אין פריערדיקן חלק האבן מיר געלערנט ווי אזוי דורך תשובה מאהבה ווערן די זדונות פארוואנדלט אין זכויות. יעצט וועלן מיר זיך אפשטעלן אויפן חילוק צווישן די מעלה פון א זאך וואס העלפט צו א מצווה און די מצווה אליין, מיר וועלן באטראכטן וואס טוט אויף א תשובה וואס איז נישט מאהבה, און מיר וועלן קומען צו די ווערטער פון דעם אלטן רבי'ן בײם סוף פרק וועגן דער חיות וואס איז אין די טיפן זרע וואס זײנען ארויסגעגאנגען לבטלה.
די מעלה פון א מסייע: דרײ דוגמאות פון הלכה
דער רבי ברענגט אין איינער פון די שיחות, אז עס זײנען דא ענינים וואו די פעולה וואס העלפט צו דער מצווה באקומט א באזונדערע קראפט און חשיבות, און פונדעסטוועגן דערגרייכן זיי נישט די מדריגה וואס מען רעדט וועגן איר בײ תשובה מאהבה:
מכשירי מילה: עס איז באוואוסט אז ברית מילה איז דוחה שבת, כאטש עס איז דא א הוצאת דם וואס איז א מלאכה, און אזוי אויך ווערט זי געטון אום יום כיפור. אבער וואס איז דער דין פון מכשירי מילה, ווי למשל שארפן דעם חלף און אלע אנדערע פעולות וואס דארפן געטון ווערן צו מאכן די מילה מעגליך? די תנאים קריגן זיך אין דעם אין דער משנה אין מסכת שבת, און לויט רבי אליעזר זײנען מכשירי מילה אויך דוחה שבת. לויט זײן שיטה באקומט אפילו די בלויזע העלפנדיקע פעולה אזא קראפט, אז מען מעג צוליב איר מחלל שבת זײן.
עשיית הסוכה: אין דער נאכט פון סוכות זיצט דער מענטש אין סוכה, עסט דארט א כזית און מאכט די ברכה 'אשר קדשנו במצותיו וצונו לישב בסוכה'. אין תלמוד ירושלמי ווערט געפסקט, אז אויך דער וואס בויט א סוכה מאכט א ברכה 'אשר קדשנו במצותיו וצונו לעשות סוכה', וויבאלד אן דעם מאכן די סוכה קען מען נישט מקיים זײן דאס זיצן אין איר. להלכה איז נישט אזוי געפסקט געוארן, אבער מיר האבן דא א דוגמא פון דער חשיבות וואס ווערט געגעבן דער העלפנדיקער פעולה.
הולכת הדם: עס איז באוואוסט, אז די מחשבה פון א כהן וואס איז עובד אין בית המקדש קען פסול מאכן דעם קרבן (מחשבת זמן און מקום און דומה), און דאס איז בײ די חשוב'ע עבודות, ווי שחיטה און זריקת הדם אויפן מזבח. און פונדעסטוועגן, אויב די שחיטה און די זריקה זײנען געטון געוארן מיט א כשר'ע מחשבה, און בשעת דער הולכת הדם, ווען מען טראגט דאס בלוט אין א כלי פון ארט פון דער שחיטה צום מזבח, האט דער כהן געטראכט א פוסל'ע מחשבה, ווערט דער קרבן פסול. דער טעם: הולכת הדם איז א פעולה אן וועלכער וואלט די זריקת הדם נישט מעגליך געווען.
און פונדעסטוועגן, אין אלע די דוגמאות באקומט דער מסייע א חשיבות, אבער ער איז נישט די זאך אליין: דער וואס איז מחלל שבת מיט שארפן דעם חלף האט נאך נישט מקיים געווען די מצווה פון מילה; דער וואס מאכט א ברכה אויף מאכן די סוכה האט נאך נישט מקיים געווען 'בסוכות תשבו שבעת ימים'; און דער וואס טראגט דאס בלוט האט עס נאך נישט געשפריצט אויפן מזבח. דער סיוע באקומט א 'בריוו פון אנערקענונג', אבער ער האלט נישט אין דער זעלבער מדריגה ווי דער ענין אליין.
דערקעגן, בײ תשובה מאהבה באקומען די זדונות נישט בלויז א חשיבות פון א מסייע, נאר זיי ווערן ווי די זאך אליין, ווײל זיי האבן אויפגעטון די פעולה פון א מצווה: א צוותא וחיבור מיט דעם הייליקן באשעפער. סוף כל סוף, דער שיממון און די דערווײטערונג זײנען דאס וואס האבן געבארן דעם דורשט. און נאכאמאל דארף מען אונטערשטרײכן: די כוונה איז נישט אז די עבירה האט גורם געווען דעם קירוב אין פשוט'ן זין, נאר ווי אויבן בארך ערקלערט געווארן, די עבירה האט גורם געווען דעם דורשט, און דער דורשט האט געבראכט צו תשובה.
א תשובה וואס איז נישט מאהבה:
וואס איז דער דין פון א מענטש וואס טוט תשובה, אבער נישט אין דער מדריגה פון אהבה? א מענטש וואס איז נכשל געווארן אין מאכלות אסורות, און פלוצלונג האט ער זיך אנגעכאפט און באשלאסן, אז פון הײנט און ווײטער נעמט ער אויף זיך עול מלכות שמים און ער וועט זײן אפגעהיט אין כשרות ווי עס דארף צו זײן, נאר ער פילט נישט יענעם דורשט וואס מען האט וועגן אים גערעדט.
אזא תשובה איז א 'תשובה נכונה': אן ערליכע, אן אמת'ע און א כשר'ע תשובה לויט הלכה: עזיבת החטא און קבלה על להבא, 'סור מרע ועשה טוב'. דער אויבערשטער איז אים מוחל און ער באקומט נישט די שטראף, ווי עס איז פריער ערקלערט געווארן.
אבער א געווענליכע תשובה האט נישט דעם כח אויסצורײסן די שטארקייט פון דער קליפה און ארויפצוברענגען פון דארט די חיות צו קדושה. יענע כוחות וואס זײנען אראפגעפאלן אין די דרײ טמא'נע קליפות אלס רעזולטאט פון די מאכלות אסורות גייען נישט ארויף צו קדושה, און דעריבער 'מכל מקום לא נעשו לו כזכויות ואין עולים מהקליפה לגמרי עד כי יבוא יומם', ביז עס וועט מקויים ווערן דער יעוד פון 'ובלע המות לנצח'. די בלויז צוויי וועגן צו אזא העלאה זײנען: תשובה מאהבה, אדער ווארטן ביז דער צײט פון 'כי יבוא יומם'; און כל זמן איינער פון זיי איז נאך נישט אנגעקומען, קען ער נישט ארויפברענגען די חיות צו קדושה.
'אך החיות שבטיפות זרע שיצאו ממנו לבטלה':
ביז אהער האט דער אלטער רבי גערעדט וועגן ביאות אסורות, וואו דער תיקון קומט דורך תשובה מאהבה אדער דורך ווארטן אויף 'כי יבוא יומם'. בײם סוף פרק זאגט ער א וואונדערליכן חידוש וועגן דער חיות וואס איז אין די טיפן זרע וואס זײנען ארויסגעגאנגען לבטלה: פון איין זײט איז די טומאה שווערער ווי בײ ביאות אסורות, און פון דער אנדערער זײט איז דער תיקון גרינגער.
זײן לשון: 'אף שירדה ונכללה בשלוש קליפות הטמאות', בײ דעם וואס איז נכשל געווארן אין דעם ענין פאלט די חיות טאקע אראפ אין די דרײ טמא'נע קליפות. וואלט מען געמיינט, ווי עס איז פריער ערקלערט געווארן, אז עס איז נישט קיין וועג ארויפצוברענגען די חיות פון דארט אחוץ מיט תשובה מאהבה אדער ווען דער טאג וועט קומען. און פונדעסטוועגן פסקט דער אלטער רבי, אז דוקא דער עוון גייט פון דארט ארויף מיט א תשובה נכונה, די זעלבע תשובה וואס איז נישט מאהבה, אבער מיטן תנאי אז זי זאל זײן באגלייט מיט א כוונה עצומה אין קריאת שמע שעל המטה.
'כוונה עצומה' מיינט כפשוטו: זאגן די ווערטער פון קריאת שמע שעל המטה יעדע נאכט מיט א כוונה אין פירוש המילות. דער כח פון קריאת שמע שעל המטה איז א געוואלדיקער, זי איז מבטל די קליפות און ברענגט ארויף די ניצוצי קדושה וואס זײנען אראפגעפאלן אין די דרײ טמא'נע קליפות אלס רעזולטאט פון דעם חטא.
'חרב פיפיות': דער כח פון קריאת שמע שעל המטה
דער יסוד איז באוואוסט פון די ווערטער פון אריז"ל, און דער אלטער רבי ווײזט אן אז עס איז שוין מרומז אין גמרא (און נאכדעם וואס ער האט ארויסגעברענגט דעם רמז פון כח אל הפועל, איז עס שוין מפורש): 'כל הקורא קריאת שמע על מיטתו כאילו אוחז חרב של שתי פיות', און אויף דעם ווערט געזאגט 'חרב פיפיות בידם'. א שווערד מיט צוויי שנײדן, און יעדע שנײד האט איר אייגענע פעולה:
דער ערשטער פה: צו הרגן די גופים פון די חיצונים וואס זײנען געוארן א לבוש פאר דער חיות וואס איז אין די טיפן. יענע טיפן האבן זיך אנגעטון אין גופים פון קליפה, און קודם כל דארף מען זיי הרגן.
דער צווייטער פה: ארויפצוברענגען די חיות פון זיי, ווײל עס איז נישט גענוג צו הרגן די לבושים, נאר מען דארף ארויסנעמען פון דארט די ניצוצות און זיי צוריקברענגען צו קדושה, ווי באוואוסט צו יודעי חן.
קומט אויס, אז מיר האבן דא א זאך וואס איז צוטריטליך פאר יעדן מענטשן: מען דארף נישט ווארטן אויף 'יבוא יומם' און מען דארף אויך נישט האבן א תשובה אין דער מדריגה פון אהבה, נאר קריאת שמע שעל המטה מיט א כוונה עצומה.
אין איינעם פון די ספרים שטייט, אז 'כוונה עצומה' נעמט אײן נישט בלויז די כוונה אין פירוש המילות, נאר אויך א מחשבה בשעת דעם לייענען וועגן דעם ענין אליין, וועגן דעם כח וואס ליגט אין קריאת שמע צו הרגן די גופים פון די חיצונים, 'חרב פיפיות בידם', און דער צוזאמענשטעל פון די ביידע כוונות איז דאס וואס טוט אויף דעם גרויסן ענין.
פארוואס איז דער עוון נישט געצײלט געוארן צווישן די ביאות אסורות?
זאגט ווײטער דער אלטער רבי: 'ולכן לא הוזכר עוון זרע לבטלה בתורה בכלל ביאות אסורות, אף שחמור מהן'. אין תורה איז געצײלט די רשימה פון די אסורות אויף ביאה, און דער עוון ווערט דארט נישט דערמאנט. אויך די מוני המצוות רעכענען אים נישט אלס א באזונדערע מצווה: דער רמב"ם, דער רמב"ן און דער סמ"ג רעכענען אים נישט, און בלויז איינער פון די מוני המצוות דערמאנט אים אלס אײנגערעכנט אין דעם איסור פון 'לא תנאף', און דאס איז א זעלטענע זאך. פון דעם וואלט מען געקענט מיינען, אז דאס וואס ער פעלט אין דער רשימה ווײזט אן אז ער איז גרינגער, וויבאלד דארט זײנען געצײלט די שווערע זאכן; דעריבער אונטערשטרײכט דער אלטער רבי 'אף שחמור מהן', ער איז שווערער ווי אלע ביאות אסורות, און דער טעם דערצו וועט ערקלערט ווערן ווײטער.
לסיכום: אין דעם חלק האבן מיר געלערנט, אז כאטש א פעולה וואס העלפט צו א מצווה באקומט א חשיבות און א קראפט (מכשירי מילה לויט רבי אליעזר, די ברכה 'לעשות סוכה' אין תלמוד ירושלמי, און הולכת הדם וואס ווערט פסול דורך א מחשבה), איז זי נאך אלץ נישט די מצווה אליין; דערקעגן, בײ תשובה מאהבה ווערן די זדונות ווי די זאך אליין, ווײל זיי האבן אויפגעטון א צוותא וחיבור. א תשובה וואס איז נישט מאהבה איז א תשובה נכונה און דער אויבערשטער איז דערנאך מוחל, אבער זי האט נישט דעם כח ארויפצוברענגען די חיות פון דער קליפה ביז 'כי יבוא יומם'. דערקעגן, די חיות וואס איז אין די טיפן זרע וואס זײנען ארויסגעגאנגען לבטלה, כאטש זי איז אראפגעפאלן אין די דרײ טמא'נע קליפות, גייט זי פון דארט ארויף מיט א תשובה נכונה און מיט א כוונה עצומה אין קריאת שמע שעל המטה, וואס איז ווי א 'חרב של שתי פיות': צו הרגן די גופים פון די חיצונים און ארויפצוברענגען פון זיי די חיות. און צום סוף האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויף דעם, וואס דער עוון איז נישט געצײלט געוארן צווישן די ביאות אסורות, און פונדעסטוועגן איז ער שווערער ווי זיי.
אין קומענדיקן חלק וועלן מיר ממשיך זײן אין דעם לשון פון דעם אלטן רבי'ן און ערקלערן דעם טעם פאר דער באזונדערער חמירות פון דעם עוון, און פארוואס דוקא צוליב דעם איז ער נישט אײנגערעכנט געווארן אין דער רשימה פון די ביאות אסורות.