חזרה — און וואו מיר גייען ווייטער
ברוכים השבים צום דריטן שיעור אין אונדזער סעריע אויפן מאמר באתי לגני תשי״א. מיר זעצן פאר אין אות א׳.
אינעם פריערדיקן שיעור האבן מיר געפרעגט די גרויסע פראגע — וואס איז „שכינה‟? — און באקומען אן ערשטן ענטפער פון אדמו״ר הזקן: שכינה איז די אלוקות'דיקע אנוועזנהייט וואס „וואוינט און קליידט זיך אן‟ אינעם מציאות, און זי איז „די ערשטע התגלות פונעם אור אין סוף‟. די איבערראשונג איז געווען אז דאס זעלבע ווארט וואס קלינגט נידעריק ווייזט אן אויף עפעס העכסט־דערהויבן — דער ערשטער פינטל פונעם אין־סוף'דיקן ליכט.
און מיר האבן געענדיקט מיט א רמז: דער רבי שטעלט זיך נישט אפ ביי איין הגדרה. ער גרייט זיך צו אנטפלעקן אז „שכינה‟ איז נישט קיין פעסטע מדרגה — נאר עפעס וואס ערשיינט אויף יעדער מדרגה, און זעט אויס אנדערש אויף יעדער איינער. היינט וועלן מיר פארשטיין דעם דאזיקן כלל, און קלעטערן מיט אים צו איינער פון די העכסטע מדרגות וואס עס איז דא.
דער כלל — שכינה אין יעדן ארט לפי ענינו
לאמיר אנהייבן מיטן כלל, ווייל ער איז דער שליסל צו אלץ וואס קומט נאך. דער רבי שרייבט א קורצן אבער מכריע'דיקן זאץ: „שכינה הוא בכל מקום לפי ענינו‟.
וואס מיינט דאס? ביז איצט האט איר אפשר זיך פארגעשטעלט אז „שכינה‟ איז איין פעסטע אדרעס — אן עפעס א באשטימטער פונקט אויף דער גייסטיקער מאפע. אבער דער רבי זאגט: ניין. „שכינה‟ איז נישט קיין ארט — זי איז א ראלע. זי איז די „ראשית ההתגלות‟: דער פונקט וואו א ליכט הייבט אן ארויסצוטרעטן פונעם העלם צום גילוי, דער טייל וואס ווענדט זיך אראפ כדי צו קומען און וואוינען. און אזא ראלע עקזיסטירט אויף יעדער מדרגה.
שטעלט זיך פאר דאס ווארט „אריינגאנג‟. יעדער בנין האט אן אריינגאנג. אבער דער אריינגאנג פון א מלכ'ס פאלאץ און דער אריינגאנג פון א קליין שטיבל זעען אויס אינגאנצן אנדערש. „אריינגאנג‟ איז נישט קיין פעסטער חפץ — עס איז א ראלע: דער ארט דורך וועלכן מ'גייט אריין. אזוי אויך „שכינה‟: אויף יעדער גייסטיקער מדרגה איז דא א „ראשית ההתגלות‟, א פונקט וואו יענע וועלט הייבט אן צו לייכטן און ארויסצוטרעטן — און דאס איז די „שכינה‟ פון יענער מדרגה. אין איין וועלט וועט זי אויסזען אזוי, און אויף א העכערער מדרגה — אינגאנצן אנדערש.
און מיט דעם דאזיקן שליסל אין האנט, לאמיר קלעטערן הויך. ביזן העכסטן ארט וועגן וועלכן מ'קען בכלל רעדן.
צוויי יסודות'דיקע באגריפן — צמצום און דער קו
כדי צו קלעטערן אהין, דארפן מיר קענען צוויי יסודות'דיקע באגריפן אין קבלה און חסידות — און מיר וועלן זיי דערקלערן אין גאנצער פשטות. דערשרעקט זיך נישט פון די ווערטער.
מיר האבן גערעדט וועגן „אור אין סוף‟ — דאס אומבאגרענעצטע אלוקות'דיקע ליכט. אבער אויב יענע ליכט איז אן קיין שום גבול, ווי קען בכלל ווערן א באגרענעצטע, קליינע, סוף'דיקע וועלט? כדי עס זאל זיין ארט פאר וועלטן, לערנט די חסידות, איז געווען א „צמצום‟ — א מין העלם און פארבארגונג פונעם אין־סוף'דיקן ליכט, וואס רוימט אויף, כביכול, א „ארט‟ אין וועלכן א באגרענעצטע מציאות קען עקזיסטירן.
א משל צו פילן דאס: א גרויסער מלמד, זיין קאפ פול מיט אן ים פון וויסן, שטייט פאר א קליין קינד. ער קען נישט אויסגיסן דעם גאנצן ים אויפן קינד — דאס קינד וועט גארנישט אויפנעמען. וואס טוט ער? ער „צמצמט‟ זיך: ער לייגט אוועק א רגע אלץ וואס ער ווייסט, און קלייבט אויס איין קליינעם, פשוט'ן פונקט וואס דאס קינד קען אויפנעמען. דער דאזיקער צמצום איז נישט קיין פארלוסט פונעם וויסן — דאס וויסן בלייבט גאנץ; ס'איז נאר א פארבארגונג, כדי מעגלעך צו מאכן די איבערגאבע. אזוי, מיט אן אין־סוף'דיקן חילוק, מיינט דער אלוקות'דיקער צמצום נישט אז דאס ליכט איז „פארשוואונדן‟ חלילה, נאר אז ס'האט זיך פארבארגן, כדי אויפצורוימען ארט פאר א באגרענעצטער וועלט וואס קען אויפנעמען.
און דעמאלט, אין יענעם „ליידיקן ארט‟, ווערט אריינגעצויגן איין דינע ליניע פון ליכט. רופן מיר עס פשוט „דער קו‟, די ליניע. דער קו איז ווי א דינער שטראל וואס שפרודלט פונעם אין־סוף'דיקן ליכט, און דורך אים — בסדר והדרגה — ווערן געבויט אלע וועלטן, פונעם העכסטן ביז אונדזער וועלט.
און איצט באמערקט דעם חידוש פון אדמו״ר האמצעי, דעם זון פונעם בעל התניא. ער זאגט: דער דאזיקער קו — שוין אין זיין אנהייב, נאך איידער ער האט זיך פארשפרייט אין וועלטן, די עצם הארה זיינע לגבי דער עצמות פונעם אור אין סוף — הייסט „שכינה‟.
שטעלט זיך אפ א רגע, ווייל ס'איז כמעט איבערראשנד. דער קו איז פון די העכסטע זאכן וועגן וועלכע מ'קען רעדן — דער ערשטער שטראל פונעם אין סוף וואס גייט אריין אינעווייניק. און פונדעסטוועגן רופט מען אים „שכינה‟. פארוואס? דא קומט פונקט אריין דער כלל וואס מיר האבן געלערנט: „בכל מקום לפי ענינו‟. אויך אויף דער דאזיקער הויכער מדרגה איז דא א „ראשית ההתגלות‟ — און דעריבער איז אויך דארט דא „שכינה‟.
דער טעם פונעם מהר״ש — און דער שיינער געדאנק
אבער עס שטעלט זיך א פראגע: פארוואס דווקא דעם קו — יענעם הויכן שטראל — געבן א נאמען וואס קלינגט אזוי „נידעריק‟, א נאמען וואס זיין גאנצער באטייט איז „וואוינען אונטן‟?
אויף דעם ענטפערט אדמו״ר מהר״ש, מיט א וואונדערשיינעם ענטפער. ער זאגט: די גאנצע כוונה פון דער המשכה פונעם קו — דער גאנצער טעם פארוואס ער ווערט אינגאנצן אראפגעצויגן — איז כדי ער זאל זיך אנקליידן אין די וועלטן און אין די נשמות פון כלל ישראל. מיט אנדערע ווערטער: דער קו, פון זיין עצם הגדרה, איז דאס ליכט וואס איז „אויפן וועג אראפ‟. זיין גאנצע תכלית איז אראפצוגיין און צו וואוינען.
און דעריבער, זאגט דער מהר״ש, שוין אין זיין אנהייב — אפילו אין זיין העכסטן פונקט, איידער ער האט זיך גערירט אראפ אפילו א האר — ווערט ער שוין גערופן „שכינה‟. ווייל זיין אידענטיטעט ווערט באשטימט לויט זיין ייעוד. ער איז דער צוקונפטיקער „דייער‟ פונעם רגע פון זיין ווערן.
און דא איז דא א שיינער, טיפער געדאנק. דאס העכסטע ליכט ווערט גערופן דווקא לויט זיין נידעריקסטן ציל — צו קומען און וואוינען אונטן. זיין גרויסקייט איז נישט אין דעם וואס ער בלייבט אויבן, דערהויבן און אפגעריסן. זיין גרויסקייט איז אז זיין גאנצער זיין ווענדט זיך אראפ, געצילט אראפצוגיין און צו לייכטן אינעם וועלט.
און אויב איר באמערקט — דאס איז פונקט דער זעלבער געדאנק וואס מיר האבן געטראפן אינעם ערשטן שיעור: אז די אמת'ע גרויסקייט איז נישט בלייבן אויבן, נאר דווקא אראפגיין אונטן, צו דער אונטערשטער וועלט. אפילו דער קו, אינעם העכסטן שורש, טראגט שוין אין זיך די דאזיקע ריכטונג.
סיכום און טיזער — דער קומענדיקער שטאפל
אט, וואס האבן מיר צוגעלייגט היינט?
מיר האבן געלערנט א שליסל־כלל: „שכינה אין יעדן ארט לפי ענינו‟ — שכינה איז נישט קיין אדרעס, נאר די „ראשית ההתגלות‟ וואס איז דא אויף יעדער מדרגה. און מיר האבן עס אנגעווענדט אויף א זייער הויכער מדרגה: דער קו — דער ערשטער שטראל פונעם אין־סוף'דיקן ליכט — ווערט גערופן „שכינה‟, ווייל זיין גאנצער ייעוד, אין די ווערטער פונעם מהר״ש, איז אראפצוגיין און זיך אנצוקליידן אין די וועלטן און אין די נשמות פון כלל ישראל.
אבער דאס איז נאר איין שטאפל אויף דער לייטער. דער רבי וועט ווייטער ווייזן אונדז „שכינה‟ אויך אויף א נידעריקערער מדרגה — אין עולם האצילות, וואו די „שכינה‟ איז די מדרגה פון מלכות — און אויך אויף א מדרגה נאך העכער ווי דער קו, העכער אפילו פונעם צמצום.
אין קומענדיקן שיעור וועלן מיר אראפגיין א שטאפל, און באגעגענען די „שכינה‟ פון עולם האצילות — צוזאמען מיט א דינעם, בריליאנטן פונקט פונעם צמח צדק. טריט נאך טריט, שטאפל נאך שטאפל, קלעטערן מיר צום פולן באטייט פון „עיקר שכינה‟.
א דאנק וואס איר האט געלערנט מיט אונדז. מיר זעען זיך אין קומענדיקן שיעור.