיר: וויסן זאלסטו אז עס איז גארנישט אזוי. עס איז פארגעקומען אן אסיפה פון חכמים מיטן ציל צו גונז זיין ספר קהלת, ווייל זיי האבן געפונען דערין שוועריקייטן, און ווען נישט זיי טרעפן ישובים און תירוצים - וואלט מען אים באמת נגנז געווען. מען האט דא קיינעם נישט נושא פנים געווען; עס איז געווען א שוועריקייט, אבער גלייכצייטיג זענען געווען ענטפערס אויף די קושיות, און דערפאר האט מען עס נישט נגנז געווען. בפרט נאך אז שלמה המלך איז דאך געווען א גרויסער חכם, און דערפאר ווען מען לערנט עפעס וואס שלמה האט געשריבן - מוז מען פארטיפן דערין און זיך גוט מתבונן זיין, און מען קען עס נישט לערנען אויבנאויף, ווארים מען פארנעמט זיך דאך מיט די ווערטער פונעם חכם מכל אדם.
נאך לערנען אונז חז"ל: ווען ס'איז דא א שוועריקייט - זאלסטו זיך נישט דערשרעקן, זוך א תירוץ. חז"ל האבן געפונען שוועריקייטן, און נישט צוליב דעם האבן זיי נגנז געווען דעם ספר, נאר זיי האבן פרובירט צו געפונען פאר זיי א ישוב. מען דערציילט וועגן א מענטש וואס איז געקומען צום ראגאטשאווער און געזאגט אז ער האט א געוואלדיגע קשיא אין דער סוגיא, און די זאך שטעלט אים אפ און ער קען נישט ממשיך זיין צו לערנען. האט מען אים געפרעגט זיין קשיא. האט אים דער ראגאטשאווער געזאגט: קוק אריין אין מסכת פלונית, אין תוספות דיבור המתחיל אזוי און אזוי, און דאס וועט בארואיגן דיין געמיט. ער האט דארט געעפנט און אריינגעקוקט, און ער זעט אז ס'איז נישטא קיין שום שייכות צווישן די זאכן - דא רעדט מען פון דיני קדימה בברכות און דארט א גאר אנדערער ענין. איז ער צוריקגעקומען און געזאגט: כבוד הרב, איך האב געלערנט דעם תוספות גראד און קרום, איך האב פארטיפט דערין און גארנישט פארשטאנען. האט אים דער ראגאטשאווער געפרעגט: וואס האסטו דארט געלערנט? זאגט ער: תוספות פרעגט אזוי און אזוי. פרעגט ער: און וואס ענטפערן זיי? זאגט ער: תוספות בלייבט אן קיין תירוץ. פרעגט ער ווייטער: און וואס פרעגט דער נעקסטער תוספות? זאגט ער: אזוי און אזוי. האט ער אים געזאגט: זעסטו, אפילו ווען תוספות האט געהאט א קשיא און זיי האבן נישט געהאט קיין תירוץ, האט עס זיי נישט צוריקגעהאלטן פון גיין ווייטער און שרייבן דעם נעקסטן תוספות. דאס האב איך דיר געוואלט לערנען: דו האסט א קשיא - גיי ווייטער. פארשרייב עס, געדענק אז דא פעלט דיר הבנה, און לערן ווייטער. אפשר דאס נעקסטע מאל ווען דו וועסט איבערחזר'ן די סוגיא וועסטו פארשטיין, אפשר אינעם נעקסטן מחזור, אבער דאס איז נישט קיין סיבה נישט ווייטער צו גיין. און אזוי אויך דא: מען האט קשיות אויף שלמה המלך, דארף מען זיך נישט דערשרעקן, נאר מען דארף פרובירן מיישב צו זיין און פארשטיין.
אין דער גמרא אין מסכת שבת ווערט געזאגט: חכמים האבן געוואלט גונז זיין ספר קהלת, ווייל זיינע ווערטער זענען זיך סותר איינס דאס אנדערע. אויסער ענינים וואס האבן אויסגעזען ווי זיי ציען צו מינות, האבן זיי אויך געפונען אן אינערליכע סתירה אינעם ספר אליין. און פארוואס האבן זיי אים נישט נגנז געווען? ווייל זיין אנהייב איז דברי תורה און זיין סוף איז דברי תורה. ווי עס שטייט: "מה יתרון לאדם בכל עמלו שיעמול תחת השמש", און אין בי מדרשא דבי רבי ינאי האט מען געזאגט: אונטער דער זון האט ער נישט קיין יתרון, אבער פאר דער זון האט ער יא א יתרון - און דאס איז די תורה וואס איז פריער געווען מיט תתקע"ד דורות. און זיין סוף איז דברי תורה, ווי עס שטייט: "סוף דבר הכל נשמע את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור כי זה כל האדם". און אז דער אנהייב איז דברי תורה און דער סוף איז דברי תורה - איז דער מיטן אויך דברי תורה, און זיכער איז דא נישט קיין סתירה, נאר מען דארף מיישב זיין די זאכן.
לאמיר דערמאנען עטליכע דוגמאות פון סתירות. אין איין פסוק זאגט שלמה "טוב כעס משחוק", און אין אן אנדערן "כעס בחיק כסילים ינוח" - איז עס גוט אדער נישט גוט? אין איין פסוק שטייט "טוב אשר יפה לאכול ולשתות", און דערנאך "טוב ללכת אל בית אבל מלכת אל בית משתה". "ושבחתי אני את השמחה", און פון דער אנדערער זייט "ולשמחה מה זו עושה". "ושבח אני את המתים שכבר מתו", און אין א צווייטן פסוק "טוב כלב חי מן האריה המת". אין איין פלאץ שטייט "וטוב לא יהיה לרשע ולא יאריך ימים", און פון דער אנדערער זייט "יש רשע מאריך ברעתו". מיר וועלן נישט אריינגיין אין דעם אלעם יעצט, נאר יעדן ענין וועלן מיר מסביר זיין בלי נדר אויף זיין ארט ווען מען וועט אנקומען אהין, און זען ווי מען איז מיישב די סתירות. אבער מיר דארפן פארשטיין אז פאר חז"ל איז דער לימוד פון ספר קהלת נישט געווען קיין פשוט'ע זאך; זיי האבן זיך פארטיפט דערין כדי מיישב צו זיין זיינע סתירות און כדי צו פארשטיין די זאכן וואס זעען אויס ווי מינות. ספר קהלת פארלאנגט א טיפע התבוננות.
פארוואס האבן די חכמים צום סוף נישט גונז געווען ספר קהלת? דער עקידת יצחק און דער מאירי ערקלערן: ווייל דער ספר אליין אנטהאלט א וויכוח צווישן די וואס שטעלן זיך קעגן דער תורה, קעגן עבודת השם און דביקות אינעם באשעפער, און צווישן די וואס שטיצן און רעדן בשבח דערפון. דעם שלמה'ס ספר איז אין א גרויסער מאס א פילאסאפישער ספר, א ספר פון זוכן און נאכפארשן: ער ברענגט די מיינונגען פון די וואס פרעגן און טענה'ן, און דערנאך די תשובות. נאר די קשיות ברענגט ער כאילו ער אליין זאגט זיי - "וראיתי אני", "אמרתי בליבי" - כאטש זיין כוונה איז נישט צו זאגן וואס עס גייט אים פאר אין הארצן, נאר וואס מען טענה'ט דערקעגן, וואס די מתנגדים זאגן. דערפאר, אפילו אויב מען זעט סתירות, ליגן דא די טענות פון די כופרים, און לעומת זה די ענטפערס פון שלמה אויף די אלע טענות.
און פארוואס האט מען דאס געדארפט טאן אזוי? פארוואס האט ער נישט געברענגט גלייך פון אנפאנג בלויז די טענות פון דער תורה? רבינו בחיי ערקלערט אז שלמה האט אונז געוואלט לערנען דערמיט די בחירה חופשית וואס דער מענטש פארמאגט. דער מענטש קען פון איין זייט אויסוועלן דאס שלעכטע, אזוי ווי שלמה זאגט "והלך בדרכי לבך", "שמח בחור בילדותך" - וואס דאס זענען כביכול די טענות פון די כופרים; דו האסט א בחירה חופשית, אויב דו ווילסט קענסטו נאכגיין דיינע תאוות הלב. "אך דע כי על כל אלה יביאך האלהים במשפט" - צום סוף זאגט שלמה די אמת'ע טענה וואס ווארפט אפ די טענות פון די מנגחים: וויסן זאלסטו אז דו וועסט באצאלן א טייערן פרייז. דו קענסט, דער הקדוש ברוך הוא גיט דיר די מעגליכקייט, אבער שטארק זיך און קלייב אויס דאס גוטע, ווייל דער שכר וועט דאך זיכער קומען.
און אזוי שרייבט אויך דער יעב"ץ מיט זיין לשון: שלמה המלך עליו השלום האט מחבר געווען ספר קהלת און ערקלערט דערין די טענות פון די נבלים, און דערנאך האט ער זיי פאראכט. קודם מסביר וואס די נבלים טענה'ן, און דערנאך ברענגט ער פארוואס זייערע ווערטער זענען הבל, און זאגט אויף יעדן איינעם "גם זה הבל". און ער האט מברר געווען דאס גערעכטע פונעם נישט-גערעכטן מיט דעם וואס ער זאגט "הכל נשמע את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור". דער סוף פונעם ספר אנטפלעקט אז שלמה איז נישט געקומען געבן א במה פאר די טענות פון די כופרים, נאר פארקערט - ער האט אויפגעברענגט זייערע טענות כדי זיי אפצוווארפן, און אויפצוווייזן אז דער ציל פונעם מענטש און זיין תפקיד אויף דער וועלט זענען בלויז "את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור כי זה כל האדם".
א זאך וואס ציט די אויפמערקזאמקייט: אין גאנץ קהלת געפינט זיך נישט קיין שם הוי"ה. דאס איז נישט ווי מגילת אסתר, וואו עס איז געווען א באזונדערער טעם נישט צו דערמאנען דעם שם השם, וויבאלד מען איז נאך געווען אונטער דער הערשאפט פון די אומות העולם, און ווען מען וואלט עס דערמאנט - וואלטן זיי עס אויסגעמעקט און אריינגעשריבן אנשטאט דעם דעם נאמען פון זייער עבודה זרה. אזוי ערקלערט דער אבן עזרא. און נאך מער, זיי זענען געווען אונטערווארפן אונטער די פעלקער און האבן נישט געהאט קיין רשות צו טאן וואס זיי ווילן. אבער דא, קהלת בן דוד איז דאך געווען א מלך, און אלס מלך האט ער געקענט טאן וואס ער וויל; און דעם שם אלקים דערמאנט ער יא, פארוואס דען דערמאנט ער נישט דעם שם הוי"ה?
עס ברענגט דער ספר חמדת ישראל בשם רבי יעקב אבוחצירא, און אויך אינעם מעם לועז: ווען דער הקדוש ברוך הוא האט זיך באוויזן צו שלמה אין גבעון און אים געזאגט "שאל מה אתן לך", ווערט דערמאנט דעם שם הוי"ה נאר אינעם אנהייב, און דער גאנצער שמועס דארט איז געזאגט געווארן מיטן שם אלקים. און היות ווי שלמה האט זוכה געווען צו זיין חכמה און זי מקבל געווען פונעם באשעפער דארט אין גבעון אין יענעם חלום, און דארט איז דערמאנט געווארן דער שם אלקים, דערפאר דערמאנט ער אין דעם ספר - וואס איז דעם שלמה'ס חכמה - בלויז דעם שם אלקים.
און עס איז פאראן א מער אינערליכער הסבר, אויפן דרך הקבלה: שלמה האט פארפאסט דריי ספרים כנגד חכמה, בינה, דעת. שיר השירים כנגד חכמה, קהלת כנגד בינה, און משלי כנגד דעת. דערפאר דערמאנט ער אין קהלת בלויז דעם שם אלקים, וואס איז כנגד בינה. און צו ערקלערן: חכמה איז מצד החסד, דער קו החסד איז חח"ן - חכמה, און אונטער איר חסד, און אונטער אים נצח. דער לינקער קו איז דער צד הגבורות, בג"ה - בינה, און אונטער איר גבורה, און אונטער איר הוד. קומט אויס אז בינה איז דער צד הגבורה, און דערפאר אין קהלת וואס איז כנגד בינה ווערט נישט דערמאנט דער שם הרחמים פון הוי"ה נאר בלויז דער שם אלקים וואס איז כנגד די גבורות. און נאך א סיבה זאגט מען: וויבאלד שלמה האט נישט מוחה געווען אין זיינע פרויען איז נסתלק געווארן פון אים די רוח הקודש און עס זענען געווען אויף אים דינים, ווי מען זעט אז ער איז פארטריבן געווארן פון זיין מלכות און איז געווען דערשראקן פון אשמדאי, און דערפאר דערמאנט ער דעם שם אלקים וואס איז א נאמען וואס דרוקט אויס דין.
בית שמאי און בית הלל זענען מחולק צי קהלת מטמא את הידים. בית שמאי האלטן אז ער איז נישט מטמא די הענט, וויבאלד ער איז די חכמה פון שלמה - און דאס פארשטארקט וואס מען האט פריער געזען אז מען האט געוואלט גונז זיין ספר קהלת, ווייל זיי האבן געהאלטן אז ער איז נישט קיין חלק פון כתבי הקודש, און בלויז כתבי הקודש זענען מטמא די הענט. אבער מען פסק'נט נישט אזוי, נאר ווי בית הלל, אז קהלת איז דאך א ספר קודש, איינער פון די כ"ד כתבי הקודש, און דערפאר איז ער מטמא את הידים פונקט ווי אלע אנדערע ספרי קודש.
און מיר וועלן דערמאָנען בקיצור דעם טעם פון דער גזירה פון טומאה אויף כתבי הקודש (און מיר האָבן דאָס געלערנט באריכות אין סדר טהרות): מען פלעגט היטן די כתבי הקודש צוזאַמען מיט דער תרומה, ווייל מען האָט געזאָגט אַז תרומה איז קודש און כתבי הקודש זענען קודש; און דאָס האָט גורם געווען אַז מײַז זענען געקומען צו דער תרומה, צו די פירות און דער תבואה, און האָבן געגעסן אויך די כתבי הקודש. דעריבער האָבן זיי גוזר געווען אַז כתבי הקודש זענען מטמא, אַז אויב מען וועט זיי לייגן צוזאַמען מיט דער תרומה וועלן זיי איר מטמא זיין, און דורך דעם וועט מען זיך צוריקהאַלטן פון דעם. על כל פנים איז דאָ אַ ראיה אַז קהלת איז אַ הייליגער ספר, וויבאַלד די הלכה איז ווי בית הלל אַז עס מטמא די ידים.
ספר קהלת איז אַנדערש פון אַלע ספרי התנ"ך אין אַן עיקרדיקן פונקט. אַלע ספרי התנ"ך באַשעפטיקן זיך מיטן יחס צווישן דעם באַשעפער און דעם מענטש, אינעם דיאַלאָג צווישן זיי. דער מענטש אין אַלע זיינע מעשים ווערט געמאָסטן פון אַן אייבערשטנס קוקווינקל: צי טוט ער דעם רצון השם צי נישט. אויך די היסטאָריע ווערט נישט דערציילט סתם ווי היסטאָריע, נישט אין דער תורה און נישט אין נביאים, נאָר ווי אַ פראַגע צי מען האָט געטאָן דעם רצון השם צי נישט. מיר אַלס יידן עפענען נישט קיין היסטאָריע-פאַקולטעט ווען מיר לערנען תנ"ך; מיר לערנען דעם מוסר השכל און דעם מסר וואָס קומט אַרויס דערפון, און נישט אויף אַן אוניווערסיטעטישן פאָרשערישן שטייגער. דעריבער אין פילע ערטער אין תנ"ך פעלן דאַטעס, ווייל דער תנ"ך איז אַ ספר הוראה און אַ ספר לימוד און נישט קיין היסטאָריע-בוך. ער קומט לערנען די ריכטיקע הנהגה: כלל ישראל איז אָפּגענויגט פון וועג - איז געווען גלות, איז געווען שמערץ, "על נהרות בבל שם ישבנו גם בכינו"; זיי האָבן געטאָן דעם רצון השם - זע וויפיל עקאָנאָמישער שפע עס איז געווען און ווי גוט עס איז זיי געווען. מען קומט נישט אונדז דערציילן סתם היסטאָריע, נאָר דעם טיפן מסר פון די זאַכן.
דאַקעגן אין קהלת זעען מיר נישט קיין ג-טלעכע באַציונג צו די מעשים פונעם מענטש, און מיר זעען נישט דעם צענטראַלן פּונקט אַרום וועלכן אַלע ספרי התנ"ך דרייען זיך. דאָ זענען עס מער פילאָסאָפישע פראַגעס: שלמה טראַכט און קלערט וועגן דער תפקיד פונעם מענטש, זיין ציל אויף דער וועלט, און וואָס בלייבט אים פון דעם גאַנצן טרחא און עמל. אויך דער אופן פונעם אויסדרוק איז אַנדערש: קהלת באַנוצט זיך פיל מיט "אני", "ונתתי ליבי", "ואמרתי אני". מיר זעען דאָ דעם מענטש וואָס טראַכט, וואָס באַטראַכט, וואָס פאַרטראַכט זיך און פרעגט זיך: וואָס איז מיין תפקיד אויף דער וועלט, וואָס וויל מען פון מיר, צי לוינט זיך דאָס גאַנצע צונויפקלייבן גשמיות און דאָס נאכלאָפן נאָך מאַטעריעלע זאַכן, צי איז די שמחה אַ גוטע זאַך צי אַ שלעכטע - "ולשמחה מה זו עושה". עס זענען דאָ וואָס באַצייכענען קהלת אַלס דער איינציקער פילאָסאָפישער ספר אין תנ"ך, וואָס גיט זיך אָפּ מיט טיפער אינערלעכער התבוננות איבער דעם מענטשנ'ס תפקיד און אין דער פראַגע צי עס איז דאָ אַ זין נאָכצולויפן די תענוגים און גשמיות אויף דער וועלט.
דער מסר פון קהלת פאַסט זיך צונויף אין פינף ענינים. דער ערשטער: דער מענטש איז בבחינת אַ גר אויף דער ערד - "דור הולך ודור בא והארץ לעולם עומדת"; דער מענטש איז דאָ זמניות'דיג און פאַרגייענדיק. דער צווייטער: וויסן זאָלסטו, איך האָב אַלץ צונויפגעזאַמלט, איך האָב געהאַט אַלץ, אַלע סארטן תענוגים, און אַלץ איז פאַרגאַנגען און פאַרביי; שלמה איז פאַרטריבן געוואָרן פון זיין מלוכה און עס איז פון דעם גאָרנישט געבליבן. און פון דעם זאָל דער מענטש לערנען זיך נישט נאָכצוציִען נאָך תענוגים, ווייל נישט נאָר דער מענטש גייט אַוועק פון דער וועלט, נאָר אויך די תענוגים זענען זמניות'דיג. דער דריטער: דער יתרון פון חכמה איבער נאַרישקייט, וואָס איז ווי דער יתרון פונעם ליכט איבער דער פינצטערניש, און פון דעם וועט דער מענטש פאַרשטיין אַז זיין תפקיד איז נאָכצוגיין דאָס ליכט און די חכמה און נישט דעם הבל און די פינצטערניש. דער פערטער: שלמה המלך באַפעלט מורא צו האָבן פאַרן אייבערשטן און היטן אַלע זיינע מצוות. און דער פינפטער: שלמה לאָזט וויסן אַז עס איז פאַראַן שכר ועונש - "אמרתי אני בלבי את הצדיק ואת הרשע ישפוט האלהים"; פאַר די צדיקים גיט דער אייבערשטער אַ ביסל שכר אויף דער וועלט, אָבער דער עיקר שכר איז פאַרהיט פאַר זיי אויף יענער וועלט, און ביי די רשעים פאַרקערט. דעריבער איז דער מסר: דער מענטש זאָל אַריינלייגן זיינע כוחות אין רוחניות, פאַרלאָזן די הבלים און גשמיותדיקע זאַכן פון דער וועלט, און זיך קאָנצענטרירן אויף רוחניות און אויף עולם הבא און ווייניקער אויף די פאַרגייענדיקע ענינים.
מער ווי האַלב פונעם ספר קהלת לערנט אונדז שלמה המלך אַז גאָרנישט בלייבט נישט אייביק אויף דער וועלט. אַלץ באַוועגט זיך מיטן באַפעל פונעם אייבערשטן יתברך, פּונקט ווי מיר זעען ששים ושמחים צו טאָן דעם רצון קונם: "הולך אל דרום וסובב אל צפון", די זון באַוועגט זיך, און אַלץ וואָס איז דאָ אויף דער וועלט באַוועגט זיך. סיי רייכטום און סיי אָרעמקייט - אַ ראָד איז עס וואָס דרייט זיך איבער דער וועלט, און קיין שום זאַך בלייבט נישט אייביק. אָט האָב איך אַלץ צונויפגעקליבן, און אָט איז מיר פון דעם גאָרנישט געבליבן. אַלץ געפינט זיך אין אַ כסדר'דיקער באַוועגונג. און דעריבער זאָל דער מענטש נישט זאָגן: איך וועל הנאה האָבן פון וואָס עס איז דאָ איצט. זאָגט שלמה: וויסן זאָלסטו אַז צום סוף וועלן אַנדערע עסן דיין מיה, אויך דו וועסט זיך רירן, אויך דו וועסט פאָרן פון דאַנען, און אויב אַזוי פאַרוואָס מוטשעסטו זיך? דאָס איז דער גאַנצער ענין פון ספר קהלת בכללות: צו ברענגען דעם מענטש צו פאַרשטיין וואָס זענען די וויכטיקע זאַכן אויף דער וועלט און אין זיי צו אינוועסטירן, און ווייניקער אין די אַלע פאַרגייענדיקע ענינים.
עס איז דער מנהג צו ליינען קהלת אין סוכות: עס זענען דאָ קהילות וואָס ליינען עס שבת חול המועד, טייל ליינען עס אין יום טוב, און טייל אין שמיני עצרת. אין אַ פריִערדיקן פירוש ווערט געבראַכט אַז דער טעם איז ווייל סוכות איז דאָך דער חג האסיף, און דעמאָלט פלעגן די ערד-אַרבעטער אַרייננעמען די פירות פון זייער לאַנד אין די שפּייכלערס. און קהלת דערמאָנט דעם שבח פון דער ערד - "ויתרון ארץ בכל היא", דאָס הייסט אַז אַפילו אַ מלך דאַרף דאָס לאַנד, די ערד און דאָס פעלד מען זאָל עס באַאַרבעטן; "מתוקה שנת העובד אם מעט ואם הרבה יאכל". דאָס אַלץ כדי צו מחזק זיין די אַרבעטער זיי זאָלן נישט נאָכלאָזן פון זייער מלאכה און זאָלן ווייטער באַאַרבעטן זייערע פעלדער, און עס זאָל נישט זיין "על שדה איש עצל עברתי... והנה עלה כולו קמשונים, כסו פניו חרולים". אַדרבה, איצט איז דער זמן האסיף - שטאַרק זיך און טו וואָס איז נויטיק צו דער פעלד-אַרבעט.
נאָך אַ טעם: דער מלך פלעגט ליינען ווערטער פון דער תורה פאַרן פאָלק אין בית המקדש אין חג הסוכות במוצאי שנת השמיטה, און דעמאָלט פלעגט מען פאַרזאַמלען דאָס פאָלק צום מעמד הקהל. און מיר האָבן געזען אַז טייל זאָגן אַז דער ספר הייסט קהלת ווייל שלמה האָט געזאָגט די דברים בשעת הקהל, און דעריבער ליינט מען די מגילה אין חג הסוכות ווען מען פלעגט מקהיל זיין דאָס גאַנצע פאָלק.
נאָך אַ טעם: וויבאַלד אין דער צייט זאַמלט דער מענטש איין די תבואה, קען דאָס אים ברענגען צו גאווה און צו אַ געפיל פון "וויפיל האָב איך אויפגעטאָן, וויפיל האָב איך דערגרייכט". קומט שלמה און לאָזט אים אויס די לופט פונעם באַלאָן: "הבל הבלים אמר קהלת, הבל הבלים הכל הבל". וויפיל דו וועסט נאָכלאָפן, וויפיל דו וועסט זוכן גשמיות און ענינים פון דער וועלט - ברענגט עס נישט קיין שמחה פאַרן מענטש און ברענגט אים נישט צו שלמות. דעריבער קומט שלמה אונטערשטרייכן די נישטיקייט פון די וועלטלעכע ענינים דווקא אין דער שעה ווען דער מענטש שטייט נאָכן געיעג נאָך געלט און עולם-הזה'דיקע תענוגים. און נאָך אַ סיבה: ווייל שלמה זאָגט אין זיין ספר "תן חלק לשבעה וגם לשמונה", און דאָס איז מרמז אויף חג הסוכות און אויף שמיני עצרת - זיבעטער און אַכטער, און דערפאַר ליינט מען עס דעמאָלט.
ביז אַהער איז די הקדמה צום ספר, און פֿון דאַנען אַ קורצע הקדמה וועגן דעם פירוש מיט וועלכן מיר וועלן לערנען. אויף ספר קהלת זענען אָנגעשריבן געוואָרן זייער פֿיל פירושים, און מען קען לערנען דערין יעדן פסוק חדשים לאַנג, אָבער דאָס איז נישט אונדזער דרך. אונדזער דרך איז צו לערנען מיטן מלבי"ם, וואָס אין זיין פירוש זענען פֿאַראַן כמה וכמה מעלות, און אַזוי האָבן מיר געוואָלט אויך אין קהלת. דא עקא, דער מלבי"ם האָט געשריבן אַ פירוש אויפֿן גאַנצן תנ"ך חוץ צוויי ספרים: איכה און קהלת. פֿונדעסטוועגן, ביים סוף פֿון איינעם פֿון די ספרים פֿונעם מלבי"ם - דאַכט זיך "ארץ חמדה" - ברענגט ער אַ פירוש אויף עטלעכע פסוקים פֿון קהלת, און מיר וועלן דאָס דערמאָנען בעזרת השם, ווי אויך נאָך עניינים וואָס זענען צונויפֿגעקליבן פֿון זיינע איבעריקע ספרים. אָבער אַ סדרדיקן פירוש אויף ספר קהלת האָבן מיר נישט פֿון אים.
אין יאָר תשס"ח, מיט בערך עלף יאָר צוריק, איז אַרויס אַ ספר מיטן נאָמען "משנת המועדים" - קהלת מיט פירוש המלבי"ם, און די זאַך האָט משמח געווען אַלע חובבי תורת המלבי"ם און איז געווען אַ גרויסע הפתעה אין דער תורה'דיקער וועלט: דער מוציא לאור האָט געבראַכט כתבי ידות לויט וועלכע דער מלבי"ם האָט יאָ מחבר געווען אַ פירוש אויף קהלת. נאָר זייער שנעל איז דער זיוף אַנטפּלעקט געוואָרן, נאָכדעם וואָס עס זענען געקומען פֿאָרשער וואָס זענען מומחים אויפֿן כתב יד פֿונעם מלבי"ם, אויף זיין סגנון און אויף די עניינים וואָס ווערן דערמאָנט אין ספר. ווער עס וויל קען מעיין זיין אין קובץ "ישורון" חלק כ"ה, אַ קובץ וואָס קלייבט צונויף תורה'דיקע מאמרים, און דאָרט איז פֿאַראַן אַ זייער מקיפֿדיקער מאמר פֿונעם רב אברהם ישעיהו זכריש, וואָס פֿירט אויס אָן קיין שום ספֿק דעם זיוף פֿון דעם ספר וואָס פּרוּווט מייחס צו זיין זיין פירוש צום מלבי"ם.
און נאָך מער פֿון דעם: עס האָט זיך אַרויסגעשטעלט אַז דעם דאָזיקן חיבור האָט אָנגעשריבן איינער פֿון די משכילים, און ער פֿלעגט ברענגען פירושים פֿון "הרמבמ"ן". די מוציאים לאור האָבן געמיינט אַז דאָס איז אַ טעות, האָבן זיי אַראָפּגענומען דעם צווייטן מ"ם און געשריבן "הרמב"ן". אָבער ווער איז דער רמבמ"ן? רבי משה מנדלסון, שם רשעים ירקב, איינער פֿון די ראשי ההשכלה אין אייראָפּע וואָס פֿיל חללים האָט זי געפֿעלט. קומט אויס אַז דאָס ספר איז אָנגעשריבן געוואָרן דורך עמעצן וואָס האָט געצויגן נאָך דער השכלה, און ער ברענגט נאָך פירושים פֿון יענעם שקץ. דערפֿאַר האָבן די מוציאים לאור נגנז געווען דאָס ספר, און עס קומט זיי אַ שבח: נאָכדעם וואָס זיי האָבן געזען אַז עס איז אַ זיוף און אַז מען האָט זיי אָפּגענאַרט, און טראָץ די גרויסע הוצאות וואָס זיי האָבן געהאַט אויפֿן מהדיר זיין - האָבן זיי עס נגנז געווען. און פֿון אונדזער זייט באַציִען מיר זיך דערצו גאָרנישט.
וואָס יאָ? מיר האָבן געזען אַז אונדזער ווייטיק האָבן אויך אַנדערע געשפּירט, און זיי האָבן מחבר געווען חיבורים אינעם סגנון פֿונעם מלבי"ם. ברוך השם האָבן מיר געפֿונען צוויי אַזעלכע ספרים, וואָס גייען אין דעם דרך פֿונעם מלבי"ם. און וואָס איז זיין דרך? ערשטנס, עס איז נישטאָ קיין כפל עניין במילים שונות: אויב עס זענען פֿאַראַן ווערטער וואָס חזר'ן זיך איבער, דרוקט יעדעס וואָרט אויס אַ באַזונדערן געדאַנק, אַן אַנדער ביאור און אַן אַנדער באַדייטונג. צווייטנס, דער מלבי"ם איז נישט מפרש אַ פסוק פּונקטועל, נאָר ער באַלייכט אים אין זיין המשך - ווי אַזוי ער פֿאַרבינדט זיך מיט דעם וואָס שטייט פֿריִער און וואָס שטייט נאָכדעם; למעשה באַטראַכט ער דעם גאַנצן מאמר. און אַזוי האָבן מיר אויך געלערנט אין ספר איוב: כאָטש פֿיל נעמען יעדן פסוק און טייטשן אים פֿאַר זיך, איז דער מלבי"ם מבאר יעדע טענה און טענה ווי אַ גאַנצן פֿלאָך פֿון סברא און היגיון, און ווי דער משיב ענטפֿערט אויף אַלץ וואָס איז געטענה'ט געוואָרן אין דער פֿריִערדיקער טענה - און דאָס איז אַ גאונות פֿאַר זיך.
דער ערשטער ספר הייסט "אמרי שפר", און עס האָט אים מחבר געווען הגאון רבי מאיר שרגא שפירא מקובנה. און אַזוי שרייבט ער אין זיין הקדמה: אַז דאָס ספר באַלייכט די אַלע דברי החכם אויף אַ ריכטיקן פשט'דיקן אופֿן, מיט אַ גראָדן המשך און מיט אַ ריינעם לשון, און אַנטפּלעקט הויכע געדאַנקען און באַלעבטע זיסע עניינים אין די מליצות פֿון זיינע געשמאַקע רייד, און ער איז געבויט אויף די דריי יסודות וואָס הגאון המפורסם דער מלבי"ם זצוק"ל האָט געשטעלט. א', אַז עס געפֿינט זיך נישט דערין קיין כפל עניין במילים שונות. ב', אַז יעדער וואָרט וואָס קומט אינעם מאמר מוז קומען אין יענעם מאמר לויט די כללי הלשון. ג', אַז עס געפֿינט זיך נישט קיין מאמר ליידיק פֿון אַ געהויבענעם געדאַנק - עס איז נישטאָ קיין זאַך וואָס איז געשריבן געוואָרן אָן אַן אינערלעכן תוכן.
און דערצו קומט צו אַ פֿערטער יסוד, און גיט אַכט אַז ער איז אַנדערש פֿון דער שיטה פֿונעם מלבי"ם: אַז ער היט אָפּ די חוקי הטעמים צו זייערע מחלקות און בייגט זיך נישט קיין איין מאָל פֿון די כללי הנגינה. דאָס איז אַ זאַך וואָס דער מלבי"ם האָט נישט מקפיד געווען דערויף כידוע, און מיר האָבן דאָס שוין געוויזן עטלעכע מאָל. די טעמים טיילן אָפּ דעם פסוק און ווייזן ווי אַזוי מען דאַרף אים מפסק זיין, בעת דער מלבי"ם האָט זיך פֿיל מאָל נישט באַצויגן צו זיי; כאָטש עס איז פֿאַראַן אַן אתנחתא וואָס שניידט דעם פסוק אין מיטן, ערקלערט דער מלבי"ם אַז דער זאַץ פֿאַר דער אתנחתא און נאָך איר זענען איין זאַץ און איין המשך. ער האָט נישט געמאַכט פֿון די טעמים קיין עיקר. אָבער דער בעל "אמרי שפר" זאָגט אַז ער וועט זיך אויך באַציִען צו די טעמים, און זיין ביאור וועט זיין געבויט אויך אויף זיי. און אַזוי שרייבט ער אונטער: מאיתי מאיר בר' אברהם ז"ל מקובנה, בן דודו של הגאון הגדול המפורסם מוהר"ר יצחק שירבנטיר זצוק"ל אשר עבד עבודת הקודש בעיר וילנה, שנת תרס"ג לפרט קטן. און לפרט קטן מיינט אַז מען רעכנט נישט די טויזנטער: די טויזנטער זענען דער פרט גדול, און אויב מען וויל שרייבן לפרט גדול שרייבט מען ה' אלפים תרס"ג, בעת לפרט קטן שרייבט מען תרס"ג לפ"ק, דאָס הייסט בלויז לויטן קליינעם חשבון. דאָס איז געווען מיט בערך הונדערט און צוואַנציק יאָר צוריק.
דער צווייטער ספר וואָס דער אייבערשטער האָט אונדז צוגעפֿירט צו דער האַנט, וואָס גיט זיך אָפּ מיטן מבאר זיין קהלת לויטן סגנון פֿונעם מלבי"ם, הייסט "קול אפרים", און עס האָט אים מחבר געווען הרב אפרים מכבי מסונדרלנד שבאנגליה, דער זון פֿונעם מגיד מקמיניץ. עס זענען פֿאַראַן אין ספר ציונים און הערות פֿון זיין אייניקל, הרב רבי יוסף יצחק פרלמן מלונדון. אויך דער דאָזיקער פירוש איז געבויט אויפֿן ביאור פֿונעם מלבי"ם, לויט די כללים וואָס ער האָט אַוועקגעשטעלט און לויט זיינע שפּראַכלעכע און דקדוק'ישע יסודות, און דערפֿאַר וועלן מיר לערנען אויך לויט אים.
און ווי אונדזער שטייגער וועלן מיר ברענגען נאָך פירושים: קודם-כל דעם תרגום אויף מגילת קהלת, ווי אויך מדרשים וואָס חז"ל האָבן געדרש'נט אויף דער מגילה און אַנדערע פירושים. אויך דאָ וועט די כוונה נישט זיין מאריך צו זיין און פֿיל מאַכן מיט פירושים, נאָר מיטצוגיין מיטן עניין און זיך נישט פֿאַרהאַלטן צו פֿיל ביי יעדער איינציקער זאַך. און אויב דער אייבערשטער וועט געבן לעבן און כּוח, איז אַ מחשבה אפֿשר בסיעתא דשמיא צונויפֿצוברענגען די דאָזיקע ספרים צוזאַמען מיט די פסוקים וואָס דער מלבי"ם אַליין האָט מפרש געווען, און אַרויסגעבן דערפֿון אַ חוברת אָדער אַ קונטרס פֿאַר דעם וואָס זוכט דעם מלבי"ם'ס ביאור אויף קהלת, אַז ער זאָל האָבן פֿאַר זיך די ספרים וואָס זענען מפרש אין זיין סגנון און אין זיין דרך. ווייל ווער עס איז געוואוינט צו לערנען מיטן מלבי"ם, איז אים שווער דערנאָך צו לערנען מיט אַנדערע מפרשים; און דאָ זענען די זאַכן לכל הפּחות געבויט אויף זיין סגנון. אויב דער אויבערשטער וועט העלפֿן, וועט מען דאָס אַרויסגעבן אין אַ קונטרס וווּ אַלע פירושים וועלן זיין צונויפֿגעבונדן, און דורך דעם וועט מען קענען לערנען די מגילה אין דעם דאָזיקן סגנון.
מגילת קהלת איז דער חיבור פֿון שלמה המלך ברוח הקודש ביים סוף פֿון זיינע טעג, און איר נאָמען ווייזט אויף הקהלת חכמות, אויף צונויפֿנעמען די מיינונגען אויסצולייטערן דאָס גערעכטע פֿונעם נישט-גערעכטן, און אויף איר זאָגן בהקהל. חכמים האָבן געוואָלט איר גונז זיין צוליב עניינים וואָס ציִען לכאורה צו מינות און צוליב אינערלעכע סתירות, און מען האָט איר נישט נגנז געווען ווייל איר אָנהייב איז דברי תורה און איר סוף איז דברי תורה, און ווייל אַלע טענות פֿון די נבלים וואָס ווערן דאָרט געבראַכט ווערן צום סוף אָפּגעוואָרפֿן דורך שלמה'ן אַליין. דאָס גאַנצע ספר גיט זיך אָפּ מיטן באַטראַכטן די תכלית פֿונעם מענטש, לערנט אויס אַז דער מענטש איז אַ גער אויף דער ערד און אַז אַלץ רירט זיך און פֿאַרגייט, און ווייזט דעם יתרון פֿון חכמה, די פֿליכט פֿון יראת שמים און שמירת המצוות, און דאָס מציאות פֿון שכר ועונש. דאָס לערנען וועלן מיר פֿירן אינעם דרך פֿונעם מלבי"ם, אויפֿן יסוד פֿון די ספרים "אמרי שפר" און "קול אפרים" וואָס גייען אין זיין שיטה, צוזאַמען מיטן תרגום, די מדרשים און נאָך פירושים, און אַלץ שטרעבט צום שלוס-פסוק: סוף דבר הכל נשמע, את האלקים ירא ואת מצותיו שמור, כי זה כל האדם - דער סוף פֿונעם עניין, אַלץ איז געהערט געוואָרן: דעם אויבערשטן פֿאָרכט און זיינע מצוות היט, וואָרעם דאָס איז דער גאַנצער מענטש.