מיר האַלטן ביים איין און צוואַנציקסטן שיעור אין דער שלשלת היחס פון די לעבנס־געשיכטע פון דעם רב בעל הצמח צדק, אינעם זיבעטן טייל. מיר האָבן געענדיקט די משפּחה, די זין, די טעכטער, און די ספרים. איצט, אינעם לעצטן טייל, שטייט אין דער כותרת "בניו", אָבער די כוונה איז צו די זין און די אייניקלעך פון דעם רב בעל הצמח צדק.
לאמיר אָנהייבן מיטן ערשטן. אלף. כבוד קדושת הרב החסיד הרב ברוך שלום. וועגן יעדן איינעם פון די זין האָבן מיר שוין גערעדט פריער, ווען מיר האָבן דערמאָנט די צוויי זין, אָבער דאָ קומען מיר בעיקר צו רעדן וועגן דעם המשך, וועגן זייערע קינדער. דער ערשטער זון פונעם רבין דעם בעל הצמח צדק, רב ברוך שלום, האָט געהאַט צוויי זין, און מען ברענגט דאָ אויך די אייניקלעך, פון דעם צווייטן זון על כל פנים.
דער ערשטער זון, דער הרב הגאון הרב מרדכי, רב אין וויטעבסק. מ'דערציילט וועגן אים אז ער איז נפטר געוואָרן אין עלטער פון צוויי און זיבעציק יאָר, דעם ה' תשרי תרצ"ח. ער איז געווען א רב אין וויטעבסק, ווי עס שטייט דאָ. ווען ער איז געוואָרן א רב איז ער געווען זייער יונג, און מ'דערציילט וועגן דעם כח פון זיין פירונג אין דער רבנות. אין אָנהייב פון זיין רבנות האָט ער באמערקט אויף איינעם פון די שוחטים אין שטאָט אז ער פּאַסט נישט צו זיין א שוחט, און ער עסט אָן מענטשן מיט אסורדיקע זאַכן. אָבער ער איז געווען א זייער אַלטער שוחט מיט אַ סך כח אין שטאָט. דער רב מרדכי האָט באַשלאָסן צו אָפּשטעלן זיין שחיטה אָן קיין מורא, און האָט אַרויסגעגעבן א פּסק דין אז ס'איז אים אסור צו שעכטן. אָבער דאָס האָט נישט געהאָלפן, ווייל דער שוחט איז געווען א חוצפּהניק, און ער האָט געהאַט אַ סך שטיצער, און ער איז נישט געווען גרייט אָנצונעמען.
אין יענער צײַט זײַנען נאָך געווען שולן פֿון געוויסע גרופּעס, עס איז געווען אַ שול פֿון די קצבֿים, און דער שוחט האָט זיך דאָרטן געדאַוונט. אום שבת האָט דער רבֿ מרדכי באַשלאָסן צו קומען דאַוונען אין דער שול פֿון די קצבֿים. די קצבֿים האָבן אויף אים געכּעסט ווײַל ער איז אַרויסגעטראָטן קעגן דעם גרויסן שוחט, אָבער פֿון דעסטוועגן האָבן זײ אים געערט און באַשלאָסן צו געבן אים אַן עלייה צו דער תורה. ווי ער איז צוגעגאַנגען צום ספֿר תורה, האָט ער אָנגעכאַפּט דעם "עץ חיים", ניט געזאָגט די ברכה, און פּלוצעם געשריגן: "מיטן כּוח פֿון דער תורה, מיטן כּוח פֿון מײַנע הייליקע אבֿות, פֿאַרווער איך דעם שוחט צו שעכטן". ער האָט געענדיקט, איז אַרויס, און פֿאַרלאָזט די שול. דער דאָזיקער רעש האָט געהאָלפֿן, און דער שוחט האָט געמוזט פֿאַרלאָזן דעם אַמט, און האָט אָנגענומען די מרות פֿונעם רבֿ. ער האָט געהאַט אַ תּוקף, אַ זייער שטאַרקער ייִד. דאָס איז מרדכי, דער ערשטער זון פֿון רבי ברוך שלום.
ב', דער צווייטער זון פֿון רב ברוך שלום, האָט מען אים גערופֿן דעם הרב הגאון הרב לוי יצחק. אין "ספר תולדות לוי יצחק" ווערט וועגן אים דערציילט אַז ער האָט געהאַט אַ טאָכטער, מיטן נאָמען רבקה, און איר מאַן האָט מען גערופֿן רב שלום שילם רייך, פֿון די וואָרצלען פֿון די צדיקים פֿון פּוילן, אָבער דאָ ווערט עס נישט דערמאָנט.
נאָכדעם וואָס מ'האָט דערמאָנט די צוויי זין פֿון רב ברוך שלום, ברענגט מען אויף דעם צווייטן זון, רב לוי יצחק, אויך זײַן זון און זײַן אייניקל. דער זון פֿון רב לוי יצחק, וואָס איז אַן אייניקל פֿון רב ברוך שלום, און אַן אור-אייניקל פֿון דעם רבי בעל הצמח צדק, דער רב החסיד רב ברוך שניאור. רב ברוך שניאור אַליין איז געווען פֿון די חסידים פֿון דעם רבי מהר"ש. אַ ייִד, אַ געוואַלדיקער תלמיד חכם, ש"ס בעל פּה, אַ בעל זיכּרון געוואַלדיק און וווּנדערלעך. ער איז געווען פֿאַרהייראַט מיט דער רבנית זלדה רחל, אַ טאָכטער פֿון רב זלמן חייקין, אַ חסיד פֿון דעם צמח צדק און דעם רבי מהר"ש. דאָס איז דער זון פֿון רב לוי יצחק.
און דער זון פֿון רב ברוך שניאור, זײַן זון דער רבֿ הגאון הרבֿ החסיד רבי לוי יצחק. דאָס מיינט מען שוין דעם טאַטן פֿונעם רבין, רבי לוי יצחק. וועגן דעם טאַטן פֿונעם רבין זײַנען אַרויס ביכער, און מען קען דערציילן וועגן אים אַ סך זאַכן. אַלזאָ נאָר בקיצור, וועלן מיר ברענגען אַן אינטערעסאַנטן פּונקט וואָס דער רבי האָט וועגן אים געשריבן. עס איז דאָ אַ רשימה וואָס נאָך דעם ווי ער איז געשטאָרבן, האָט דער רבי וועגן אים געשריבן, ווער ער איז געווען, אין עטלעכע קורצע זײַטלעך. אין יענער צײַט האָט מען בכלל נישט געוווּסט ווער האָט דאָס געשריבן, עס איז געווען ווי אַ רשימה אין דריטן גוף, אָן אַ חתימה ווער האָט עס געשריבן, און דערנאָך האָט זיך אַרויסגעוויזן אַז דער רבי האָט וועגן אים געשריבן.
ער האָט אַזוי געשריבן, אַז ערשטנס איז ער געווען אַ ריזיקער גאון אין נגלה, אַ ווונדערלעכער בקי אין קבלה, אַ טיפער משכיל אין חסידות חב"ד, אַן אויסגעצייכנטער ירא שמיים, און אַ בעל מידות טובות, צווישן די באַרימטע חסידים פונעם רבי'ן הרש"ב, וואָס דער רבי הרש"ב האָט אים זייער זייער מקרב געווען. בהרחבה קען מען דאָס זען אינעם ספר "תולדות לוי יצחק". און זײַן רביצין, די מאמע פונעם רבי'ן, די רביצין חנה, איז געווען די טאָכטער פונעם רב פון ניקאָלייעוו, דעם רב שלמה יאנאווסקי. עס זײַנען פאראן אויף איר אויך ספרים, און אינעם ספר "תולדות לוי יצחק" איז דאָ אַ סך, און אירע טאָגביכער זײַנען פארעפנטלעכט געוואָרן און אזוי ווײַטער. דאָס איז דער רבי לוי יצחק, וואָס ער איז דער אייניקל פון רב ברוך שלום. דאָס איז דער ערשטער זון פונעם רב הצמח צדק און זײַנע קינדסקינדער, רב ברוך שלום.
לאמיר אויך זען דעם צווייטן זון פֿון דעם רבי'ן דעם צמח צדק. ביים צווייטן זון קען מען באַמערקן אַז עס שטייט שוין אַ טיטל, ניט אַזוי ווי ביים ערשטן זון וווּ עס שטייט "הרב החסיד", נאָר עס שטייט "כבוד קדושת אדמו"ר". עס איז באַוווּסט אַז די זין פֿונעם רבי'ן דעם צמח צדק, אַחוץ דעם ערשטן זון און דעם זעקסטן זון, מיר האָבן שוין דערציילט אַז דער זעקסטער זון איז ניפֿטר געוואָרן ביי אַ לעבן פֿונעם טאַטן, אָבער אַחוץ דעם ערשטן זון, האָבן אַלע זין געפֿירט אַדמו"רות נאָך דער הסתּלקות פֿונעם רבי'ן דעם צמח צדק. דער ערשטער פֿון זיי, וואָס איז דער צווייטער זון, האָט מען אים גערופֿן "כבוד קדושת אדמו"ר הרב יהודה לייב מקאָפּוסט".
וועגן אים אַליין האָבן מיר שוין דערציילט פֿריִער, ווען מיר האָבן גערעדט וועגן די קינדער פֿונעם רבי'ן דעם צמח צדק. איצט ברענגט מען זײַנע קינדסקינדער. ער האָט געהאַט דרײַ זין, און דאָ ווערן אָנגעגעבן די זין און די אייניקלעך. זײַן ערשטער זון איז אויך געווען אַ ממלא מקום פֿון זײַן פֿאָטער אין דער אַדמו"רות. א', כבוד קדושת אַדמו"ר הרב שלמה זלמן פֿון קאָפּוסט. הרב שלמה זלמן איז געבוירן געוואָרן אין יאָר תק"צ. זײַן סנדק איז געווען דער רבי דער צמח צדק. ביז צוועלף יאָר האָט ער געלערנט בלויז נגלה, מיט אַ גרויסער התמדה. פֿון צוועלף יאָר האָט זײַן פֿאָטער, רבי יהודה לייב, אים אָנגעהויבן חנכן אין לערנען די תורה אין חסידות.
מ'דערציילט וועגן אים אַז ער האָט חתונה געהאַט אין י"ט טבת, מסתּמא מוצאי שבת, אין תרט"ז, אין לובאַוויטש. דער רבי דער צמח צדק איז געווען אָנוועזנד ביי דער חתונה פֿון רבי שלמה זלמן. נאָך דער חתונה האָט ער אַ געוויסע צײַט געוווינט ביי זײַן שווער, און דאָרט האָט ער געלערנט תּורה מיט התמדה און אַזוי ווײַטער, צען יאָר האָט ער דאָרט געוווינט. נאָך צען יאָר איז ער צוריקגעקומען קיין לובאַוויטש, אַן ערך אין תרי"ז, נאָך איז דער רבי דער צמח צדק געווען אין דער וועלט, וואָרעם ער איז נסתּלק געוואָרן אין תרכ"ו. דעמאָלט האָט ער געוווינט אין לובאַוויטש מיטן רבי'ן דעם צמח צדק.
נאך דער הסתלקות, ווי מיר האבן דערציילט, האט זיין טאטע פארלאזט ליובאוויטש און איז אריבער קיין קאפוסט, און ער איז אריבער צוזאמען מיט זיין טאטן קיין קאפוסט. וועגן זיין טאטן האבן מיר שוין דערציילט אז ער האט נישט געלעבט לאנג, א האלב יאר נאך דעם צמח צדק, איז זיין טאטע נסתלק געווארן אין קאפוסט, און דעמאלט האט ער פארנומען דעם ארט פון זיין טאטן, און איז געווען פיר און דרייסיק יאר א רב אין קאפוסט. דער זון, רבי שלמה זלמן, איז נסתלק געווארן אין כ"ז אייר תר"ס.
זײַנע ספרים: דער ספר פֿון הרב שלמה זלמן, מגן אבות. דער ספר מגן אבות אויף די מאמרי חסידות פֿון הרב הצמח צדק, וואָס הרב שלמה זלמן, דער זון פֿון רב יהודה לייב, האָט זיי געשריבן. ער האָט זיי געשריבן אין קאָפּוסט, ווען ער איז געווען אַ רב. דאָס איז מיוסד אויף דער תורת הצמח צדק. פֿאַרוואָס רופֿט מען דעם דאָזיקן ספר מגן אבות? ווײַל מגן אבות איז אין גימטריה שלמה זלמן. ווי באַוווּסט פֿלעגן רבנים אָנצומאַכן די גימטריה פֿון זייער נאָמען אין דעם ספר, דעריבער ווערט דאָס גערופֿן דער ספר מגן אבות.
זײַן זון, דער זון פֿון הרב שלמה זלמן פֿון קאָפּוסט, הרב יהודה לייב, מען האָט אים גערופֿן רבי יהודה לייב שניאורסאָן. ער האָט געוווינט אין מאָסקווע, און ער איז דער וואָס האָט געדרוקט דעם ספֿר מגן אבות. דער וואָס האָט געשריבן דעם ספֿר איז זײַן טאַטע, רבי שלמה זלמן, אָבער דער וואָס האָט עס אַרויסגעגעבן און זיך פֿאַרנומען מיט דער אַרויסגאַבע איז געווען רבי יהודה לייב. רבי שלמה זלמן האָט געהאַט דרײַ טעכטער, אָבער זיי ווערן דאָ נישט דערמאָנט. ביז אַהער דער ערשטער זון פֿון רבי יהודה לייב, וואָס מען האָט אים גערופֿן שלמה זלמן, און זײַן זון וואָס איז דערמאָנט געוואָרן.
איצט וועלן מיר דערמאנען דעם צווייטן זון פון רבי יהודה לייב, וואס אויך ער האט זיך געפירט אין אדמו"רות, כבוד קדושת אדמו"ר הרב שלום דב בר פון רציצע. כל זמן דער רב דער צמח צדק איז געווען אין עלמא דין, האט ער געוואוינט אין ליובאוויטש. נאך דער הסתלקות פון דעם רב דעם צמח צדק, איז ער אויך אריבער קיין קאפוסט, אין אנהייב צוזאמען מיט זיין טאטן און מיט זיין ברודער, שלמה זלמן, און איז געווען פון די מקושרים פון זיין ברודער, שלמה זלמן אין קאפוסט. דערנאך איז ער אנגענומען געווארן ווי א רב אין שטאט רציצע, און אנשיינענדיק האט ער זיך דארט אויך געפירט אין אדמו"רות, דעריבער רופט מען אים אדמו"ר. ער איז נסתלק געווארן אין ט"ז תשרי תרס"ט.
זײַנע קינדער. װער זײַנען געװען די קינדער פֿון רב שלום דוב בער? מען ברענגט אַ פּאָר פֿון זײַנע קינדער. דער רב החסיד רב זלמן מסטראָדאָוו. זײַן פֿולער נאָמען איז געװען רב שמואל זלמן מסטראָדאָוו. ער איז געװען אַ רב אין עטלעכע ערטער, סטראָדאָוו איז נאָר אײנער פֿון זײ, און ער איז געװען אַ רב אין האָמל און בראָבקע. ער איז נסתלק געװאָרן אין תרפּ״ח אין כ״ג אדר. דער צװײטער זון, דער רב החסיד רב חיים. זײַן פֿולער נאָמען איז געװען רב חיים ישעיה. ער איז געװען אַ רב אין פּאַריטש און ראָמנאָוו. ער איז נפֿטר געװאָרן אין ט״ו כסלו תרפּ״א. דאָ װערט דערמאָנט נאָר ראָמנאָוו, אײנער פֿון די ערטער, אָבער ער איז אױך געװען אַ רב אין פּאַריטש.
דער דריטער זון איז דער רב משה. מ'דערציילט וועגן אים בלויז אַז מ'האָט אים גערופֿן רב זלמן חאָדאָראָוו אין בערדיטשעוו. מ'דערציילט נישט פֿיל וועגן אים. דער פֿערטער זון איז דער רב יהודה לייב, וואָס איז אויך געווען אַ רב אין רעטשיצע. ער האָט מסתּמא פֿאַרנומען דעם אָרט פֿון זײַן טאַטן, רב שלום דובֿ בער, וואָס איז געווען אַ רב אין רעטשיצע, און דערנאָך איז ער אויך געווען אַ רב דאָרטן אין רעטשיצע.
אצטער דער דריטער זון פון רבי יהודה לייב, גימ"ל, כבוד קדושת אדמו"ר הרב שמריה נח אין בּאָברויסק. ער איז געווען דער בן זקונים פון זיין טאטן, רבי יהודה לייב, און זיין טאטע האט אים זייער ליב געהאט. ער האט נאך זוכה געווען צו הערן חסידות פון צמח צדק. דער רבי מהר"ש האט אים געשיקט אין עלטער פון דריי און צוואנציק צו זיין א רב אין בּאָברויסק, און אין אָנהייב האבן די חסידים אים נישט געוואלט אָננעמען פאר א רב, זיי האבן געמיינט אז ער איז צו יונג, זיי זאלן זיי שיקן אן אנדער רב. דער רבי מהר"ש האט מיט שארפקייט געוואלט אז זיי זאלן אים אָננעמען פאר א רב, און האט געזאגט צו די בעלי בתים דארט: "אויב איר וועט אים נישט אָננעמען פאר א רב, וועל איך מאכן אז איר וועט נישט זיין קיין בעלי בתים". דאס הייסט, מיט כוח האט ער זיי געדראנגען אים אָנצונעמען פאר א רב. און טאקע, סוף כל סוף, איז ער אָנגענומען געווארן פאר א רב, און אלע מענטשן פון שטאט זענען געקומען צו נעמען זיין עצה. ער האט אויך געגרינדעט א זייער פּראכטפולע ישיבה דארט, א בית מדרש, און ער האט געהאט פילע תלמידים און אזוי ווייטער.
און זײַן זון, דער זון פֿון שמריה נח פֿון באָברויסק, זײַן זון דער רבֿ און חסיד רבי מנחם מענדל. רבי מנחם מענדל איז דערהרגעט געוואָרן על קידוש השם, מע דערציילט, אין ט"ו מנחם אבֿ תרע"ט, אין סלינאָקאַבע. ער האָט אויך געהאַט אַ שוועסטער, מע האָט זי גערופֿן מוסיא. אין דעם בירגערקריג איז ער דערהרגעט געוואָרן על קידוש השם. דאָס איז דער זון פֿון רבי שמריה נח. דאָס איז ערגעץ אין אוקראַיִנע.