כי איתך אני נאום השם להושיעך, כי אעשה כלה בכל הגויים אשר הפיצותיך שם, אך אותך לא אעשה כלה, וייסרתיך למשפט ונקה לא אנקך. זאָגט דער הייליקער באשעפער, איך וועל דיך אויסלייזן, נישט אזוי ווי אלע אנדערע אומות. כי אעשה כלה בכל הגויים אשר הפיצותיך שם. אלע אנדערע אומות, כשדים, אשור, וואו ער איז געווען אין גלות, האבן מיר דאך שוין דערקלערט אז דאס איז געווען א פחד, כלל ישראל האבן זיך געשראקן אז אפשר יעצט אין דער צרה וואס גייט אריבער אויף בבל וועלן מיר געשעדיקט ווערן, אזוי ווי תמיד אז ווען עס איז מלחמות צווישן שונאים דעמאלט זענען ישראל אין דער מיט און תמיד ווערן זיי געשלאגן. דעריבער זאגט ער עס איז נישטא וואס זאָרגן זיך, איך וועל מאכן א כלה אין אלע גויים, די מלחמות קומען נישט פאר דיר, זיי קומען פאר די גויים כדי זיי צו פארלענדן, כשדים, אשור, וואו ער איז געווען אין גלות. און דעריבער זאָגט ער דו דארפסט זיך נישט שרעקן, פאר דיר איז נישטא ווער עס זאל דיך שרעקן, ווייל אלע ווערן פארלענדט, אלע די וואס שטעלן א סכנה קעגן דיר ווערן פארלענדט, טא ווער וועט דיך שרעקן? ואותך לא אעשה כלה. אבער לעומת זאת זאָגט ער, מיט דיר וועל איך נישט מאכן א כלה, די כוונה איז דו כלל ישראל וועסטו נישט האבן קיין כליה. גיט אכטונג, ער האט נישט געזאָגט איר וועט נישט האבן קיין יסורים, ער האט געזאָגט איר וועט נישט האבן קיין כליה. פון דעם פארשטייט מען אז יסורים וועט יא זיין. און דאס איז אין המשך, וייסרתיך למשפט. א כליה וועט נישט זיין, אבער יסורים יא. וייסרתיך למשפט, אזוי ווי עס שטייט אין עמוס רק אתכם ידעתי מכל גויי נאום השם על כן אפקוד עליכם את כל עוונותיכם. וואס, ווייל אתכם ידעתי דעריבער וועל איך אויף אייך פוקד זיין, פרעגט די גמרא? ווייל דער אייבערשטער האט אונדז ליב, ידעתי דאס איז א פארבינדונג, דאס איז ליבע, וידע אדם את חוה אשתו. טא ווייל אתכם ידעתי וועל איך אויף אייך פוקד זיין? יא. אויב מען זאָגט דיר, הער, עס זענען דא עטליכע קינדער אונטן וואס איך ווייס טשעפען עמעצן, אדער צושטערן אדער קלקל'ן אדער עפעס אזוינס. וואס טוסטו? דו גייסט אראפ, דו זעסט דיין אוצר צווישן זיי, וועמען שטראפסטו? אפשר אפילו גיסטו א פאטש? דיין קינד. טאטע, דא זענען דא נאך צען קינדער, פונקט מיר וואס איך בין דיין זון האסטו געגעבן א פאטש? זי גיט. פונקט ווייל דו ביסט מיין זון, האב איך דיר געגעבן א פאטש. זיי, זאלן זיי טאָן וואס זיי ווילן. טא וועלן זיי נישט זיין מחונך, טא וועלן זיי זיין קלקל'טע, טא וועלן זיי זיין... דאס איז דער פראבלעם פון זייער טאטן. יעדער האט זיין טאטנס פראבלעם. די אומות, דער אייבערשטער איז נישט קיין טאטע צו זיי. דער אייבערשטער איז א טאטע פאר ישראל, בני בכורי ישראל. און היות דער אייבערשטער האט אונדז ליב, ווען מיר גייען אראפ פון וועג, ריכט דער טאטע אויס זיינע קינדער. די גאנצע גאולה, די גאנצע צוקונפט, אלעס הענגט אין אונדז, אין כלל ישראל. און דעריבער זאָגט דער הייליקער באשעפער אפקוד עליכם. וייסרתיך למשפט, אבער ונקה לא אנקך. ונקה לא אנקך מיינט אזוי ווי א הכרתה, ווי דער רד"ק דערקלערט. אזוי ווי וניקתה לארץ תשב, כי כל הגונב מזה כמוה נקה. די כוונה איז, איך וועל דיך נישט אויסראמען פון דער וועלט. א מענטש וואס ווערט נכרת איז ער ווי ריין, די וועלט איז ריין פון אים. איר זעט מען נוצט אויך דעם אויסדרוק ער איז ארויס נקי פון זיינע נכסים. די כוונה איז נכרת פון אלע זיינע נכסים. טא אזוי אויך דא, ונקה לא אנקך, די כוונה איז איך וועל דיך נישט מאכן א כליה, אזוי ווי עס זאָגט אויך דער תרגום ושיצאה לא אשיצינך, דהיינו א כליה וועל איך אין דיר נישט טאָן.
דאס איז די אויסערליכע קרענק, מכה אנושה, ונחלה מכתך. און אויך די אינערליכע קרענק, אויך זי איז א מכה וואס איז א זייער גרויסע קרענק. און אויף דעם דארף מען א רפואה וואס מען רופט עקסטרא כדי צו באווייזן ארויסצוקומען פון אזא שווערן מצב. אין דן דינך למזור, רפואות תעלה אין לך. אין דן דינך למזור, עס איז נישטא קיין מענטש וואס האלט אז דו וועסט האבן א ישועה. בקיצור, די רופאים זענען אלע איין דעה אז עס לוינט זיך צו ארגאניזירן מיט אנאנסן. פארשטייט איר? אין דן, מיט אנאנסן און מיקראפאנען, יא, עס לוינט זיך צו ארגאניזירן. אין דן דינך למזור, קיינער זעט נישט קיין שאנס אז דו וועסט האבן א רפואה.
וואס איז מזור? מיר האבן דאס שוין דערקלערט עטליכע מאָל, אז מזור מיינט א רפואה, ווייל זיי פלעגן שיטן אויפן וואונד סמים פאר רפואה. און דעריבער איז דא אן איסור אין שבת צו מאלן צוליב שחיקת סממנים, יא, שמא ער וועט צומאלן סמים. עס איז נישטא קיין היתר צו מאכן א רפואה, אנטשולדיגט, צוליב שחיקת סממנים. אויב דו מאכסט א רפואה, וועסטו קומען צו צומאלן סמים און זיי צו לייגן אויפן וואונד, און דאס איז שוין אן איסור טוחן וואס דאס איז אן איסור פון דער תורה. אין יעדן פאל, מזור דאס זענען געווען סמים וואס מען פלעגט שיטן אויפן וואונד. און די מציאות פון א קראנקן וואס מען האט אים געדארפט שיטן אויף זיין וואונד רפואות, אין דן דינך למזור. עס איז נישטא ווער עס זאל אורטיילן דיין דין אז דו זאלסט האבן עפעס א רפואות תעלה. וואס איז רפואות תעלה? דער רד"ק זאָגט אז תעלה איז א רפואה, און דער ענין איז געטאפלט מיט פארשידענע ווערטער. אבער רש"י דערקלערט אז תעלה מיינט די נוצליכע. רפואות תעלה מיינט עס איז נישטא ווער עס זאָל טענה'ן אז עפעס א רפואה וועט דיר העלפן. א רפואה תעלה איז נישטא פאר דיר, א רפואה וואס העלפט איז נישטא פאר דיר.
דער מלבי"ם דערקלערט, אז היות רפואות תעלה איז נישטא פאר דיר, וואס איז רפואות תעלה? דער מלבי"ם דערקלערט אז תעלה איז פון לשון תעלה, א תעלה פון א בריכה, אזוי זאָגט דער מלבי"ם. און פארוואס רופט מען דאס תעלה? ווייל... מיר ווילן אויסדריקן אז דער מענטש איז אויף זיין בעסטן, טא זאָגט מען אז זיינע ביינער זענען קדש תפרחנה. עס איז דא זיינע ביינער זענען... זיי זענען מיט לעבעדיקייט. וואס איז דער חילוק, וואס איז דער היפוך פון דעם? דאס איז ווען די ביינער זענען אויסגעטריקנט. אזוי ווי חזון העצמות היבשות. און ווען די ביינער זענען אויסגעטריקנט, מיינט דאס אז דער מענטש איז שוין ממש אין א פאלן, אז זיינע ביינער האבן זיך געגאנגען און אויסגעטריקנט. ווען די ביינער זענען מיט א הויכער פייכטקייט, מיינט דאס אז זיי זענען געזונט, טא זענען די תעלות דארט בסדר. עס איז דארט דא א תעלה, עס איז דארט דא דער געטראנק פון די ביינער און די וואָרצל-פייכטקייט וואס ציט זיך אזוי ווי א וואסער-קאנאל, וואס פון אים רוטפש בשרו וישוב לימי עלומיו, לשון המלבי"ם. דאס שטייט אין איוב. די כוונה איז, פון כח פון די ביינער וואס זענען געזונט און דארט איז די אינערליכע פליסונג גוט, דורך דעם וועט אויך דאס פלייש צוריק געזונט ווערן.
טא אויב אזוי לאמיר צוריקקומען, זאָגט דער מלבי"ם אין דן דינך למזור, היות רפואת תעלה איז נישטא פאר דיר, עס איז נישטא עפעס א געטראנק פאר די ביינער און א נאטירליכע כח וואס וועט קענען אויסהאלטן די רפואה ביז די נאטור וועט זיך גובר זיין אויף איר קרענק, טא ממילא איז נישטא קיין שאנס פאר א רפואה. די כוונה איז, עס זענען דא מצבים אז דעם קראנקן, מען זאָגט דיר אין דעם מצב דארף ער אריבערגיין א ניתוח. גוט, פארוואס טוט מען אים נישט קיין ניתוח? מען זאָגט דיר ער וועט עס נישט איבערלעבן. די כוונה איז, דער ניתוח דארף א נארקאזע, אמאָל קען מען נישט מאכן דעם קראנקן קיין נארקאזע, ער וועט אנטשלאָפן ווערן דעם אייביקן שלאף אין ערשטן נארקאזע. די צווייטע מעגליכקייט, דער גוף וועט נישט אויסהאלטן דעם ניתוח. דו מאכסט דאך א ניתוח, דו שנייסט אין פלייש, דו פארבינדסט דערנאָך, דו דארפסט אז דער גוף זאָל אין א געוויסער פארעם באווייזן זיך גובר צו זיין אויף דעם טראומע וואס ער איז אריבער. ווען דער גוף איז זייער שוואך, טא מאכט מען א ניתוח און פארטיק, דער קראנקער שטארבט, מען וועט אים נישט קענען היילן פון דעם ניתוח. זאָגט דער מלבי"ם אזוי אויך דא. א רפואת תעלה איז נישטא פאר דיר, עס איז נישטא קיין געטראנק פאר די ביינער וואס זאָל צוריקברענגען די ביינער צו זייער געזונט, טא קומט אויס אויב אזוי אז יעדע רפואה וואס דו וועסט אים געבן וועט זיך נישט גובר זיין אויף דער קרענק, ווייל די נאטור וועט זיך גובר זיין אויף דער רפואה. דהיינו די נאטור וואס איז די נאטור פון אויסגעטריקנטע ביינער איז דאס וואס וועט שטארקן די קרענק. אבער ווען די נאטור איז געזונט, דהיינו די ביינער זענען גוט, טא אפילו אויב עס איז דא עפעס א קרענק אין פלייש, טא וועלן מיר דאס דעפינירן די יסודות זענען גוט. ווען די יסודות זענען גוט, טא פון כח פון די געזונטע ביינער וואו דארט איז דא א תעלה, איז דא א פליסונג, פון דעם כח וועט אויך געהיילט ווערן דאס פלייש. וואס איז דער נמשל דא? זאָגט דער מלבי"ם, ער זאָגט בעצם אז עס קען נישט זיין אז זיי זאלן געהיילט ווערן דורך די נביאים, דורך די וואס זענען זיי מוכיח. היות די יסודות פון דעם אמונה, דאס זענען די ביינער, וואס מען רופט די יסודות פון דער יראה, פון דעם מוסר, דאס האבן זיי נישט. טא ממילא אויך אלעס וואס דו וועסט זיי געבן פאר א רפואה, אין דן דינך למזור. עס איז נישטא קיין שאנס פאר א רפואה, ווייל א רפואת תעלה איז נישטא פאר דיר, ווייל א רפואה פאר די ביינער וואס דאס איז דער יסוד איז נישטא. און אז דאס איז נישטא, וועט קיין רפואה וואס דו וועסט געבן נישט היילן דאס פלייש.
כל מאהבייך שכחוך, אותך לא ידרשו. כי מכת אויב הכיתיך, מוסר אכזרי, על רוב עונך עצמו חטאותיך. כל מאהבייך שכחוך, אשור, מצרים, דו פלעגסט גיין צו זיי כדי צו בעטן הילף, זיי האבן דיך פארגעסן. אותך לא ידרשו, זיי פרעגן נישט נאָך דיר. און פארוואס? ווייל מכת אויב הכיתיך. היות איך האב דיך געשטעלט אין די הענט פונעם גוי המר והנמהר והאכזרי, זאָגט דער מלבי"ם, זאָגט דער רד"ק, אז דאס זענען די כשדים, וועלן זיי דיר נישט קענען העלפן, ווייל אפילו זיך אליין, אויב מען רעדט וועגן מצרים און וועגן די אנדערע אומות, אפילו זיך אליין קענען זיי נישט אויסלייזן פון די הענט פון די כשדים. טא אויב אזוי, טא כל מאהבייך שכחוך, אותך לא ידרשו. איך אליין האב מורא פאר אים, וועל איך גיין און דיך אויסלייזן פון זיין האנט?
דער רד"ק ברענגט א ווייטערן פירוש אין נאָמען פון זיין פאָטער, וואס ער דערקלערט כל מאהבייך שכחוך, וואס פארבינדט זיך צום משל וואס ער האט אונדז געגעבן פריער וועגן דער קרענק. טא ער זאָגט, ווען בני אדם קומען באזוכן דעם קראנקן, טא הענגט דאס. אויב מען זעט אז ער האט נאָך שאנסן פון געזונט ווערן, באזוכן זיי אים, זיי רעדן מיט אים, זיי סוף כל סוף ער וועט נאָך בלייבן דא. אבער ווען זיי זעען אז דער מענטש איז שוין מיט איין פוס אין קבר, ער גייט שוין אוועק דא, נוטה למות, טא זיינע שלעכטע מאהבים, זאָגט דער רד"ק, פארלאזן אים. פארוואס? ער זאָגט דיר דא איז שוין נישטא וואס צו באקומען פון אים. פון אים וועט שוין נישט ארויסקומען קיין זאך. עס קומט נישט ארויס פון אים קיין זאך טא גייט ער. אבער לעומת זאת די גוטע מאהבים, די וואס זענען אמת'ע פריינט, טא טוט ער אויך א חסד של אמת. אפילו אויב ער וועט פון אים נישט באקומען גארנישט, וועט ער בלייבן זיך אפצוגעבן מיט אים אין זיין קרענק ביז זיבולא בתרייתא, ביזן לעצטן רגע. ער זאָגט דאס איז ביי די שלעכטע מאהבים. ער זאָגט אבער די גוטע ווי מיר האבן געזאָגט בלייבן זיי גוט. און ביי דיר? כל מאהבייך שכחוך. אלע דיינע מאהבים האבן דיך פארגעסן, סיי די שלעכטע סיי די גוטע. דאס איז אלע מאהבייך. און זיי האבן דיך געאורטיילט ווי איינער וואס זיין קרענק איז צום טויט. און פארוואס? ווייל מכת אויב הכיתיך, מוסר אכזרי. וואס איז מוסר אכזרי? דערקלערט דער רד"ק אז די כוונה איז מוסר פון אן אכזריות'דיקן מענטש. א מענטש וואס מייסר, מוסר איז פון לשון יסורין. יסורין דורך אן אכזריות'דיקן מענטש, יא, דהיינו דורך די כשדים און נבוכדנצר וואס זיי זענען געווען רשעים און אכזרים.
דער מלבי"ם דערקלערט, כל מאהבייך שכחוך אותך לא ידרשו, אז דו ביסט געווען אזוי ווי א קראנקער וואס אלע פארצווייפלען זיך פון אים. און אויך ווען זיי קומען דיך זען, די כוונה איז, אויך ווען זיי קומען כלומרשט צו באזוכן, זאָגט ער אותך לא ידרשו. עס אינטערעסירט זיי בכלל נישט באמת צי דער מצב האט זיך פארבעסערט, צי די קרענק איז לייכט. זיי קוקן אויף דיר ווי אויף א מענטש וואס לעבט אויף א געבארגטער צייט. ער איז שוין אָט אָט אין קבר. און פארוואס? ווייל וואס איך האב דיך געשלאָגן א מכת אויב, דאס איז אויף רוב עונך. דאס איז אויף די רוב עוונות, ווייל דער אויב אין דעם ביישפיל, מיר רעדן וועגן א מצב אז דער אויב איז ממית און נישט מייסר. און אויב ער איז אכזריות'דיק, ער לייגט צו צו מייסר זיין דעם געשלאָגענעם מיט שווערע יסורים. און ער זאָגט דא איך האב דיך געשלאָגן א מכת אויב, וואס דאס איז א מכת מוות. דער אויב ווי מיר האבן געזאָגט איז ממית, ער וויל אייננעמען א לאנד, טא איז ער ממית אלע וואס שטייען אים אין וועג. ער האט נישט קיין אינטערעס צו מייסר. אבער די מידת הדין האט דא געצארנט און דאס איז ערגער פון אן אויב. ווייל דא זאָגסטו איז אויך דא גרויסע יסורים. טא דאס איז נישט, דאס איז ערגער פון דעם אויב, הכיתיך מוסר אכזרי. פארוואס? באלד די הסבר, על רוב עונך עצמו חטאותיך. ווייל עס איז ביי דיר געווען רוב עונך, דאס איז אין כמות, און עצמו חטאותיך דאס איז אין איכות. דהיינו עס איז דא געווען סיי א ריבוי און סיי עוונות וואס זענען אין א זייער גרויסער איכות, די כוונה עבירות זייער שווערע און זייער גרויסע. און דעריבער אויף דעם קומט די שטראף לויט דעם.
מה תזעק על שברך, אנוש מכאובך. על רוב עונך, עצמו חטאותיך, עשיתי אלה לך. איך וועל לייענען דעם פסוק נאָכאמאָל. מה תזעק על שברך, אנוש מכאובך, על רוב עונך, עצמו חטאותיך, עשיתי אלה לך. פאר אלעם מה תזעק, ער גייט אריבער צו רעדן אין לשון זכר. די פריערדיקע פסוקים זענען געווען אין לשון נקבה. ער האט געזאָגט אין דן דינך למזור, כל מאהבייך שכחוך. זאָגט דער רד"ק וואונדער זיך נישט, מיר האבן שוין געשריבן עטליכע מאָל אז ווען מען רעדט צו ישראל קען מען רעדן אין לשון זכר, ישראל, מען קען רעדן אין לשון נקבה, כנסת ישראל. מען רעדט וועגן כלל ישראל אויך אין לשון נקבה. מה תזעק על שברך, דהיינו זאָגט זיי דער נביא וואס שרייסטו אויף דיין שבר? ווען א מענטש שרייט כביכול איז דאס ווי א טענה קעגן הימל. ער זאָגט טאמער האסטו א שבר, אנוש מכאובך, אבער דאס איז על רוב עונך, עצמו חטאותיך. דער שבר איז דאך צוליב די עוונות, דאס איז צוליב די חטאים. אויב וואלטסטו זיך אומגעקערט בתשובה, וואלטן די מכות און די יסורים אויפגעהערט. טא אויב אזוי אויף וואס האסטו צו וויינען? אויף וואס האסטו צו שרייען? אויף דיין עוון, אויף דיינע חטאים, אויף די דאך האב איך דיר געטאָן דאס. צוליב זיי ווערסטו דאך געמייסרט.
דער מלבי"ם זאָגט וואס איז דער חילוק צווישן א עוון און א חטא? עוון דאס איז א מזיד. דאס איז אן עיוות פונעם שכל. אז א מענטש מאכט אן אידעאלאגיע. לעומת זאת א חטא דאס איז א שגגה. אדער א זאך וואס קומט פון א תאווה. לכאורה זאָגט דער מלבי"ם אויב אזוי, האט מען נישט געדארפט זאָגן על רוב עונך עצמו חטאותיך. ווייל עס איז געווען פאסיקער צוצושרייבן דעם ריבוי צו די חטאים, על רוב חטאותיך. און צו די עוונות איז געווען פאסיק צו זאָגן עצמו. אז די עוונות זענען אן עוצמה. וואס מיינט דאס? עוונות זענען שלעכטס, עוונות זענען זדון. פארוואס זאָגט ער עצמו חטאותיך און רוב עונך? ער האט איבערגעדרייט דעם פאסיקן אויסדרוק. זאָגט דער מלבי"ם, ער האט דא געוואלט זאָגן א רבותא. אז אפילו די עוונות, מיט דעם וואס דער עצם עוון איז א געוואלדיקע און שרעקליכע זאך, ווייל א עוון דאס איז אן עיוות פונעם שכל צו טאָן במזיד, איז דיר נישט גענוג מיט דעם, נאָך האבן זיי זיך געמערט. עס איז נישט גענוג אז זיי זענען כח'דיק, זיי האבן זיך אויך, זיי האבן זיך אויך געמערט. דו האסט געטאָן א סאך עוונות. די חטאים וואס נאטירליך זענען זיי א סאך ווייל א מענטש שטרויכלט אין א חטא במזיד, אנטשולדיגט בשגגה, טא איז ער נוטה צו שטרויכלען א סאך, זאָגט ביי דיר זענען זיי אויך געוואלדיק. דאס זענען נישט קיין לייכטע חטאים, חייבי כריתות, חייבי מיתות בית דין, וואס דאס זענען שווערע און חמור'ע חטאים. טא אויב אזוי אויך חטאותיך עצמו.
לכן כל אוכליך יאכלו, וכל צריך כולם בשבי ילכו. והיו שוסייך למשיסה, וכל בוזזייך אתן לבז. לכן כל אוכליך יאכלו. און פארוואס? דערנאָך גייט ער ווייטער כי אעלה ארוכה לך וממכותיך ארפאך. דערקלערט דער מלבי"ם, היות אלע מכות זענען געווען נאָר צוליב די עוונות, קומט אויס אויב אזוי אז ווען די עוונות זענען פארגעבן געווארן, איז נישטא קיין טעם צו ווייטער געבן מכות. דאס הייסט, אויך דאס עקזיסטירן פון די וואס שלאָגן, און די וואס שלאָגן זענען בעצם די אומות, זייער גאנצע עקזיסטענץ איז כדי אשור זאָל זיין שבט אפי. כדי זיי זאלן פון אונדז נעמען. און אויב אזוי קומט אויס אז ווען עס איז שוין נישטא קיין נויט צו נעמען פון אונדז, ווייל אונדזערע מעשים זענען שוין פארריכטעט געווארן, טא ממילא איז אויך נישטא קיין סיבה איבערצולאָזן די גויים, נישטא קיין סיבה איבערצולאָזן די וואס שלאָגן. זאָגט דער מלבי"ם, עס זענען דא אזעלכע וואס האבן געשעדיקט ישראל אין גוף, עס זענען דא אזעלכע וואס האבן געשעדיקט ישראל אין ממון. און יעדער וועט באקומען מידה כנגד מידה. יעדער וועט באקומען לויט דער נאטור און לויטן ענין וואס ער האט געטאָן. די וואס האבן געשעדיקט אין גוף, דאס קען זיין פון צוויי פארעמס. אדער אז זיי האבן זיי געטייט, וואס מען רופט די וואס האבן געמאכט שמדות פאר כלל ישראל, אדער אז זיי האבן זיי גענומען אין שבי, אדער אז זיי האבן זיי פארלוירן. קעגן די וואס האבן זיי געטייט, זאָגט ער כל אוכליך יאכלו. יאכלו מיינט מיתה. קעגן די וואס האבן זיי געענגט, גענומען אין שבי, קעגן זיי זאָגט ער כל צריך בשבי ילכו. קעגן די וואס האבן אונדז געשעדיקט אין ממון, וואס האבן געראבעוועט אונדזער ממון, טא זענען אין זיי געווען צוויי מינים. עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געראבעוועט דעם ממון כדי צו נעמען. און עס זענען געווען אזעלכע וואס זייער גאנצע צוועק איז געווען צו פארטיליקן. אפילו אויב נישט צו נעמען, אבער זיי האבן געהאט א צוועק פאר זיך אליין צו פארטיליקן דעם ממון. אויף דעם זאָגט ער, די וואס זייער צוועק איז געווען צו פארטיליקן, והיו שוסייך למשיסה. שוסס איז תמיד לשון השחתה. קעגן זיי זאָגט ער היו שוסייך למשיסה. און די וואס האבן געראבעוועט דעם ממון פאר זייער הנאה, נישט מיט א כוונה צו פארטיליקן, אויף זיי זאָגט ער כל בוזזייך אתן לבז. דהיינו די וואס זייער צוועק איז צו נעמען זייער ביזה, זיי וועל איך געבן לבז, דהיינו זיי וועט מען באראבעווען. דער מלבי"ם זאָגט אז שוסייך איז פון לשון שסה און משסה, וואס זייער שורש איז ש.ס.ס. און דער גדר דערפון איז א מענטש וואס זיין עיקר מגמה איז צו פארטיליקן. דאס איז שוסייך. לעומת זאת דער בוזז, וויל א ביזה. וויל צו ראבעווען כדי צו נעמען. דער שוסס דאס איז א מענטש וואס עס קען זיין אז ער האט אין אנהייב געראבעוועט, אבער אויב עס איז געבליבן עפעס, וועט ער דאגה'ן אז עס זאָל נישט בלייבן גארנישט. טא וואס טוט ער? ער פארטיליקט דאס וואס איז געבליבן. דאס רופט מען דער גדר פון שוסייך.
כי אעלה ארוכה לך וממכותיך ארפאך נאום השם. כי נידחה קראו לך, ציון היא דורש אין לה. זאָגט דער אייבערשטער, פארוואס כל אוכליך יאכלו, כל צריך כולם בשבי ילכו? וואס איז די סיבה? ווייל ווי מיר האבן געזאָגט, די גאנצע צוועק וואס דער אייבערשטער האט געברענגט די גויים איז כדי אונדז צו מייסר אויף אונדזערע קלקל'טע מעשים, אויף די עוונות, אויף די חטאים. ווען מיר האבן שוין נישט קיין עוונות און חטאים, זאָגט דער הייליקער באשעפער, ממילא זיי, די שוסים און בוזזים, וועלן זיי געשטראפט ווערן אויף זייער שלעכט הארץ. און דאס איז וואס עס שטייט דא, די סיבה איז דא געשריבן. כי אעלה ארוכה לך וממכותיך ארפאך נאום השם. היות איך וועל דיר ארויפברענגען אן ארוכה, דהיינו א רפואה, איך וועל דיך היילן פון די מכות, טא ממילא איז נישטא מער קיין טעם איבערצולאָזן די אומות זיי זאלן דיך מייסר. וואס איז דער טעם איבערצולאָזן דעם שטעקן ווען עס איז אין אים נישטא קיין נויט? טא איך וועל ארויפברענגען אן ארוכה וממכותיך ארפאך. עס איז דא א טאָפלונג. זאָגט דער מלבי"ם, אעלה ארוכה מיינט אז דער שבר וועט זיך היילן. און זאָגט דער מלבי"ם פארוואס רופט מען דאס ארוכה? ווייל כביכול עס איז דא א שבר, טא יעצט ווערט דאס פלייש לענגער און דעקט צו דעם ארט פונעם שבר. טא דאס איז ארוכה. ארוכה כביכול דאס פלייש ווערט לענגער. אזוי ווי דו וועסט זען עלתה ארוכה לחומות ירושלים. און דעריבער אגב שטייט אויפן ענין פון ארוכה א לשון פון וואקסן. ארוכתך מהרה תצמח. אזוי שטייט אין ישעיהו נ"ח. די כוונה איז, ווייל מען רעדט דא וועגן דער פארלענגערונג פונעם פלייש, איז דאס פלייש געוואקסן. דעריבער רופט מען דאס ארוכה. כי יעלה ארוכה לך וממכותיך ארפאך. די אינערליכע מכות אויך פון דעם וועל איך דיך היילן. סיי דעם ענין פונעם שבר, סיי דעם ענין פון דער מכה. כי נידחה קראו לך. יעצט דערקלערט ער פארוואס זיי וועלן בעצם געשטראפט ווערן. עס איז דאך די באוואוסטע און באקאנטע פראגע, אויב זיי האבן געטאָן דעם רצון פון אייבערשטן, קומט זיי שכר, נישט קיין שטראף. און אשור איז שבט אפי, טא פארוואס דארף דער שטעקן צום סוף פארברענט ווערן און געשעדיקט ווערן? דער אייבערשטער האט אים דאך גענוצט ווי א כלי כדי אונדז פארצוריכטן. טא פארוואס אויב אזוי וועלן זיי געשטראפט ווערן? זיי וועלן צום סוף געגעסן ווערן און אין שבי גיין, זיין למשיסה און לביזה? דערקלערט דער מלבי"ם אז דאס איז די סיבה וואס דער פסוק דערמאנט דא. כי נידחה קראו לך, ציון היא דורש אין לה. זיי האבן דיך גערופן מיטן נאָמען נידחה. דהיינו זיי האבן געזאָגט ציון איז נידחה. כביכול זיי געדענקען נישט אז מיר זענען ווי א זון וואס האט קלקל'ט זיינע מעשים ביי זיין טאטן, און דער טאטע האט אים איבערגעגעבן אין דער האנט פון עמעצן כדי ער זאָל אים שלאָגן כדי דער זון זאָל זיך אומקערן צום טאטן. און דעמאלט האסטו א זייער גרויסע אחריות ווי א שלאָגער, נישט צו פארגרעסערן דיינע מכות מער פון די מאָס, ווייל דעמאלט וועט דער טאטע צארנען אויף דיר. ווייל דער טאטע טוט דאס בסך הכל כדי דער זון זאָל זיך אומקערן צו אים. און זיי האבן דאס פארגעסן. זיי האבן געזאָגט ציון איז נידחה. דער אייבערשטער האט זיי פארטריבן אויף אייביק. טא ממילא שלאָג זיי וויפל דו ווילסט. שלאָג זיי אָן קיין גבול. עס איז נישטא ווער עס זאָל צום סוף פון דיר בעטן א דין וחשבון. און דעריבער קענסטו זיי שלאָגן ווייל קיינער וועט נישט פרעגן נאָך זייער שלום וטובה. ציון היא דורש אין לה. עס איז נישטא ווער עס זאָל פרעגן נאָך ציון, זען וואס מען האט איר געטאָן, פרובירן צו ריב'ן איר ריב, דורש אין לה. און דעריבער האבן די גויים געטאָן אין אונדז א כלה ונחרצה. און דאס איז בעצם דער באקאנטער הסבר צו אונדז אלע, ווי דער הסבר וואס זאָגט אז די גויים האבן צוגעלייגט א סאך פון זיך. דער הייליקער באשעפער, איך האב געצארנט א ביסל און זיי האבן געהאָלפן צום שלעכטס. און ווייל אזוי, אויף דעם ענין קומט זיי א שטראף, היות זיי האבן צום סוף געטאָן א סאך מער פון וואס עס איז אונדז געווען באשערט.
זאָגט דער מלבי"ם, פארוואס שטייט נידחה דורש אין לה? וואס איז די טאָפלונג? זאָגט דער מלבי"ם, עס קען זיין אז אמאָל איז עפעס א שאף פון די שאף פארטריבן. עס האט זיך דערווייטערט. און עס קען זיין אז אמאָל וועט דער פאסטעך אויך גיין אים זוכן. אבער דא איז עס נישט גענוג אז זי איז נידחה, נאָר דורש אין לה. דא גייט דער פאסטעך אפילו נישט זוכן. טא איז זי נישט סתם נידחה, דאס איז דורש אין לה.
כה אמר השם, הנני שב שבות אהלי יעקב, ומשכנותיו ארחם. ונבנתה עיר על תילה, וארמון על משפטו ישב. דער הייליקער באשעפער זאָגט, ציון איז נישט נידחה. הנני שב שבות אהלי יעקב. אין אנהייב איז דאס אין גדר פון אן אוהל. די קומענדיקע שטאפל וועט זיין זיי וועלן האבן א משכן קבוע, ומשכנותיו ארחם. און דערנאָך ונבנתה עיר על תילה. דערנאָך וועט די גאנצע שטאָט אויפגעבויט ווערן על תילה. דהיינו, אין אנהייב וועלן זיין משכנות אזוי ווי אין אהלים. דערנאָך וועלן זיי שוין האבן משכנות ממש. און אין דער לעצטער שטאפל וועט ציון אויפגעבויט ווערן אזוי ווי עס איז געווען פון פריער, אז דעמאלט וועט אויפגעבויט ווערן בית המקדש, ארמון על משפטו ישב, און דער מלך וועט זיצן אין זיין ארמון לויט די חוקים פון בית המקדש וואס פון דער האנט פון אייבערשטן איז ער דערויף מקויים געווארן. און דעריבער איז דאס ארמון על משפטו. וואס איז ארמון על משפטו? מען בויט נישט דעם בית המקדש, ווי מיר האבן שוין געלערנט אין ספר מלכים, מען בויט נישט לויט ארכיטעקטורישע נתונים. מען בויט דעם בית המקדש לויט א פינקטליכן פלאן פונעם אייבערשטן. אלעס מיד השם עליו השכיל. אזוי אז למעשה מוז דאס זיין ווי זיין משפט. און דאס איז וואס ער זאָגט, ארמון על משפטו ישב. דער מלך וועט זיצן אין דעם ארמון וואס וועט זיין געבויט על משפטו. די כוונה דער אייבערשטער וועט רוען אין בית המקדש, ווען דער בית המקדש וועט זיין געבויט לויט זיינע חוקים און הלכות.
זאָגט דער מלבי"ם, גיב אכטונג אז דא רעדט מען וועגן אן אוהל און וועגן א משכן. דער אוהל, זאָגט דער מלבי"ם, איז עראי. דער משכן איז קבוע. דער אוהל צייכנט אויך אָן א מער פשוט'ן וואוינונג. וואס מען רופט פשוטי העם. דעריבער זאָגט דער אייבערשטער, הנני שב שבות אהלי יעקב. וואס דאס רעדט מען וועגן די וואס דער אייבערשטער איז געווען ווייט פון זיי, זיי זענען פשוטי העם. מען רעדט אויך כביכול וועגן דער פשוט'ער אומקערונג פונעם פאָלק, אז מענטשן וועלן זיך אומקערן צו זייערע וואוינונגען. לעומת זאת, עס זענען דא די ערטער וואו דארט רוט די שכינה. אויף דעם וויל ער זאָגן אז דער הייליקער באשעפער וועט צוריקברענגען זיין שכינה צו איר ארט, צום ארט פונעם מקדש. און דאס איז וואס ער זאָגט, ומשכנותיו ארחם. פארוואס ארחם? דא שטייט נישט אשיב. ווייל למעשה זענען זיי נאָך אין זייער מדרגה און קדושה, אויך ווען זיי זענען וויסט. טא וואס דארפן זיי? נאָר רחמים. לעומת זאת שבות אהלי יעקב, זיי געפינען זיך נישט אין זייער קדושה. דאס איז דאך משכנותיו פון פשוטי העם. טא אויב אזוי דעם ארט זאָגט דער אייבערשטער דארף איך צוריקברענגען. ווייל כביכול איז אין אים נישט געווען גארנישט. אבער לעומת זאת דער מקדש, די שכינה האט זיך נישט גערירט. טא וואס דארף מען? נאָר צו האבן רחמנות אויפן ארט. אבער מען קען נישט זאָגן צוריקברענגען, ווייל דער הייליקער באשעפער איז כביכול נאָך דארט. טא קעגן הנני שב אהלי יעקב, זאָגט ער ונבנתה עיר על תילה. קעגן די אהלים, וועט יעצט זיין א שטאָט. קעגן משכנותיו ארחם, וואס דאס רעדן מיר וועגן ארט פון השראת השכינה, בית המקדש, וארמון על משפטו ישב. דער ארמון וועט זיצן על משפטו, דהיינו אז דער ארט וועט זיין א ארמון על משפטו מיט אלע דינים פון בנין בית המקדש.
ויצא מהם תודה וקול משחקים. והרביתים ולא ימעטו, והכבדתים ולא יצערו. ויצא מהם תודה. תודה מיינט א הודאה אויף די נסים וואס זענען זיי געשען. וקול משחקים, די כוונה איז פון רוב טובה וואס דער הייליקער באשעפער וועט אויף זיי משפיע זיין, וועט זיי זיין א קול משחקים, א קול פון געלעכטער, שחוק דאס איז שמחה. והרביתים, די כוונה איז ברוב עם, ולא ימעטו, אז זיי זאלן נישט זיין א מועט פאָלק נאָר א רב פאָלק. והכבדתים ולא יצערו. והכבדתים, פיל דערקלערן אז די כוונה איז פון לשון ריבוי. אבער דאס איז נישט פארשטענדליך, ווייל דו האסט געטאָפלט. והרביתים והכבדתים, וואס דארף מען טאָפלען? נאָר מען דערקלערט אז והכבדתים מיינט אויף כבוד און משרה. זיי וועלן האבן א שררה. והכבדתים ולא יצערו. יצערו מיינט מועט. אבער דא איז נישט די כוונה אין מועט פון כמות, נאָר אין מועט פון איכות. אז מיר האבן נישט געהאט קיין כבוד, מיר זענען געווען פארשעמט. דאס איז די כוונה והיה ראשיתך מצער. והכבדתים, טא וועט זיי זיין א כבוד ולא יצערו, זיי וועלן נישט זיין קליין אין זייער כבוד נאָר זייער מעלה וועט וואקסן.
והיו בניו כקדם, ועדתו לפני תכון. ופקדתי על כל לוחציו. והיו בניו כקדם, אז זיי זאלן זיין בני אל חי. ועדתו די כוונה איז די גאנצע עדה און דער סנהדרין. לפני תכון. ופקדתי על כל לוחציו. וואס איז לפני תכון? די כוונה איז מיר וועלן רוען צווישן זיי. און זיי וועלן נישט זיין אזוי ווי אין אנהייב וואס זיי האבן פארלאזן דעם אייבערשטן און דער אייבערשטער האט זיי איבערגעגעבן אין דער האנט פון די אומות, נאָר יעצט ופקדתי על כל לוחציו. ווער עס וועט דריקן ישראל, וועט דער הייליקער באשעפער פון אים נעמען.
והיה אדירו ממנו, ומושלו מקרבו יצא. והקרבתיו וניגש אלי. כי מי הוא זה ערב את ליבו לגשת אלי נאום השם? והיה אדירו ממנו, די כוונה איז יעצט האבן מיר הערשער כביכול פון די אומות. אפילו זאלסטו זאָגן היינט האבן מיר א ראש הממשלה און מיר האבן א ממשלה, אבער מיר אלע ווייסן וויפל די ממשלה איז זעלבסטשטענדיק. און מיר אלע ווייסן אז בעל המאה הוא בעל הדעה, און דער אנקל סעם איז דער וואס וועט באשטימען צי דא וועט מען ארויסלייגן א מרפסת אדער נישט. און ער איז דער וואס וועט באשטימען וואו מיר וועלן בויען און ווי מיר וועלן בויען און וואס מיר וועלן טאָן. טא זעען מיר אז עס איז נישטא אדירו ממנו. מיר זענען נאָך אונטערווארפן צו די אומות. זאָגט ער דיר והיה אדירו ממנו, אבער אין דער צייט פון גאולה, וועט דער אדיר, דער הערשער, זיין פון צווישן דעם פאָלק, נישט קיין בן נכר. און דאס וועט נישט זיין אזוי ווי אין בית שני, אז דעמאלט זענען די אדירים געווען פון די פעלקער וואס ארום אונדז, זיי זענען די וואס האבן געהערשט אויף אונדז. כי מושלו מקרבו יצא. זאָגט דער מלבי"ם, פון דער בחירה פונעם פאָלק. אינטערעסאנט. דער מלבי"ם זאָגט פון דער בחירה פונעם פאָלק, אפשר איז דער מלבי"ם דא מתנבא וועגן דעמאקראטיע? זאָגט דער מלבי"ם מושלו מקרבו יצא פון דער בחירה פונעם פאָלק. אבער די פשטות פון די זאכן די כוונה איז אז דער הערשער וועט זיין באגלייכט צום פאָלק. די כוונה דאס פאָלק וועט וועלן דעם זעלבן הערשער. פון דער בחירה פונעם פאָלק. און זאָל זיין אזא, והקרבתיו. איך וועל אים מקרב זיין ער זאָל זיין פון די מקורבי השם וואס שטייען אין זיין היכל. אזוי ווי עס שטייט אשרי תבחר ותקרב, ישכון חצריך, נשבעה בטוב ביתך קדוש היכלך, נכון? מען זאָגט עס ביי א ברית מילה, נכון? אשרי תבחר ותקרב. דער הייליקער באשעפער האט אייך אפגעטיילט פון עדת ישראל אייך צו מקריב זיין צו אים. דאס וועט זיין דורך רצון השם, אז דער הייליקער באשעפער האט זיך אויסגעקליבן א מענטש, אז דער מענטש וועט זיין א סגולה פון כלל ישראל, אים וועט דער אייבערשטער מקרב זיין און ער וועט זיין פאר א הערשער. אזוי ווי שבט לוי, אזוי ווי זרע אהרון, אזוי ווי די שושלת פון דוד, וואס דער הייליקער באשעפער האט זיך מקרב געווען עמעצן צו זיך און ער וועט זיין דער הערשער און מנהיג. און דורך דעם וואס איך וועל אים מקרב זיין צו מיר, וועט ער דורך דעם צוגיין צו מיר. והקרבתיו וניגש אליי. כי מי הוא זה ערב את ליבו לגשת אליי נאום השם? ווייל ווער איז דאס וואס האט מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צו מיר ווען איך האב אים נישט צוגעברענגט צו מיר? ווער האט מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צו מיר נישט מיט מיין רצון? א ביישפיל, עוזיהו וואס איז צוגעגאנגען כדי צו מקטיר זיין די קטורת אין בית המקדש. און באלד וואס איז געשען? די צרעת האט אויסגעבליט אויף זיין שטערן. ווער וועט צוגיין צו מיר ווער האט מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צו מיר נישט מיטן רצון השם? דו גייסט צו מיר נישט מיטן רצון השם, חס ושלום איז דאס א שטראף באלד. עס שטייט אז אין בית המקדש השני, פלעגט מען בייטן כוהנים גדולים יעדעס יאָר. און מען האט נישט געדארפט זיי אפזאָגן. יום הכיפורים, מיט א קייט האט מען אים אריינגעברענגט אין קודש הקודשים, דערנאָך האט מען אים ארויסגעצויגן. דערנאָך האט מען אים ארויסגעצויגן ווייל ער האט נישט איבערגעלעבט. טא זאָגט דער אייבערשטער, ווער האט מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צו מיר? ווער האט מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צו מיר אָן דעם וואס איך האב אים מקרב געווען? און דאס איז וואס עס איז געשען צו קורח, אז קורח האט אויך מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צום אייבערשטן, און מיר זעען וואס עס איז אים געשען. און דאס אויך להבדיל אלף הבדלות ביי נדב און אביהוא, וואס אויך זייער הארץ האט מער'ט צוצוגיין צום אייבערשטן צו מקטיר און מקריב זיין אן אש זרה וואס דער אייבערשטער האט נישט באפוילן. זאָגט דער אייבערשטער, והקרבתיו וניגש אליי. נאָר ווער איך וועל מקרב זיין, וועט ער צוגיין צו מיר. כי מי ערב ליבו לגשת אליי נאום השם?
רש"י לעומת זאת דערקלערט, אז מי ערב ליבו לגשת אליי, די כוונה איז אויף די אומות. אז היינט, דהיינו אין דער צייט פון בית שני צום ביישפיל, אויב זיי וואלטן געוואלט צושטעלן זיך א הערשער פון זיך, וואלטן די אומות עס פארהאלטן. און זיי וואלטן צוגעשטעלט עפעס א מאריאנעטקע פון זייערטוועגן וואס וועט טאָן זייער רצון. און פיל מאָל האבן זיי אין זיי געמרד'ט, אזוי ווי צדקיהו און נאָך. זאָגט דער אייבערשטער, אבער דעמאלט אדירו ממנו. זאָגט דער הייליקער באשעפער, ומושלו מקרבו יצא. און וואס וועסטו זאָגן אז די אומות וועלן פארהאלטן? מי הוא זה ערב את ליבו לגשת אליי נאום השם? לויט רש"י, ווער איז דאס וואס האט מער'ט זיין הארץ צוצוגיין צו מיר און מבטל צו זיין א מינוי וואס איך האב מיניה געווען? טא ווער האט מער'ט זיין הארץ, די כוונה מען רעדט וועגן די אומות. ווער וועט צוגיין צו מיר צו א מלחמה כדי כביכול צו מוחה זיין אין מיין האנט?
והייתם לי לעם, ואנכי אהיה לכם לאלהים. זאָגט דער אייבערשטער, די גאנצע אומה, פאר אלעם וועלן זיין צו מיר פאר א פאָלק, דורך זייערע גוטע מעשים, און דורך דעם וועל איך זיין צו זיי פאר א ג-ט. דהיינו דאס וועט זיך אנהייבן מיט אן התערותא דלתתא, פון אונדז, פון אונטן, און דעמאלט דורך דעם וועט זיך אויפוועקן אן התערותא דלעילא, אז ואנכי אהיה לכם לאלוהים.
הנה סערת השם, חימה יצאה. סער מתגורר, על ראש רשעים יחול. זאָגט דער אייבערשטער, אלעס דאס וועט זיין אין אנהייב, נאָך איידער עס וועט אנקומען דער גאנצער תיקון. אבער נאָך וועט קומען דער יום השם, וואס דאס איז דער גרויסער יום הדין, אז דעמאלט אין דעם גאנצן תיקון, סערת השם חימה יצאה. די חימה וואס איז פארהאלטן אין הארץ פונעם אייבערשטן אויף די מעשים פון די רשעים, די חימה וועט זיך פארוואנדלען אין א שטורעם. און דער שטורעם וועט זיך פארוואנדלען און וועט חל זיין אויפן קאָפ פון די רשעים. יתגורר איז אזוי ווי מיר זאָגן היינט מתגורר, ער רוט און וואוינט, יא, ארץ מגוריי. טא דער שטורעם וועט ווי וואוינען אויפן קאָפ פון די רשעים זיי צו שטראפן.
לא ישוב חרון אף השם, עד עשותו ועד הקימו מזימות ליבו. באחרית הימים תתבוננו בה. לא ישוב חרון אף השם ביז ער וועט אויספירן די מזימות פון זיין הארץ, צו טאָן א משפט צו די רשעים, אזוי ווי עס שטייט הנה היום בא בוער כתנור ועשו תם רשעים וכולי. און דאס וועט זיין באחרית הימים, אז דעמאלט וועט איר זיך אין דעם באטראכטן און איר וועט דערקענען אז דאס איז די האנט פונעם אייבערשטן, אז דאס איז דער מעשה פונעם אייבערשטן. און דעמאלט גיט אכטונג, דאס וועט נישט זיין אזוי ווי פריער וואס ער האט אונדז געזאָגט והייתם לי לעם ואנכי אהיה לכם לאלוהים. הייבט איר אָן און איך דערנאָך. בעת ההיא נאום השם אהיה לאלוהים לכל משפחות ישראל והם יהיו לי לעם. ווייל לעתיד לבוא נאום השם פאר אלעם וועל איך זיין צו זיי פאר א ג-ט, און דערנאָך וועלן זיי זיין צו מיר פאר א פאָלק. די דבקות פון אלוקים אין זיי, דורך, דעפינירט דאס דער מלבי"ם, דעם חסד וואס קוקט נישט אויף דער הכנה פונעם מקבל, צי ער איז ווערט צו איר אדער נישט. דער חסד השם אין דער הויכער מדרגה, וואס ער קוקט נישט אויף דער הכנה פונעם מקבל. דער אייבערשטער באטראכט נישט צי דו ביסט ווערט, צי דיין הכנה איז ווערט צו דעם חסד. דער חסד דאס איז דער חסד וואס עקזיסטירט אויף אייביק, אזוי ווי מיר האבן גערעדט אין דעם עבר, אז דאס איז א בחינה פון הנהגת הייחוד. און הנהגת הייחוד דאס איז א נתינה און חסד אָן א גבול, אויך נישט לויט די באקאנטע כללים, וואס אויך נישט לויט די כללים פון משפט. און דעמאלט וועט די השראה פון דער אלוקישער שכינה זיך אנהייבן כביכול פון אים. און דורך דעם וואס דער אייבערשטער וועט דבק ווערן אין זיי, טא וועלן זיי זיין צו מיר פאר א פאָלק. בעת ההיא נאום השם אהיה לאלוהים לכל משפחות ישראל, און דערנאָך וועלן זיי זיין צו מיר פאר א פאָלק. און דאס איז א העכערע מדרגה פון וואס עס איז געווען פריער, אז פריער האט מען געדארפט אן התערותא דלתתא, און יעצט זאָגט דער אייבערשטער עס וועט זיך אנהייבן מיט אן התערותא דלעילא.