מיר הייבן היינט אן דעם ספר דברי הימים, און ווי אונדזער שטייגער וועלן מיר מקדים זיין מיט אן הקדמה צום ספר און דערנאך אנהייבן זיין לימוד. ספר דברי הימים שליסט דעם חלק הכתובים. אין אנהייב ברענגט ער אן איבערבליק פונעם יחוס-בוים פון אדם הראשון ביז צו די משפחות פון די צוועלף שבטים און זייערע נאכקומענען, און דערנאך גיט ער א כראנאלאגישע איבערזיכט איבער די געשעענישן פון כלל ישראל פונעם סוף פון דער תקופה פון שאולס מלוכה ביז צום חורבן פון מלכות יהודה און די הכרזה פון כורש.
די תקופה ווען דער ספר איז פארפאסט געווארן איז די פרסישע תקופה, אינעם פינפטן יארהונדערט פונעם פערטן יארטויזנט, דאס הייסט פאר ארום 2300 יאר צוריק. חז"ל זאגן אז עזרא הסופר האט אנגעהויבן שרייבן דעם ספר און נחמיה האט אים געענדיגט, און טייל זאגן אז עזרא האט געשריבן דעם גאנצן ספר אינגאנצן, ווי עס ווערט געברענגט אינעם יד רמ"ה און אין בבא בתרא.
עס רעדט זיך איבער א דור ווען כלל ישראל קערט זיך צוריק פון גלות און קומט קיין ארץ ישראל כדי אויפצובויען דעם בית המקדש השני. די עולים זענען געווען פון די שבטים יהודה, בנימין און לוי, און זיי האבן נישט געוואוסט זייער יחוס. דערצו, ווען זיי האבן זיך אומגעקערט אהער, זענען געווען צווישן זיי פילע תערובות - חז"ל רעדן וועגן א "עיסה" - מען האט געהייראט פרויען אשדודיות און עמוניות, און עס זענען געווען שווערע פראבלעמען אינעם יחוס. דעריבער איז עזרא געקומען און פארפאסט פאר זיי דעם ספר, כדי זיי זאלן וויסן זייער יחוס.
דאס ערשטע: דער גאנצער ספר איז פול מיט יחוסים. מען דארף שוין פון פאראויס וויסן אז אויף די דאזיגע חלקים זענען כמעט נישטא קיין מפרשים, און דערפאר וועט מען זיי דורכגיין שנעלערהייט, בעת וואס ביי די חלקים מיט מער תוכן און באדייט וועט מען זיך אפשטעלן מער באריכות.
דאס צווייטע: די שבטים וואס זענען ארויפגעקומען זענען געווען יהודה, בנימין און לוי, און טאקע באציט זיך דער ספר בעיקר צו זיי - בלויז צו מלכות יהודה. מלכות ישראל אין שומרון, די מלכים וואס האבן דארט געקעניגט - ירבעם און די נאך אים, אחאב און די איבעריגע מלכים - ווערן כמעט בכלל נישט באהאנדלט אינעם ספר. פון דעם זעט מען אז דער עיקר איז געווען מייחס צו זיין די וואס זענען געקומען, זיי צו זאגן וואס זייער יחוס איז און פון וועלכע משפחות און שורשים זיי שטאמען.
דער ערשטער חלק, דברי הימים א', הייבט זיך אן מיט א כראנאלאגישן סך-הכל פון בריאת העולם ביז דער מיתה פון שאול אויפן הר הגלבוע, און גייט ווייטער מיט א באשרייבונג פון די טעג פון דודס מלוכה. דער צווייטער חלק, דברי הימים ב', באהאנדלט די תולדות פון מלכות יהודה און די שושלת פון מלכי בית דוד פון שלמהס צייטן ביז צום חורבן בית המקדש הראשון, און צום סוף איז פאראן א נספח: די הכרזה פון כורש.
א חלק פונעם ספר איז מקביל אין זיין אינהאלט צו די ספרי שמואל און מלכים, און עס זענען פאראן פילע פארבינדונגס-פונקטן צווישן וואס מיר האבן דארט געלערנט און וואס מיר וועלן דא זען. אבער מען דארף געבן אכטונג: עס זענען פאראן פיל ענליכע פונקטן, עס זענען פאראן ענינים וואס ווערן דערמאנט דא און נישט דארט, און פונעם צווייטן זייט זאכן וואס ווערן דערמאנט אין שמואל און מלכים און זענען דא אויסגעלאזט געווארן.
ביישפילן פון אויסלאזונגען: דער חטא פון בת שבע ווערט גארנישט דערמאנט אין דברי הימים, כאטש וואס אין ספר שמואל באקומט עס א ברייטן פלאץ. און פארקערט, עס זענען דא זאכן וואס שטייען דא און נישט דארט: די מעשים פון יהושפט און זיינע רוחניות'דיגע פעולות, זיינע מוסר-רייד צו די שופטים צו פירן משפט (דברי הימים ב' פרק י"ט), ווערן נישט דערמאנט אין ספר מלכים. אזוי אויך די תשובה פון מנשה און זיין צוריקקער צו זיין מלוכה און נאך אזעלכע ענינים, וואס שטייען אינגאנצן נישט אין מלכים.
און פון דער אנדערער זייט זענען פאראן זאכן וואס קומען מיט א טויש, דאס הייסט זיי ווערן געברענגט אויף אן אנדערן אופן. צום ביישפיל, אין ספר שמואל שטייט נישט אז די לויים זענען געווען שותפים ביים ארויפברענגען דעם ארון, בעת אין דברי הימים א' פרק ט"ו ווערן די לויים יא דערמאנט. דער מלבי"ם פארענטפערט געווענליך די דאזיגע סתירות. צומאל איז אויך פאראן א חילוק אין די נעמען: געוויסע נעמען שטייען אין דער תורה אדער אין נביאים אויף איין אופן און אין דברי הימים אויף א ביסל אן אנדערן אופן, און אויך אויף דעם וועלן מיר זיך אפשטעלן און מסביר זיין די חילוקים. לויט רוב דעות זענען די שינויים געמאכט געווארן בכוונה דורך דעם מחבר פונעם ספר, עזרא.
רש"י - און עס איז ריכטיגער אים צו רופן "דער מיוחס לרש"י", און דער טעם דערפון וועט ערקלערט ווערן ווייטער - שרייבט עטליכע מאל אז דער ספר איז געשריבן געווארן צום שבח פון דוד. און צוליב דעם, יעדער ענין וואס האט אין זיך א הצלחה פאר דוד, און יעדער ארט וואו דוד'ס זרע טוט חיל, באקומט א פלאץ אינעם ספר; און קעגנאיבער דעם ווערן ענינים וואס עס איז געווען דערין א חסרון ביי דוד נישט דערמאנט דא, ווי דער חטא פון בת שבע וואס איז אויסגעלאזט געווארן און נאך, ווייל דער ספר איז בעיקר געשריבן געווארן לזכותו און צום שבח פון דוד.
עס איז פאראן א שיטה אין די ראשונים, און צווישן זיי דער רד"ק, אבער מען דארף באטאנען אז דאס איז די שיטה פון א מיעוט ראשונים, אז דער דאזיגער ספר איז דער זעלבער ספר וואס ווערט דערמאנט אויף עטליכע פלעצער אין ספר מלכים: "ספר דברי הימים למלכי יהודה". רוב ראשונים נעמען דאס נישט אן, בפרט וויבאלד עס זענען דא אסאך זאכן וואס מען זאגט אויף זיי אז זיי ווערן דערמאנט אין דברי הימים למלכי יהודה, און ווען מען עפנט ספר דברי הימים געפינט מען זיי נישט דא; און לויט יענער שיטה וועט מען מוזן זאגן אז טיילן דערפון זענען פארלוירן געגאנגען פון אונז. דערפאר זאגט דער שכל אז "דברי הימים למלכי יהודה" איז געווען א ספר וואו מען פלעגט פארשרייבן פאר די מלכים די היסטאריע פון זייערע טעג, און ער האט נישט קיין שייכות צום ספר דברי הימים וואס עזרא הסופר האט מחבר געווען.
אין חז"ל שטייט אז דברי הימים שליסט די כתובים און ער איז דער לעצטער ספר, און אזוי איז אויך אין אונזער סדר הלימוד אין תנ"ך: ווען מיר וועלן ענדיגן דברי הימים, האבן מיר געענדיגט דעם לימוד פון גאנץ תנ"ך מיט'ן מלבי"ם. אבער מען דארף וויסן אז טייל זאגן אז עס איז נישט פאראן קיין סדר צו כתובים, דאס הייסט אז אין כתובים איז נישט דא קיין חילוק וואס איז פריער און וואס איז שפעטער און זיי זענען נישט געשריבן לויט א געוויסן סדר. און טייל שטעלן אפילו דברי הימים אלס דער ערשטער פון די ספרי הכתובים, און אזוי ווערט געברענגט דורך די בעלי המסורה אין טבריה וואס האבן אים גערעכנט אלס דער ערשטער צווישן זיי.
דער ספר איז צעטיילט אין צוויי: דברי הימים א' און דברי הימים ב'. מען דארף וויסן אז אלע ספרים וואס זענען צעטיילט אין צוויי - ווי שמואל א' און שמואל ב' און אזוי ווייטער - זענען נישט צעטיילט געווארן דורך חז"ל. געוויינטליך זענען זיי צעטיילט געווארן דורך דעם קריסטנטום: די קריסטן האבן אויך געלערנט תנ"ך, און האבן עס צעטיילט צוליב באקוועמליכקייט, ווייל דער ספר אליין איז צו גרויס צו זיין איין איינציגער ספר. ביי אונז אין אידנטום איז נישט פאראן אזא חלוקה פון מלכים א' און מלכים ב'.
מיר האבן שוין גערעדט אמאל אז אויך די חלוקה צו פרקים איז נישט קיין אידישע חלוקה. די גאנצע חלוקה וואס מיר האבן היינט אין תנ"ך, פרק א', פרק ב', קומט נישט פון אונזערע מקורות נאר פונעם קריסטנטום. און מיר האבן שוין אמאל אויפגעוויזן אז דאס קריסטנטום האט געהאט אן אינטערעסע צו צעטיילן געוויסע פרקים אויף א באשטימטן אופן, כדי עס זאל זיך הערן דערפון א גנאי אויף כלל ישראל. מיר האבן אמאל געוויזן ביישפילן דערויף, אבער מיר וועלן זיך יעצט נישט אפשטעלן דערויף.
און פארוואס איז דאך אנגענומען געווארן די דאזיגע חלוקה ביי אונז? ווייל מען פלעגט פירן וויכוחים צווישן די חכמי האומות און חכמי ישראל, און דאס איז געווען א גאר אנגענומענער וועג אין יענע צייטן משמח צו זיין די מלכים - זיי האבן דאך נישט געהאט קיין סאציאלע נעצן, און האבן זיך געדארפט עפעס אונטערהאלטן. מען פלעגט פירן רעליגיעזע וויכוחים און ברענגען מענטשן פון די פארשידענע דתות זאלן זיך דינגען פאר זייערע אויגן, ווי דער וויכוח פונעם רמב"ן און נאך, און מיר האבן פילע מקורות דערויף. און ווען זיי זענען געקומען זיך מתווכח זיין און יענער פלעגט זאגן: איך וויל רעדן איבער ספר ישעיהו פרק ס"א - האט מען געמוזט אנווייזן דעם פלאץ פון די פרקים כדי צו וויסן פון וואס מען רעדט. פון דעם האט זיך דער ענין אריינגעכאפט אויך ביי אונז, און דערפאר שטייען אויך אין אונזערע ספרים די פרקים לויט זייערע נעמען.
עס זענען פאראן אזעלכע וואס האבן מקפיד געווען נישט צו נוצן די נעמען פון די פרקים צוליב דעם טעם, וויבאלד זייער מקור איז נישט ריין, און אנשטאט דעם פלעגן זיי זאגן "אין פרשה פלונית", אן שרייבן א קאפיטל און אן אנצייכענען אין וועלכן פרק. אן יוצא מן הכלל איז ספר תהלים, וואו די חלוקה צו קאפיטלעך איז פון אונזערע מקורות. ס'איז פאראן ווער עס שרייבט אז דער חפץ חיים האט מקפיד געווען נישט צו נוצן די נעמען פון די פרקים צוליב דעם טעם, אבער מ'טרעפט אויך ווער עס שרייבט אז דאס איז נישט ריכטיג, ווייל ער ווייזט אן אסאך ערטער וואו דער חפץ חיים האט יא אנגערופן דעם מקום לויטן פרק. עכ"פ, וויבאלד די זאך איז שוין אנגענומען געווארן און איינגעווארצלט, נוצט מען היינט די חלוקה פון די פרקים. און ס'איז אינטערעסאנט אז בנוגע דברי הימים, איז עס שוין אינעם תרגום השבעים צעטיילט אויף צוויי, און ס'קען זיין אז פון דארט איז די חלוקה אויך אנגעקומען צו די נוצרים, וויבאלד תרגום השבעים איז געווען פריער פון זיי.
דברי הימים א': פרק א' - א יחוס-בוים פון אדם הראשון ביז יעקב אבינו. פרקים ב', ג', ד' - די יחוס-קייט פון שבט יהודה, און פרק ד' באהאנדלט אויך שבט שמעון. פרק ה' - שבט ראובן, גד, חצי שבט מנשה און בני לוי. פרק ו' - בני לוי און זייערע שטעט. פרק ז' - בני יששכר, נפתלי, אשר און אפרים. פרק ח' - שבט בנימין און בית שאול. פרק ט' - דער סיום פון די יחוסים, די איינוואוינער פון ירושלים און בית שאול. פרק י' - די מיתה פון שאול. און פון פרק י"א ביז כ"ט - דוד המלך.
דברי הימים ב': פרקים א' ביז ט' - שלמה המלך. י' ביז י"ב - רחבעם. י"ג - אביה. י"ד ביז ט"ז - אסא. י"ז ביז כ' - יהושפט. כ"א - יהורם. כ"ב - אחזיה. כ"ג - עתליה. כ"ד - יואש. כ"ה - אמציה. כ"ו - עוזיהו. כ"ז - יותם. כ"ח - אחז. כ"ט ביז ל"ב - חזקיהו. ל"ג - מנשה און אמון. ל"ד-ל"ה - יאשיהו. ל"ו - יהואחז, יהויקים, יהויכין, צדקיהו, דער חורבן, די גלות און הכרזת כורש. און מיט דעם ענדיגט זיך ספר דברי הימים.
מיר וועלן נאך מקדים זיין אן הקדמה בנוגע וואס דער בית יוסף שרייבט אין זיין ספר מגיד מישרים. כידוע, צום בית יוסף פלעגט זיך אנטפלעקן א מלאך וואס האט אים מגלה געווען סודות התורה: ווען ער פלעגט עוסק זיין אין לימוד המשנה, איז פון זיין לימוד באשאפן געווארן א מלאך, און די משנה פלעגט אים זאגן: איך בין דער מלאך וואס איז באשאפן געווארן פונעם לימוד המשנה וואס דו האסט געלערנט - און ער פלעגט רעדן מיט אים און אים מגלה זיין סודות התורה. פון דעם האט ער געשריבן דעם מגיד מישרים. און מ'זאגט אז דער מגיד מישרים איז נאר א קליינער חלק פון וואס ס'איז אים נתגלה געווארן דורכן מלאך. די לימודים וואס דער מלאך האט אים געלערנט זענען בעיקר קבלה'דיגע, און מגיד מישרים איז בעיקרו א קבלה ספר, און עס זענען דערין אויך געווען הדרכות בענין דער רוחניות'דיגער העכערונג פונעם בית יוסף, מוסר תוכחות וכדומה.
דארט, אין פרשת צו, אור לשבת הגדול, זאגט אים דער מגיד: "רזא דמילתא, דאורייתא שבכתב איהי תורה נביאים כתובים" - דער סוד פון דער זאך איז, אז די תורה שבכתב איז תורה נביאים כתובים. און דברי הימים - "לקבל מלכות, דאיהי כללא דכולהו", קעגנאיבער ספירת המלכות, וואס זי איז דער כלל פון אלעס.
כידוע, די ספירות טיילן זיך אויף צען, און מיר האבן שוין מאריך געווען אין דעם ווען מיר האבן געלערנט ספר נפש החיים ועוד: פון אויבן כתר, חכמה, בינה, און נאכדעם חג"ת נהי"ם - חסד, גבורה, תפארת, נצח, הוד, יסוד, מלכות. מלכות איז די אונטערשטע ספירה וואס נעמט אריין אלע ספירות העכער איר, ווייל מלכות "לית לה מגרמה כלום", זי האט נישט קיין אייגענעם שיין, נאר זי מקבל'ט פון די ספירות העכער איר און ברענגט עס אראפ אראפצו, און דער גאנצער שפע וואס קומט אויף דער וועלט גייט אדורך בחינת ספירת המלכות.
און אזוי זאגט אים דער מלאך: וויסן זאלסטו, דברי הימים נעמט אריין די גאנצע תורה, נביאים און כתובים. "והיינו דאמור רבנן, דכמה רזין דמרכבן עילאין, ולא הווה חכים דאדבק כל רזין דדברי הימים" - וויפיל סודות פון דער מרכבה העליונה זענען דא אין דברי הימים, און ס'איז נישט געווען קיין חכם וואס איז געווען בכוח משיג צו זיין אלע סודות פון דברי הימים.
מיר ליינען דברי הימים אויף א פשוט'ן אויבערפלעכליכן אופן, אבער מיר זאלן וויסן אז דאס איז א גאר הויכער ספר, כנגד ספירת המלכות. און דאס שטימט גאר גוט מיט וואס ס'שטייט אינעם מיוחס לרש"י, אז זיין עיקר איז דער שבח פון דוד המלך - און דוד המלך איז דאך כנגד ספירת המלכות, ווי מיר דערמאנען ביי די הקפות און נאך. אויב אזוי שטימט עס זייער גוט אז דער ספר איז בבחינת מלכות, און נעמט אריין די גאנצע תורה, און עס ליגן דערין גרויסע סודות וואס קיין שום חכם האט זיי נישט משיג געווען. מיר וועלן לערנען די זאכן כפשוטם, און מיר וועלן נאר מכוון זיין יהי רצון מלפני אלוקי השמים אז ס'זאל ארויפגיין פאר אים כאילו מיר האבן משיג געווען אלע סודות און נסתרות און די פנימיות פון די זאכן, און מיט סיעתא דשמיא זאלן מיר זוכה זיין זיי באמת משיג צו זיין.
צום סוף פון דער הקדמה וויל מען דערמאנען די ווערטער פון רבי יעקב עמדין אין זיין ספר לחם שמים, בנוגע דעם פירוש רש"י אויף דברי הימים, און דאס איז אויך נוגע צום פירוש רש"י אויף פרקי אבות. און דאס איז זיין לשון: "עוד זאת אדרוש לבני ישראל ואודיע נאמנה, כי הפירוש המצוי על מסכת אבות אשר יחסו הסופרים והמדפיסים לרש"י, כדי להיתלות באילן גדול, ברצותם לחנק" - די גמרא זאגט: הרוצה ליחנק ייתלה באילן גדול, און דאס איז א מליצה אויף איינעם וואס וויל זיינע ווערטער זאלן אנגענומען ווערן, דערפאר הענגט ער זיי אן אין א גרויסן בארימטן מענטש - "איננו לרש"י האמיתי, הצח, הדק והמפונק, אלא לאחד ננס שדימה עצמו לענק". עס איז דא דא אויך א שיינער גראם: לא רש"י האמיתי הצח הדק והמפונק, נאר א ננס שדימה עצמו לענק.
און מען זאל וויסן אז ביי די גדולי ישראל איז געווען א געוואלדיגע הבחנה: ווען זיי האבן געלערנט א פירוש, האבן זיי געקענט זאגן צי דער מקור דערפון איז פונעם זעלבן חכם וואס מען קען צי נישט. היינט זענען פאראן קאמפיוטער פראגראמען וואס טוען דאס - אן אלגאריטם וואס מען לייגט אריין דערין ספרים, און דערנאך גיט מען אים א געוויסן ספר און ער זאגט צי דער וואס האט געשריבן יענע ספרים האט אויך געשריבן דעם. ער האט א באזונדערע אנאליז צו געפינען די זעלבע אויסדרוקן, דעם שטייגער פון שרייבן, דעם סדר הכתיבה, ווי אזוי מען הייבט אן די זאצן און נאך, און מען קען היינט וויסן לויט די פראגראמען ווער עס האט געשריבן געוויסע ספרים, אפילו עס איז נישט קיין אפענער זאך און זיי זענען נישט געדרוקט געווארן מיטן נאמען פונעם מחבר.
און מען זאל וויסן אז פאר בערך הונדערט אדער הונדערט און פופציג יאר צוריק איז געקומען א איד פון די משכילים און געטענהט אז ער האט געפונען דעם תלמוד ירושלמי אויף סדר קדשים. עס איז באקאנט אז ביי די ראשונים איז געווען א ירושלמי אויף קדשים, און אין די לעצטע הונדערטער יארן איז עס פארלוירן געגאנגען פון אונז, און יענער האט געטענהט אז ער האט דאס געפונען. ווען מען האט דאס געברענגט פאר גדולי ישראל, האט עס יעדער פון זיי אפגעווארפן צוליב אן אנדערע סיבה. מען דערציילט אויף איינעם פון די גדולי האדמו"רים - מען געדענקט שוין נישט גענוי ווער דאס איז געווען - אז ווען מען האט אים געברענגט דעם ספר, האט ער אים געעפנט, אנגעהויבן שמעקן דערין, און גלייך צוריקגעגעבן און געזאגט: עס איז נישטא קיין קדושה דערין.
א סך האבן געגרייזט נאך אים, אבער די אמת'ע גדולים נישט. מען האט געברענגט דעם ספר צום ראגאטשאווער, וואס איז געווען א גאון עצום אין דער גאנצער תורה כולה און באוואוסט אלס דער 'מרא דהירושלמי', א בעל בקיאות עצומה אינעם ירושלמי. ער האט אריינגעקוקט און געזאגט: דאס איז נישט דער ירושלמי! מען האט אים געפרעגט פון וואו ער ווייסט, האט ער זיי געזאגט: אינעם ירושלמי, אין יעדן סדר איז פאראן א געוויסער חכם וואס ווערט דערמאנט אסאך מאל, א חכם וואס האט מער עוסק געווען אין יענעם סדר, און דער ירושלמי דערמאנט אים כסדר. און אין דעם ירושלמי איז דאס נישט פאראן - עס איז דא דערין א צומישעניש פון חכמים און נישטא קיין איין הויפט חכם, אויב אזוי איז דאס נישט לויטן סדר פונעם ירושלמי. יענער מזייף איז געווען א גרויסער פיקח: ער האט גענומען פון אלע ערליי מקורות און ראשונים וואס האבן ציטירט א ירושלמי אויף קדשים און זיי אויך אריינגעפלאנצט אינעם ספר, און דאס האט געמאכט א שטארקן רושם פון עכטקייט - מ'דארף דאך זיין א תלמיד חכם צו מאכן אזא זיוף. אבער צום סוף איז נתגלה געווארן קלונו און עס איז קלאר געווארן אז דאס גאנצע איז געווען א זיוף און ער אליין האט עס געשריבן. און די גדולי ישראל האבן געוואוסט ווי אזוי צו דערקענען.
אויך דא ווייסט רבי יעקב עמדין צו דערקענען און זאגן אז דאס איז נישט קיין רש"י. און אזוי שרייבט ער ווייטער: "ואל תתפלא שתראה אנשים שעם כזאת העוזה לבוא לכתוב פירוש ולקרוא לו רש"י, אין זה חידוש שכבר היה לעולמים, ואירע כזה עוד שלוש פעמים בפירושים המיוחסים לרש"י ואינם. כי פירוש גמרת נדרים המכונה גם כן לרש"י, איננו לו, כמפורסם" - און עס איז דאך באקאנט און מפורסם אז עס איז נישטא קיין רש"י אויף נדרים, און מען לערנט דארט דעם ר"ן און נישט דעם רש"י, און עס שטייט טאקע געדרוקט "מיוחס לרש"י", ווייל דאס איז נישט קיין רש"י. "וכמותו פירוש דברי הימים מיוחס לרש"י בשיבוש. וככה פירוש מדרש רבה הידוע בשם זה" - עס איז דא א פירוש רש"י אויף מדרש רבה, און רש"י האט דאס נישט געשריבן, נאר איינער האט געשריבן א פירוש און עס מיוחס געווען כביכול צו רש"י.
און דאך וועלן מיר לערנען זיין פירוש, וויבאלד דער פירוש איז ענליך אין זיין סגנון צום פירוש רש"י, און אן קיין שום ספק איז ער פון די קדמונים; אפילו אויב עס איז נישט רש"י אליין, דערקענט זיך אז עס רעדט זיך פון א תלמיד חכם וואס האט מחבר געווען דעם פירוש, און מען האט אים צוגעלייגט אלס א חלק פון די פירושים אויף דברי הימים. דערפאר, ווי אונזער שטייגער, וועלן מיר אויך לערנען זיין פירוש, און נאר דערמאנען אז ער איז "דער מיוחס לרש"י".