עזבתי את ביתי, נטשתי את נחלתי, נתתי את ידידות נפשי בכף אויביה. זאָגט השם, עזבתי את ביתי. דערקלערט דער רד"ק, אַזוי ווי אַ מענטש וואָס יאָמערט אויף זײַן פאַרלוסט. עזבתי את ביתי, כביכול זאָגט דער הייליקער באשעפער מיט צער, איך האָב פאַרלאָזט מײַן בית המקדש. נחלתי, דאָס איז ישראל, ווי עס שטייט יעקב חבל נחלתו. נתתי את ידידות נפשי בכף אויביה. ידידות נפשי דאָס איז כלל ישראל, זאָגט רש"י, מײַן פאָלק סגולה, דאָס איז ידידות נפשי, און איצט אין זייערע עוונות האָב איך זיי איבערגעגעבן אין די הענט פון די שונאים.
דער מלבי"ם דערקלערט אַז אַלע די אויסדריקן דאָ זײַנען געזאָגט געוואָרן אויף דער צוקונפט. זאָגט דער הייליקער באשעפער, און איצט וועל איך זײַן געצוווּנגען חרוב צו מאַכן מײַן הויז. אַזוי אַז אַפילו כאָטש עס רעדט אין לשון עבר, ווײַל כביכול דער הייליקער באשעפער זעט שוין די רעזולטאַטן, אָבער בנוגע צו אונדז איז דאָס אין תוך נבואה אויף דער צוקונפט. עס זאָגט איצט וועל איך זײַן געצוווּנגען צו פאַרלאָזן מײַן הויז, חרוב צו מאַכן דעם בית המקדש, איך וועל זײַן געצוווּנגען צו געבן ידידות נפשי אין די הענט פון אירע שונאים. דאָס הייסט, נישט גענוג וואָס איך האָב איר פאַרלאָזט, נאָר נאָך אַליין האָב איך איר איבערגעגעבן אין די הענט פון אירע שונאים, וואָס דאָס איז כביכול אַז אונטער דער ידידות און דער ליבשאַפט איז באַשאַפן געוואָרן שנאה צווישן דעם הייליקן באשעפער כביכול צו אונדז, ווי מיר וועלן זען אינעם קומענדיקן פסוק.
דער מלבי"ם דערקלערט פון אַ דקדוק שטאַנדפונקט, עס שטייט דאָ עזבתי את ביתי, נטשתי את נחלתי. וואָס איז דער חילוק צווישן עזיבה און נטישה? זאָגט דער מלבי"ם, נטישה איז אַ סך שווערער ווי עזיבה. ווײַל עזיבה איז איך בין אויפגעשטאַנען און אַוועקגעגאַנגען. לעומת זאת נטישה, איך נעם אַרויס די זאַך פון מײַן רשות, איך נעם דאָס בפועל און וואַרף עס אַוועק, אַזוי ווי איך שלײַדער עס אַוועק. נחלה, זאָגט דער מלבי"ם, איז מער ווי אַ הויז. עס קען זײַן איך האָב אַ הויז און אַ דירה און זיי זײַנען נישט מײַן נחלה. נחלה מיינט אַ זאַך וואָס איך האָב געירשנט פון מײַנע אבות, וואָס עס געהערט מיר. אויב אַזוי, זאָגט דער מלבי"ם, גיב אַכט אַז עס זײַנען דאָ צוויי אויסדריקן. עזבתי את ביתי, דער הייליקער באשעפער זאָגט איך האָב פאַרלאָזט מײַן הויז, און עזיבה איז ווייניקער שווער, און הויז איז אַ נידעריקערע מדרגה, ווײַל מיר האָבן געזאָגט אַ הויז איז נאָך נישט קיין נחלה. און זאָגט השם, און נאָך שווערער פון דעם, נטשתי את נחלתי, וואָס דאָס איז נטישה ווי מיר האָבן געזאָגט אַז מען פאַרלאָזט עס מיט כוח, מען שלײַדערט עס אַוועק פון זיך, מען לאָזט עס אָפּ. עפעס וואָס איז מײַן נחלה, פונעם צד וואָס כלל ישראל זײַנען מײַן נחלה, זייער קדושה איז אַן אייביקע קדושה, איך האָב זיי געירשנט פון פאַרצײַטן, פון יציאת מצרים, בין איך כביכול געווען געצוווּנגען זאָגט השם, זיי אָפּצולאָזן בפועל, אַוועקצונעמען מײַן קדושה פון כלל ישראל און זיי איבערצוגעבן אין די הענט פון אירע שונאים. און פאַר וואָס האָב איך אַזוי געטאָן?
הייתה לי נחלתי כאריה ביער, נתנה עלי בקולה, על כן שנאתיה. זאָגט דער הייליקער באשעפער, מײַן נחלה איז מיר געווען אַזוי ווי אַ לייב אינעם וואַלד. ווען דער לייב ברילט אינעם וואַלד און לאָזט אַרויס זײַן קול, זאָגט דער רד"ק, די וואָס גייען פאַרבײַ און הערן דעם קול, פאַרלאָזן דעם אָרט. זיי אַנטלויפן פון דאָרטן, זיי ווילן נישט בלײַבן אין אַן אָרט וווּ פלוצלינג וועט זיך באַווײַזן אַ לייב. זאָגט דער הייליקער באשעפער, אַזוי אויך האָב איך פאַרלאָזט מײַן נחלה, ווײַל מײַן נחלה איז מיר געווען אַזוי ווי אַ בריל־לייב אינעם וואַלד. אַזוי ווי ווען עס איז דאָ אַ לייב אַנטלויפן אַלע, זאָגט השם, ווען מײַן נחלה, כלל ישראל, זײַנען געווען ווי אַ בריל־לייב מיט זייערע מעשים, האָב איך נישט געהאַט קיין ברירה נאָר זיי צו פאַרלאָזן.
וואָס איז נתנה עלי בקולה? וואָס איז יענער קול וואָס מײַן נחלה האָט אַרויסגעלאָזט אויף מיר? אויף וואָס רעדט מען דאָ? אַזוי דערקלערט דער רד"ק, אַז דאָס איז דער געשריי פון די באַרויבטע פון וועגן דעם חמס. אַזוי אויך זאָגט רש"י, עס איז אַרויף פאַר מיר דער געשריי פון אירע רויבער. דאָס איז דאָס נתנה עלי בקולה. ווען איך הער פון ירושלים, פונעם אָרט פון זייערע וווינונגען, די געשרייען פון די באַרויבטע מענטשן, די באַדריקטע מענטשן, על כן שנאתיה. דאָס דערוועקט שנאה אַנטקעגן די שלעכטע מעשים, אַנטקעגן כלל ישראל. אַן אַנדער דערקלערונג זאָגט דער רד"ק, אַז די כוונה איז אויפן קול פון די עובדי עבודה זרה אין די בתי עבודה זרה. זיי פלעגן הייבן זייער קול אין זייער תפילה צו דער עבודה זרה, אין זייער דינען דעם צלם. זאָגט דער הייליקער באשעפער, נתנה עלי בקולה. ווען איך הער דעם קול, על כן שנאתיה. ווי עס שטייט אינעם מעשה פון אליהו מיט אחאב, ויקראו בשם הבעל מהבוקר ועד הצהריים לאמור הבעל עננו, ויקראו בקול גדול. דאָס איז דאָס נתנה עלי בקולה. יענער קול וואָס זיי פלעגן רופן צו דער עבודה זרה, זאָגט השם, ברענגט מיך צו דעם וואָס על כן שנאתיה, פון דעם וועגן האָב איך זיי אָפּגעלאָזט, ווײַל איך האָב נישט געקענט טראָגן די שלעכטע מעשים וואָס זיי טוען.
דער מלבי"ם דערקלערט, הייתה לי נחלתי כאריה ביער. זאָגט דער מלבי"ם, ער פאַרגלײַכט דאָ כלל ישראל צו איינעם וואָס האָט גענומען אַ לייב און האָט אים אויפגעצויגן און געמאַכט פון אים אַ בן תרבות. דאָס הייסט, ער האָט אים אויפגעצויגן צווישן דער געזעלשאַפט פון מענטשן, אים צוגעוווינט צו זײַן מיט מענטשן, און דער לייב איז געווען זײַן חיית המחמד, זײַן שפילצײַג־חיה. אָבער דעמאָלט איז ער איין מאָל געגאַנגען מיט דעם לייב, מיט דעם פודל, איז מיט אים געגאַנגען שפאַצירן אינעם וואַלד, און דאָרטן אינעם וואַלד האָט זיך פלוצלינג דער לייב דערמאָנט אין זײַן פאַרגאַנגענהייט, זיך דערמאָנט אין זײַנע וואָרצלען, אינעם לאַנד פון זײַן געבורט, און האָט אָנגעהויבן בענקען. און דעמאָלט האָט דער לייב פלוצלינג געברילט אויף זײַן האַר אַ בלוט־פאַרפרירנדיקן ברילן, ווי די גמרא אין בבא קמא און אין סנהדרין זאָגט אויך אַז דער לייב איז נישט קיין בן תרבות, דאָס הייסט מען קען אים נישט צאַמען, מען קען אים נישט מאַכן פאַר אַ בן תרבות. וואָס איז אין תוך דער נמשל? כלל ישראל, זאָגט דער הייליקער באשעפער, זיי זײַנען ווען זיי זײַנען געווען אין מצרים געווען ווילד אַזוי ווי אַ לייב אינעם וואַלד. און איך האָב זיי גענומען און געצאַמט, איך האָב פון זיי געמאַכט בני תרבות, איך האָב זיי אַרויסגעפירט פון מצרים, זיי געגעבן תורה, זיי געשאָנקען מצוות. ווען זיי זײַנען געקומען אינעם וואַלד, דאָס הייסט נאָך אַ מאָל אין דער געזעלשאַפט פון די אומות, נאָך אַ מאָל דערנעענטערן זיי זיך צו די גויים, אָט זינט דעמאָלט טרעפט זיך, נתנה עלי בקולה. פלוצלינג ציט אַרויס יענער לייב זײַנע ציין קעגן וועמען? קעגן זײַן האַר, קעגן דעם וואָס האָט אים אַרויסגעצויגן פון וואַלד, קעגן דעם וואָס האָט אים געמאַכט פאַר אַ בן תרבות. זאָגט דער הייליקער באשעפער, ועל כן שנאתיה. און דעריבער האָב איך געגעבן ידידות נפשי אין די הענט פון אירע שונאים. די וואָס איך האָב זיך אַזוי אָנגעשטרענגט צו מאַכן פאַר בני תרבות, זיי זײַנען אַזעלכע וואָס גייען איצט און דראָען אויף מיר כביכול, זיי זײַנען אַזעלכע וואָס דראָען אויף מײַנע נביאים זיי צו הרגענען די נפש, זאָגט השם, על כן שנאתיה.
די פוסקים ברענגען דעם פסוק געוויינטלעך אַנטקעגן אַ חזן וואָס איז נישט הגון. פוסקים ברענגען דאָס אויף אַ מענטש וואָס איז למשל אַ מחלל שבת בפרהסיה, אָבער ער האָט אַ זיס קול, אָדער ער מיינט אַז ער האָט אַ זיס קול, אָדער אַפילו ער האָט אַ קרוי־קול, דאָס איז נישט קיין חילוק, און ער האָט באַשלאָסן צו זײַן אַ חזן. פאַר וואָס? יאָרצײַט. ווי אַזוי האָט אַ מאָל געזאָגט דער רב עובדיה? דײַן טאַטע האָט דיך געמאַכט פאַר אַ יתום, ער האָט דיך נישט געמאַכט פאַר אַ חזן. יאָ, יעדער איינער מיינט אַז ווײַל זײַן טאַטע איז נפטר געוואָרן איז ער געוואָרן אַ חזן, און דעמאָלט מוזן אַלע טראָגן אין שווײַגן זײַנע אונטערגעוואַקסענע טאַלאַנטן. באמת נישט, דאָס איז נישט אונדזער מנהג, נישט דער מנהג פון בני ספרד. ווער עס וויל און ער קען טאַקע און זאָל קומען אויף אים אַ ברכה, ניחא. ווער עס איז טאַקע אַ הגונער מענטש, ניחא. אָבער אַז עס זאָל קומען אַ מענטש וואָס טוט זייער שווערע זאַכן און וויל זײַן אַ חזן, אויף דעם שטייט אין די הייליקע ספרים אַז דער ציבור דאַרף אַרויסגיין. אויב עס גייט אַרויף אַ מחלל שבת בפרהסיה צו זײַן אַ חזן, זאָל מען פאַרלאָזן דעם בית הכנסת. נתנה עלי בקולה, על כן שנאתיה. זאָגט דער הייליקער באשעפער, אַזאַ איינער דאַוונט נישט פאַר מיר, דאָס איז נתנה עלי בקולה. זײַן תפילה וואָס ער דאַוונט פאַר מיר איז ווי ער שרײַט אויף מיר, כביכול זאָגט דער הייליקער באשעפער, ווי ער לעסטערט מיך. נתנה עלי בקולה, על כן שנאתיה. אָבער עס איז יאָ דאָ אַן אָרט צו רעדן וועגן פאַרשידענע עבירות וואָס איך גיי איצט נישט אַרײַן אין אַ פרטים־דיון, איך האָב בכוונה געגעבן די דוגמא וואָס עס איז נישטאָ קיין ספק, אַז מען רעדט וועגן אַ מחלל שבת בפרהסיה, וואָס אַזאַ מענטש רעכנט זיך ווי אַ גוי צו אַלע זײַנע זאַכן. אויב אַזאַ מענטש גייט אַרויף פאַר אַ חזן, איז די הלכה פשוט צו פאַרלאָזן דעם בית הכנסת.
העיט צבוע נחלתי לי, העיט סביב עליה. לכו אספו כל חית השדה, התיו לאכלה. העיט צבוע נחלתי לי. רש"י דערקלערט אַז דאָס איז אַ ה"א התמיהה, דאָס איז אין אַ פראַגע. צי איז מײַן נחלה אַן אָדלער וואָס איז געפאַרבט? וואָס הייסט אַן אָדלער געפאַרבט? וואָס איז דאָ דאָס געפאַרבט? רש"י דערקלערט אַז געפאַרבט מיינט באַשמירט מיט בלוט. די אַנדערע פייגל זאַמלען זיך אויף אים, און דורך דעם איז ער געפאַרבט פונעם בלוט וואָס פליסט פון אים. אַן אַנדער דערקלערונג זאָגט רש"י, איין פויגל וואָס איז געפאַרבט, און אַלע פייגל זאַמלען זיך אויף אים אים צו עסן ווײַל זיי האָבן אים פײַנט. העיט סביב עליה, זאָגט רש"י, אפשר די פייגל פונעם הימל זײַנען זיי, דאָס זײַנען די גרויסע חיילות, די גרינגע גדודים וואָס זײַנען אַרום איר. כביכול, צי זײַנען זיי ווי אַן אָדלער? מיט וואָס פאַר אַ גיכקייט איז אַהער אָנגעקומען דער גוי? מיט וואָס פאַר אַ גיכקייט זײַנען אָנגעקומען די שונאים כדי צו שלאָגן כלל ישראל? ווי עס האָט געזאָגט השם, איך האָב איבערגעגעבן און געגעבן ידידות נפשי אין די הענט פון אירע שונאים. אַזוי גיך זײַנען געקומען די גדודים ווי די פייגל פונעם הימל.
דער רד"ק דערקלערט אַז דער משל דאָ פונעם אָדלער, ער זאָגט עס איז מיט אַ פתח, ווי מיר האָבן געזאָגט אַז דאָס איז אין לשון פראַגע, ווי רש"י האָט דערקלערט. ער דערקלערט אַז העיט צבוע מיינט געפאַרבט מיטן בלוט פון די דערהרגעטע. דאָס הייסט, אַרום דער נחלה וואָס איך האָב מיר אויסגעקליבן, זײַנען דאָ גויים וואָס קומען אויף איר צו פאַלן. אַזוי ווי דער אָדלער רעכנט זיך פאַר אַ רויב־פויגל, און דער רויב־פויגל קומט און עסט פון די נבלות, אַזוי אויך דער אָדלער, וועלן קומען די גויים אויף דער נחלה פון כלל ישראל, און נאָכדעם וואָס ער וועט זאַט ווערן, וועט ער רופן אַלע חיות פונעם פעלד כדי אַז זיי זאָלן אויך קומען עסן. דאָס הייסט, דעם אָדלער וועט נישט זײַן גענוג מיט וואָס ער אַליין וועט עסן, נאָר ער וועט נאָך ברענגען נאָך חיות און נאָך פייגל. העיט צבוע נחלתי לי, העיט סביב עליה, לכו אספו כל חית השדה. דאָס הייסט דער אָדלער פאַרבעט די חיות פונעם פעלד, קומט און עסט, עס איז נאָך פאַראַן וואָס צו עסן. התיו לאכלה. התיו איז פונעם לשון אתיו, ווי אתא אין אַראַמיש, וואָס דאָס איז פונעם לשון קומען. כביכול ער פאַרבעט זיי און זאָגט זיי קומט עסן.
וואָס איז די כוונה פון די זאַכן? אַזוי דערקלערט דער רד"ק אַז בפועל טרעפט זיך דאָס אַזוי, אַפילו אויב דער אָדלער גייט נישט רופן די פייגל. ווער עס ווייסט, ווען מען זוכט אַ מת, ווער עס ווייסט וואָס איז איינער פון די סימנים צו וויסן וווּ עס איז דאָ אַ מת? מען קוקט אַרויף, מען זעט אַן אָדלער, מען זעט קראָען, מען זעט רויב־פייגל אין אַ געוויסן אָרט, גלײַך ווייסט מען צו שיקן אַהין די כוחות, ווײַל מסתמא האָבן זיי דאָרטן געזען אַ מת. געוויינטלעך איז דאָס אַ נבלה, אָבער אויב מען זוכט אַ פאַרלוירענעם מענטש, השם זאָל אונדז ראַטעווען, איז אַ סך מאָל דאָס אַ סימן. קומט אַרויס אַז דער אָדלער וואָס שטייט דאָ געשריבן, וואָס זאָגט אספו כל חית השדה, מיינט מען נישט נויטיק אַז דער אָדלער גייט זיי רופן, נאָר די זעלבע זאַך וואָס דער אָדלער איז איבער זיי, איז דאָס אַ סימן פאַר אַלע חיות פונעם פעלד. די חיות ווייסן שוין צו לייענען דעם סימן, און דורך דעם זעען אַלע חיות ווען זיי פליען און זיי קומען אָן כדי צו נעמען און עסן פון די נבלות אָדער פון די צעוואָרפענע בעלי חיים. אַזוי אויך זאָגט ער דאָ, אין אָנהייב וועט קומען דער געפאַרבטער אָדלער וואָס אויף אים וועט זײַן בלוט פונעם בלוט פון די דערהרגעטע, און מען וועט זען ווי זיי פליען איבער איר, און דורך דעם וועלן אויך קומען די אַנדערע חיות. און דער נמשל איז, דאָס זײַנען די אַנדערע אומות וואָס זײַנען געקומען מיט נבוכדנצר צו חרוב מאַכן ירושלים. כביכול נבוכדנצר איז געווען דער אָדלער, און נאָכדעם וואָס זיי האָבן געזען אַז נבוכדנצר איז געקומען אויף די דערהרגעטע, זײַנען אַלע אויך געקומען, יעדער איינער צו כאַפן זײַן חלק. אַזוי אַז עס איז דאָ דאָ אין תוך אַ נבואה אויף וואָס וועט זײַן אין דער צוקונפט, אַז עס וועט קומען נבוכדנצר און אומות מיט אים כדי צו רויבן שלל פון כלל ישראל.
דער מלבי"ם דערקלערט, העיט צבוע נחלתי לי, און זײַנען זיי ענלעך ווי דער געפאַרבטער אָדלער? העיט צבוע, דער מלבי"ם דערקלערט לויט וואָס ער האָט פריער דערקלערט, אַז ער האָט מבאר געווען דעם משל פון כלל ישראל ווי אַ לייב וואָס מען האָט געפרוּווט אים צו צאַמען און מאַכן פאַר אַ בן תרבות, און נאָכדעם וואָס עס איז געשען איז אַז דער לייב איז צוריק צו זײַן טבע. אַזוי אויך דערקלערט ער דעם געפאַרבטן אָדלער. עיט צבוע מיינט אַז מען האָט גענומען אַן אָדלער און געפרוּווט צו מאַכן פון אים אַ בן תרבות. און דעמאָלט האָט ער צוויי מעלות. איינס, ער איז שיין געפאַרבט, ער האָט אַ זייער שיינע פאַרב צווישן זײַנע פעדערן. די צווייטע זאַך, העיט סביב עליה. דאָס הייסט, ער איז געלערנט מיט מענטשן, ער דערשרעקט זיך נישט פון דער געזעלשאַפט פון מענטשן, און דאָס גורם אַז אַלע שפילן זיך מיט אים, אַלע קומען אים צו זען, אים צו שפײַזן. אַן אָדלער וואָס עסט פון דער האַנט. בקיצור, עס זײַנען דאָ פאַרשידענע סאָרטן רויב־פייגל וואָס ווען זיי שאַפן אַ פאַרבינדונג מיט מענטשן ווערן זיי פרײַנדלעך. אַ סך נוצן זיי אַגב פאַרן צוועק פון יאָגעניש און נאָך פאַרשידענע פעולות פון דעם סאָרט. אַזוי אַז דער אָדלער איז ענלעך צום לייב, ווי מיר האָבן פריער דערמאָנט, אַז דער לייב איז אַ שפילצײַג־לייב, ער איז נישט מזיק, כביכול האָט מען אים דערגרייכט צו צאַמען. און דעריבער זאָגט ער, לכו אספו כל חית השדה, כדי צו קומען מלחמה האַלטן מיט דעם רויב־לייב. און טראַכט נישט אַז ער איז שטאַרק, נאָר התיו לאכלה. דאָס הייסט, דער לייב זעט זיך נאָר אויס שטאַרק, אָבער זײַ וויסן, ער איז שוואַך ווי אַ שעפעלע, אַז ווי מען קען דאָס שעפעלע עסן, אַזוי אויך דעם לייב קען מען עסן אָן קיין שרעק.
רועים רבים שחתו כרמי, בוססו את חלקתי, נתנו את חלקת חמדתי למדבר שממה. ווער זײַנען די רועים רבים? דאָס זײַנען די חיילות פון נבוכדנצר. ווי עס שטייט אויבן, יבואו רועים ועדריהם, אַזוי איז געווען אין פרק ו'. בוססו, לבסס מיינט צעטרעטן. זיי האָבן צעטרעטן מײַן חלקה. און חלקתי, אַזוי ווי דער כרם, שחתו כרמי, חלקתי און כרמי, דאָס זײַנען אויסדריקן וואָס קומען אויסצודריקן כלל ישראל, אַז זיי זײַנען דער כרם פונעם הייליקן באשעפער. אַזוי ווי מיר האָבן געזען אַזאַ נבואה וואָס איז אויך געזאָגט געוואָרן אין ישעיה, אַז דער נביא באַשרײַבט כלל ישראל ווי דעם כרם, כרם לדודי בקרן בן שמן. אַזוי אויך דאָ, רועים רבים שחתו כרמי, דאָס איז כלל ישראל. בוססו את חלקתי, אַז מײַן חלקה איז די חלקה פונעם הייליקן באשעפער, דאָס איז כלל ישראל.
אַזוי אַז אין אָנהייב האָבן זיי שחתו כרמי, דערקלערט דער מלבי"ם, דאָס זײַנען די ווײַנשטאָקן. נאָכדעם וואָס עס איז דאָ געבליבן אַ ליידיקע חלקה אָן ווײַנשטאָקן, בוססו חלקתי. דאָס הייסט דער גוי איז אָנגעקומען אין דער צווייטער שטאַפל, ווען ער האָט געזען אַז עס איז שוין נישטאָ וואָס צו נעמען, וואָס טוט ער? ער צעטרעט שוין די חלקה, ער חרוב מאַכט די ערד, ער האָט צעשטערט די ערד. די דריטע שטאַפל, נתנו את חלקת חמדתי למדבר שממה. עס איז שוין נישטאָ וואָס צו חרוב מאַכן אין דער ערד, מאַכט ער איר פאַר אַ ווילדער מדבר, גופרית ומלח שריפה כל ארצה, לא תיזרע ולא תצמיח. דאָס הייסט, מען גיט אַכט, זאָגט דער מלבי"ם, אַז מען רעדט דאָ וועגן דרײַ, דרײַ שטאַפלען. ער זאָגט דאָס איז פונקט געווען די צאָל מאָל וואָס נבוכדנצר איז געקומען. נבוכדנצר איז אָנגעקומען דרײַ מאָל. און דעריבער אין אָנהייב שחתו כרמי, מיר זײַנען נאָך געווען אַ כרם, עס זײַנען נאָך געווען טרויבן, עס איז געווען וואָס צו חרוב מאַכן. אין דער צווייטער שטאַפל בוססו חלקתי, עס איז שוין נישטאָ וואָס צו נעמען, האָט מען צעשטערט די ערד. אין דער דריטער שטאַפל איז אויך דאָס נישטאָ וואָס צו טאָן, האָט מען געגעבן חלקת חמדתי פאַר אַ ווילדער מדבר. דאָס הייסט, מען האָט פון איר געמאַכט אַ מדבר דורך דעם וואָס מען האָט פאַרברענט און צעוואָרפן זאַלץ און שוועבל, וואָס דאָס אַלץ קומט אויסצודריקן אַז אויך אין דער צוקונפט וועט מען נישט קענען דאָ שאַפן עפעס נײַעס, מען וועט דאָ נישט קענען זייען קיין זאַך. און דאָס איז וואָס ער זעצט פאָר ווײַטער.
שמה לשממה, אבלה עלי שממה, נשמה כל הארץ כי אין איש שם על לב. שמה לשממה, דאָס הייסט נבוכדנצר, זאָגט דער רד"ק, ער האָט איר געמאַכט פאַר אַ שממה. הגם עס ווערט נישט דערמאָנט דאָ נבוכדנצר בשמו, זאָגט דער רד"ק, ווערן דאָך דערמאָנט דאָ רועים רבים. די רועים רבים, ווער איז געווען בראש פון זיי? מיר קענען די היסטאָריע, דאָס איז געווען נבוכדנצר. און דעריבער וואָס עס שטייט דאָ שמה לשממה, רעדט מען וועגן עמעצן אויף אַן פאַרבאָרגענעם אופן, אין גוף שלישי, ער האָט איר געמאַכט פאַר אַ שממה. ווער איז דאָס ער? זאָגט דער רד"ק, ער, מען רעדט וועגן נבוכדנצר.
אבלה עלי שממה. זאָגט דער רד"ק, אבלה עלי שממה, דאָס איז אַ באַשרײַבונג פון כנסת ישראל, וואָס איז געווען שממה, זי האָט זיך געטרויערט אויף מיר אויף איר שממה. וואָס מיינט זי האָט זיך געטרויערט אויף מיר? זיי זײַנען געקומען מיט טענות צום הייליקן באשעפער. אבלה עלי, ריבונו של עולם, זע וואָס האָסטו מיר געטאָן. דאָס איז דאָס אבלה עלי. אין איר אבלות, צו וועמען ווענדט זי זיך מיט באַשולדיקונגען? צו מיר. אבלה עלי, רש"י דערקלערט, פאַר מיר, שממה. די שממה, וואָס דאָס איז כלל ישראל, קומען און טענהן קעגן דעם הייליקן באשעפער, אַז כביכול זייערע צרות זײַנען געקומען פון מיר. אני אשימותיה. זאָגט דער הייליקער באשעפער, נשמה כל הארץ כי אין איש שם על לב. קיינער לייגט נישט צום האַרצן אַז וואָס דאָס גאַנצע לאַנד איז שממה, דאָס הייסט וויסט, איז דאָס אין זייערע עוונות. אין זייערע עוונות, דורך דעם וואָס איך האָב זיי געשיקט די נביאים פרי און שפעט, האָבן זיי זיי נישט צוגעהערט, נישט געלייגט צום האַרצן. פון דעם וועגן איז שממה כל הארץ. און אַנשטאָט צו קומען און זוכן די זאַכן וואָס זיי דאַרפן פאַרעכטן, לייגן זיי אויף מיר, זאָגט דער הייליקער באשעפער, אבלה עלי שממה. די שממה טרויערט אויף מיר, כביכול קומט מיט טענות צו מיר, און פאַרשטייט נישט אַז זי האָט אַליין געבראַכט אויף זיך אַלע די צרות.
דער מלבי"ם דערקלערט, שמה לשממה. זאָגט דער מלבי"ם, דער מדבר. ווער איז דאָס וואָס האָט זי געמאַכט פאַר אַ שממה? נישט ווי דער רד"ק האָט דערקלערט אַז דאָס איז נבוכדנצר, נאָר דאָס איז אַ המשך פונעם פריערדיקן פסוק. נתנו את חלקת חמדתי למדבר שממה. און זיי האָבן געמאַכט חלקת חמדתי, ארץ ישראל, פאַר אַ ווילדער מדבר. און דער מדבר האָט איר געמאַכט פאַר אַ שממה. שמה לשממה. זי איז אַזוי וויסט, אַז דער מדבר האָט כביכול אויסגעקליבן דעם וויסטסטן אָרט וואָס בײַ אים פאַר דעם דאָזיקן אָרט. דאָס איז די כוונה שמה לשממה. דער מדבר נעמט אַרײַן אין זיך וויסטע ערטער. וואָס איז די גרעסטע שממה בײַ אים? דאָס איז ארץ ישראל. דאָס איז דאָס שמה, דער מדבר האָט זי געמאַכט פאַר אַ שממה. אבלה עלי שממה נשמה. ער זאָגט אָט טרויערט זי אויף מיר, ווי דער רד"ק האָט דערקלערט, זי קומט מיט באַשולדיקונגען צו מיר, אָבער באמת קיינער לייגט נישט צום האַרצן צו שובן אין תשובה, ווי דער רד"ק האָט דערקלערט, אַזוי דערקלערט אויך דער מלבי"ם, אַז דורך דעם זײַנען אויף זיי געקומען די צרות.
על כל שפיים במדבר באו שודדים, כי חרב להשם אוכלה מקצה הארץ ועד קצה הארץ, אין שלום לכל בשר. פון איין עק לאַנד ביז דעם צווייטן עק לאַנד, איז נישטאָ קיין שלום פאַר קיין בשר. על כל שפיים במדבר. דער אָרט פון פיטערן בהמות רופט מען מדבר, זאָגט דער רד"ק. מיר האָבן דאָס געזען בײַ משה, וואָס ער איז געגאַנגען פיטערן די שאָף פון יתרו אחר המדבר. מדבר איז געוויינטלעך דער אָרט וווּ מען פלעגט דאָרטן פיטערן. נישט דווקא ווי מיר רופן הײַנט מדבר, אַן אָרט וווּ עס איז נישטאָ קיין געוויקס, נאָר אַ סך מאָל איז אַן אָרט מדבר אַן אָרט וואָס איז געווען אָן אַ יישוב, אָבער עס קען זײַן אַז עס זײַנען דאָרטן געווען ערטער צו פיטערן די שאָף. אַזוי אַז אַן אָרט מדבר איז אַן אָרט פון פאַשע. און שפיים דאָס זײַנען די הויכע ערטער, יאָ, ווי בערג און הייכן. וילך שפי, אַן אָרט שפי איז פונעם לשון שפי וואָס איז פונעם לשון הויך. על כל שפיים במדבר באו שודדים. די רויבער זײַנען אָנגעקומען און האָבן גענומען אַלץ, אויך אין די הויכע ערטער. כי חרב להשם אוכלה מקצה ארץ ועד קצה הארץ. אוכלה מיינט ווי אַ שווערד וואָס עסט, פון איין עק לאַנד ביז דעם צווייטן עק לאַנד. די כוונה איז אַז זאָלסט נישט טראַכטן אַז נאָר דאָרטן, נאָר אויך אין די אַנדערע ערטער, אין יעדן איין אָרט האָט זיך פאַרשפרייט די האַנט פון נבוכדנצר. און זאָלסט נישט טראַכטן אַז דאָס איז זײַן האַנט, נאָר חרב להשם אוכלה. די כוונה איז אַז די שווערד איז אַ שווערד פון השם. זײַ וויסן אַז ווער עס האָט געשיקט די שווערד איז דער הייליקער באשעפער, דאָס קומט פון אים יתברך. און דער נביא מעלדט דאָס שוין פון פאָרויס, און זאָגט זײַ וויסן, אין שלום לכל בשר. זאָלט איר וויסן אַז די שווערד וועט עסן, און טראַכט נישט צו מיר וועט די צרה נישט קומען. אין מײַן אָרט וועט נישט זײַן די פראָבלעם. ער זאָגט דיר זײַ וויסן, אין שלום לכל בשר. אין יעדן אָרט וווּ זיי וועלן זײַן, וועט דאָרטן עסן די שווערד און עס וועט נישט זײַן קיין שלום פאַר קיין בשר.
דער מלבי"ם דערקלערט, אויף אַלע הויכע בערג וואָס זײַנען אינעם מדבר. על כל שפיים במדבר די כוונה איז אויך די הויכע בערג וואָס זײַנען אינעם מדבר, וווּ עס וואָלט אויסגעזען אַז אַהין זאָלן נישט אָנקומען די רויבער, ווײַל דאָך עס איז דאָרטן נישטאָ קיין מענטש. אַזוי אַז דער נביא וויל אין תוך דיר זאָגן, זײַ וויסן, זיי וועלן אָנקומען אויך צו די ווײַטסטע ערטער. דאָס איז דער אויסדרוק על כל שפיים במדבר. אַז אויך דאָס איז אַ מדבר, דאָס איז אַן אָרט וווּ עס געפינען זיך נישט דאָרטן מענטשן. דער הויכער אָרט וואָס אינעם מדבר, נאָך ווייניקער געפינען זיך אין אים מענטשן. ועל כל שפיים במדבר באו שודדים. דאָס הייסט, די רויבער וועלן זוכן נאָך אײַך אין די שפאַלטן, אין די לעכער פון די מערות, אין יעדן איין אָרט, אויך אין די הויכע בערג וואָס אינעם מדבר, אויך אין די ווײַטסטע ערטער, וועלן זיי זוכן נאָך אײַך. און דעמאָלט וועט זײַן אַזאַ מצב אַז חרב להשם אוכלה מקצה ארץ ועד קצה הארץ, ווײַל אויב די רויבער וועלן זוכן אין יעדן אָרט, וועט נישט זײַן קיין אָרט זיך צו באַהאַלטן. און דורך דעם אין שלום לכל בשר. און ממילא וועט נישט זײַן קיין מענטש וואָס מיר וועלן קענען זאָגן אויף אים אַז ער וועט זײַן אין שלום און רואיקייט, ווײַל די רויבער ווי מיר האָבן געזאָגט וועלן זוכן אין יעדן איין אָרט.
זרעו חיטים וקוצים קצרו, נחלו לא יועילו. ובושו מתבואותיכם מחרון אף השם. זרעו חיטים וקוצים קצרו. אַזוי ערשטנס ברענגט רש"י אַז עס זײַנען דאָ ספרים אין וועלכע עס שטייט זרעו מיט אַ חיריק, און דאָס איז אַ טעות. ווײַל אויב דו זאָגסט זרעו איז דאָס ווי אַ ציווי, און דאָ באַפעלט ער נישט, נאָר ער באַשרײַבט אַ מצב. און דער מצב איז אַז זיי האָבן געזייט ווייצן, און אַנשטאָט צו שנײַדן תבואה, האָבן זיי געשניטן דערנער. זרעו חיטים וקוצים קצרו. וואָס קומט דאָס אויסצודריקן? אַז זיי האָבן געדאַוונט און זייער תפילה האָט נישט געטראָגן קיין פרוכט. זיי האָבן געדאַוונט און באַקומען דערנער. פאַר וואָס? ווײַל נירו לכם ניר ואל תזרעו אל קוצים. דאָס הייסט, ווען דו טוסט אַ פריצײַטיקן אַקערן, וועט די זייעריי וואָס דו זייסט זיך אָנכאַפן. אָבער אויב דו גייסט זייען אין אַן אָרט וווּ עס זײַנען דאָ דערנער, וועט זיך דאָס נישט אָנכאַפן. אַזוי אויך דאָ. אויב איר וואָלט געשובן אין תשובה פריער, וואָלט אײַער תפילה געהאַט אַ באַטײַט. דער הייליקער באשעפער וואָלט זיך אָפּגערופן און נעענטער געוואָרן צו אײַער תפילה. אָבער היות ווי איר האָט נישט געאַקערט קיין ניר, נישט געטאָן קיין אַקערן פריער, היות אַזוי, האָט די תפילה נישט געמאַכט קיין רושם, און ממילא זרעו חיטים וקוצים קצרו. דעריבער איז די רעזולטאַט געווען דערנער.
נחלו לא יועילו. נחלו איז פונעם לשון מחלה. נחלו פונעם לשון קרענק. וואָס האָט ער געוואָלט זאָגן? אַז זיי זײַנען געווען ווי אַ חולה מיט זייער ווייטיק, פון די סך געשרייען, וואָס מען רופט זײַנען זיי געוואָרן קראַנק פון זייער געשריי, און דאָס האָט זיי נישט געהאָלפן. נחלו לא יועילו. הגם זיי זײַנען געוואָרן קראַנק פון זייערע געשרייען, האָט די זאַך נישט געהאָלפן, די כוונה איז עס האָט נישט געבראַכט אויף זיי די ישועה.
ובושו מתבואותיכם מחרון אף השם. מתבואותיכם דערקלערט רש"י אַז די כוונה איז פון אײַערע שלעכטע מעשים, וואָס דורך זיי איז געגרונדעט און איר האָט געבראַכט חרון אף השם.
דער רד"ק דערקלערט לעומת זאת, אַז דאָס זרעו חיטים וקוצים קצרו רעדט וועגן דער פעולה פון די נביאים. לויט רש"י איז דאָס די תפילה פון ישראל, וואָס עס איז אין איר נישט געווען קיין תועלת. לויט דעם רד"ק, איז דאָס די נבואות פון די נביאים, וואָס האָבן נישט אויסגעוואַקסן קיין תבואה. די נביאים פלעגן זייען ווייצן, איר ווערט גערופן ווי מיר האָבן געזען כרמי, חלקתי, אַזוי אַז די נביאים אין דער דאָזיקער חלקה פלעגן זייען. וואָס האָבן זיי געזייט? ווייצן. די נבואה האָבן זיי געוואָלט אַרויסברענגען דורך דעם תשובה, גוטע מעשים, פאַרעכטונג. אַנשטאָט דעם, די נביאים און וקוצים קצרו. וואָס האָבן די נביאים באַקומען? דערנער. עס איז זיי נישט אויסגעוואַקסן אין דער דאָזיקער חלקה, אינעם כרם בית ישראל, איז זיי נישט אויסגעוואַקסן נאָר דערנער, שלעכטע מעשים פון כלל ישראל, וואָס זײַנען ענלעך צו דערנער. נחלו לא יועילו. דאָס הייסט, די נביאים זײַנען שוין געוואָרן קראַנק פון דעם ענין, וואָס זיי האָבן געזען אַז זייערע מעשים העלפן נישט. מיר רעדן פרי און שפעט, און דאָס איז זייער זייער פרוסטרירנדיק, אַז דו לייגסט אַרויס אַזוי פיל ענערגיע, און סוף כל סוף איז דערפון נישטאָ קיין תועלת. סוף כל סוף האָבן די זאַכן נישט קיין השפעה. ובושו מתבואותיכם מחרון אף השם. דאָס הייסט, די נביאים האָבן געהאַט בושה פון אײַערע תבואות. דאָס הייסט, פון אײַער דערוואַרטונג, פון זייער דערוואַרטונג פון אײַך צו זען תבואה. אָבער אַנשטאָט צו זען תבואה, ווי מיר האָבן געזאָגט, האָבן זיי געזען דערנער. און דעמאָלט דורך דעם האָבן די נביאים געהאַט אַ גרויסן צער. און די נביאים אויך, זאָגט דער רד"ק, זײַנען קראַנק געוואָרן אויך פונעם חרון אף השם. דאָס הייסט, ווען דער נביא מאָלט זיך פאָר וואָס פאַר אַ חרון אף השם וועט קומען פון וועגן די תוכחות וואָס איך גיב מוסר און זיי נעמען עס נישט אָן, ווערט ער קראַנק. דאָס איז דאָס נחלו. דאָס נחלו מיינט ער מאָלט זיך פאָר וואָס פאַר צרות וועלן קומען, אויף דעם זײַנען די נביאים קראַנק געוואָרן, פון זייער שרעק פונעם חרון אף השם. און דאָס איז אַ משל, זאָגט דער רד"ק, ווי מיר האָבן געזען אַז עס איז געווען אַ משל בײַם באשעפער אויף כלל ישראל אַז זיי זײַנען אין דער בחינה פון אַ חלקה און אַ כרם, ווי מיר האָבן פריער דערקלערט, אַז ישעיהו האָט אונדז אויך פאַרגליכן צו אַ כרם, ויקו לעשות ענבים ויעש באושים. אַזוי אויך דאָ, ער האָט דערוואַרט צו זען תבואה, און אַנשטאָט דעם באַקומען דערנער.
אַ דריטע דערקלערונג דאָ ברענגט דער רד"ק אין נאָמען פון זײַן פאָטער דעם רא"ש, אַז זײַן פאָטער, זײַ מוחל, פונעם רד"ק, און ער דערקלערט אַז מיט וואָס עס שטייט דאָ זרעו חיטים וקוצים קצרו, רעדט ער נישט וועגן כלל ישראל וואָס דאַוונען ווי רש"י, און נישט וועגן די נביאים וואָס זאָגן עדות אין אונדז ווי דער רד"ק, נאָר ער דערקלערט אַז דאָס קומט צוריק אויף כלל ישראל וואָס האָבן געלייגט זייער בטחון אויף מצרים, אויף אַנדערע אומות וואָס זיי זאָלן אונדז העלפן. און מיר ווייסן וויפל די נביאים האָבן זיי געזאָגט אַז זיי זאָלן נישט לייגן אויף זיי זייער בטחון, אַז אָט זעסטו אַז מצרים איז עתיד צו זײַן אַ צעבראָכענער רער וואָס לעכערט דעם דלאָניע פון יעדן וואָס האַלט זיך אָן אים. און די נביאים האָבן זיי אַלע מאָל געוואָרנט נישט צו דערוואַרטן קיין ישועה פון יענע מלכי האומות וואָס זײַנען אַרום זיי, אַ שטיצע פון אַ צעבראָכענעם רער. און דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ, אָט האָבן זיי געזייט ווייצן און דערנער געשניטן. ער האָט געטראַכט אַז ער וועט באַקומען ישועה פון די אומות וואָס זײַנען אַרום. ווי אַזוי באַקומט מען ישועה? מען שיקט זיי אַ מתנה, מען שיקט זיי געלט, ווי מיר זען עטלעכע און עטלעכע מאָל אין דעם נביא, אַז זיי פלעגן זיי שיקן זייער חשובע סכומים ווי אַ שוחד, כדי זיי זאָלן אונדז באַשיצן און אונדז היטן. וואָס איז געווען די מציאות? אַז דאָס געלט האָבן זיי גענומען, אָבער די באַשיצונג האָבן זיי נישט געשאַפן. און דאָס איז וואָס ער זאָגט, זרעו חיטים, זיי האָבן פיל אַרײַנגעלייגט אין זייער אמונה און זייער בטחון אויף יענע אומות וואָס זײַנען אַרום זיי, און סוף כל סוף דערנער געשניטן. נחלו ולא יועילו. די כוונה איז פון די סך געלט וואָס זיי האָבן געגעבן זײַנען זיי שוין געוואָרן קראַנק, ולא יועילו, און דאָס האָט זיי נישט געהאָלפן קיין זאַך.
מען קען אויך דערקלערן נחלו לא יועילו, דאָס הייסט, ווען דערוואַרטן מיר צו זיי אַז זיי זאָלן קומען צו העלפן אונדז? ווען נחלו, ווען מיר זײַנען געוואָרן קראַנק. מיר זײַנען געוואָרן קראַנק מיינט מיר זײַנען אין סכנה, מיר זײַנען איצט מיט דראָענישן אַרום. אַזוי אַז איצט נו, אַלע אונדזערע אַרײַנלייגונגען דאַרפן איצט קומען צום אויסדרוק. קומט איר אומות וואָס מיר האָבן אײַך באַצאָלט, העלפט אונדז. נחלו, מיר זײַנען געוואָרן קראַנק, ולא יועילו. און די דאָזיקע אומות וואָס מיר האָבן אויף זיי דערוואַרט און אויף זיי געבויט, סוף כל סוף האָבן זיי אונדז נישט געהאָלפן אין גאָרנישט. און דעמאָלט זאָגט ער זיי, ובושו מתבואותיכם. איר האָט זיך צו שעמען פון וואָס דו האָסט געזייט און דערוואַרט אַז עס וועט דיר אַרויסקומען תבואה, נו, דאָס איז דײַן תבואה. ובושו מתבואותיכם. וואָס זײַנען די תבואות וואָס דו האָסט באַקומען? ווי מיר האָבן געזאָגט, דערנער. אַזוי אַז דאָס איז אַ גרויסער ביזיון און אַ גרויסע בושה.
מצודת דוד דערקלערט אַז וואָס עס שטייט דאָ זרעו חיטים, ער זאָגט דאָס קומט צוריק אויף די כשדים. דאָס איז אַ נײַער פירוש, ווײַל דאָס גייט אַ ביסל אַרויס פון אַלע אַנדערע פירושים, וואָס זיי דערקלערן אַז אַלץ דאָ קומט צוריק אויפן שלעכטן מצב פון כלל ישראל. און ער באַשרײַבט די שממה און באַשרײַבט די אַראָפּגאַנג. און ער דערקלערט לעומת זאת דער מצודת דוד, אַז וואָס עס שטייט זרעו חיטים וקוצים קצרו, רעדט וועגן די כשדים. די כשדים, מיר האָבן פריער געזאָגט, על כל שפיים במדבר באו שודדים. נבוכדנצר איז אָנגעקומען און וועט קומען און וועט צערויבן דאָס לאַנד. חרב להשם אוכלה מקצה הארץ עד קצה הארץ, אין שלום לכל בשר. און זאָגט דער הייליקער באשעפער, און זאָלסט נישט טראַכטן אַז זיי וועלן דאָ האָבן הצלחה, נאָר זרעו חיטים וקוצים קצרו. די כשדים וואָס וועלן קומען און וועלן כובש זײַן דאָס לאַנד, זיי וועלן דאָ נישט מצליח זײַן. זיי וועלן זייען ווייצן, אָבער וועלן שנײַדן דערנער. דאָס הייסט, אַ תועלת פון וואָס זיי וועלן דאָ כובש זײַן דאָס לאַנד, וועט זיי נישט זײַן. און דעמאָלט ובושו מתבואותיכם מחרון אף השם. דאָס הייסט, דורך דעם וועט זײַן אַנטפלעקט אַז די קללה וואָס איז געקומען אויף זיי איז מחרון אף השם. דאָס איז נישט קיין זאַך וואָס איז געקומען צופעליק, נאָר פון השם. ווי דער הייליקער באשעפער זאָגט והשימותי את האויבים היושבים עליה, דער הייליקער באשעפער פאַרזיכערט אַז די וואָס וועלן כובש זײַן דאָס לאַנד וועלן נישט מצליח זײַן. אַזוי אַז לויט די ווערטער פון מצודת דוד, דאָס זרעו חיטים דאָ קומט צוריק אויף די כשדים, אַז וואָס זיי וועלן דאָ טאָן כדי צו זייען דאָס לאַנד, סוף כל סוף וועלן זיי נישט מצליח זײַן.
אפשר נאָר וועלן מיר דערמאָנען צום סוף וואָס עס זאָגט דאָ, צום סוף פונעם דאָזיקן פסוק, וואָס דער מלבי"ם זאָגט. אַז דער מלבי"ם דערקלערט אויך ווי דער רד"ק, אַז דאָס זרעו חיטים איז די נביאים, וואָס זיי האָבן געזאָגט ווערטער פון מוסר. אָבער דער מלבי"ם דערקלערט דאָס נחלו לא יועילו, ער דערקלערט אַז דאָס איז אַ צוגאָב־זאַך אויף די נביאים. די נביאים זײַנען געקומען צו מוכיח זײַן, זרעו חיטים, קצרו קוצים. נחלו לא יועילו, דאָס איז נאָך אַ וועג פון תוכחה וואָס דער הייליקער באשעפער האָט אונדז מוכיח געווען. וואָס דאָס? אַז מיר זײַנען געוואָרן קראַנק. נחלו. אַזוי אַז אפשר דורך דעם וואָס מיר זײַנען געוואָרן קראַנק, דורך דעם וועלן מיר שובן צו השם. זאָגט דער נביא, אויך דאָס האָט נישט געהאָלפן. אַזוי אַז נישט גענוג וואָס זרעו חיטים וקוצים קצרו, די נביאים זײַנען געקומען און מוכיח געווען און דאָס האָט נישט געהאָלפן, איך האָב געבראַכט אויף זיי קרענק, דאָס הייסט איך האָב געבראַכט אויף זיי יסורים, און אויך די דאָזיקע זאַך האָט זיי נישט געהאָלפן. און דעריבער זאָגט ער בושו מתבואותיכם, אַז אײַערע תבואות זײַנען געוואָרן דערנער, דאָס איז אַנטקעגן דעם קוצים קצרו. ובושו מחרון אף השם, אַז דער הייליקער באשעפער כביכול פאַרטאָפּלט איצט זייערע יסורים, ווײַל נחלו ולא יועילו. די קרענק האָט נישט געהאָלפן צו בײַטן זייער וועג.
כה אמר השם על כל שכני הרעים, הנוגעים בנחלה אשר הנחלתי את עמי את ישראל, הנני נותשם מעל אדמתם, ואת בית יהודה אתוש מתוכם. כה אמר השם על כל שכני הרעים. ווער זײַנען די שלעכטע שכנים פון כלל ישראל? מײַנע שכנים, כביכול דער הייליקער באשעפער רופט זיי מײַנע שכנים, ווײַל כלל ישראל זײַנען זײַן חלק, זיי זײַנען דער כרם פונעם הייליקן באשעפער. אַזוי אַז אונדזערע שכנים זײַנען די שכנים פונעם ריבונו של עולם. כה אמר השם על כל שכני הרעים. דאָס איז פלשתים, עמון, מואב, צור, צידון, זיי זײַנען די שכנים פון ארץ ישראל, און זיי טוען אונדז שלעכטס, דעריבער ווערן זיי גערופן שלעכטע שכנים. הנוגעים בנחלה אשר הנחלתי את עמי ישראל. די כוונה זיי זײַנען ווי כל הנוגע באיש הזה. וואָס איז נוגע דאָרטן זאָגט דער תרגום? מזיק. אַזוי אַז הנוגעים בנחלה, די כוונה די מזיקים פון דער נחלה אשר הנחלתי את עמי ישראל. זאָגט דער הייליקער באשעפער, די אומות וואָס זײַנען געווען אין דעם גדר פון העלפער פאַר אונדזערע שונאים כדי אונדז צו דריקן, זאָגט אויף זיי דער הייליקער באשעפער, הנני נותשם מעל אדמתם. הנני נותשם, די כוונה עס וועט קומען נבוכדנצר און וועט אויך זיי פאַרטרײַבן. ואת בית יהודה אתוש מתוכם. דאָס הייסט, אויך בית יהודה וועל איך אַרויסרײַסן פון צווישן זיי. דאָס הייסט די וואָס זײַנען גלות געגאַנגען פון צווישן זיי, איך וועל זיי אַרויסרײַסן פון צווישן זיי, די כוונה איך וועל זיי גואל זײַן, ווי דער רד"ק דערקלערט, ווען איך וועל צוריקברענגען די שבות פון מײַן פאָלק, דעמאָלט וועל איך אַרויסרײַסן פון צווישן זיי און זיי גואל זײַן. לעומת זאת, לויט דעם פירוש פון מלבי"ם, איז די כוונה אַז נאָכדעם וואָס זיי זײַנען גלות געגאַנגען און האָבן זיך באַזעצט אין די ערטער וואָס זײַנען אַרום ארץ ישראל, אתוש מתוכם, ווײַל זיי זײַנען נאָך אַ מאָל גלות געגאַנגען אַ צווייטן מאָל מיט די אומות וואָס האָבן זיך דאָרטן באַזעצט. אַזוי אַז עס קומט אַרויס אַז עס וועט דאָ זײַן אַ גלות אויף אַ גלות.
והיה אחרי נותשי אותם, אשוב וריחמתים, והשיבותים איש לנחלתו ואיש לארצו. והיה אחרי נותשי אותם, זאָגט רש"י, אַלע די וואָס זײַנען דאָ דערמאָנט געוואָרן, זײַנען אַלע געשטראָפט געוואָרן נאָענט צום חורבן הבית. און בײַ אַלע שטייט ושבתי את שבות. אין ספר ירמיה זאָגט רש"י, בײַ אַלע דערמאָנט ער אַז זיי וועלן זיך אומקערן. וואָס איז די כוונה? עס שטייט והשיבותי את שבות מואב, אחרי כן אשיב את שבות בני עמון. דאָס הייסט, ווען עס וועלן זיך אומקערן יהודה און בנימין פונעם גלות בבל, דעמאָלט וועלן זיך עמון און מואב אויך אומקערן.
און דעמאָלט, והיה אם למוד ילמדו את דרכי עמי, להישבע בשמי חי השם, כאשר לימדו את עמי להישבע בבעל, ונבנו בתוך עמי. זאָגט דער הייליקער באשעפער, אויב זיי וועלן גלייבן אין השם, און אם למוד ילמדו את דרכי עמי להישבע בשמי חי השם, די כוונה, זיי וועלן זיך לערנען אַזוי ווי כלל ישראל שווערן אין נאָמען פון השם, אַזוי אַז די גויים וואָס ביז איצט שווערן זיי אין בעל, שווערן זיי אין עבודה זרה, דאָס איז זייער אמונה, און זיי וועלן בטל מאַכן זייער אמונה און זיך לערנען די וועגן פון מײַן פאָלק צו שווערן אין מײַן נאָמען חי השם. זיי וועלן זיך לערנען צו שווערן אין נאָמען פון השם און וועלן זאָגן חי השם, און נישט זאָגן חי הבעל. דאָס איז דאָך איינע פון די סיבות פאַר וואָס עס איז אָסור, אַז עס איז דאָ אַ פראָבלעם צו מאַכן אַ געשעפט מיטן גוי אָדער אַ שותפות מיטן גוי, אַז ער זאָל נישט קומען צו שווערן אין נאָמען פון דער עבודה זרה. ער וועט אים זאָגן שווער, און ער וועט שווערן אין נאָמען פון דער עבודה זרה. אַזוי אַז זייער וועג איז געווען, ווען זיי פלעגן שווערן אין נאָמען פון אַ געוויסער זאַך, ווײַזט דאָס די וויכטיקייט פון איר. און היות אַזוי, זאָגט די תורה ובשמו תישבע, וואָס דאָס ווײַזט אַז די גאַנצע אמונה בײַ מיר איז אין השם, ווײַל אין אים שווער איך צו באַשטעטיקן מײַנע ווערטער. בפועל שטייט אַז נאָר אויב יענער תלמיד חכם וכולי, און קום שווער, נאָר אויב האָסטו דערגרייכט צו די השגות וואָס שטייען פריער, דעמאָלט ובשמו תישבע. אָבער אויב נישט, חס ושלום, איז דאָס ווי אַרויסצונעמען שם שמיים חלילה פאַר גאָרנישט. אָבער מען זעט פון דאָ אַז ווער עס איז דו שווערסט אין זײַן נאָמען, ווײַזט דאָס אויף אמונה אין אים. ואם למוד ילמדו את דרכי עמי להישבע בשמי חי השם, זאָגט דער הייליקער באשעפער, זיי וועלן שווערן אין מײַן נאָמען, ווײַל באמת כלל ישראל...
ביז איצט האָבן זיי זיך געלערנט פון די גויים צו שווערן אין נאָמען פון דער עבודה זרה. און איצט וועט זיך טרעפן פונקט פאַרקערט. אם למוד ילמדו את דרכי עמי להישבע בשמי חי השם, כאשר לימדו את עמי להישבע בבעל. ביז איצט האָסטו געלערנט מײַן פאָלק צו שווערן אין בעל, און וואָס וועט זײַן די מדה כנגד מדה? אַז דו וועסט זיך לערנען פון מײַן פאָלק צו שווערן אין נאָמען פון השם. זאָגט דער הייליקער באשעפער, ונבנו בתוך עמי. זיי וועלן דורך דעם האָבן אַ בניין צווישן זיי, בניין די כוונה אַ באַשטאַנד און קיום, ווי דער תרגום זאָגט ויתקיימון בתוך עמי. זיי וועלן דורך דעם האָבן אַ קיום, כדי אַז דורך דעם זאָלן זיי פאַרעכטן זייערע וועגן.
און דער מלבי"ם דערקלערט אין תוך אַז דער גאַנצער ענין פונעם גלות פון די אומות איז כדי זיי זאָלן זיך לערנען פון ישראל די אמתע אמונה. ווען די אומה איז שטאַרק און מיר ווערן אונטערטעניק אונטער זיי, איז ווי באַוווּסט אַז עס איז דערין אַ גרויסער און שרעקלעכער ביזיון פאַר שם אלוקים. ווײַל דעמאָלט כביכול איז אונדזער אלוה שוואַך לעבן זייער עבודה זרה, ווײַל זיי גיבן אַ דאַנק צו זייער עבודה זרה וואָס זיי האָבן מצליח געווען אונדז צו כובש זײַן. אָבער ווען זיי גייען גלות צוזאַמען מיט אונדז, דעמאָלט ווײַזט דאָס זיי די שוואַכקייט פון זייערע געטער. און זיי געפינען זיך צוזאַמען מיט אונדז, און כלל ישראל אויך אין גלות זײַנען דאָך שטאַרק אין זייער אמונה. אַ גוי גלײַך שטופּט אַוועק זײַן גאָט, ער ווייסט אַז עס איז אין אים נישטאָ קיין ממש, אַזוי אַז ער שטופּט אַוועק. אָבער כלל ישראל דווקא אין גלות זעען מיר אַז זיי שטאַרקן זיך. אַזוי אַז וואָס מיר האָבן פריער געזען אַז זיי וועלן גלות גיין צוזאַמען מיט מײַן פאָלק ישראל, און זיי וועלן זען אַז זיי זײַנען אונטערטעניק ווי מיר, און דעמאָלט דורך דעם וועלן זיי דערקענען די דת האמת, און דעמאָלט ונבנו בתוך עמי. זאָגט דער הייליקער באשעפער, אין דעם מצב וועל איך זיך אומקערן און זיי גואל זײַן, ווי מיר האָבן געזאָגט אשוב וריחמתים, והשיבותים איש לנחלתו ואיש לארצו.
ואם לא ישמעו, ונתשתי את הגוי ההוא נתוש ואבד, נאום השם. ואם לא ישמעו, די כוונה זיי וועלן נישט וועלן אָננעמען די דת האמת, זיי וועלן נישט וועלן זיך אָנקלעפּן צו מײַן פאָלק און זייער אמונה, זאָגט דער הייליקער באשעפער, ונתשתי את הגוי ההוא נתוש ואבד. דאָס הייסט זיי וועלן זיך נישט אומקערן צו זייער לאַנד. מיר האָבן דאָך געזען אשיב את שבות בני עמון. וועגן וועמען רעדט מען דאָרטן? מען רעדט וועגן די וואָס האָבן זיך געלערנט די וועגן פון ישראל. אָבער די וואָס האָבן זיך נישט געלערנט די וועגן פון ישראל, סוף כל סוף זאָגט דער הייליקער באשעפער, איך וועל אַרויסרײַסן דעם גוי נתוש ואבד.
דער מלבי"ם דערקלערט, דאָס הייסט די נטישה וועט נישט זײַן כדי צו פלאַנצן נאָך אַ מאָל. ווײַל דער גלות איז באַשטימט כדי דיך צו גלײַכן און דיך צוריקצוברענגען צום אָרט. דאָס איז וואָס מען רופט מען שיקט אָפּ פאַר אַ תקופה פון אַ נײַער דערציִונג און מען קערט זיך צוריק צום לאַנד. אָבער אויב דאָרטן וועט די מציאות זײַן אַז די דאָזיקע דערציִונג וועט נישט העלפן, דער גלות וועט נישט העלפן, זאָגט דער הייליקער באשעפער, דעמאָלט וועט די נטישה זײַן אַ נטישה פון נתוש ואבד. נישט קיין נטישה וואָס איז כדי צוריקצוברענגען און איבערצופלאַנצן, נאָר אַ נטישה כדי צו פאַרלירן אינגאַנצן.