מיר האלטן ביים פיר און פערציקסטן שיעור אין שלשלת היחס, אין דער לעבנס־געשיכטע פונעם רבין, אינעם פערטן טייל. מיר זענען אנגעקומען צום יאר תרפ"ח.
אין שלשלת היחס שטייט: "תרפ"ח - אין חודש תשרי איז ער געווען אין יעקאטערינאסלאוו". לאמיר דאס א ביסל אויספירן. אין אנהייב חודש תשרי, אין די ימים נוראים - ראש השנה און יום כיפור - איז דער רבי געווען אין לענינגראד ביי זיין צוקונפטיקן שווער, דעם רבין דעם ריי"צ; און אין דער צווייטער העלפט פונעם חודש, סוכות און שמחת תורה, איז דער רבי געפארן קיין יעקאטערינאסלאוו, צו זיינע עלטערן.
דער דאזיקער באזוך איז געווען צוליב דער פרידה פון די עלטערן, וויבאלד דער רבי האט זיך געגרייט ארויסצופארן פון רוסלאנד, און דאס זענען געווען די לעצטע יום־טובים וואס ער האט פארבראכט מיט זיינע עלטערן. די רבנית חנה, דעם רבינס מוטער, דערציילט אז יענעם שמחת תורה איז דער רבי געווען פריש און פרייליך אויף אן אומגעוויינטלעכן אופן, און האט דערפרייט אלע אנוועזנדע אין שול און אין דער היים אויף א גאנץ באזונדערן אופן.
ווייטער: "אסרו חג הסוכות פארט ער (באגלייט פון זיין מוטער די רבנית נ"ע) קיין קורסק און פון דארט קיין לענינגראד". ווי געזאגט, שמחת תורה איז דער רבי געווען ביי זיינע עלטערן אין יעקאטערינאסלאוו, און נאך שמחת תורה, כ"ד תשרי, האט ער זיך געזעגנט מיט זיין פאטער רבי לוי יצחק און איז געפארן מיט זיין מוטער דער רבנית חנה קיין לענינגראד.
וועגן דער דאזיקער נסיעה מיטן צוג האט דעם רבינס מוטער דערציילט אין איר טאגבוך. דער צוג איז געווען אנגעפילט מיט זייער פשוטע גויישע ארבעטער, און אין יענער תקופה איז די שנאה צו רעליגיע און צו אידן געווען זייער שטארק. עס איז געקומען די צייט פון דאווענען שחרית, און זי זעט ווי איר זון נעמט ארויס די תפילין און שטעלט זיך אוועק דאווענען. לויט איר באשרייבונג איז אויף איר געפאלן א געוואלדיקער פחד, אז מען זאל אים חלילה שלאגן, און אז דארט זאל אויסברעכן א פאגראם. און דעמאלט האט זי געזען א גרויסן וואונדער, וואס איז אין אירע אויגן געבליבן א וואונדער אלע טעג פון איר לעבן: די פאסאזשירן האבן זיך אוועקגעשטעלט ארום דעם רבין ווי א שוצמויער, און ביז ער האט ניט געענדיקט זיין דאווענען בנחת זענען זיי געשטאנען ארום אים, און קיינער האט ניט געקענט צוגיין צו אים. איר גאנץ לעבן איז ביי איר געבליבן א וואונדער פון וואונדער ווי אזוי דאס איז געשען אין יענער נסיעה מיטן צוג.
עס איז באוואוסט אז דער רבי דער ריי"צ האט שוין דעמאלט פארלאזט רוסלאנד, כ"ט תשרי, מיט זיין גאנצער משפחה, אויפן וועג קיין לעטלאנד, קיין ריגא. דער רבי איז ניט ארויסגעפארן פונקט צוזאמען מיט אים, כאטש דער רבי דער ריי"צ האט זיך געזארגט אז אויך דער רבי זאל האבן אן ערלויבעניש ארויסצופארן פון רוסלאנד. דאס איז בכלל ניט געווען קיין פשוטע זאך, און דער רבי דער ריי"צ האט זיך אויף דעם געעקשנט, ווייל ער האט געוואלט אז זיין גאנצע משפחה זאל ארויס פון רוסלאנד.
מען דערציילט אז מען האט פון אים געפאדערט צו דערקלערן פארוואס ער בעט אז די גאנצע משפחה זאל ארויספארן מיט אים: זיין מוטער, די רבנית, זיינע טעכטער און זיין איידעם. און ווען מען האט געזען דעם נאמען פונעם רבין, וואס איז נאך ניט געווען זיין איידעם, האט מען אים געפרעגט: "וואס איז ער אייך?". האט ער געענטפערט: "ער איז מיועד צו ווערן דער חתן פון מיין טאכטער". האט מען אים געזאגט: "געפינט א צווייטן חתן אינדרויסן פון רוסלאנד". האט ער זיי געזאגט: "אזא חתן וועל איך ניט געפינען אין ערגעץ ניט אויף דער וועלט". און טאקע האט מען דעם רבין געגעבן אן ערלויבעניש ארויסצופארן, אבער בפועל איז ער ניט ארויסגעפארן צוזאמען מיטן רבין דעם ריי"צ.
דער רבי דער ריי"צ איז שוין ארויסגעפארן שבת בראשית, און דער רבי איז נאך געווען אין רוסלאנד, אין שטאט קורסק, ווי עס ווערט דא דערמאנט, און פון דארט איז ער געפארן צוזאמען מיט זיין מוטער קיין לענינגראד. דער רבי איז ארויס פון רוסלאנד כ"ט תשרי, ערב ראש חודש חשוון, און זיין ציל איז געווען אנצוקומען אהין וואו דער רבי דער ריי"צ געפינט זיך - קיין ריגא אין לעטלאנד. דעם רבינס מוטער האט דערציילט אז אסאך חסידים זענען געקומען אים באגלייטן און זיך געזעגענען מיט אים איידער ער האט פארלאזט רוסלאנד.
שלשלת היחס גייט ווייטער: "און זונטיק פרשת בראשית מאכט ער זיין וועג קיין ריגא, וואו ער דינט אלס דער פערזענלעכער מזכיר פון כבוד קדושת זיין שווער". די מזכירים פונעם רבין דעם ריי"צ זענען נאך געבליבן אין רוסלאנד - הרב חיים ליבערמאן, הרב אלחנן מרוזוב, און א געוויסע צייט אויך הרב בן ציון שם טוב און ר' חאטשע פייגין - און אין ריגא איז מיט אים ניט געווען קיין שום מזכיר. דעריבער האט זיך דער רבי גענומען העלפן און פירן די קארעספאנדענץ פון זיין שווער און אלע ענינים. עס זענען פאראן בריוו געשריבן מיט דעם רבינס האנטשריפט, מיט דער אונטערשריפט פונעם רבין דעם ריי"צ; ער האט ממש געדינט אלס זיין מזכיר אין יענער תקופה.
די קומענדיקע זאך וואס ווערט דא דערציילט: "אין חודש מרחשוון באטייליקט ער זיך אין דער אסיפה פונעם "ועד לחיזוק התורה והדת" (וואס איז געגרינדעט געווארן דורך זיין שווער אין רוסלאנד און איבערגעפירט געווארן קיין ריגא". דאס איז געווען א ועד וואס זיין ציל איז געווען צו העלפן די אידן פון רוסלאנד, און דער רבי איז געווען א שותף אין אים נאך ווען ער איז געווען אין רוסלאנד. נאכן ארויספארן פון רוסלאנד איז דער ועד אויפגעשטעלט געווארן אין ריגא, אונטער דער פירערשאפט פונעם רבין דעם ריי"צ, און מען האט דורכגעפירט א זייער וויכטיקע אסיפה, אין וועלכער עס האבן זיך באטייליקט ווייניק מענטשן - אבער העכסט וויכטיקע מענטשן.
איינער פון זיי, וואס דער רבי דערמאנט אין איינער פון די שיחות אז ער האט זיך באטייליקט אין יענער אסיפה, איז געווען דער באוואוסטער גאון פון ראגאטשאוו. די גאנצע דיסקוסיע אין דער אסיפה האט זיך געדרייט ארום דער פראגע וואס מען קען טאן און ווי אזוי, כדי צו העלפן די אידן וואס זענען געבליבן אין רוסלאנד. דער רבי האט דערציילט אין איינער פון די שיחות, אז בפועל האט מען געבעטן דעם ראגאטשאווער גאון ער זאל נעמען אן אקטיוון און ממשותדיקן חלק, אבער ער האט ניט מסכים געווען, ווייל ער האט ניט געוואלט אז דאס זאל ביי אים צונעמען די מעגלעכקייט צו לערנען; אבער איין מאל, אלס אויסנאם, האט ער זיך יא באטייליקט אין דער אסיפה.
די נסיעה קיין בערלין:
"פאר פסח פארט ער קיין בערלין". אין חודש ניסן פון יענעם יאר, תרפ"ח, איז דער רבי ארויס פון ריגא און זיך געווענדט קיין בערלין אין דייטשלאנד, און דארט איז ער געבליבן די קומענדיקע יארן - ארום פיר יאר. און דא ווערט אנגעמערקט אז אין מיטן פון יענעם יאר און ביזן סוף האט ער זיך געטראפן מיט זיין שווער, דעם פריערדיקן רבין, כאטש ער איז שוין אריבער קיין בערלין.
אינעם לעצטן אפשניט ווערט דערציילט, אז "אין די זומער־חדשים פארט ער עטלעכע מאל קיין בולדורי באזוכן זיין שווער". דער רבי דער ריי"צ מיט זיין משפחה זענען אין זומער, אין חודש תמוז, געפארן אין דער דאך־שטאט בולדורי, אינעם ארט וואס הייסט יורמאלע, און זענען דארט געווען עטלעכע וואכן; און דער רבי איז אהין געפארן פון בערלין במשך פונעם זומער, צו זיין צוזאמען מיט זיין שווער. דארט איז אויך געווען זיין כלה, די טאכטער פונעם רבין דעם ריי"צ. דערמיט ענדיקט זיך די באשרייבונג פונעם יאר תרפ"ח.
לאמיר עפענען דאס יאר "תרפ"ט" נאר מיט די ערשטע ווערטער, ביז די הכנות צו דעם רבינס חתונה, וואס איז געווען, ווי באוואוסט, אין תרפ"ט. תרפ"ט: "אויף חודש תשרי פארט ער קיין ריגא". ווי מיר האבן געזען, איז דער רבי אסאך געווען אין בערלין אין דייטשלאנד, אבער תשרי תרפ"ט איז ער געפארן קיין ריגא כדי צו זיין מיטן רבין דעם ריי"צ.
מען דערציילט אן אינטערעסאנטע זאך, אז מוצאי ראש השנה איז דער חסיד רבי אליהו חיים אלטהויז צוגעגאנגען צום רבין דעם ריי"צ און האט אים געזאגט: "איך וויל אייך ווינטשן מזל טוב". מזל טוב אויף וואס? "איר האט היינט געוואונען נאך א חסיד", א נייעם חסיד - און ער האט געמיינט דעם רבין. ער האט געזען מיט וואספארא באזונדערער התקשרות דער רבי איז געווען יענעם ראש השנה, און האט געזען זיין ביטול, און איז אזוי התפעל געווארן ביז ער האט געזאגט צום רבין דעם ריי"צ: "איר האט געוואונען א נייעם חסיד".
לאמיר זיך דא אפשטעלן, און דאס קומענדיקע מאל וועלן מיר אנהייבן מיט די הכנות וואס האבן זיך געטאן צו דעם רבינס חתונה.