עקוב הלב מכל ואנוש הוא מי ידענו. עקוב הלב מכל, דערקלערט דער מלבי"ם, אז דא קומט ער אייגנטלעך ענטפערן אויף א שאלה וואס דער מענטש וועט פרעגן: מיר האבן דאך געזען מענטשן וואס בוטח זענען אין השם און האבן נישט מצליח געווען. אלזא ווי אזוי זאגסטו ברוך הגבר אשר יבטח בהשם והוא כעץ שתול על מים? מיר האבן דאך געהאט מענטשן וואס זענען געווען בוטח אין השם, און זיי זענען אפשר ווי א ערער בערבה אבער נישט ווי א עץ שתול על מים. אלזא לכאורה איז דא א קשיא אויף וואס דער נביא זאגט. אויף דעם קומט דא דער נביא ענטפערן צוויי תשובות. די ערשטע תשובה זאגט ער: וויס דיר, דו ווייסט נישט וואס עס איז אין די הערצער פון בני אדם. און דאס איז א זאך וואס מיר האבן געזען באריכות אין די טענות צווישן איוב מיט זיינע חברים, די פונקט אז צו באשטימען ווער איז א צדיק, קענען מיר נישט. צו באשטימען ווער איז א רשע, זעט מען בדרך כלל. א מענטש, איך זע אים רויכערן שבת אויף דער מרפסת, איך וועל נישט זאגן, ניין, עס דוכט זיך דיר בלויז, וויס דיר אבער אז אמת אין הארצן איז ער א צדיק. וויס דיר ער איז א צדיק. דאס וועלן מיר קיינמאל נישט זאגן. אבער אקעגן דעם, פארקערט, יא. דאס הייסט, עס קען זיין א מענטש וואס פון דרויסן דוכט זיך אונדז ווי א גרויסער צדיק, אבער מיר וועלן זאגן: וויס דיר בקרבו ישים אורבו. וויס דיר אז דאס איז אלץ א פארשטעלעניש, ער איז נישט באמת א צדיק. אלזא קומט אויס, אז א צדיק מוז נישט זיין אז ער איז באמת א צדיק, אבער א רשע איז בדרך כלל באמת א רשע, אזוי ווי ער זעט אויס. יעדנפאלס דאס איז וואס ער קומט דא זאגן. דו פרעגסט: עס זענען דאך דא מענטשן וואס זענען בוטח אין השם און זיי זענען נישט ווי א עץ שתול על מים? עקוב הלב מכל. וויס דיר אז דאס הארץ איז עקוב מכל און דו קענסט נישט וויסן וואס עס איז אין זייער הארצן. און נאך מער, דאס הארץ איז אנוש. דאס הארץ איז דאך מענטשלעך, אלזא קען עס זיך אין איין מאמענט ענדערן נאך פעולות. דאס הייסט, עס קען זיין אז א מענטש איז נעכטן געווען א בעל ביטחון און היינט איז ער אראפ פון זיין ביטחון. דאס איז די כוונה פון אנוש. רש"י דערקלערט אז אנוש איז פון לשון חולה אנוש. זאגט רש"י לשון חולי וחוליו הוא זה. ווען איך האב דיר געזאגט עקוב הלב מכל, טראכט נישט אז דאס איז דער סטאנדארט, נאר דאס איז א חולי פון דעם הארץ. דאס הארץ איז עקוב מכל, דאס הארץ איז פארדרייט, דאס הארץ איז עקוב מכל. איך געדענק, אמאל זענען מיר געווען ביי א ועד ביי הרב שלום שבדרון, און דאן האט ער דערציילט אז ער איז אמאל געפארן אויפן וועג קיין ירושלים, און ער זאגט אז ער האט געזען דעם געוועב פון די גראזן ביים זייט פון וועג. ער זאגט און די גראזן זענען אזוי פארוויקלט און אזוי צונויפגעפלאכטן, און דאן האב איך זיך דערמאנט אין דעם פסוק. עקוב הלב מכל. אזוי דערציילט ער. זעט וואס עס איז, מענטשן פון די מעלה, אלץ וואס ער זעט טוט ער נישט באטראכטן איצט פון א מאלעקולארן קוקווינקל אדער אונטערזוכן די זאכן פון די יופי הבריאה, וואס איז אויך וואונדערלעך. נאר ער אונטערזוכט וואס פארא מוסר איך קען אפנעמען דערפון. און וואס איז דער מוסר? אזוי זעט אויס דאס הארץ פון א מענטש. דאס הארץ, גאנצע פארוויקלענישן זענען אין דעם הארץ, און אויב דער מענטש עפנט דאס נישט און נעמט עס נישט אויסאנאנד, קען דער מענטש בלייבן דערמיט און זיכער זיין אז ער איז א צדיק, און ער איז א עובד אלוקים, און ער איז א ירא שמים, און ביי אים איז אלץ פערפעקט. אויף דעם זאגט דא דער מלבי"ם עקוב הלב מכל. לאמיר זיך אומקערן צום ענין. זאגט דער מלבי"ם: ביטחון איז ווען דער ביטחון איז אין הארצן גאנץ, אן קיין מרמה. אבער דאס הארץ איז עקוב מכל, די שלעכטע בילדער, די כוונה איז די דמיונות און די שלעכטע מידות לויערן אויף דעם הארץ. דאס הארץ איז דער כוח הממשלה, און ווען עס זענען דא יענע שלעכטע בילדער, שלעכטע בילדער מיינט שלעכטע דמיונות, ווייל א מענטש וואס וויל טאן א עבירה, טראכט ער עס זיך פאר צוערשט. אלזא יענע שלעכטע דמיונות און שלעכטע בילדער, זיי זענען קול חטאת. און דאס הארץ, ווי מיר האבן געזאגט, דאס הארץ איז פארוויקלט און עקוב. ואנוש הוא. וואס איז ואנוש הוא? דא זענען דא צוויי ביאורים. דער מלבי"ם דערקלערט אז אנוש איז פון לשון מענטשלעך. דער פירוש איז, נאר א גראבע זאך ווי א טיש, א שטיין, א בוים, יעדע גשמיות'דיגע זאך האט נישט קיין באוועגונג, האט נישט קיין ענדערונג. אקעגן דעם איז דאס הארץ מענטשלעך. דאס מענטשלעכע הארץ ווערט אויפגערודערט פון פעולות, דאס מענטשלעכע הארץ ווערט באווירקט פון אויסערלעכע השפעות. אלזא, ווייל דאס הארץ איז אנוש, קומט אויס אז יעדע אויסערלעכע פעולה שאפט אויף אים א השפעה. עס שאפט א השפעה, ברענגט אים צו א התרגשות, ברענגט אים צו ענדערן זיין דעה. אלזא דו פרעגסט: אט זע, עס זענען דא מענטשן וואס זענען יראי שמים, פארוואס האבן זיי נישט כעץ שתול על מים? זאגט ער: וויס דיר אז דאס הארץ איז עקוב מכל און דו קענסט נישט וויסן וואס עס איז אין זייער הארצן. און נאך מער, דאס הארץ איז אנוש. דאס הארץ איז דאך מענטשלעך, אלזא קען עס זיך אין איין מאמענט ענדערן נאך פעולות. דאס הייסט, עס קען זיין אז א מענטש איז נעכטן געווען א בעל ביטחון און היינט איז ער אראפ פון זיין ביטחון. דאס איז די כוונה פון אנוש. רש"י דערקלערט אז אנוש איז פון לשון חולה אנוש. זאגט רש"י לשון חולי וחוליו הוא זה. ווען איך האב דיר געזאגט עקוב הלב מכל, טראכט נישט אז דאס איז דער סטאנדארט, נאר דאס איז א חולי פון דעם הארץ.
דאס איז א חולי, דאס איז א סארט קרענק. דאס הייסט, דאס הארץ, א מענטש דארף האבן א פשוט און גראד הארץ צו עבודת השם. ומי ידענו, דהיינו, אויב דו טראכטסט לויט וואס דו זעסט אין דעם נגלה אז ער איז א ירא השם, וויס דיר, דו ווייסט נישט זיינע מחשבות. אבער איך, השם, חוקר לב, בוחן כליות, ולתת לאיש כדרכיו כפרי מעלליו. אבער ער זאגט דיר: דו טראכטסט אז דער מענטש איז בוטח אין השם, זאגט דער הייליגער באשעפער, דו ווייסט נישט די פנימיות, אבער איך, השם, חוקר לב בוחן כליות. איך, השם, פארש אויס זיין הארץ, דאס איז וואס מיר האבן פריער דערקלערט עקוב הלב מכל. בוחן כליות, ווייל עס שטייט אז די כליות זענען די יועצות. ולתת לאיש כדרכיו, וואס איז כדרכיו? סיי לויט די וועגן פון די פנימית'דיגע נפש, זאגט דער מלבי"ם, און סיי לויט די פרי המעשים וואס גייען ארויס אין דרויסן. דו קוקסט בלויז אויף די פרי המעשים, זאגט דער הייליגער באשעפער, איך זע, איך בין בוחן כדרכיו. כדרכיו מיינט אויך וואס עס טוט זיך ביי אים אין הארצן אינעווייניג, סיי לויט די וועגן פון די פנימית'דיגע נפש. און כאטש פאר דיינע אויגן דוכט זיך דיר אז כפרי מעלליו, זיינע מעללים זענען גוט, זאגט דער הייליגער באשעפער, איך בין בוחן אויך זיינע דרכים, די כוונה איז דער טיפעניש פון דער נפש, ווי ווייט עס איז דא א גאנץ הארץ, ווי ווייט עס איז דא א נפש חפצה.
קורא דגר ולא ילד, עושה עושר ולא במשפט. בחצי ימיו יעזבנו, ובאחריתו יהיה נבל. זאגט דער מלבי"ם, דער צווייטער תנאי פון ביטחון. אלזא, האבן מיר געזאגט צוערשט, וואס איז די סיבה וואס דו זעסט אז עס זענען דא מענטשן וואס זענען בוטח אין השם און זענען נישט מצליח? די ערשטע סיבה האבן מיר געזאגט עקוב הלב מכל, ווער האט דיר געזאגט אז ער איז באמת בוטח אין השם אין זיין פנימיות, ער איז נישט גאנץ אין זיין ביטחון אין השם. די צווייטע זאך זאגט ער איצט, קורא דגר ולא ילד, די צווייטע זאך אז זיינע מעשים זאלן נישט זיין סותר זיין ביטחון. דהיינו, א מענטש וואס זאגט דיר איך בין בוטח אין השם, און דערביי זעסט אים טאג און נאכט מיאנע זיך זאמלען געלט. פארוואס זאמלסטו אלץ געלט? דו ביסט בוטח אין השם, אויב דו ביסט בוטח אין השם, פארלאז זיך אויף אים, ער וועט דיר שוין געבן וואס דיר קומט. איך געדענק אז איך האב געלייענט וועגן הרב שטיינמן, אז אין זיין יוגנט אין דער ישיבה איז געווען א זייער זייער שווערע פינאנציעלע מצב, און א האלב יאר האט מען נישט באצאלט קיין שכירות. נאך א האלב יאר האט מען מצליח געווען, מ'איז אנגעקומען צו אן ערגעץ א נדבן וואס האט זיי געדעקט די חובות און האט אלץ באצאלט, מ'האט באצאלט אלע ר"מים דאס געלט פון דעם גאנצן פארגאנגענעם האלב יאר. מ'האט דאס אויך באצאלט הרב שטיינמן וואס האט געלערנט אין דער ישיבה, און ער האט צוריקגעגעבן דאס געלט. צוריקגעגעבן דאס געלט? האט איר אמאל געזען עמעצן וואס גיט צוריק געלט? האט מען אים געפרעגט וואס איז געשען? האט ער זיי געזאגט: זעט, איך דארף געלט צו לעבן. איצט, אין דעם האלב יאר, חסדי השם זעט איר, האב איך געלעבט. איך האב געלעבט. באלד וועלן מיר דערקלערן ווי אזוי ער האט געלעבט, אבער איך האב געלעבט. אלזא זאגט ער זיי אזוי: פארוואס דארף איך איצט דאס געלט? וואס, אויב איך וואלט גענומען חובות וואלט איך זיי געדארפט אפצאלן, דאס הייסט, נעם חובות, וועסטו זיי אפצאלן. אבער איך האב דאך נישט גענומען קיין חובות, חסדי השם, דער הייליגער באשעפער האט זיך געזארגט פאר מיר אין דעם האלב יאר, איך האב געהאט וואס צו עסן, איך האב זיך אויסגעלעבט. זאגט ער זיי, אלזא פארוואס דארף איך איצט דאס געלט? גיב עס צוריק צו דער ישיבה. ווי אזוי האט ער געלעבט? דאס איז אן אנדער מעשה. אמאל האט א איד דערציילט אז ער האט געקענט הרב שטיינמן פון חוץ לארץ, און ער איז געקומען אים באזוכן אין ארץ ישראל, ווייל דעמאלט האט ער געוואוינט אין רמת השרון, ער האט דארט געלערנט אין א ישיבה אויב איך פעל נישט. ער דערציילט אז ער איז אנגעקומען, און עס איז געווען א זייער הייסער טאג, און ער זעט הרב שטיינמן זיצן אין דרויסן אויף א שטול מיט א ספר אין דער האנט און לערנט. מ'האט נישט געקענט לערנען אין שטוב, עס איז געווען זייער הייס, אין דרויסן איז געווען א ביסל ווינטל, אלזא איז ער געזעסן אין דרויסן אויף דער מרפסת און האט געלערנט. און איך בין אנגעקומען, האט ער אויפגעשטאנען פון דעם שטול און מיר דערלאנגט דעם שטול איך זאל זיצן. ניין, בשום אופן נישט, זיצן אויפן שטול פון דעם רב? בשום אופן האב איך נישט געוואלט. און ער האט מיר געזאגט ניין ניין, ער האט פראבירט אויף מיר דרינגען נאך א מאל און נאך א מאל, און ניין, איך האב נישט מסכים געווען. ער זאגט, דערווייל איז אנגעקומען די פרוי פון דעם רב, און דאן האט זי געזאגט מיר זאלן אריינגיין, זי האט אונדז דערלאנגט צו טרינקען. גוט, מיר זענען אריין, און ערשט דאן האב איך פארשטאנען פארוואס ער האט מיר דערלאנגט זיין שטול, ווייל דאס איז געווען דער איינציגער שטול אין שטוב. אין שטוב, די ווייניגע איבעריגע זענען געזעסן אויף קעסטלעך. עס זענען געווען קעסטלעך פון מאראנצן, רמת השרון, קעסטלעך פון מאראנצן, מ'האט זיי איבערגעדרייט און זיך אויף זיי געזעצט. אלזא זענען אלע בני הבית געזעסן אויף קעסטלעך, און דער איינציגער שטול, זאגט ער, דעריבער האט ער מיר געוואלט ארויסברענגען א שטול פון שטוב כדי מיר צו דערלאנגען, ווייל עס איז נישטא נאך א שטול, דאס איז דער איינציגער שטול. איר פארשטייט אלזא ווי אזוי ער האט זיך געראטן ווען ער האט געזאגט א האלב יאר האב איך זיך געראטן, איך האב נישט געדארפט, ברוך השם, השם האט מיר מפרנס געווען, איר פארשטייט ווי אזוי ער האט זיך געראטן. ווער עס וועט זען ביי אים אין שטוב, וועט פארשטיין אז נישט פיל האט זיך געביטן זייטדעם, יא? זיין שטוב זעט נאך אלץ אויס ווי די 50ער יארן, מ'האט נישט געטאן קיין קאליר און גארנישט, א מענטש וואס לעבט אין די שיא פון סגפנות, נישט נעמען פון דער וועלט קיין שום זאך.
אלזא, אויב אזוי, א צווייטער תנאי פון ביטחון זאגט דער מלבי"ם, אז זיינע מעשים זאלן נישט זיין סותר זיין ביטחון. א מענטש וואס זאגט אז ער איז בוטח אין השם, אבער דו זעסט אים זיך משתדל זיין צו זאמלען געלט בדמים ובעוולה, נאך אויף נישט גראדע וועגן. אויף נישט גראדע וועגן, וואס האסטו דיר צו זאמלען געלט אויף אזא אופן? ווייזט דער מענטש אז ער איז נישט בוטח א גאנצן ביטחון אין השם, און דעריבער וועט ביי דעם מענטש דער עושר נישט בלייבן אין זיינע הענט. איצט די דוגמא דערצו, קורא דגר ולא ילד. לאמיר זען, השם האט איינגעפלאנצט א טבע אין א פויגל וואס הייסט קורא. עס איז דא א פויגל וואס דאס איז זיין נאמען. דער פויגל האט א זייער באזונדערן טבע, דגר ולא ילד. ער ברוט אויף אייער וואס ער האט זיי נישט געבארן. דאס הייסט, ער זעט אייער, ער גייט און ברוט אויף זיי. די פיצעלעך זענען נישט זיינע, און דערנאך זארגט ער אויך פאר זיי, מפרנס זיי. דערנאך ווען זיי וואקסן, פארלאזן זיי אים. קורא דגר ולא ילד, בחצי ימיו יעזבנו. זיי פארלאזן אים ווייל פלוצלינג דערקענען זיי, וואַרט, דאס איז נישט, דאס איז נישט אונדזער טאטע. זיי דערקענען אים און פארלאזן. אלזא, ער וויל זיך מפרנס זיין פון וואס? פון די יגיעה פון אנדערע. וואס עמעצער אנדערש האט געבארן, אויף דעם גייט ער ברוטן. מ'דארף זיך נישט מיען, אנדערע האבן זיך געמיט פאר מיר. אזוי אויך ווער עס טוט אויף דעם אופן, זאמלט זיין עושר במשפט, בחצי ימיו יעזבנו. דער עושר וועט אים בחצי ימיו יעזבנו, די כוונה, ער וועט פארלאזן יענעם מענטש, און באחרית ימיו וועט זיין נאך ערגער, ובאחריתו יהיה נבל. דער פירוש איז, דער מענטש וועט צום סוף פון זיינע טעג בלייבן א נבל. וואס איז א נבל? א נבל איז א מענטש וואס האט דעם טבע צו רויבן און גזלנען, צו טאן א נבלה. אלזא, פון זיין הרגל צו טאן א נבלה, וועט ער נאך בלייבן מיט דעם שלעכטן טבע, אויך ווען ער האט שוין פארלוירן זיין געלט, וועט דער טבע בלייבן אין אים.
אלזא, לויט דעם דערקלערונג פון דעם מלבי"ם, דער קורא, ער גייט און זעצט זיך אויף אייער און פיצעלעך פון אנדערע וואס ער האט זיי נישט געבארן. און וואס עס שטייט דגר, די כוונה איז אז ער זאמלט די פיצעלעך. אזוי דערקלערט ער דעם אויסדרוק דגר, דאס צונויפזאמלען פונעם פויגל אירע פיצעלעך רופט מען דגר, נישט וואס מיר רופן דגירה, צו זיצן אויף די אייער. אקעגן דעם דערקלערט רש"י אז דער דגר איז אויך פון לשון צו צונויפזאמלען הינטער זיך, אבער ער דערקלערט אז פון פאראויס גייט דער קורא און זאמלט פיצעלעך פון אנדערע. ער דערקלערט נישט אז ער זיצט אויף די אייער און פון זיי געבערט, נאר ער זעט פיצעלעך פון אנדערע, גייט און זאמלט זיי צו זיך. נאר לויט רש"י דער דגר, זאגט רש"י, א פייפעניש וואס דער פויגל פייפט מיט זיין קול צו צוציען פיצעלעך. אלזא, דגר לויט דעם מלבי"ם איז פון לשון זאמלען, און לויט רש"י איז דאס דער אופן פון דעם זאמלען. ווי אזוי זאמלט ער? דורך דעם וואס ער ברוט, וואס איז ברוטן? דאס איז פייפן לויט דעם ביאור פון רש"י. אלזא קומט אויס, אז ביידע דערקלערונגען דא פאסן צום פסוק.
מ'דערציילט אז אמאל איז געקומען א איד צום חפץ חיים, א רייכער איד. זאגט ער אים: רבי, ווי אזוי זאגן חז"ל אז א מענטש וואס מאכט געלט און נכסים נישט ביושר און נישט בצדק, אז דער מענטש וועט זיי פארלירן? זאגט ער אים: ווי אזוי, ווי אזוי זאגט מען אזא זאך? איך האב דאך נכסים, זאגט ער אים, אין דער גאנצער וועלט. איך האב אינוועסטמענטס אין כינע, איך האב מרבצי יהלומים אין אפריקע, איך האב מרבצי כסף אין רוסלאנד, איך האב אינוועסטמענטס אין נעפט אין אמעריקע, בקיצור, אויב דאס וועט פאלן, איז דאס אנדערע דא, און אויב נישט, איז דא דער נדל"ן, און אויב נישט דער נדל"ן, איז... אלזא וואס, ווי אזוי קען זיין בחצי ימיו יעזבנו? זאגט אים דער חפץ חיים: עס שטייט יעזבנו, עס שטייט נישט ווער וועט פארלאזן ווער. עס שטייט נישט אז דער עושר וועט בהכרח דיר פארלאזן, דער הייליגער באשעפער קען נעמען און דיר פארלאזן פון דעם עושר. ניין, רבי, זאל דער רב נישט, חס ושלום, זאל נישט זיין ווי א שגגה וואס גייט ארויס פונעם מויל פון א שליט, אז נישט ברית כרותה לשפתיים, חס ושלום זאל דער רב נישט זאגן נישט גוטע זאכן. יא? פלוצלינג האט ער זיך דערשראקן. יעדנפאלס דארף מען וויסן, יעזבנו, אויב השם ראכמעוועט אויף אים, טאמער פארלאזט אים דער עושר. און אויב נישט, פארלאזט ער דעם עושר, דאס איז זיבנפאך ערגער.
כיסא כבוד מרום מראשון מקום מקדשנו. כיסא כבוד מרום מראשון. דערקלערט דער מלבי"ם, נאכדעם וואס ער האט דערקלערט ארור הגבר וואס נעמט אראפ דעם ביטחון פון השם, איצט זאגט ער וויס דיר, מקום מקדשנו איז דער כיסא כבוד פון דעם וואס איז מרום מראשון. וואס איז דער פירוש מרום מראשון? מיר קענען נישט רופן דעם הייליגן באשעפער ראשון. ווייל תמיד ראשון איז ביחס צו עפעס וואס קומט נאך אים. און דער הייליגער באשעפער האט בכלל נישט קיין יחס מיט זיינע בריות. עס איז נישטא קיין יחוס צווישן קודשא בריך הוא און די בריות. איך קען נישט זאגן, פריער איז געווען השם און נאכדעם... וואס פריער און נאכדעם? דאס איז בכלל נישט עפעס וואס שייך זיך צו פארבינדן איינער מיטן אנדערן אז איך זאל רעדן פון פריער און נאכדעם. אזוי אז אייגנטלעך איז נישט שייך צו רופן דעם הייליגן באשעפער ראשון. און דעריבער זאגט דער מלבי"ם: זעט ווי וואונדערלעך, ווי אזוי רופט ער רבונו של עולם? השם איז מרום מראשון. ער איז ערהויבן איבער דעם ראשון. ווייל מ'קען אים נישט רופן ראשון, ער איז ערהויבן איבער דעם. ער דערהייבט זיך איבער דעם. ער דערהייבט זיך איבער דער ערשטער זאך וואס איז באשאפן געווארן אין דער וועלט, דער ראשון פון דער בריאה, ער איז ערהויבן פון אים. דאס איז דער מרום מראשון, ווייל איך קען נישט זאגן השם איז ראשון. ווייל ראשון מיינט אז ער איז ביחס צו וואס קומט נאך אים, און עס איז נישטא קיין שום יחס צווישן אים און השם יתברך. אלזא כיסא כבוד, וויס דיר, דער מקום המקדש איז דער כיסא כבוד פון דעם הייליגן באשעפער, פון דעם מרום מראשון. ומרום, זאגט דער מלבי"ם, איז פון לשון דערהויבן, פון לשון מעלה און חשיבות. און דער מקום פון דעם מקדש איז זיין כיסא כבוד, וואו דער הייליגער באשעפער רואט די שכינה, פון דארט פירט דער הייליגער באשעפער די גאנצע וועלט. ווער איז מרום מראשון? דאס איז מקווה ישראל השם וכולי. איידער מיר גייען ווייטער, לאמיר זאגן וואס דערקלערט דער מלבי"ם. דער מלבי"ם זאגט מרום מראשון, מיר זעען אז דער הייליגער באשעפער איז באשריבן רם על רמים. און דאס איז נאך א מאל דער זעלבער רעיון. איך זאג נישט אז דער הייליגער באשעפער איז רם, ווייל אויב איך זאג ער איז רם, איז דאס נאך א מאל ביחס צו עמעצן אנדערש. איך זאג דער הייליגער באשעפער איז רם על רמים. דאס הייסט, עס זענען דא רמים, און דער הייליגער באשעפער איז רם איבער זיי, ווי מרום מראשון, השם איז ערהויבן איבער די ראשונים. די הייליגע ספרים, זאגט דער מלבי"ם, רופן דעם ערשטן כוח וואס איז באשאפן געווארן אין דער וועלט, אדער אדם קדמון, נישט צו מישן מיט דעם אדם קדמון וואס מ'זעט אין בילדער. א"ק איז א קבלה'דיגער באגריף. א"ק ערשיינט אין די ספרים אין ראשי תיבות, וואס די כוונה איז אדם קדמון, די כוונה איז צו דער ערשטער יצירה וואס דער הייליגער באשעפער האט באשאפן. עס זענען דא וואס זאגן אז אין די ספרים ווערט געברענגט אז עס זענען געווען נאך וועלטן פריער, נסתר'דיגע וועלטן וואס אויך אין קבלה רעדט מען נישט פון זיי. דער אר"י ז"ל האט נישט גערעדט פון זיי, עס זענען דא אזעלכע וואס יא ברענגען זיי. יעדנפאלס דאס רופט מען דער עלול הראשון, דאס איז א"ק, און פון אים זענען ארויסגעגאנגען אורות אויערן נאז מויל וכולי, ווי עס ווערט געברענגט אין די ספרי המקובלים אז פון זיי זענען באשאפן געווארן די ספירות. אלע ספירות זענען אייגנטלעך באשאפן געווארן פון א"ק, אדער עס זענען דא וואס דעפינירן דאס כתר עליון, אדער מ'רופט דאס מיטן נאמען שכל עליון, אזוי אז אייגנטלעך ווען איך זאג דער הייליגער באשעפער איז מרום מראשון, איז ער איבער די זאך וואס איז באשאפן געווארן צוערשט, דער הייליגער באשעפער איז ערהויבן, ער איז איבער אלעמען. ער איז השם וואס איז די בחינה פון מקווה ישראל השם.
ווייל מיר האבן דאך געזען אז זיי האבן פארלאזט א מקור מים חיים. ער זאגט דיר: ווער איז דער מקור? מקווה ישראל השם. כל עוזביך יבושו, וסוריי בארץ ייכתבו, כי עזבו מקור מים חיים את השם. מקווה ישראל השם, דער השם וואס איז מקווה ישראל, זיין כיסא כבוד רואט אין מקדש. עס זענען דא וואס דערקלערן אז מקווה איז ווי א מקווה מים, אז דו, השם, ביסט כביכול א מקווה טהרה פאר ישראל. אבער דער אבן עזרא, דער רד"ק זאגן אז דער ערשטער ביאור איז דער ריכטיגער. אז מקווה איז פון לשון תקווה. דו, השם, ביסט זייער תקווה פון ישראל, דאס איז מקווה ישראל, פון לשון האפענונג. צו ווער האפן מיר? דאס איז צו קודשא בריך הוא. מקווה ישראל השם. כל עוזביך יבושו, יענע וואס האבן פארלאזט השם, ווי מיר האבן געזאגט אז השם איז מרום מראשון און משגיח אין בית המקדש, יענע וואס זענען געגאנגען בעטן הילף פון בשר ודם, האבן זיך נישט פארלאזט אויף רבונו של עולם צו זיך ווענדן צו אים. וסוריי, די כוונה די סרים מאת השם, בארץ ייכתבו. וואס איז בארץ ייכתבו? זאגט דער מלבי"ם, ווי געשריבן אין א ספר אין דער גאנצער ארץ, צו פארעפנטלעכן זייער גנות וואס זיי האבן פארלאזט דעם הייליגן באשעפער. וסוריי בארץ ייכתבו. עס וועט געשריבן ווערן אין דער גאנצער ארץ אויף זייער ביזיון וואס זיי האבן פארלאזט השם, וואס איז דער מקור מים חיים, כדי צו האקן זיך גריבער, צובראכענע גריבער. רש"י דערקלערט אז וואס עס שטייט סוריי בארץ ייכתבו, די כוונה איז יענע וואס הערן נישט מיין שליחות, בקברות תחתיות ארץ ייכתבו. אז די כוונה איז צו דעם ארט וואו זיי גייען אראפ אין שאול, און אויב אזוי איז ייכתבו די כוונה, עס וועט אויף זיי געשריבן ווערן אז זיי גייען אראפ אין דער ערד, דאס איז די כוונה. ווייל די נפש פון דעם רשע גייט אראפ אונטן צו דער ערד, און די נפש פון דעם צדיק גייט ארויף צו איר ארט אין די אויבערשטע וועלטן.
רפאני השם וארפא, הושיעני ואיוושעה, כי תהילתי אתה. זאגט דער מלבי"ם, דאס גייט זיך צוריק אויף וואס ער האט געזאגט פריער, למה היה כאבי נצח. דארט האבן מיר געזען אז ער רופט די נבואת זעם, וואס דער הייליגער באשעפער פילט אים אן מיט יענער נבואה, רופט ער עס א ווייטאג און א קרענק. ער בעט דא אז דער הייליגער באשעפער זאל אים היילן פון יענער אנושה מכה, דהיינו פון יענעם סארט נבואות וואס זענען נבואות זעם וואס ווערן גערופן א ווייטאג, אז השם זאל אים היילן פון יענער אנושה מכה און זאל נישט מער נבא זיין נבואות פון פורענות. כי תהילתי אתה, זאגט רש"י, מיט דיר בין איך מתהלל און מתפאר צו זאגן אז דו ביסט דער מושיע פאר מיר.
הנה המה אומרים אליי איה דבר השם יבוא נא. דו, השם, זאגסט אז די ארץ וועט חרוב ווערן, און מיר זאגן עדות אויף, איך זאג עדות אויף דער זאך, איך פארשפרייט די זאך, דער נביא השם ירמיהו זאגט דאס איבער צום פאלק. אבער דאס פאלק זאגט מיר: מיר גלייבן נישט. זיי זאגן מיר איה דבר השם יבוא נא. וואו איז וואס דער הייליגער באשעפער האט באפוילן אז די ארץ וועט חרוב ווערן? נו, מיר ווילן דאס שוין זען געשען. זאגט דער מצודת דוד, זיי טראכטן אייגנטלעך אז איך טראכט זיך אויס די זאכן פון מיין הארצן, פון דעם וואס איך פיינט זיי. און דערפאר דערקלערט דער מלבי"ם, ווילן זיי מיר האלטן פאר א נביא שקר, און א נביא שקר איז חייב מיתה. און ווי מיר האבן געזען אז נישט איין מאל האבן די אנשי ענתות פראבירט זיך אנטריסן ירמיהו'ס לעבן.
ואני לא אצתי מרועה אחריך, ויום אנוש לא התאוויתי, אתה ידעת מוצא שפתיי נוכח פניך היה. ואני, זאגט דער מלבי"ם, נישט גענוג וואס איך טראכט מיר נישט אויס פורענויות פון מיין הארצן, נאר אויך ווען דו האסט מיך אויסגעקליבן צו זיין א רועה און א מנהיג, בין איך נישט אצתי אחריך. דער פירוש איז, עס איז דא א מענטש וואס זיין הארץ איז שלעכט, און דעריבער ווען ער האט אן אפארטוניטעט צו זאגן שלעכטע זאכן, שפרינגט ער אויף דער מציאה ווי א מוצא שלל רב. און ווי באוואוסט, א גוטער מענטש וועט בשרן גוטס, און א שלעכטער מענטש וועט בשרן שלעכטס. דאס הייסט, א מענטש וואס איז פון זיין נאטור גוט, פרייט זיך צו בשרן גוטע בשורות. ווען עס איז דא א שלילית'דיגע בשורה, זאגט ער שיק עמעצן אנדערש. אקעגן דעם, ווען א מענטש'ס הארץ איז שלעכט, האט ער א שמחה אין הארצן צו בשרן שלעכטע בשורות, ער הנאה'ט דערפון, ער האט א סיפוק. זאגט דער נביא, ואני לא אצתי. רבונו של עולם, ווען דו האסט מיך באפוילן צו זיין א נביא, און איך האב געוואוסט אז דא רעדט מען פון שווערע נבואות, איך האב געוואוסט אז דא רעדט מען פון חורבן, האסטו מיך אויסגעקליבן צו זיין א רועה און א מנהיג, בין איך נישט אצתי אחריך. איך האב נישט געוואלט זיין א נביא, ווי מיר האבן געזען פריער, הנה לא ידעתי דבר כי נער אנוכי. ירמיהו האט פראבירט זיך אויסדרייען פון דער שליחות. לא אצתי אחריך מרועה, ווען דו האסט געוואלט אז איך זאל זיין א רועה. און אויך נאכדעם וואס דו האסט מיך געשיקט צו נבא זיין נבואות פון פורענויות, האב איך נישט התאוויתי אז עס זאל קומען א יום אנוש. ויום אנוש לא התאוויתי. כאטש איך האב גע'נבא'ט אנושה נבואות, שווערע, אבער איך האב נישט התאוויתי אז די נבואה זאל מקויים ווערן כדי צו האלטן מיינע ווערטער, זעט איר, איך בין א נביא אמת. און אויף אלץ דעם זאגט ער, אתה ידעת, דהיינו דו אליין רבונו של עולם ווייסט אז איך האב נישט התאוויתי אין הארצן, און אויך מוצא שפתיי היה נוכח פניך. דער פירוש איז, איך האב מתפלל געווען, רבונו של עולם, פאר דיר כדי אראפצונעמען דיין פנים, כדי אראפצונעמען דיין כעס. כאטש דו האסט מיר באפוילן נישט מתפלל צו זיין, האב איך פונדעסטוועגן יא מתפלל געווען פאר דיר אויף זייער ענין.
לויט וואס מיר האבן איצט דערקלערט, וואס עס שטייט ואני לא אצתי מרועה אחריך, אץ די כוונה איז פון לשון צו דרינגען די זאך, זיך אילן, ווי אץ ברגליים חוטא. אץ איז פון לשון זיך אילן. אקעגן דעם איז דא אן אינטערעסאנטע זאך וואס רש"י ברענגט לויט דעם תרגום. ואנא לא עכבית ממימרך מלהתנבאה עליהון. לויט דעם קומט אויס אז אצתי איז נישט נאר אז דאס איז נישט זיך אילן, נישט זיך צו אילן, נאר דאס איז אויך אז מ'זאל זיך נישט פארהאלטן. פון לשון פארהאלטן. אני לא אצתי, די כוונה, איך האב זיך נישט פארהאלטן צו זיין א רועה אחריך. אבער איך קער זיך צוריק צו דעם געוויינטלעכן פארשטאנד תמיד אז אץ די כוונה איז זיך אילן בזריזות ווי אץ ברגליים חוטא, דאס איז דער פשוט'ער פארשטאנד.
אל תהיה לי למחיצה, מחסי אתה ביום רעה. אל תהיה לי למחיצה. דער פירוש איז, זאלסט נישט מאכן אז מיין נבואה זאל זיין א מחיצה. מחיצה מיינט א ברוך, אז עס זאל נישט זיין א מצב אז דו וועסט דורך דער נבואה מיר ברענגען צו א נזק. מחסי אתה ביום רעה. אין דעם טאג ווען מ'טראכט אויף מיר שלעכטס, ביסטו מחסי, דו באשיצסט מיך, דו היטסט מיך אז איך זאל נישט פאלן פאר זיי, ווי דו האסט מיר צוגעזאגט. דער מלבי"ם דערקלערט אז די בקשה דא איז, רבונו של עולם, איך האב דאך געבעטן אז די פורענות זאל זיך פארהאלטן. און איצט זע איך אז די פורענות פארהאלט זיך, דאס איז מיר צום שאדן. ווייל דאן, וואס זאגן זיי? איה דבר השם יבוא נא. אלזא קומט אויס אז די בקשה וואס איך האב געבעטן אז די פורענות זאל זיך פארהאלטן, ווערט דאס קעגן מיר ווי א בומעראנג. איך וויל נישט אז די פורענות זאל תיכף קומען, און דאן זאגן זיי: זעסט אז דו ביסט א נביא שקר? אט, גארנישט האט פאסירט. און דעריבער אל תהיה לי למחיצה, מחסי אתה ביום רעה. וואס איך האב מתפלל געווען צו פארהאלטן די פורענות, זאל די זאך נישט זיין מיר צו א מחיצה, א ברוך, אז דורך דעם זאל מען זאגן אז איך בין א נביא שקר, דו ביסט דאך מחסי אין א יום רעה.
און דעריבער יבושו רודפיי ואל אבושה אני. יחתו המה ואל אחתה אני. הביא עליהם יום רעה, ומשנה שיברון שוברם. זאגט דער נביא יבושו רודפיי ואל אבושה אני. רודפיי, ווי רש"י דערקלערט, די כוונה איז די אנשי ענתות אליין, נישט חס ושלום רעה אויף כלל ישראל. און דאן איז בעסער אז יבושו רודפיי כדי ואל אבושה אני. איידער איך זאל פארשעמט ווערן, ווייל דאן וועט מען מיר זאגן: אט, האסט גע'נבא'ט נבואות און זיי זענען נישט געקומען. איה דבר השם יבוא נא. אלזא איז בעסער אז יבושו רודפיי, בעסער אז זיי זאלן שטארבן, מיין נבואה זאל זיך אין זיי מקויים ווערן, ואל אבושה אני. און דעריבער בעט ער אויך יחתו המה ואל אחתה אני. יחתו המה, די כוונה איז אז זיי זאלן צובראכן ווערן, ואל אחתה אני, אז איך זאל נישט צובראכן ווערן אז מ'זאל זאגן איך בין א נביא שקר. און דעריבער בעט איך הביא עליהם יום רעה. ברענג אויף זיי יענעם יום רעה וואס איך האב גע'נבא'ט אויף, אז יענע נבואה לרעה זאל זיך אין זיי מקויים ווערן. ומשנה שיברון שוברם. די כוונה איז אז זיי זאלן האבן א טאפלטן ברוך. משנה שיברון. וואס איז דער פירוש? אז ווען דעם כלל וועט זיין א ברוך, זאלן זיי זיין א טייל פון דעם כלל. און נאך א זאך, אז זיי זאלן האבן א פרטי'שן, אישי'שן ברוך פריער. פאר אלעמען. דאס איז משנה שיברון שוברם. און דאן דורך דעם וועלן זיי זען אז די נבואה וואס איך האב גע'נבא'ט איז א נבואת אמת, אט, זעט איר וואס פאסירט מיט אייך. און דאס איז אן ענליכעס צו וואס מיר האבן געזען אז ער האט געבעטן פריער התקם כצאן לטבחה, דאס האט ער געבעטן אויף די אנשי ענתות. דאס הייסט אז דא רעדט מען פון רשע'ישע מענטשן וואס האבן געלייגט זייער גאנצן ציל צו מבטל זיין זיין נבואה, און דורך דעם קומט אויס אז זיי שאדן דעם כלל. זיי גורם'ן א מיתה פאר דעם כלל. ווייל אויב זיי גורם'ן אז זיין נבואה זאל בטל ווערן, די כוונה איז אז מ'זאל נישט מקבל זיין און נישט זיך אנרירן פון זיינע ווערטער, האקן זיי א לאך אין דער שיף פון כלל ישראל און גורם'ן אז אלע זאלן שטארבן. ווייל אויב די אנשי ענתות, וואס זיי זענען אויך געווען כהנים, וואס זיי זענען געווען חשוב פון וועגן זייענדיג כהנים, און זיי זענען אויך געווען די אנשי עירו פון ירמיהו, אויב זיי זענען מבטל זיינע ווערטער, פארוואס זאל דאס פאלק מקבל זיין זיינע ווערטער? און דעריבער בעט ער רבונו של עולם, פאר זיי מאך א באזונדערן פלאן, אז זיי זאלן האבן א ברוך, אז זיי זאלן האבן א נזק, אז זיי זאלן שטארבן נאך פאר אלעמען, און דורך דעם איז דא א שאנס אז די איבעריגע וועלן מקבל זיין די נבואות און וועלן זיך באמת דערווייטערן פון דעם וועג הרע.
כה אמר השם אליי, הלוך ועמדת בשער בני העם אשר יבואו בו מלכי יהודה ואשר יצאו בו, ובכל שערי ירושלים. כה אמר השם אליי, הלוך ועמדת בשער בני העם. שער בני העם דאס איז געווען א טויער וואס די בני העם זענען דורכגעגאנגען אין אים, און אויך אשר יבואו בו מלכי יהודה, אז אויך די מלכי יהודה זענען דורכגעגאנגען דורכדעם. איך וועל פאראויסברענגען עטליכע פסוקים ווייטער כדי מיר זאלן וויסן פון וואס עס רעדט זיך. ואמרת אליהם שמעו דבר השם מלכי יהודה וכל יהודה וכל יושבי ירושלים הבאים בשערים האלה. דו גייסט און שטייסט דארט אין דעם טויער און זאגסט זיי די זאכן. כה אמר השם, הישמרו בנפשותיכם ואל תשאו משא ביום השבת והבאתם בשערי ירושלים. הישמרו בנפשותיכם און זאלט נישט טראגן קיין משא אום שבת, די כוונה טאמער נישט טראגן אום שבת. די כוונה זאלט נישט אריינברענגען פון דרויסן אריין. אלזא צוערשט, פארוואס זאגט ער אים צו שטיין דארט אין דעם טויער? צוליב צוויי סיבות. א טויער איז א צענטראלער ארט, און ווייל ער שטייט דארט ווערן זיינע ווערטער געהערט צו אלע וואס גייען ארויס און אריין. די צווייטע זאך, ווייל דער עוון ווערט געטאן אין דעם טויער. דער פירוש איז, די גמרא זאגט אז ירושלים אליין, אירע טירן זענען פארמאכט ביי נאכט, פארשלאסן ביי נאכט. ווייל אזוי, האט זי נישט קיין דין פון א רשות הרבים, זי האט א דין פון א רשות היחיד. דעריבער איז מותר צו טראגן אינערהאלב ירושלים. דאס איז ווי וואס מ'טוט היינט אן עירוב, דער ארט איז פארמאכט. ווייל אזוי, איז מותר צו טראגן אינערהאלב ירושלים. וואס איז דער איסור? דער איסור איז אריינצוברענגען פון דרויסן אריין אין ירושלים, און ארויסצוטראגן פון ירושלים ארויס פון די מויערן אין דרויסן. דא רעדט מען שוין פון דעם איסור פון אריינברענגען און ארויסטראגן. אבער אריבערצוטראגן פיר אמות אינערהאלב דער שטאט אדער ארויסצוטראגן פון זיין שטוב צו דער רשות הרבים אין דער שטאט, דאס איז מותר ווייל אירע טויערן זענען פארשלאסן ביי נאכט, אלזא איז דער ארט גערעכנט ווי א רשות היחיד. לאמיר זיך אכטונג געבן, ער ווארנט זיי און זאגט: איר, זאלט נישט אריינברענגען אין ירושלים, אל תשאו משא ביום השבת והבאתם בשערי ירושלים. פון וואס רעדט ער? דווקא פון הבאה, אריינברענגען. פארוואס רעדט ער נישט פון הוצאה, ארויסטראגן? ווייל ירושלים איז געווען א גרויסע שטאט, און אין א גרויסן כרך, זאגט דער רד"ק, זענען דא מער וואס ברענגען אריין ווי וואס טראגן ארויס. א גרויסע שטאט דארף פיל פון דרויסן, בפרט אז ירושלים פון זיך אליין איז נישט געווען קיין ארט פון פעלדער און וויינגערטנער. מ'רעדט איצט פון דער שטאט אינעווייניג, מ'רעדט איצט פון דעם ארט וואס איז ארומגערינגלט מיט א מויער. אלזא קומט אויס אז מ'האט געדארפט מפרנס זיין אלע יענע אנשי העיר. פון וואו? דורך סחורה וואס מ'האט געברענגט פון דרויסן און אריינגעברענגט אריין אין דער שטאט. אלזא, אייגנטלעך האט ער זיי אויך געקענט ווארנען נישט צו טראגן ארויס, אבער ער האט גערעדט אין דעם הווה. און דער הווה איז אז מ'האט דער עיקר אריינגעברענגט אין ירושלים. מיר האבן געזען א דוגמא דערצו אויך אין ספר עזרא. אויך דארט האבן מיר געזען אז זיי האבן געהאט א זייער נישט פשוט'ע פראבלעם מיט דער זאך. עס שטייט דארט אז נחמיה האט זיי מוכיח געווען און געזאגט, ומביאים ירושלים ביום השבת. די זעלבע פראבלעם איז געווען. מענטשן זענען ארויסגעגאנגען צו א סארט מארק-טאג, און זיי האבן געברענגט קיין ירושלים אום שבת, אריינגעברענגט אין ירושלים די סחורה אום שבת. דארט האבן זיי אויך געגאנגען מאכן איינקויפן. שבת אליין זענען זיי געגאנגען קויפן דארט זאכן. און דאן האט ער געזאגט אז מ'זאל פארמאכן די טירן און זיי נישט עפענען ביז נאך שבת. ומינעריי העמדתי על השערים, לא יבוא משא ביום השבת. אט וואס דו זעסט, זאגט דער רד"ק, אז די גאנצע אזהרה איז לא יבוא. די אזהרה איז נישט אויף ארויסטראגן, נישט אויף די הוצאה, ווייל דאס איז נישט מצוי, נאר אויף דעם מצוי, און דאס איז די הבאה אריין אין דער שטאט.
און וואס זאגט ער? הלוך ועמדת בשער בני העם אשר יבואו בו מלכי יהודה. וואס איז מלכי יהודה? וויפיל מלכים האט יהודה? עס האט געדארפט שטיין יבואו בו מלך יהודה. אלזא, דו קענסט רעדן היסטאריש, יבואו בו מלכי יהודה. די מלכי יהודה פאר זייערע דורות קומען דורך דעם טויער. אבער דער רד"ק דערקלערט אנדערש. דער רד"ק זאגט מלכי יהודה, די כוונה איז דער מלך און זיינע זין, וואס זיי זענען עתיד צו מלוכה'נען נאך אים, אלזא רופט ער אויך דעם וואס מ'רופט דעם יורש העצר רופט ער אים אויך מלך. אלזא ווערן זיי גערופן מלכי יהודה, דער מלך און זיינע זין דאס איז מלכי יהודה.
דער מלבי"ם זאגט, נאכדעם וואס דער הייליגער באשעפער האט באשטימט און אנטשלאסן זיין גזירה, האט זיך אומגעקערט די מידת הרחמים און האט זיך אויף זיי אויפגעוועקט. און יענע מידת הרחמים זאגט, מיר האבן א שופלאד-פלאן. א שופלאד-פלאן צו ראטעווען כלל עם ישראל פון דער שרעקלעכער און אימה'דיגער צרה וואס וועט זיך אויף זיי אראפלאזן, פון דעם שווערן חורבן, פון דער שרעקלעכער מיתה, פון דער חרב. מיר האבן איצט א פלאן ווי אזוי צו ראטעווען דאס פאלק. וואס איז דער פלאן? מיט וואס האט זיך אויפגעוועקט די מידת הרחמים? זאגט דער מלבי"ם, עס שטייט דאך אין חז"ל, ווער עס היט שבת כהלכתו, אפילו ער איז עובד עבודה זרה כדור אנוש, מוחל מען אים. אשרי אנוש יעשה זאת. אפילו אויב ער איז עובד עבודה זרה כדור אנוש, מוחל מען אים. קומט אויס אלזא, אז אויב זיי וועלן איצט היטן שבת, כאטש עס איז אין זיי דא א עוון פון עבודה זרה, וועלן זיי האבן א טשאנס צו זוכה זיין צו א ישועה, כאטש זייער מצב איז שרעקלעך. ובפרט, ווייל עבודה זרה, איר מהות איז דאס אוועקווארפן דעם הייליגן באשעפער און מקבל זיין א געץ פאר א גאט. דאס הייסט, א מענטש וואס איז עובד עבודה זרה, דער עיקר, אין וואס קומט דאס צום אויסדרוק? אז ער גלייבט נישט אז דער בורא עולם האט באשאפן זיין וועלט אין זעקס טעג. דאס איז עבודה זרה. פארוואס זאגן מיר אז א מחלל שבת איז ווי א עובד עבודה זרה? ווייל א מחלל שבת, דאס איז פונקט וואס ער טוט. ער גלייבט נישט אז דער הייליגער באשעפער האט באשאפן זיין וועלט אין זעקס טעג, און דעריבער איז ער מחלל שבת. און אייגנטלעך היינט נעמען מיר א ביסל מער קולא אין דעם, ווייל היינט גלייבן פיל פון זיי און גייען בלויז נאך זייערע תאוות אדער פון א מאנגל אין וויסן, אבער נישט פון דעם וואס זיי האבן נישט געגלייבט. אבער באמת א מענטש וואס איז מחלל שבת בפרהסיא האט באזונדערע הלכות וואס מיר האבן נישט געטראפן אין קיין שום ארט. דער מענטש, אויב ער וועט שעכטן א בהמה, איז זיין שחיטה א נבלה, אויך אויב ער וועט זי שעכטן לויט אלע דקדוק ההלכה. אויב ער רירט אן ווין, מאכט ער עס יין נסך. דאס הייסט, מיר זעען אז ער האט א דין פון א כופר גמור, פון א עובד עבודה זרה. אלזא, אויב אזוי, דאס איז וואס עס ווערט דא געזאגט. אויב איר וועט זיין שומרי שבת, דאס איז דער היפוך פון עבודה זרה. ווייל אין עבודה זרה ביסטו אייגנטלעך אנטקעגן דעם וואס השם האט מחדש געווען זיין וועלט אין זעקס טעג, אנטקעגן זיין אלוקות יתברך. און ווען דו היטסט שבת, זאגסטו עדות אויף זיין אלוקות יתברך. און חז"ל האבן דאך געזאגט אז אויב ישראל היטן צוויי שבתות, ווערן זיי תיכף געגאלט. אלזא כל שכן אז די זכות וועט העלפן אז ירושלים זאל נישט חרוב ווערן. און פארוואס באטאנט ער דא, זאגט דער מלבי"ם, אשר יבואו בו מלכי יהודה? ווייל מ'דארף מתרה זיין צוערשט אין די גדולים. דער באוואוסטער פאלקסשפריכווארט, דער פיש שטינקט פונעם קאפ. ווען עס איז דא א פראבלעם, דארף מען אונטערזוכן וואס עס טוט זיך מיט די קעפ. און דעריבער זאגט ער דא אז מ'דארף מתרה זיין אין די גדולים, וואס דאס זענען די מלכי יהודה. ואשר יצאו בו ובכל שערי ירושלים. וואס איז אשר יצאו בו? יצאו בו, זאגט דער מלבי"ם, דאס איז מתרה זיין עטליכע מאל, סיי אין זייער קומען און סיי אין זייער ארויסגיין. צו איבערחזרן די זאך, און נישט נאר אין איין טויער, נאר אין אלע שערי ירושלים.
ואמרת אליהם שמעו דבר השם מלכי יהודה וכל יהודה וכל יושבי ירושלים הבאים בשערים האלה. כה אמר השם, הישמרו בנפשותיכם ואל תשאו משא ביום השבת והבאתם בשערי העיר. וואס איז הישמרו בנפשותיכם? דערקלערט דער מלבי"ם, אז ווער עס טוט אזוי איז חייב מיתה און כרת. און דעריבער איז דאס הישמרו בנפשותיכם, איר גייט אריבער אן איסור וואס אייער נפש הענגט אין אים. איר וועט שטארבן דורך דעם איסור, איר האט זיך חייב געמאכט כרת. ולא תוציאו משא מבתיכם ביום השבת, וכל מלאכה לא תעשו, וקידשתם את יום השבת כאשר ציוויתי את אבותיכם. ולא תוציאו משא מבתיכם, וואס איז צו טראגן א משא ארויס פון אייערע שטובער? מיר האבן דאך דערקלערט אז אינערהאלב ירושלים איז מותר צו טראגן ארויס פון דער שטוב. דער רד"ק דערקלערט אז די כוונה איז חוץ צו די טויערן פון דער שטאט. דאס איז די כוונה ולא תוציאו משא מבתיכם. מיר האבן געזאגט אז דער עיקר איז וואס מ'האט אריינגעברענגט ווייל אזוי איז געווען דער מנהג, אבער עס איז געווען א מצב אז אויך זענען מענטשן ארויסגעגאנגען פון ירושלים מיט א משא. און ווייל אזוי, לא תוציאו משא מבתיכם. דער מלבי"ם דערקלערט, מ'קען אויך דערקלערן כפשוטו, אז ולא תוציאו משא מבתיכם, דער פירוש איז אינערהאלב ירושלים. און אויב וועסטו פרעגן ווי אזוי, מיר האבן דאך געזאגט אז אירע טירן זענען פארשלאסן ביי נאכט? עין הכי נמי, זאגט דער מלבי"ם, אבער מיר ווייסן דאך אז עס איז דא א דין כרמלית און שלמה האט גזר'ט אויף די עירובין, קומט אויס אלזא אז עס איז אויך אין זייער צייט געווען די אזהרה נישט צו טראגן ארויס אויך אין א ארט וואס איז א כרמלית, נישט נאר אין א ארט וואס איז א רשות הרבים גמורה. און דעריבער זאגט ער זיי וכל מלאכה לא תעשו. וואס איז וכל מלאכה לא תעשו? יעדע מלאכה, אויך א מלאכה דרבנן, אויך הוצאה אין א כרמלית. לבלתי עשות בו מלאכה. דער רד"ק זאגט אז עס שטייט בם, און מיר לייענען בו. אייגנטלעך ביי אונדז שטייט בו מיט א ה', און מיר לייענען בו מיט א ו'. און דער רד"ק זאגט, וואונדער זיך נישט אויף דעם, אויך אויב איך וועל זאגן בה אין לשון נקבה אדער בו אין לשון זכר, אייגנטלעך דארף מען זיך נישט וואונדערן אויף דעם. עס דוכט זיך אז דער אמת איז אז דא איז דא א טעות אין לשון פון דעם רד"ק, די כוונה א טעות פון די מדפיסים, און די כוונה איז בו. ווייל דער רד"ק רעדט תיכף פון זכר און נקבה. בה איז נקבה, בו איז זכר. און אייגנטלעך זעען מיר אז אויך אין דער תפילה זאגן מיר אמאל ינוחו בה, אמאל זאגן מיר ינוחו בו. און אמאל האבן מיר איבערגעגעבן אויף דעם א גאנצע שיחה איבער דער זאך, אז שבת איז סיי בה און סיי בו. דער פירוש איז, ווען מיר זאגן בה, בה איז די בחינה פון מקבל. בה איז נוקבא, נוקבא איז מקבל. און בו איז זכר, זכר איז משפיע. דכורא איז תמיד משפיע. וואס איז שבת, מקבלת אדער משפעת? שבת איז אלץ מקבלת. איך בין מענג די שבת, איך קויף פאר שבת, איך ברענג פאר שבת, אלץ טו איך פאר שבת. שבת טוט גארנישט, אויף שבת רו איך בלויז, זי איז אלץ מקבלת. אבער פון וואו ווערן געבענטשט אלע זעקס ימי המעשה? פון יום השבת. קומט אויס אלזא אז שבת איז דכורא, זי איז די בחינה פון משפעת. אלזא ביידע זאכן באמת, זי איז מקבלת און פון דעם כוח משפעת. אלזא איז דאס סיי די בחינה פון נוקבא, סיי די בחינה פון דכורא. מיר האבן אמאל אריכות'דיג גערעדט אין דעם ענין, מיר וועלן דאס איצט נישט ארויסציען. יעדנפאלס, זאגט דער רד"ק, דעריבער קענסטו פארשטיין אז מ'קען דערמאנען דעם יום השבת ווי א בחינה פון זכר און אויך א בחינה פון נקבה. און דעריבער זאגן מיר שבת, מיר רופן זי ווי א נקבה, און פון דער אנדערער זייט שטייט כל שומר שבת מחללו. עס זענען אגב דא אזעלכע וואס פארשטייען נישט, שומר שבת אדער מחללו? וואס איז דאס, ווי אזוי זאגסטו אין דעם זעלבן משפט? שומר שבת מחללו? נאר די כוונה מ-ל-ח-ל-ל-ו. דאס איז די כוונה, שומר שבת מחללו. די כוונה מלחללו, ער היט די שבת פון זי צו מחלל זיין. אט זעסט, עס שטייט נישט מלחללה. עס שטייט מלחללו. וואס האסטו געלערנט? אז שבת איז אויך א בחינה פון זכר. ווי מיר האבן געזאגט, אזוי אז אייגנטלעך זענען ביידע אויסדרוקן ריכטיג, סיי זכר און סיי נוקבא. און אויף דעם זאגט ער, ובאו ויצאו, ווי מיר האבן געזאגט אז יבואו בו מלכי יהודה ואשר יצאו בו. דעריבער שרייבט ער דא דעם לשון, ובאו בשערי העיר הזאת. וואס איז ובאו בשערי העיר הזאת? ווי מיר האבן דערמאנט פריער אז זיי זענען געקומען און ארויסגעגאנגען, און דעריבער האט ער זיי געווארנט אז זיי זאלן זיין דארט אין דער שעה ווען זיי קומען און גייען ארויס, כדי זיי צו מוכיח זיין.
זאגט דער רד"ק, און וואס דו זעסט אז ער ווארנט זיי אויף שמירת שבת, קום אין א צייט ווען זיי האבן שווערע עבירות. דאס איז ווי כוסות רוח פאר א טויטן. דער מענטש האט שווערע עבירות, מ'רעדט דאך פון בית ראשון, עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכות דמים. וואס קומסטו און זאגסט זיי, עסט טשאלנט? וואס, היט שבת? ווי כלומרשט, וואס וועט העלפן שמירת שבת, זאגט דער רד"ק, מיט וואס וועט דאס העלפן? אלזא ברענגט דער רד"ק אייגנטלעך זאכן ענליך צו וואס מיר האבן פריער געזען אין די ווערטער פון דעם מלבי"ם, ווייל שמירת שבת איז א גרויסער עיקר אין דעם אמונה אין דעם אל אין חידוש העולם, און אין דעם אמונה אין אותות ומופתים, און אין דעם קיום פון דער גאנצער תורה. און יעדער וואס היט שבת מיט אן אמונה ישרה, ווערט נישט גיך חוטא אין די איבעריגע מצוות. דאס הייסט, אויב איר וואלט געהיט די שבת ווי געהעריג, פארמיידט דאס פון אייך אויך די איבעריגע עבירות. און ווער עס היט שבת, ווי דער מלבי"ם האט געברענגט, כדור אנוש, מוחל מען אים, יא? שומר שבת, מ'איז אים מוחל. די ערשטע מצוה וואס מ'האט באפוילן פאר מתן תורה איז שמירת שבת. אלזא זעסט ווי גרויס איז שמירת שבת. ווי חז"ל זאגן, נישט חרוב געווארן ירושלים נאר צוליב דעם וואס מ'האט אין איר מחלל שבת געווען. ווי עס שטייט, והצתי אש בשעריה ואכלה ארמונות ירושלים. חז"ל זאגן, א שריפה איז נישט מצוי נאר אין א שטוב וואס אין אים איז דא חילול שבת. און עס איז דא א פסוק, הנה ראיתי דורכים גיתות בירושלים ביום השבת. מ'זעט אלזא אז עס איז אויף זיי געווען א זייער זייער שווערע תביעה בנוגע שמירת שבת דארט אין ירושלים. אזוי אז אייגנטלעך, אויב איר וואלט געהיט, וואלט דורך דעם און פון דעם כוח, זייער גאנצע מציאות זיך געביטן, עס וואלט אויף זיי געשאפן געווארן א פאזיטיווע השפעה פון כוח פון דער שבת, און דורך דעם וואלטן זיי זיך שטארקער געמאכט אויך אין די איבעריגע מצוות.
ובאו בשערי העיר הזאת מלכים ושרים יושבים על כיסא דוד. דא זאגט ער זיי, וואס איז דער קארב מיט די הטבות. אויב איר וועט זיין גרייט צו היטן שבת, דאס איז די המשך פון דעם פריערדיגן פסוק. אם תשמעון אליי נאום השם לבלתי הביא משא וכולי, לבלתי עשות בו כל מלאכה, דאן ובאו בשערי העיר הזאת מלכים ושרים יושבים על כיסא דוד, רוכבים ברכב ובסוסים, המה ושריהם איש יהודה ויושבי ירושלים, וישבה העיר הזאת לעולם. אויב איר וועט אזוי טאן, האב איך פיר הבטחות פאר אייך. די ערשטע הבטחה, אז עס וועט זיך נישט מבטל ווערן די מלכות בית דוד. עס וועט נישט פעלן א שולטן פון בית יהודה. עס וועט זיך נישט מבטל ווערן די מלכות בית דוד. ובאו בשערי העיר הזאת מלכים ושרים יושבים על כיסא דוד. מלכים יושבים על כיסא דוד. ושרים רוכבים ברכב ובסוסים. תמיד איז דער אויסדרוק פון רייטן אויף פערד געווען פאר די שרים, פאר שררה. די אנשי שררה זענען געריטן אויף פערד. לאמיר זיך אכטונג געבן אז קיינמאל ערשיינט נישט אין חז"ל אויף די חכמי ישראל אז זיי זענען געריטן אויף פערד. תמיד ערשיינט אויף זיי בלויז אייזלען. געריטן אויף אן אייזל, זעט אויף רשב"י, זעט אין גמרות פילפאך ערשיינט דער אייזל פון רבי חנינא בן דוסא, דער אייזל פון משיח, און נאך. איר וועט זען, תמיד זענען זיי געריטן אויף אייזלען. די אבות הקדושים, געריטן אויף אן אייזל. משה, אן אייזל. אלע זענען געריטן אויף אן אייזל. צוערשט, ווייל דאס קומט אויסצודריקן דעם שלטון איבער דעם חומר. זיי האבן געהערשט איבער דעם חומר, דאס איז דער אויסדרוק רוכב על חמור, אויך ביחס צו משיח. און די צווייטע זאך, דאס רייטן אויף א פערד דריקט אויס גאווה און כבוד. און שרים און חשוב'ע לייט זענען געריטן אויף פערד. ווייל אזוי, האבן די חכמי ישראל פארעקלט יענעם וועג כביכול. דאס איז ווי דו זאגסט אז דער גדול הדור וועט נישט פארן אויף א פעראריי, למשל. אפילו אויב עס וועט זיך געפינען דער נדבן, און עס פעלן נישט אזעלכע, אבער דאס איז א ביזיון, ער זאגט ווי כלומרשט, ער זוכט אן ערגעץ א ספארט-אויטא, ערגעץ עפעס כלומרשט צו ווייזן זיך אליין. אלזא אין דער זעלבער בחינה איז געווען, אויב רבי שמעון בר יוחאי וואלט געריטן אויף א פערד, איר פארשטייט, אז מיר זאלן פארשטיין די באגריפן, יא? און דעריבער זענען די שרים געריטן אויף פערד, דאס איז זיי געקומען פון וועגן דער ממשלה, דער חשבון פון דעם ישראלישן שטייער-צאלער, זיי איז געקומען שרד-פערד, יא? אלזא די שרים רייטן אויף פערד, און די מלכי בית דוד זיצן אויף דעם כיסא בית דוד. די צווייטע זאך זאגט ער זיי צו, אז עס וועלן נישט הערשן איבער זיי קיין פרעמדע. ער זאגט המה ושריהם איש יהודה. ווער וועלן זיין די שרים? אלץ וועט זיין פון איש יהודה. עס וועט נישט זיין א ממונה פון דעם נציב עליון פון נבוכדנאצר אדער פון אנדערע אומות, נאר יענע וואס וועלן הערשן איבער אונדז דאס איז המה ושריהם, אלץ וועט זיין איש יהודה. די דריטע זאך זאגט ער זיי צו, די שטאט וועט נישט חרוב ווערן. וישבה העיר הזאת לעולם. ובאו מערי יהודה ומסביבות ירושלים ומארץ בנימין ומן השפלה ומן ההר ומן הנגב, מביאים עולה וזבח ומנחה ולבונה ומביאי תודה בית השם. די פערטע זאך וואס ער זאגט זיי צו, אז עס וועט נישט אויפגעהערט ווערן די עבודה בית המקדש. און דאס איז וואס ער זאגט דא, ובאו מערי יהודה ומסביבות ירושלים ומארץ בנימין, אלע וועלן ברענגען קרבנות, עולה און זבח. און זיי ברענגען אויך א תודה, אויף וואס? א תודה צו השם, אויף די נסים. ווייל היינט זענען זיי אין א מצב וואו זיי זענען באדראט, און דאן ווען זיי וועלן היטן שבת, וועלן זיי געראטעוועט ווערן פון אלע שונאים, און וועלן ברענגען אויך א תודה אויף די נסים. ווען א מענטש האט געהאט א צרה און איז ארויסגעגאנגען פון איר, איז ער מקריב א קרבן תודה. און דעריבער וועלן זיי זיין מביאי תודה בית השם.
ואם לא תשמעו אליי לקדש את יום השבת ולבלתי שאת משא ובוא בשערי ירושלים ביום השבת, והצתי אש בשעריה ואכלה ארמונות ירושלים ולא תכבה. אויב איר וועט נישט צוהערן וואס איך האב באפוילן צו מקדש זיין די שבת, די כוונה לבלתי שאת משא ובוא בשערי ירושלים, וואס דאס איז וואס מ'האט פון זיי געבעטן דער עיקר, דאן חס ושלום וועט זיין א ברענענדע פייער אין די טויערן פון ירושלים, און קיינער וועט נישט לעשן. ולא תכבה, די כוונה איז, עס וועלן נישט זיין מענטשן מצוי צו זי צו לעשן. אזוי זאגן חז"ל. ווען איז דאס געזאגט געווארן? אז א שריפה איז נישט מצוי נאר אין א שטוב וואס אין אים איז דא חילול שבת. און דאן, נאך דעם וואס די שריפה איז אום שבת, זענען נישט מצוי מענטשן וואס וועלן קומען לעשן די שריפה. אלזא איז דאס דאס אקעגן דעם. אזוי דרש'נען חז"ל. אבער יעדנפאלס לויט פשוטו של מקרא, איז די כוונה אז די פייער וועט זיך פארשפרייטן און פארלענדן אלץ, און מ'וועט נישט אנקומען זי צו לעשן, און די פייער וועט שוין פארצערן אלע טויערן פון ירושלים.