אין פריערדיקן טייל האָבן מיר זיך אָפּגעשטעלט אויף דעם חילוק צווישן אַן 'עובד אלקים' און 'אשר לא עבדו'. יעצט וועלן מיר אַריינגיין טיפער אין דעם יסוד פון דעם ענין: דער אמת'ער טייערקייט אין עבודת השם ליגט נישט אין דעם וואָס גייט שוין גרינג און פון געוואוינהייט, נאָר דווקא דאָרט וואו מען דאַרף זיך אָנשטרענגען און אַריינלייגן כוחות, אין דעם וואָס גייט שווער.
אַמאָל איז די מי וואָס מען פאָדערט זייער אַ קליינע. די באַקאַנטע דוגמא: אַ מענטש איז געוואוינט צו לערנען אַ שעה יעדן טאָג, און אַזוי איז עס שוין צען יאָר - זעכציק מינוט נאָכאַנאַנד אָן אַן איבעררייס. אין דעם מאָמענט וואָס מען זאָגט אים ער זאָל לערנען זעכציק און איין מינוט, וועט יענע צוגעלייגטע מינוט, וואָס גייט אַרויס פון זיין געוואוינהייט, זיין אויף אים שווערער ווי די גאַנצע שעה, ווייל די שעה איז ביי אים שוין געוואוינט. און וואָס איז טייערער? יענע איין מינוט איז טייערער ווי די גאַנצע שעה, ווייל אַ שעה וואָס קומט פון געוואוינהייט הייסט בכלל נישט קיין עבודה, נאָר אַ קבוע'ע, געוואוינטע זאַך; אָבער די נאָך-מינוט וואָס ער לייגט אַריין - איז ווערט מער ווי אַלצדינג.
ביי צדיקים איז די עבודה אויף אַן אַנדער אופן און אויף אַן אַנדער מדרגה, און זי דרייט זיך נישט אַרום אַ מלחמה: זייער עבודה איז אין קדושה גופא, נישט קעגן דעם רע, נישט קעגן דעם יצר און נישט קעגן דער טומאה. זאָגן חז"ל, אַז צדיקים האָבן נישט קיין מנוחה נישט אין עולם הזה און נישט אין עולם הבא - זיי האָבן נישט קיין רו אין קדושה, זיי גייען העכער און נאָך העכער. דאָס איז נישט דער סאָרט עבודה וואָס מיר האַלטן זיך יעצט דערביי, וואָס איר ענין איז אַ מלחמה קעגן דעם יצר, און מיר קומען אויסצוקלערן וואָס מען פאָדערט פון אונדז, די בינונים.
מען דאַרף אונטערשטרייכן, אַז יעדער איינער געפינט די נקודה פון זיין מי אין זיין אייגענעם געביט: איינער וואָס איז נישט שומר מצוות און קומט ערשט יעצט זיך מקרב זיין, איז זיין גאַנצע האַנדלען-און-דרייען וועגן דעם עצם קיום המצוה; און ביי איינעם וואָס איז שומר מצוות, איז דאָס האַנדלען צי צו מאַכן אַ ברכה מיט אַ כוונה אָדער אָן אַ כוונה. אויף דעם דרך קען יעדער איינער און איינער געפינען זיין אָרט פון עבודה.
[עס איז געבראַכט געוואָרן, אַז אין דער עבודה ליגט אַ מין כריתת ברית: די עבודה פון מענטשן, כדי אָנצוקומען צו דער מדרגה פון אַ בינוני, איז אָפּנעמען די 'עורלה' פון זיך אַליין, און אין דער ברית גייט ער ווייטער און ווייטער די גאַנצע צייט].
לאָמיר קומען צום לשון פון פרק: "ובזה יובן מה שכתוב 'ושבתם וראיתם בין צדיק לרשע בין עובד אלקים לאשר לא עבדו', שההפרש בין עובד אלקים לצדיק הוא שעובד הוא לשון הווה, שהוא באמצע העבודה", דאָס הייסט: דער חילוק צווישן אַן עובד אלקים און אַ צדיק איז, וואָס 'עובד' איז אַ לשון הווה, ער שטייט אין מיטן דער עבודה. און וואָס איז יענע עבודה? "שהיא המלחמה עם היצר הרע, להתגבר עליו ולגרשו מהעיר קטנה, שלא יתלבש באברי הגוף" - די מלחמה מיטן יצר הרע, זיך מתגבר זיין אויף אים און אים אַרויסטרייבן פון דער 'עיר קטנה', ער זאָל זיך נישט מלביש זיין אין די אברי הגוף. די 'עיר קטנה', ווי מיר האָבן געלערנט, איז דער גוף. דאָס איז אַ מלחמה יעדן רגע און יעדע סעקונדע: עס זאָל נישט זיין אַן אסור'ע ראיה, אַן אסור'ע שמיעה אָדער אַן אסור'ער דיבור. "שהוא באמת עבודה ועמל גדול להילחם בו תמיד" - דאָס איז באמת אַן עבודה און אַ גרויסער עמל זיך תמיד מיט אים צו שלאָגן. און יעדער איינער ווייסט ביי זיך אַליין וויפל מי און וויפל אַריינלייגן דאָס נעמט, אַז אַמאָל דאַכט זיך אַז איבערצורוקן אַ באַרג איז גרינגער ווי זיך איינהאַלטן אין אַ קליינער זאַך.
"והיינו הבינוני" - דאָס איז דער בינוני, וואָס שטייט אין מיטן דער עבודה, ער איז אַן "עובד". "אבל הצדיק נקרא עבד ה' בשם התואר כמו שם חכם או מלך": אָבער דער צדיק הייסט אַן עבד ה' בשם התואר, ווי מען זאָגט 'חכם' אָדער 'מלך'. ווען מען זאָגט אויף אַ מענטשן אַז ער איז אַ חכם, מיינט מען נישט אַז אין דעם רגע זיצט ער און טראַכט אויס חכמות; ער קען אפילו שלאָפן, און פונדעסטוועגן איז ער אַ חכם. אַזוי אויך אַ מלך: ער דאַרף נישט אין יענער שעה אַרויסגעבן באַפעלן און גזירות, און ער איז אַ מלך בשם התואר. דאָס איז זיין מהות, "שכבר נעשה חכם או מלך" - ער איז שוין געוואָרן אַ חכם אָדער אַ מלך.
"כך זה כבר עבד וגמר לגמרי עבודת המלחמה עם הרע עד כי ויגרשהו וילך לו, וליבו חלל בקרבו" - אַזוי אויך ער האָט שוין געאַרבעט און האָט לגמרי געענדיקט די עבודה פון דער מלחמה מיטן רע, ביז ער האָט אים אַרויסגעטריבן און ער איז אַוועקגעגאַנגען, און זיין האַרץ איז אויסגעהוילט אין אים. ווי דוד המלך זאָגט אויף זיך אַליין "וליבי חלל בקרבי", אַז ער האָט בכלל נישט קיין יצר הרע. פון תחילת בריאה האָט ער געהאַט אַן אַנדער ציל אין לעבן, און ער איז שייך אָנצוקומען דערצו, ווייל דערצו איז ער באַשאַפן געוואָרן.
עס איז באַוואוסט אַז יעדער וואָרט אין תניא איז מדויק ביז גאָר. דער אלטער רבי האָט געוואָלט ברענגען אַ דוגמא אויף אַ שם התואר, און ער האָט געקענט נעמען אַנדערע דוגמאות: 'שם גיבור', 'שם עשיר' און אַזוי ווייטער. אויך וואָלט געקלעקט מיט איין דוגמא בלויז, און פארוואָס ברענגט ער דען דווקא די צוויי דוגמאות?
רבי לוי יצחק, דעם רבי'נס טאַטע, האָט געשריבן ביאורים אויף תניא על פי קבלה, און אין דעם ענין ברענגט ער אַ לאַנגן ביאור על דרך הקבלה. צום סוף לייגט ער צו, אַז בפשטות קען מען זאָגן אַן אינטערעסאַנטע זאַך, אויפן יסוד פון לשון הכתוב "טוב ילד מסכן וחכם ממלך זקן וכסיל", וואָס דער נמשל דערין איז די מעלה פון דעם יצר טוב אויף דעם יצר הרע:
"ילד מסכן וחכם" - דאָס איז דער יצר טוב.
"מלך זקן וכסיל" - דאָס איז דער יצר הרע. "כסיל", ווי חז"ל זאָגן "אין אדם עובר עבירה אלא אם כן נכנס בו רוח שטות"; "זקן", ווייל ער איז דאָך דער וואָס איז אַריינגעגאַנגען אין אדם הראשון; "מלך", ווייל ער האַלט זיך אַליין פאַר אַ מלך.
דער מענטש וואָס איז מצליח קומט אָן צו דער מדרגה פון אַ צדיק ווען ער פאַרוואַנדלט דעם יצר הרע אין גוטס, "וליבי חלל בקרבי", און דערמיט האָט ער געהערשט אויף יענעם 'מלך'.
באַוואוסט איז דער דיוק פון דעם בעל שם טוב אין דער משנה אין אבות: "איזהו גיבור? הכובש את יצרו" - און עס שטייט נישט 'המגרש את יצרו'. וואָס איז דער חילוק צווישן מגרש און כובש? דער מגרש נעמט דעם יצר אַרויס און וואַרפט אים אַוועק; אָבער דער כובש נעמט אים, ציט פון אים אַרויס אַלע גוטע כוחות וואָס ליגן אין אים, איז זיי כובש און מאַכט זיי צו זיינע. דער צדיק טרייבט נישט אַרויס דעם יצר, נאָר ער נעמט צו די כוחות וואָס ליגן אין אים. ווייל עס איז דאָך באַוואוסט אַז אין דעם יצר הרע ליגן געוואַלדיקע כוחות, ווי אַ אָקס איז שטאַרקער ווי אַ מענטש, ווי דער פסוק זאָגט "ורב תבואות בכוח שור": ווער וויל אַריבערפירן משאות פון אָרט צו אָרט, לייגט זיי אַרויף אויפן אָקס און נישט אויפן מענטשן. אַזוי האָט דער יצר הרע געוואַלדיקע כוחות, אַ כוח פון אַן אָקס, און דער מענטש קען זיי אויסנוצן און זיי אָנדרייען צו דער זייט קדושה.
קומט אויס, אַז דער צדיק האָט ערשט כובש געווען דעם 'מלך זקן', און דערמיט איז ער אַליין געוואָרן אַ מלך; און ווער הערשט יעצט אויף אים? דער 'חכם', דער 'ילד מסכן וחכם'. דערפאַר, ווען דער אלטער רבי האָט געזוכט אַ דוגמא אויף אַן עבד ה' בשם התואר, האָט ער גענומען דווקא "כמו שם חכם או מלך", צוויי דוגמאות וואָס כאַראַקטעריזירן דעם צדיק אַליין: ער איז אַ חכם, ווייל אויף אים הערשט דער יצר טוב, און ער איז אַ מלך, ווייל ער האָט כובש געווען דעם יצר הרע וואָס הייסט אַ מלך. זעט מען, אַז אפילו דוגמאות וואָס זעען אויס ווי אַ ביי-זאַך, זיינען מדויק, און זיי דערגאַנצן דעם גאַנצן ענין.
דער צדיק האָט אַלזאָ אַרויסגעטריבן זיין יצר, אָבער דער בינוני האָט אים נישט אַרויסגעטריבן: אָדער ער שלאָגט זיך, אָדער ער שלאָגט זיך נישט. און די כוונה איז נישט אַז ער שלאָגט זיך נישט ווייל ער האָט זיך חלילה איבערגעגעבן - דעמאָלט וואָלט ער געוואָרן אַ רשע; נאָר אַז עס זיינען דאָ זאַכן וואָס זיינען ביי אים שוין גרינג און פשוט, און אין דעם וואָס גייט אים אין יענעם רגע גרינג הייסט ער נישט קיין 'עובד'.
קומט אויס, אַז מיר האָבן נישט קיין מנוחה און נישט קיין נחלה, און עס איז נישט דאָ אַ טאָג אין וועלכן אַלץ וועט זיך טוען פון זיך אַליין. מען דאַרף אַרבעטן די גאַנצע צייט: אויב עס איז אונדז שוין גרינג צו קומען יעדן טאָג צו אַ שיעור תורה - דאַרף מען קומען צו צוויי שיעורים אַ טאָג; און אויב עס איז שוין גרינג צו לערנען אַ שעה אַ טאָג - דאַרף מען לערנען אַ שעה און צוויי מינוט. מען דאַרף אַלעמאָל זוכן די צוגאָב און זי טייער האַלטן, די 'הונדערט און איינס', ווייל דער איינער וואָס איז איבער די הונדערט איז ווערט מער ווי אַלע הונדערט צוזאַמען.
גייט דער אלטער רבי ווייטער: "ובבינוני יש גם כן שתי מדרגות: עובד אלקים, ואשר לא עבדו. ואף על פי כן" - אין אַ בינוני זיינען אויך דאָ צוויי מדרגות, אַן 'עובד אלקים' און אַן 'אשר לא עבדו', און פונדעסטוועגן, אויך יענער בינוני וואָס הייסט "לא עבדו", "אינו רשע" - ער איז נישט קיין רשע. דערמיט ווערט פאַרענטפערט די קשיא מיט וועלכער מיר האָבן אָנגעהויבן: פארוואָס נעמט דער פסוק אין מלאכי ערשט 'צדיק ורשע' און דערנאָך 'עובד אלוקים ואשר לא עבדו'? ווייל דאָס איז אַ דריטער סאָרט, דער בינוני, וואָס טיילט זיך אין צוויי.
"כי לא עבר עבירה מימיו שום עבירה קלה" - ווייל ער האָט זיינע טעג נאָך קיינמאָל נישט געטאָן אפילו נישט אַ קליינע עבירה. דער בינוני, ווי מיר האָבן צוזאַמענגענומען, שטייט אין אַ נפשות'דיקן מצב אין וועלכן עבירות זיינען ביי אים לגמרי מופרך, "וגם קיים כל המצות שאפשר לו לקיימן, ותלמוד תורה כנגד כולם, ולא פסיק פומיה מגירסא" - און ער האָט אויך מקיים געווען אַלע מצוות וואָס ער קען מקיים זיין, און תלמוד תורה כנגד כולם, און זיין מויל הערט נישט אויף פון לערנען. און אַזאַ מענטש, וואָס הערט נישט אויף צו לערנען תורה און איז מקיים אַלע מצוות, רופט דער נביא מלאכי "לא עבדו", אַז ער איז בכלל נישט קיין עובד אלוקים. ווי איז דאָס מעגלעך? ווייל ער שטרענגט זיך נישט אָן. עס איז נישט אַז ער איז נענטער צו אַ צדיק, נאָר אַז ער איז אַ בינוני וואָס שטרענגט זיך נישט אָן.
"אלא שאינו עושה שום מלחמה עם היצר לנצחו על ידי אור ה' המאיר על נפש האלקית שבמוח השליט על הלב, כנזכר לעיל" - נאָר ער פירט קיין שום מלחמה מיטן יצר אים צו באַזיגן דורך דעם אור ה' וואָס לייכט אויף דער נפש האלוקית אין מוח וואָס הערשט אויפן האַרצן, ווי פריער דערמאָנט. עס איז נישט אַז ער איז מצליח ווייל דער אויבערשטער האָט אים באַלויכטן מיט אַ ג-טלעכער הארה וואָס האָט אים געגעבן כוחות. פארוואָס איז ער דען מצליח? "מפני שאין יצרו עומד לנגדו כלל לבטלו מתורתו ועבודתו, ואין צריך ללחום עמו כלל" - ווייל זיין יצר שטעלט זיך בכלל נישט קעגן אים אים אָפּצורייסן פון זיין תורה און עבודה, און ער דאַרף מיט אים בכלל נישט מלחמה האַלטן. דער יצר הרע איז אים פשוט נישט מפריע.
אַ משל: אַ מענטש וואָס איז געוואוינט צו האַלטן שבת, האָט נישט יעדן שבת אַ מלחמה צי צו רייכערן אָדער נישט צו רייכערן. די זאַך איז ביי אים מושלם און איז בכלל נישט קיין מלחמה; ער קען זען די ציגאַרעטן און די שוועבעלעך ליגן אויפן טיש, און דאָס רעדט צו אים בכלל נישט. קומט אים דערפאַר קיין קרעדיט? די זאַך איז ביי אים קלאָר און פשוט, און דעם יצר הרע קומט בכלל נישט אויפן געדאַנק אים צו איבערצייגן.
דער אלטער רבי ברענגט צוויי דוגמאות, איינע פון דער זייט 'עשה טוב' און איינע פון דער זייט 'סור מרע':
"כגון שהוא מתמיד בלימודו בטבעו מתולדתו על ידי תגבורת המרה השחורה" - למשל, ער איז אַ מתמיד אין לערנען פון נאַטור, פון געבורט, דורך דער תגבורת פון דער מרה שחורה. עס זיינען דאָ וואָס זיינען געבוירן געוואָרן מיט אַן אופי פון 'מרה שחורה': זיי ציט נישט צו וויצן, צו דרייען זיך, צו הנאה האָבן און צו שפאַצירן, און זיי זיינען מער פאַרשלאָסן. אַזאַ מענטשן איז גרינג צו זיצן און לערנען מיט התמדה, ווייל דאָס איז זיין טבע, און צו זיצן אַ גאַנצן טאָג ביים ספר איז ביי אים בכלל נישט קיין עבודה.
"וכן אין לו מלחמה מתאוות נשים, מפני שהוא מצונן בטבעו" - און אַזוי אויך האָט ער נישט קיין מלחמה פון תאוות נשים, ווייל ער איז מצונן פון נאַטור. נישט מצונן אין דעם זין פון אַ פאַרקילונג, נאָר קאַלט און גלייכגילטיק אין זיין אופי. ווייל ער איז קאַלט, ברענט דער יצר נישט אין אים און ער דאַרף נישט מלחמה האַלטן מיט די תאוות.
לעומת זה, אַ מענטש וואָס זיין אופי איז 'מרה לבנה', שפאַצירן אַ גאַנצן טאָג, וויצלען זיך און זיין פריילעך, איז פאַר אים זיך אַוועקזעצן ביים ספר פינף מינוט אַ נפשות'דיקע אָנשטרענגונג. זיינע פינף מינוט זיינען 'עובד אלוקים', און יענעמס צען שעה זיינען 'אשר לא עבדו'.
עס איז דערין בכלל נישט קיין מעלה: ער האָט באַקומען אַ מתנה, וואָס ער איז געבוירן געוואָרן מיט אַזאַ אופי, און דאָס ווערט אים נישט אָנגערעכנט. דער אויבערשטער וויל עבודה, ער וויל עבדים און עובדי אלוקים, ער וויל אַז מען זאָל אַריינלייגן, און דאָס איז וואָס ער האַלט טייער. ווי מיר האָבן געזאָגט, מען דאַרף זיך פירן ווי אַ איד און מען דאַרף זיין אַ איד: דער וואָס שלאָגט זיך נישט, פירט זיך ווי אַ איד, ער איז מושלם, מען וועט ביי אים נישט געפינען קיין שום פראָבלעם און מיר האָבן צו אים נישט קיין טענות, אָבער ער איז נישט קיין "עובד".
און וואָס זאָל אַזאַ מענטש טאָן? ער זאָל זיך אָנשטרענגען אין די נקודות וואָס זיינען ביי אים שווער, און זוכן וואו עס איז אים נישט באַקוועם. פון דער זייט 'עשה טוב': לערנען מער בעיון און מיט אַן אינטעלעקטואַלער אַריינלייג און נישט אויבערפלעכלעך, און צולייגן איבער זיין געוואוינהייט. און ביז אין אין סוף זיינען דאָ נקודות אין וועלכע מען קען מהדר זיין אין מצוות מער ווי זיין הרגל, געבן צדקה און אויסשיטן אַ ביסל מער ווי זיין רצון, און אַזוי ווייטער. אַ זאַך וואָס קומט שוין אָן גרינג - גוט, זי קומט אָן גרינג; דער עיקר איז די עבודה.
[און אויב עס דאַכט זיך אַ מענטשן אַז עס זיינען דאָ מצבים אין וועלכע ער קען זיך נישט מתגבר זיין - אַזאַ זאַך איז נישט דאָ. דער אויבערשטער ברענגט נישט אויף אַ מענטשן אַ נסיון וואָס ער קען נישט אויסהאַלטן; עס דאַכט זיך אים בלויז אַז ער קען נישט. עס זיינען דאָ מצבים אין וועלכע עס איז שווער זיך מתגבר צו זיין, און שווער איז נישט קיין 'נישט קענען'. און וואָס זאָל ער טאָן? זיך מתגבר זיין. איז ער געפאַלן, זאָל ער חוזר בתשובה זיין און זיך ווידער מתגבר זיין, און לערנען נאָך אַ פּאָר פרקים תניא און דאָס וועט אים העלפן].
איינער פון די חסידים פון דעם אלטן רבי'ן, רבי שמואל מונקעס, איז געווען אַ בעל 'מרה לבנה', אַ לעבעדיקער און זייער אַ פריילעכער חסיד, און אַלע האָבן אים געהאַלטן פאַר דעם הויף-ליצן, ווייל ער האָט געמאַכט אַלערליי אויפוועקנדיקע שטיק. קיינער האָט נישט געוואוסט וואָסער עבודת השם ער איז עובד. אַ דוגמא: תשעה באב פלעגט ער פּרואוון צי די אבלות פון די וואָס זאָגן קינות מיט אַ געוויין קומט פון אמת, ווייל וואָס שטייט אין שולחן ערוך דאַרף קומען פון אמת, און ער פלעגט צו זיי אַריינוואַרפן שטיקלעך האָלץ און זיך אַריינקוקן ווי זיי רעאַגירן.
מען דערציילט, אַז איינמאָל איז אַ צדיק געקומען צו גאַסט צום אלטן רבי'ן אין בית המדרש, און ער האָט געזען ווי דער חסיד וואַרפט. האָט ער זיך אויסגעדרוקט און געזאָגט: "הלוואי זאָלן אַזעלכע חסידים זיך נישט מערן". דער אלטער רבי האָט געשוויגן און אים גאָרנישט געזאָגט. דערנאָך האָט אים דער אלטער רבי געזאָגט: קום, לאָמיר אַרויספאָרן אַרויס פון שטעטל. זיי האָבן זיך אַוועקגעזעצט אויפן וואָגן און זיך אָפּגעלאָזט, און פּלוצלינג האָט דער גאַסט געזען אַ מענטשן זיצן ביי אַ בוים, און פיל שטעכיקע אָמייזן גייען אַרויס פון די לעכער און קריכן אַרויף אויף אים און שטעכן אים - ממש שווערע יסורים - און ער זיצט, וויינט און דאַוונט און זאָגט תהלים. האָט דער גאַסט דערין געזען אַ איד וואָס שטייט אין עבודת השם, און האָט זיך אויסגעדרוקט: "הלוואי זאָלן אַזעלכע חסידים זיך מערן". האָט אים דער אלטער רבי געזאָגט: "דאָס איז דער זעלבער איינער".
נאַך אויסן איז יענער חסיד אויסגעזען אַ לעבעדיקער, אָבער ער האָט געוואוסט פּינקטלעך וואו זיינען די נקודות אין וועלכע ער דאַרף אַריינלייגן, און דאָרט האָט ער אויסגעקוועטשט פון זיך דעם מאקסימום וואָס איז מעגלעך. יעדער איינער ווייסט וואו איז זיין נקודת העבודה, און דאָרט זאָל ער טאָן זיין עבודה, און דאָס איז וואָס דער אויבערשטער פאָדערט פון דעם בינוני.
דערפאַר טאָר אַ מענטש נישט מתייאש ווערן און זאָגן "הלוואי זאָל מיר שוין זיין גרינג", נאָר פאַרקערט: ער דאַרף טייער האַלטן די צייט אין וועלכער עס איז אים שווער. באַוואוסט איז דער וואָרט, אַז ווען משיח וועט קומען, וועלן מיר אויפשטיין אין דער פרי און לויפן לייגן תפילין און דאַוונען, און אַלץ וועט זיין מיט שמחה און מיט נחת, און דעמאָלט וועלן מיר זיך בענקען נאָך די טעג פון גלות. און נאָך וואָס וועלן מיר זיך בענקען? נאָך יענע טייערע טעג, ווען עס איז געווען שווער צו לייגן תפילין און שווער צו לערנען, און מיר האָבן זיך אָנגעשטרענגט. דעמאָלט וועלן מיר דאָס שוין נישט קענען געפינען, ווייל אַלץ וועט גיין גרינג.
צוזאַמענגענומען: אין דעם טייל האָבן מיר געלערנט, אַז דער טייערקייט פון דער עבודה ליגט דווקא אין דער מי וואָס גייט אַרויס פון דער געוואוינהייט, די צוגעלייגטע מינוט איז טייערער ווי די גאַנצע שעה. מיר האָבן זיך אָפּגעשטעלט אויפן לשון פון פרק: 'עובד' איז אַ לשון הווה, ער שטייט אין מיטן דער מלחמה מיטן יצר הרע אים אַרויסצוטרייבן פון דער 'עיר קטנה'; אָבער דער צדיק הייסט אַן עבד ה' בשם התואר, "כמו שם חכם או מלך", און מיר האָבן מדייק געווען אַז די צוויי דוגמאות זיינען געצילט אויפן צדיק אַליין, וואָס האָט כובש געווען דעם 'מלך זקן וכסיל' און אויף אים הערשט דער 'ילד מסכן וחכם'. מיר האָבן נאָך געלערנט, אַז אין אַ בינוני זיינען דאָ צוויי מדרגות, 'עובד אלוקים' און 'אשר לא עבדו', און אַז ביי וועמען דער יצר שטעלט זיך נישט קעגן אים צוליב זיין טבע, סיי אין 'עשה טוב' און סיי אין 'סור מרע', איז דאָס נישט קיין מעלה נאָר אַ מתנה, און ער דאַרף זוכן זיין אייגענע נקודה פון מי, ווי דערציילט וועגן רבי שמואל מונקעס.
אין קומענדיקן טייל וועלן מיר, אם ירצה השם, ווייטער לערנען דעם פרק און פאַרשטיין די מדרגות פון דעם בינוני אין עבודת השם.