הַגִּידוּ זֹאת בְּבֵית יַעֲקֹב וְהַשְׁמִיעוּהָ בִיהוּדָה לֵאמֹר. דא זאגט דער נביא, זאגט די דאזיקע תוכחה און לאזט הערן דעם ענין פונעם מסר וואס ליגט דא בנוגע דעם זאמד וואס איז דער גבול פונעם ים. דאס הייסט, יעצט גייט ער אריבער צו רעדן פון א תוכחה וואס נעמט אריין אין זיך א משל, און אויף דער דאזיקער תוכחה און משל זאגט דער נביא צו אלע וואס הערן זיינע ווערטער: פארשפרייט די זאך, הגידו זאת בבית יעקב והשמיעוה ביהודה. וואס איז בית יעקב און וואס איז יהודה? ערקלערט דער מלבי"ם, בית יעקב דאס איז דער המון פון די עשרת השבטים; זיי ווייסן דאך נישט, דעריבער דארף מען זיי זאגן. בית יהודה וואס זיי ווייסן יא, ביי זיי פעלט נאר אויס עס צו לאזן הערן און מפרסם זיין ברבים. און מיר האבן דאס שוין פריער געזען, דעם חילוק צווישן הגדה און השמעה: אז הגדה מיינט מען דארף פארציילן א זאך וואס יענער ווייסט נישט, מען דארף אים זאגן; השמעה איז א זאך וואס איז באקאנט, מען דארף עס נאר לאזן הערן און מפרסם זיין. בית יעקב זענען די עשרת השבטים, זיי זענען נישט דא, דארף מען זיי זאגן; לעומת זאת די צוויי שבטים וואס זענען יא דא, יהודה און בנימין, זיי דארף מען נישט זאגן, וואס זיי דארפן וויסן ווייסן זיי שוין, דער נביא געפינט זיך דא, נאר מען דארף עס משמיע זיין און מפרסם זיין. פארוואס קומט בית יעקב מרמז זיין אויף די עשרת השבטים? צום ערשט, יהודה רעדט זיך זיכער פון די וואס זענען דא, איז ווער איז לעומת זיי? אקעגן זיי זענען די וואס זענען נישט דא, די עשרת השבטים. דאס איז איין נקודה. אבער אויסער דעם, כלל ישראל ווערט דאך צעטיילט אויף ישראל און יעקב. פארוואס די צוויי לשונות? ווען כלל ישראל שטייט ברום המעלה ווערן זיי אנגערופן ישראל, מלשון שררה; ווען זיי געפינען זיך אין א נידעריקער מדריגה ווערן זיי אנגערופן יעקב, מלשון עקבה, מלשון עקב, דער נידעריגסטער טייל אינעם גוף הייסט עקב, דאס קומט אויסדרוקן דעם געפאלענעם מצב. ווער געפינט זיך אינעם געפאלענעם מצב? דאס זענען די עשרת השבטים. דערפאר זאגט ער הגידו זאת בבית יעקב, זאגט און גיט איבער דעם מסר צו בית יעקב, צו די עשרת השבטים.
שִׁמְעוּ נָא זֹאת עַם סָכָל וְאֵין לֵב עֵינַיִם לָהֶם וְלֹא יִרְאוּ אָזְנַיִם לָהֶם וְלֹא יִשְׁמָעוּ. דער נביא גיט זיי א תוכחה און זאגט: הערט דאס אויס, א נאריש פאלק אן א הארץ, דאס איז איין זאך; אויגן האבן זיי און זיי זעען נישט, דאס איז א צווייטע זאך; אויערן האבן זיי און זיי הערן נישט. און מיר ווייסן שוין אז דער נביא חזרט נישט איבער זיינע מליצות מיט אנדערע ווערטער, סיידן ער האט עפעס מוסיף צו זיין אין יעדער מליצה און אמירה, ווי דער מלבי"ם האט אונז שוין אויסגעלערנט. זאגט דער מלבי"ם, צום ערשט זאגט ער שמעו נא זאת עם סכל ואין לב. וואס איז אן עם סכל ואין לב? א מענטש פארשטייט און משיגט דעם אויבערשטן אויף דריי וועגן. דער ערשטער וועג איז דורך די מופתים פון פארשטאנד און דעת, פארטיפונג, התבוננות, טיף טראכטן. דאס איז ווען מען האט א הארץ; אבער אויב איז עס אן עם סכל ואין לב, ווי אזוי וועט איר משיג זיין דעם אויבערשטן? די צווייטע מעגלעכקייט איז דורך דער בחינה אין חוש, ווען א מענטש קוקט זיך אום אין דער מציאות און זעט, ער קען זען אלוקות אין פארשידענע הנהגות פון דער בריאה. זאגט ער: עינים להם ולא יראו, די אויגן זענען דער אויסדרוק פון זען מיט די חושים, הנה קעגנאיבער מיינע אויגן זע איך עס. דער דריטער וועג איז דורך קבלה. מען מיינט נישט קבלה אינעם מושג פון ספר הזוהר, נאר קבלה ווי א מסורה, מקבל צו זיין מדור לדור. פון וואו ווייס איך? ווייל איך האב געהערט פון מיין פאטער, און מיין פאטער פון זיין פאטער, ביז משה רבינו, ביז מעמד הר סיני. דאס הייסט דורך קבלה. קבלה גייט דורכן אויער, נישט דורכן זען. ער קען מיר נישט ווייזן, וואס וועט ער מיר ווייזן? ער קען מיר זאגן מצה זו שאנו אוכלים על שום מה, ער וועט מיר ווייזן, דאס איז דאך נישט יענע מצה; וואס יא? ער קען מיר דערציילן. דערפאר קומט די קבלה צום אויסדרוק מיט די אויערן. דעם מסר פון וואס איך האב מקבל געווען פון מיין פאטער גיב איך איבער פאר מיין קינד דורך די אויערן, דורכן רעדן, דורכן דערציילן די זאכן. זאגט ער: זיי האבן נישט דעם שכל צו פארטיפן און מתבונן זיין פון זיך אליין, זיי האבן נישט די אויגן אויפצומיכן כדי צו זען בחוש די מציאות פונעם בורא, און זיי האבן אויך נישט קיין קבלה וואס זיי זאלן מקבל זיין פונעם פריערדיקן דור. און דאס איז וואס ער זאגט, אוזניים להם ולא ישמעו, און זיי הערן נישט, דאס הייסט זיי זענען נישט גרייט אויסצוהערן און צוהערן צו די באווייזן און ראיות אז עס איז פאראן א בורא עולם און ער גיט שכר ועונש, און ווער עס איז עובר אויף זיין רצון ווערט געשטראפט, און ווער עס טוט זיין רצון באקומט שכר. זיי האבן נישט די אלע כלי-מכשירים וואס וואלטן זיי געדארפט פירן צו די ריכטיקע מסקנות. און די דאזיקע אויסדרוקן קומען פאר אין עטליכע ערטער אין די פסוקים, ווי עס שטייט פֶּן יִרְאֶה בְעֵינָיו וּבְאָזְנָיו יִשְׁמָע וּלְבָבוֹ יָבִין, נאכאמאל זעען מיר די דריי עלעמענטן: אויערן, אויגן און הארץ. און וְלֹא נָתַן ה' לָכֶם לֵב לָדַעַת וְעֵינַיִם לִרְאוֹת וְאָזְנַיִם לִשְׁמֹעַ. הֲלוֹא תֵדְעוּ, דאס איז אין הארץ; הֲלוֹא תִשְׁמָעוּ, דאס איז מיט די אויערן; אנטשולדיגט, הלא תדעו איז ביים זען, הלא תשמעו מיט די אויערן, הֲלוֹא הֲבִינֹתֶם מיינט מען אינעם הארץ, וואס דאס מיינט דער מושכל, דער מוחש און דער מקובל וואס איז דורך די אויערן ווי מיר האבן מסביר געווען. און אזוי אויך אינעם קומענדיקן פסוק וועלן מיר זען אז מיט דעם טענה'ט ער זיך מיט זיי מצד די צוויי ענינים.
הַאוֹתִי לֹא תִירָאוּ נְאֻם ה' אִם מִפָּנַי לֹא תָחִילוּ אֲשֶׁר שַׂמְתִּי חוֹל גְּבוּל לַיָּם חָק עוֹלָם וְלֹא יַעַבְרֶנְהוּ וַיִּתְגָּעֲשׁוּ וְלֹא יוּכָלוּ וְהָמוּ גַלָּיו וְלֹא יַעַבְרֻנְהוּ. זאגט דער אויבערשטער: האותי לא תיראו? עס זענען דאך פאראן צוויי עדות וואס איר קענט נישט לייקענען: איינס איז בכלל אין דער וועלט, און דער צווייטער עד זענט איר אליין אין אייך, און מיר וועלן עס ערקלערן. ער זאגט זיי: דער עד וואס איז בכלל אין דער וועלט איז דער ים. ווען דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט, בראשית ברא אלוקים, זענען דאך די וואסערן, ורוח אלוקים מרחפת על פני המים, געווען צעשפרייט איבער דער גאנצער וועלט, די וואסער האט פארדעקט די גאנצע וועלט. האט דער אויבערשטער געזאגט: יִקָּווּ הַמַּיִם אֶל מָקוֹם אֶחָד וְתֵרָאֶה הַיַּבָּשָׁה, און דעמאלט האבן זיך אלע וואסערן קאנצענטרירט צו דעם ארט וואס ווערט היינט אנגערופן דער ים. ווען דאס וואסער האט זיך צונויפגענומען אויף איין פלאץ, וואלט עס פון דער נאַטור וועגן געוואלט אויסברעכן אינדרויסן, אבער זיי האבן זיך געזאמלט ווי א מויער, ווייל דער אויבערשטער האט אויף זיי גוזר געווען נישט ארויסצוגיין פון דעם ארט. און וואס האט ער אראפגעשטעלט ארום? דער אויבערשטער האט צו זיי געזאגט: ביז אהער זאלסטו קומען און נישט ווייטער, און ער האט געלייגט דעם זאמד אלס א גבול פארן ים. און דער זאמד איז באשטימט געווארן כדי דער ים זאל נישט אויסברעכן, נישט אריבערטריטן און נישט ארויסגיין פונעם גבול וואס דער אויבערשטער האט אים געשטעלט. דער זאמד איז דאך נישט קיין הויכע מויער וואס שטייט קעגן דעם וואסער! און נישט בלויז דאס, נאר זאגט דער רד"ק: די כוואליעס פונעם ים רוישן א גאנצע צייט און סטראשען כסדר צו דורכברעכן דעם דאזיקן זאמד, זיי קומען ביז צום ברעג און דרייען זיך צוריק; און נאכאמאל קומט א גרעסערע כוואליע, קומט ביזן ברעג און קערט זיך אום. און אויב דער אויבערשטער באשליסט איינמאל עס נישט אפצושטעלן, קומט אויס דריי הונדערט טויזנט אומגעקומענע, השם ירחם, אזא מעכטיגער צונאמי וואס שווענקט אפ שטעט און דערפער, און ווער קען קעגן דעם שטיין! קומט אויס אז ער זאגט: קוקט ווי אזוי דער אויבערשטער פירט אין דער נאַטור, מען קען זיך מתבונן זיין ווי דער אויבערשטער פירט זיין וועלט; דער אויבערשטער האט צוריקגעהאלטן דאס וואסער פון דורכברעכן זייער גדר און זייער גבול, און דער אויבערשטער האט געשטעלט פאר זיי א גרעניץ. מיט דעם קענט איר דערקענען און זען אז עס איז פאראן אן השגחה פרטית פונעם אויבערשטן, און דער אויבערשטער טוט דערמיט ווי זיין רצון, טא ווי אזוי וועט איר מיר נישט מורא האבן? ווי אזוי ציטערט איר נישט פאר מיר און עס פאלט אייך נישט איין אז איך קען טאן וואס איך וויל אויב איר וועט עובר זיין אויף מיינע מצוות? אויב איך קען שטעלן א גרעניץ פארן ים, וועל איך נישט קענען טאן עפעס א פעולה קעגן אייך?
בריאת העולם... וואס איז דאס, א דרשה, וואס האב איך געוואלט זאגן וועגן בריאת העולם? זאל ער דאך זאגן: אנכי ה' אלוקיך וואס איך האב דיך באשאפן און באשאפן די גאנצע וועלט אין זעקס טעג וכדומה, דאס איז דאך פיל מער איבערראשנד! פארוואס זאגט מען אנכי ה' אלוקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים, וואס דאס איז עפעס א קלענערע זאך? דער אמת איז, הוצאתיך מארץ מצרים איז טאקע קליין לעבן בריאת העולם, אבער עס איז א קליינע זאך וואס איך האב מיטגעמאכט און געזען! יציאת מצרים האב איך אליין איבערגעלעבט, קריעת ים סוף האב איך איבערגעלעבט; לעומת זאת בריאת העולם גלייב איך, אבער איך האב עס נישט פערזענליך מיטגעלעבט. עס איז פיל גרינגער איבערצוצייגן א מענטש פון איבערלעבענישן וואס ער האט אליין דורכגעמאכט ווי פון זאכן וואס ער דארף דערביי נוצן דעם כוח פון אמונה. זאגט דער רד"ק, דאס איז אויך דער תירוץ אויף אונזער ענין. זאגט דא דער רד"ק: ווען מען קומט איבערצייגן דאס דאזיקע פאלק, זיי זענען דאך א פאלק פון כופרים, אויב מען וועט זיי דערציילן מעשיות פון דער היסטאריע, ווער זאגט? נישט מוכרח, נישט שטענדיג אמת, דאס זענען פאלקס-מעשיות, לעגענדעס וואס האבן זיך אנטוויקלט מיט די יארן, און נאך פארשידענע כפירה-טענות וואס מען קען זיי שווער איבערצייגן, ווייל עס איז שווער זיי צו פארדרייען דעם קאפ מיט פאקטן; יא, זיי האבן זייער טעאריע, און מען קען זיי ברענגען ראיות אבער עס רעדט נישט צו אים, ער וויל פשוט נישט הערן. אבער דער ענין אז דער זאמד איז א גבול צום ים, א חוק וואס מען טרעט נישט איבער, דאס קען יעדער מענטש זען אין יעדער צייט! דערין קענען זיי נישט לייקענען, דאס זעען זיי מיט די אייגענע אויגן, זיי הערן מיט די אויערן, און קעגן דעם קען מען נישט טענה'ן און געבן קיין פארענטפערן, דערפאר ברענגט ער א ראיה דווקא פון דעם.
וּלְעָם הַזֶּה הָיָה לֵב סוֹרֵר וּמוֹרֶה סָרוּ וַיֵּלֵכוּ. זאגט דער מלבי"ם: עס שטייט דא 'לב'. וואס מיינט א לב סורר ומורה? דאס הארץ, זאגט דער מלבי"ם, באצייכנט דעם כוח המתעורר אינעם מענטש, און דער כוח פון וואו עס קומען ארויס די נאטורן, די מדות, די תאוות, אלעס אין דער נפש קומט פונעם כוח פונעם הארץ, תַּאֲוַת לִבּוֹ נָתַתָּה לּוֹ. ווען א מענטש וויל א זאך אדער שטרעבט צו א זאך, פון וואו הויבט זיך עס אן? דער כוח המתעורר אינעם מענטש, דער כוח המתאוה, אלעס הייבט זיך אן פונעם הארץ. דאס הארץ איז ווי דער מנהיג פונעם קערפער, און נישט אומזיסט איז עס די פאמפע וואס פירט אלעס, ווייל עס איז דער מנהיג וואס פירט אלעס. זאגט דער מלבי"ם: זיי האבן א הארץ וואס זייער הארץ איז סורר. וואס מיינט דאס? עס זענען טאקע דא ראיות, און די ראיות זענען דאך שכלי'דיגע ראיות, ווי מיר האבן געזען ביים אנהייב, אבער דאס הארץ וויל נישט מקבל זיין די באווייזן. איז וואס טוט דאס הארץ? דאס הארץ איז סורר. דורך די תאוות, דורך די מדות, זיי זענען ווי כוואליעס וואס קומען אייננעמען דעם ברעג; אזוי קומען די תאוות פונעם מענטש איינצונעמען די פעסטע און יציב'דיגע זאך, וואס דאס זענען די ראיות פונעם שכל און תבונה, די באווייזן אז עס איז פאראן א בורא, די לאגישע ראיות וואס מען קען איבערצייגן פון דער היסטאריע און אויף טויזנט און איין וועגן אז עס איז דא א בורא עולם און דער מענטש האט א תפקיד. אבער דאס הארץ איז ווי א שטורמישער ים פון תאוות און רצונות, און דאס מאכט אז דער מענטש זאל האבן א לב סורר ומורה, דאס הייסט זיין הארץ איז אפגענויגט, סר מן הדרך, ער איז נישט פאראינטערעסירט אנצונעמען די ראיות, נישט גרייט מסכים צו זיין מיט דעם וואס דער שכל נעמט אן אלס א זאך וואס איז לכאורה פשוט און זעלבסטפארשטענדליך.
זאגט ער: אבער קוק, עס וואלט ראוי געווען אז דער שכל זאל מכריע זיין; און אויב דער שכל געווינט, וואס מיינט דאס? אז די התרגשות פונעם הארץ זענען כוואליעס וואס קומען פארשווענקען, אבער דער שכל איז דער ברעג וואס וועט זיי אפשטעלן. ער זאגט: אבער דא איז נישט אזוי, לב סורר ומורה, סרו וילכו. עס איז פאראן דער ברעג, אבער די דאזיקע כוואליעס שווענקען אים אויס. בקיצור, דאס הארץ איז א הארץ פון א צונאמי, עס שווענקט אויך אוועק דעם ברעג. אנשטאט די כוואליעס זאלן זיך אפשטעלן ווען זיי דערגרייכן דעם ברעג, איז דאס הארץ דא א הארץ וואס איז סורר, וואס שווענקט אויך אוועק דאס וואס ליגט אויפן ברעג, און דורך דעם סרו וילכו, זיי זענען זיך אינגאנצן אפגעקערט פונעם וועג און זענען בגדר לב סורר ומורה. און דורך דעם איז פשוט נישטא מיט וועמען צו רעדן, ווייל זיי זענען סוררים ומורים, און סוררים מיינט אויך אז זיי טרעטן איבער דעם גבול וואס דער אויבערשטער האט געשטעלט, וואס דאס איז דער גבול פונעם שכל, זיי האנדלען לויט דער תאווה קעגן דעם שכל.
וְלֹא אָמְרוּ בִלְבָבָם נִירָא נָא אֶת ה' אֱלֹהֵינוּ הַנֹּתֵן גֶּשֶׁם יוֹרֶה וּמַלְקוֹשׁ בְּעִתּוֹ שְׁבֻעוֹת חֻקּוֹת קָצִיר יִשְׁמָר לָנוּ. נאכדעם וואס מיר האבן געזען אז ער האט געזאגט האותי לא תיראו, דאס הייסט עס פאסט מורא צו האבן פארן אויבערשטן מיט יראת הרוממות, קומט ער יעצט און זאגט זיי: עס וואלט דאך געפאסט אם מפני לא תחילו, דאס הייסט אפילו אויב איר האט נישט קיין יראת הרוממות, וואס יראת הרוממות מיינט צו האבן יראה פון הדר גאונו, און דאס איז טאקע א הויכע מדריגה פון יראה, צי האנדלט איר נישט מיט קיין פחד פון עונש? ווייל אפילו א מענטש וואס האט נישט קיין יראת הרוממות, אבער אן עונש פארשטייט דאך יעדער. אריינשטעקן די האנט אין פייער ברענט, און קיינער טוט עס נישט; אבער ווידעראום צו טאן א זאך וואס איז ממרה פי ה', וואס פארלאנגט יראת הרוממות, דערין זעען מיר אז דער מענטש האט נישט אזוי מורא. דאס איז וואס ער האט פריער געזאגט: האותי לא תיראו, נו, אויב נישט דאס, זאלט איר כאטש ציטערן פון יראת העונש! און וואס איז די יראת העונש? דער ענין פונעם רעגן, יורה ומלקוש, מיר ווייסן דאך אז עס איז דא א ספעציעלע השפעה אויף ארץ ישראל, וואס דער אויבערשטער עיני ה' אלוקיך בה, און עס איז נישט ווי ארץ מצרים וואס מען באוואסערט ווי א גארטן; און כאטש לכאורה איז אין מצרים געווען א מעלה ווייל דארט איז שטענדיג פאראן דער נילוס, און דא זענען מיר אנגעוויזן אויף די חסדים פונעם בורא, איז דאס גאר די מעלה! ווי רבי שמעון בר יוחאי זאגט: דער זון וואס איז א סורר, האט דער פאטער אים געגעבן זיין גאנצע געהאלט און אים אוועקגעשיקט; אבער צום ערליכן זון האט דער פאטער געזאגט: איך וויל דו זאלסט קומען יעדן טאג נעמען דיין שטיקל ברויט, און נישט קומען נאר איינמאל א יאר. דאס הייסט, דאס אליין וואס עיני ה' אלוקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה, דאס אליין ווייזט אייער מעלה און אייער גרויסקייט. אבער פון דער צווייטער זייט איז דאס א שווערד מיט צוויי שארפע שניטן, ווייל אויב מען גייט אראפ פונעם וועג, ווי מיר האבן שוין עטליכע מאל גערעדט, ווען די השגחה איז אזוי נאנט, פון איין זייט איז דאס א גרויסע מעלה, ווייל ווען מען טוט גוט באקומט מען גלייך גוטס, אבער פון דער אנדערער זייט איז דאס א גרויסער שוועריקייט, ווייל ווען מען טוט שלעכטס כאפט מען גלייך קלעפ. אויב אזוי, וואלט מען אין דעם אליין געדארפט זען: נירא נא את ה' אלוקינו הנותן גשם יורה ומלקוש בעיתו, מען וואלט געדארפט זען, הנה פונעם אויבערשטן אליין באקומען מיר אונזערע געברויכן! רעגן אין זיין צייט. אויב רעגן וואלט געפאלן סתם אזוי, עס איז דאך נישטא קיין וועטער-נביא וואס זאל קענען פאראויסזאגן אפילו וואס וועט זיין דאס יאר, זיי מאכן כסדר טעותים; אפילו אויף דער וואך, אן א שיעור מאל זעט מען ווי מען זאגט עס וועט זיין א רעגנדיגע וואך, און דער רעגן אין הימל האט מסתמא נישט געהערט די נייעס, אויב נישט איז נישטא קיין הסבר פארוואס ער איז נישט געקומען... און נאך אזעלכע זאכן וואס מען זעט ווי ווייט זייערע שאצונגען פעלן אויס, בפרט ווען מען רעדט פון יארן פאראויס. אויב אזוי איז פאר יעדן קלאר אז דער רעגן, כאטש ער איז, גיט אכט, דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך, כאטש עס איז א נאטורליכע ערשיינונג, און א נאטורליכע ערשיינונג וואלט מען געדארפט קענען פאראויסזאגן אויפן האר פונקטליך, ווייל אלע נאטורליכע פאקטארן זענען דאך פאראן, א סינאפטישע מאפע האט מען, טא לאמיר קלאר באשטימען ווען עס וועט רעגענען און ווי אזוי; דאך זעט מען אז עס איז נישט מעגליך. דאס הייסט אז רעגן איז א ראיה: עס איז דא אן השגחה! און די השגחה באשטימט ווען עס וועט פאלן און ווי אזוי עס וועט פאלן. אמאל קען מען זאגן עס וועט רעגענען אין יענעם טאג, און אלעס שטימט, די ווינטן, די וואלקנס, די מאס פון משקעים, אבער עס איז געווען א קליינע פראבלעם: דער ווינט האט עס פארטריבן נאך דריי קילאמעטער און דער רעגן איז געפאלן אין ירדן; מען האט עס פארגעזאגט דא, אבער אין ירושלים איז גארנישט געפאלן, עס איז געפאלן אין ירדן. דאס הייסט, דו קענסט האבן אלע דאטן, אבער דו פארשטייסט נאך אלץ אז דא איז פאראן אן השגחה וואס באשליסט צי עס קומט דיר אדער נישט, צי עס וועט רעגענען צי נישט; און אויב עס וועט יא רעגענען, וואו וועט עס פאלן? עס קען זיין עס וועט רעגענען פאר דיר, אבער וואו? עס וועט מאכן א פארפלייצונג אינעם מדבר יהודה! פון אנהייב סעזאן זענען געפאלן ריזיגע מאסן רעגן, און מען זאגט אז פארן כנרת האט דאס כמעט גארנישט אויסגעמאכט, ווייל אלע רעגנס זענען געפאלן אינעם דרום, דארט זענען געווען פארפלייצונגען, אבער אינעם צפון זאגט מען אז פארן כנרת איז צוגעקומען גאר ווייניג. דאס הייסט, עס קען פאלן אסאך רעגן, אבער אויב עס פאלט נישט אויפן ריכטיקן פלאץ העלפט עס נישט אסאך, חֶלְקָה אַחַת תִּמָּטֵר וְחֶלְקָה אֲשֶׁר לֹא תִמָּטֵר. דער אויבערשטער איז דער וואס באשטימט פונקטליך ווי אזוי און וואס. טא אין דעם וואלט מען געדארפט זען ווי דער אויבערשטער באשטימט און גיט ממש אָנליין, אינעם אמת'ן מאמענט לויט דיין מצב יעצט, דעם רעגן. איז דאס דען נישט קיין סיבה מורא צו האבן פונעם אויבערשטן? עס פאסט דאך אויך אז דאס הארץ, וואס ווי מיר האבן פריער געזאגט זענען דאס די תאוות און רצונות, מצד די תאוות און רצונות ווילסטו דאך עס זאל דיר גוט זיין, דו ווילסט פרנסה, דו ווילסט השפעה; ווי אזוי שטעלסטו זיך קעגן דער מציאות פונעם אויבערשטן ווען דו פארשטייסט נישט אז דאס איז דיר אליין מזיק? דו ווילסט דאך הנאה האבן, און דאס שאדט דיר, דו האסט נישט קיין רעגן! הנותן גשם יורה ומלקוש בעיתו, יעדעס מאל מיט אן השגחה פרטית. אויסער דעם, זאגט דער מלבי"ם, זענען פאראן געברויכן וואס מיר באקומען דורך דער נאַטור וואס דער אויבערשטער האט איינגעפירט פון די ששת ימי בראשית, שבועות חוקות קציר. דער אויבערשטער האט איינגעפירט פון די ששת ימי בראשית היץ און זון אין די טעג פונעם שניט, ווען עס רעגנט נישט. און אויך דא דארפן מיר דעם אויבערשטן ער זאל נישט טוישן די דאזיקע נאַטור, ער זאל לאזן די נאַטור ווי זי איז. שבועות חוקות קציר, כאטש עס זענען דא זיבן וואכן פון פסח ביז שבועות, דאס זענען די שבועות חוקות קציר, ישמור לנו, אז דער אויבערשטער זאל היטן די צייט עס זאל זיך נישט ענדערן. ווייל אין יענע צייטן, אויב עס האט גערעגנט ביים שניט, איז דער גאנצער קציר געגאנגען לטמיון: די תבואה וואלט פארפוילט געווארן און פארדארבן געווארן, מען וואלט עס נישט געקענט אויסדארן און אפטיילן פונעם שוואלץ, די גאנצע ארבעט וואלט צונישט געווארן. זאגט ער: קוק, אויב דער אויבערשטער וואלט דיך געוואלט שטראפן, קען ער דיך שטראפן מיטן אפשטעלן דעם רעגן, וואס דאס איז השגחה אין יעדער רגע, און ער קען דיך שטראפן מיטן טוישן די זמנים פון זומער און ווינטער: אז אינעם ווינטער ווען דו קוקסט ארויס אויף רעגן זאל נישט רעגענען און די תבואה זאל פארפוילן אדער אויסדארן אין דער ערד, און אין זומער ווען דו ווארטסט אויף דער זון זאל אויסדארן די תבואה, זאל ער ברענגען אביסל רעגן און דאס וועט פארוואנדלען אלעס וואס דו האסט שוין געשניטן אין פוילקייט און היזק. מיט פשוטע ווערטער: ווי אזוי לויפסטו נאך דעם כוח התאווה וואס זוכט תענוגים, און דו האסט נישט קיין מורא פונעם אויבערשטן וואס קען דיר ברענגען שאדן און צער אין דיינע גשמיות'דיגע הנאות וואס דו זוכסט דא הנאה צו האבן? טא פארוואס האסטו נישט קיין מורא פונעם אויבערשטן?
עֲוֺנוֹתֵיכֶם הִטּוּ אֵלֶּה וְחַטֹּאותֵיכֶם מָנְעוּ הַטּוֹב מִכֶּם. עוונותיכם הטו אלה מיינט צו זאגן: אן עוון, ווי דער מלבי"ם זאגט, איז אן עבירה וואס ווערט געטאן צוליב כפירה און במזיד; א חטא לעומת זאת איז געווענליך א זאך וואס ווערט געטאן בשגגה אדער צוליב תאווה. אן עוון איז פיל הארבער פון א חטא. ווייל אויף א חטא איז נאך דא עפעס אן ענטפער, זיין יצר האט אים איבערגעמאנט, אדער איך בין געווען א שוגג; אבער אן עוון, וואס דאס איז א פארקרומונג פונעם שכל, כפירה מיט ישוב הדעת, וואס איז דערויף דער תירוץ? דער עוון איז פיל גרעסער פונעם חטא, און דערפאר ביי דער שטראף פון אן עוון באשטראפט דער אויבערשטער כביכול בפועל: ער טוישט די סדרי בראשית, ער ענדערט די נאַטור צו אונזער שלעכטס. דאס איז וואס ער זאגט: עוונותיכם הטו אלה, דורך די עבירות במזיד האבן מיר גורם געווען אוועקצופירן די חוקות קציר; כאטש דאס איז א חוק הטבע, האט דער אויבערשטער כביכול געטוישט די נאַטור קעגן אונז, ווייל עס איז פאראן דא אן עוון, און אן עוון איז גאר שווער. וחטאותיכם מנעו הטוב מכם, ווידעראום דער חטא, וואס איז ווי געזאגט בשגגה אדער מחמת תאווה און איז גרינגער, גיט אכט: די חטאים האבן נישט דעם כוח צו ברענגען בפועל אן אקטיווע רעה, נאר וואס יא? זיי האבן דעם כוח צוריקצוהאלטן דאס גוטס. פארשטאנען? נישט צו ברענגען א רעה, נאר מונע צו זיין דאס גוטע. דערפאר זאגט ער חטאותיכם, וואס זענען גרינגער, האבן גורם געווען מניעת הטוב, אין אופן פון שב ואל תעשה, אויב עס קומט דיר רעגן, האט דער חטא אפגעשטעלט דעם רעגן; אבער די עוונות האבן דעם כוח צו ברענגען אויף אייך אן אומגליק, צו ענדערן די חוקות קציר, דאס הייסט צו ברענגען אויף אייך גאר א קללה-רעגן. דאס איז דער כוח פונעם עוון. זאגט ער: זעט דאך אז די דאזיקע זאכן האבן אנגעברענגט אויף אייך די אלע צרות און אומגליקן, אויף וועמען קענט איר זיך באקלאגן? איר קענט זיך נאר באקלאגן אויף אייך אליין.
כִּי נִמְצְאוּ בְעַמִּי רְשָׁעִים יָשׁוּר כְּשַׁךְ יְקוּשִׁים הִצִּיבוּ מַשְׁחִית אֲנָשִׁים יִלְכֹּדוּ. זאגט דער נביא: אינעם פאלק זענען פאראן רשעים. ישור כשך יקושים, ישור איז מלשון לויערן, ווי לְמַעַן שׁוֹרְרָי, אֲשׁוּרֶנּוּ וְלֹא קָרוֹב, וואס דאס איז א לשון פון קוקן, באטראכטן און לאקערן. כשך יקושים, ווען דער מוקש בייסט; וואס איז דער יקוש? א יקוש איז א מוקש, א פאַסטקע וואס מען פלעגט לייגן צו כאפן הערשן אינעם וואלד. ווען דער הערש האט אראפגעלייגט זיין פוס אויפן פלאץ פונעם פאַסטקע, איז דארט געווען א פעדער, און דער פעדער האט געמאכט אז די צוויי האלבע רינגען מיט ציין אין עק, וואס ווען עס איז אפן איז עס ווי א גאנצער רינג, און ווען עס קלאפט זיך צו בייסט עס צוזאמען, איין האלבער רינג פארמאכט זיך אויפן צווייטן, און די דאזיקע ציין כאפן אן דעם הערש'נס פוס, און דאס איז צוגעבונדן צו א קייט און ער קען זיך נישט רירן פון דארט. דאס זאגט ער: כשך יקושים, ווען דער יקוש, די פאַסטקע בייסט אריין אינעם פוס פונעם געכאפטן הערש, אזוי אויך הציבו משחית אנשים ילכודו. די רשעים האבן אראפגעשטעלט מאלעסטערס און כלי משחית, זיי האבן געלייגט לאקערונגען אויף די בערג און וועגן, און זיי כאפן דארט מענטשן; אין יענער פאַסטקע האט מען נישט געכאפט קיין הערשן, נאר מען האט געכאפט מענטשן! דער מלבי"ם ערקלערט אז דא ליגט בעצם דער ביאור וואס זענען די חטאים פאר וועלכע דער אויבערשטער זאגט אז ער וועט פארשליסן דעם הימל און טוישן די חוקות הקציר. דערויף זאגט דא דער נביא: וויסן זאלסטו, די עבירות זענען גזל און רציחה. זאגט דער מלבי"ם: איך האב שוין געשריבן אין פרשת בראשית, אז די עבירות וואס זענען קעגן די חוקי הטבע און קיום העולם, נעמט די נאַטור אליין נקמה פונעם זינדיגער. וואס מיינט דאס? אויב מיר רעדן פון אן עבירה פון בין אדם למקום, א מענטש האט נישט געלייגט קיין תפילין, קען איך דאס נישט אנרופן אן עבירה וואס גייט קעגן די חוקי הטבע און דעם קיום פונעם עולם; אבער אויב א מענטש האט געמארדעט, גייט דאס קעגן די חוקי הטבע און דעם קיום פונעם עולם, די וועלט קען נישט עקזיסטירן ווען עס דרייען זיך רוצחים! אויב א מענטש גנב'עט, גייט דאס קעגן די נאַטור און קיום העולם, ווייל די וועלט קען נישט אנגיין ווען מען רויבט און גנב'עט. און באמת זענען אלע פעלקער באפוילן געווארן אויף שבע מצוות בני נח, ווייל אין די שבע מצוות ליגן געזעלשאפטליכע יסודות ווי אזוי די וועלט קען זיך האלטן. אויב עס איז דא רציחה, ניאוף, גניבה, עבודה זרה, זענען דאס זאכן וואס שטערן די וועלט פון עקזיסטירן; און דערפאר אויפשטעלן דיינים, נישט עסן קיין אבר מן החי, זענען זאכן וואס אויך א גוי איז מחויב דערין, ווייל זיי פעלן אויס צום קיום פונעם עולם. דאס איז וואס ער זאגט דא, זאגט דער מלבי"ם: וויסן זאלסטו, ווען עס זענען דא עבירות קעגן דעם קיום העולם, נעמט די וועלט נקמה פון זיי! דאס הייסט עס קומט נישט פון קיין דרויסנדיגער שטראף, נאר די נאַטור אליין שטראפט די זינדיגער, ווי עס שטייט קוֹל דְּמֵי אָחִיךָ צֹעֲקִים אֵלַי מִן הָאֲדָמָה, די ערד וועט נישט געבן איר כוח ווען עס שרייט ארויס דאס בלוט פון איר; די נאַטור באשטראפט כביכול דעם וואס באגייט עבירות וואס מאכן אז דער קיום פונעם עולם לויט די חוקי הטבע זאל נישט קענען אנגיין.
זאגט דער מלבי"ם: וואס עס שטייט דא ישור כשך יקושים, ערקלערט דער מלבי"ם אז ער פארגלייכט די פאַנגעניש פון די מענטשן וואס זיי פלעגן כאפן אין א פאַסטקע, צו מענטשן וואס פאנגען פויגלען. ווען מען פאנגט א פויגל, פאלט דער פויגל אריין אינעם נעץ און ווערט פארכאפט דערין. וואס טוט דער יעגער? ער שטייט פון דער ווייטנס און ישור, ער קוקט זיך צו; און נישט בלויז ישור, נאר כשך. וואס מיינט כשך? ער ווארט ביז כשך יקושים, ערקלערט דער מלבי"ם: ביז דער פויגל בארואיגט זיך אינעם פאַסטקע און הערט אויף צו פלאטערן, און ערשט דעמאלט שטעלט ער אראפ א נייע פאַסטקע. און דער טעם איז פשוט: כל זמן דער פויגל פלאטערט אינעווייניג, פארטרייבט דאס זיינע חברים, אנדערע פויגלען וועלן נישט צוקומען זיך צו לאזן כאפן; דערפאר ווארט ער שטענדיג אפ פון לייגן נאך א פאַסטקע ביז כשך יקושים, ביז די געכאפטע בארואיגן זיך, מלשון כִּשְׁכֹךְ הַיָּם מִזַּעְפּוֹ, ביז עס איז פאראן שטילקייט און רואיגקייט, און ערשט דעמאלט לייגט ער א צווייטע פאַסטקע. ווייל כל זמן די פויגלען שאקלען זיך אינעם נעץ, קען ער נישט לייגן נאך א פאַסטקע, ווייל די קומענדיקע פויגלען וועלן באמערקן די באוועגונג פון די פארכאפטע. און דאס איז וואס ער זאגט: ישור כשך יקושים, ביז זיי בארואיגן זיך, דעמאלט הציבו משחית, לייגן זיי דעם משחית א צווייט מאל כדי צו כאפן אנדערע. אבער דאס איז דאך א באקאנטע טעכניק ביים פאנגען פויגלען! זאגט ער דיר: נאר פארטויש דיך נישט, אנשים ילכודו, אויף דעם אופן האבן זיי געכאפט מענטשן! זיי פלעגן אויף דעם אופן לאקערן אויף מענטשן. וואס מיינט דאס? ווען עס איז פארכאפט געווארן א מענטש אין זייער נעץ, ווארטן זיי ביז זיי הרג'נען אים, און דער ענין מאכט שוין נישט קיין כוואליעס, מען רעדט שוין נישט דערפון, און דעמאלט גייען זיי צוריק און כאפן נאך איינעם און הרג'נען נאך איינעם. זיי האנדלען אזוי, זיי טוען נישט איין מעשה נאכן צווייטן באלד אויפן פלאץ, ווייל דאס מאכט צופיל גערודער און רעש, די מעדיע רעדט דערפון, עס קען זיי שאפן פראבלעמען; דעריבער ווארטן זיי כשך יקושים, ביז די מענטשן בארואיגן זיך און די זאך לייגט זיך אראפ, און דעמאלט גייען זיי נאכאמאל און כאפן נאך א מענטש, און גייען און הרג'נען נאך א מענטש.
כִּכְלוּב מָלֵא עוֹף כֵּן בָּתֵּיהֶם מְלֵאִים מִרְמָה עַל כֵּן גָּדְלוּ וַיַּעֲשִׁירוּ. ככלוב מלא עוף, א קלוב איז דער ארט וואו מען פלעגט מעסטן און קארמענען די פויגלען; דער רד"ק ערקלערט אז דאס איז א כלי געמאכט פון ברעטער וואו מען האדעוועט פויגלען און מען מעסט זיי דארט. מיר קענען היינט א קלויב אויך סתם אלס א פלאץ צו האדעווען פויגלען, נישט דווקא צום מעסטן, אבער עס קען זיין דאס זעלבע, ווייל מען האט דארט געהאלטן דעם פויגל ביז ער איז געווארן פעט, מען האט אים געפיטערט און געפיטערט ביז ער ווערט פעט; דערפאר הייסט דאס דער ארט פונעם פיטערן. און דא פארגלייכט ער זיי צו א קלוב: אזוי ווי א קלוב פילט מען אן מיט פויגלען וויפיל עס קען נאר פארנעמען, און מען לייגט דארט אריין עסן און טרינקען, אזוי אויך די הייזער פון די דאזיקע רשעים, זאגט דער רד"ק, זענען מלאים מרמה, פול מיט געלט וואס זיי האבן צונויפגעראבעוועט מיט באטרוג; און זיי קומען אריין אין זייערע הייזער, אין זייער קלוב, און באלעקן זיך מיט יענעם געלט, פונקט ווי די פויגלען וואס האבן הנאה פון דעם עסן און טרינקען וואס מען ווארפט זיי אריין אין קלוב. דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס איז בעצם דער המשך פון וואס מיר האבן פריער געזאגט: מיר האבן דאך געזאגט אז זיי האבן געשטעלט כלי משחית אויף מענטשן אזוי ווי מען שטעלט א נעץ אויף פויגלען; באשרייבט ער און זאגט: נאכדעם וואס דער יעגער האט פארענדיגט דאס פאנגען, לייגט ער אריין די געפאנגענע פויגלען אין א קלוב. ער גייט ווייטער מיטן משל: דער משל איז געווען פאנגען פויגלען, דער נמשל איז געווען כאפן מענטשן; ער גייט ווייטער מיטן משל און זאגט: נאכדעם וואס ער פאנגט די פויגלען לייגט ער זיי אריין אינעם קלוב, און דער קלוב ווערט איבערגעפילט מיט פויגלען פון גרויס פאנגעניש. פונקט אזוי, נאך זייערע מעשים פילן זיי אן זייערע הייזער מיט שווינדל, מיט געגזל'ט געלט, פונעם עושק וואס זיי האבן צוגענומען פון יענע מענטשן. און וויבאלד עס איז אזוי, על כן גדלו ויעשירו, דערפאר זעסטו אז זיי זענען גרויס און רייך געווארן; נאר נאר זיך נישט, דאס איז נישט געקומען פון זייער ארבעט און מיה, נישט פון קיין ערליכער פרנסה, נאר פון יענער רציחה וואס מיר האבן פריער באשריבן, פונעם גזל וואס מיר האבן דערמאנט.
נאטורליך, מענטשן וואס באגייען אזעלכע מעשי רשע אין אן ארדנטליכער, פארראכטענער מדינה וואו עס איז פאראן אן ארדנטליכע רעגירונג און געריכטן, וואלט מען אזעלכע מענטשן אנגעקלאגט, מען וואלט זיי געשטעלט צום משפט, זיי האבן מורא פון די שופטים. זאגט ער דיר: קום און זע וואס דא קומט פאר! שָׁמְנוּ עָשְׁתוּ גַּם עָבְרוּ דִבְרֵי רָע דִּין לֹא דָנוּ דִּין יָתוֹם וְיַצְלִיחוּ וּמִשְׁפַּט אֶבְיוֹנִים לֹא שָׁפָטוּ. ער זאגט: שמנו עשתו, ערקלערט דער רד"ק אז דאס איז דרך משל, אזוי ווי וַיִּשְׁמַן יְשֻׁרוּן וַיִּבְעָט, זיי האבן פארמערט פארמעגן; און עס איז דא אויך א געוויסע מליצה אז כביכול די גבירים, פון גרויס פעטקייט און פילקייט, עשתו, אזוי ווי עֶשֶׁת שֵׁן, וואס מיינט אז ווען א מענטש'נס פלייש ווערט פעט גלאנצט עס און שיינט; זאגט ער דאס איז ווי עשת, וואס מיינט א זאך וואס לייכט און גלאנצט. עברו דברי רע, עס איז זיי נישט גענוג זייער עשירות, נאר זיי גזל'נען נאך און רויבן אן א שיעור, ביז זיי זענען אריבער אלע גרעניצן פון א שלעכטן מענטש; דאס מיינט זיי זענען אריבער און האבן געטאן זאכן וואס גייען ווייטער פון וואס שלעכטע מענטשן טוען געווענליך, דאס מיינט עברו דברי רע. די מעשים וואס דו קענסט אלס רשעות, האבן זיי איבערגעשטיגן; זיי האבן געטאן נאך ערגער פון דעם וואס איז דיר באקאנט אין רשעות. תרגום יונתן זאגט: עברו על פתגמי אורייתא, עבדו דביש, זיי זענען עובר געווען אויף די ווערטער פון דער תורה און געטאן שלעכטס; דא זענען כביכול צוויי זאכן: עובר געווען אויף דער תורה און געטאן רע. דין לא דנו, דין יתום ויצליחו, ערקלערט דער מלבי"ם: קוק, שמנו עשתו פון דעם גאנצן גוטס וואס זיי האבן געגזל'ט, און נישט נאר זיי האבן נישט קיין מורא פון קיין שטראף, נאר אויך עברו דברי רע, דאס הייסט מען רעדט אפילו נישט קיין שלעכטס אויף זיי! זיי טוען זייערע מעשי רשע אן קיין שום מורא וואס די מענטשן וועלן זאגן אדער אז מען וועט נעמען נקמה פון זיי. פארוואס? דין לא דנו, וויבאלד מען פירט נישט קיין דין אויף זיי, האבן זיי נישט קיין מורא. וואס הייסט מען פירט נישט קיין דין? עס זענען נישטא קיין תובעים! קיינער קומט זיי נישט תובע זיין: האסט געגזל'ט, האסט געמארדעט, האסט צוגענומען, קיינער קומט נישט קלאגן. און פארוואס באמת? גייט ער ווייטער און זאגט: דין יתום ויצליחו, ווייל ווער וואלט זיי געדארפט אנקלאגן? דער יתום! מען האט דאך געמארדעט זיין פאטער, ווער דארף קלאגן? דער יתום. ווער וואלט נאך געדארפט קלאגן? משפט אביונים, דער ארימאן וואס מען האט אים בארויבט, זיינע חברים און קרובים דארפן תובע זיין. אבער וויבאלד מען פירט דארט נישט קיין משפט פאר א יתום, ווייל ווער הערט דעם יתומ'ס געשריי? ער האט נישט קיין כוח, ער האט נישט קיין פלייצעס, און וויבאלד מען מישט זיך נישט אינעם דין פונעם יתום און מען אורטיילט נישט דעם משפט פונעם אביון צוליב דעם זעלבן טעם... אויב דו קומסט אלס א דירעקטאר פון א פאבריק אדער א חשוב'ער פירער וועט מען זיך רעכענען מיט דיינע רייד, אבער ווען דו ביסט א יתום אדער אן אביון זענען דאך די ווערטער פונעם מסכן פארשעמט; אין אזא מצב פילן זיי אז זיי קענען רואיג אנגיין מיט זייערע מעשי רשע, זיי קענען ווייטער בארויבן יתומים און אביונים און מארדן, ווייל ווער וועט זיי דען שטעלן צום משפט? א יתום? דעם יתומ'ס דין פירט מען דאך סיי-ווי נישט; דעם אביונ'ס משפט קוקט מען דאך נישט אן. דערפאר ערלויבן זיי זיך עברו דברי רע, צו גיין העכער און ווייטער אין שלעכטס, און מען רעדט נישט אויף זיי קיין שלעכטס, ווי דער מלבי"ם ערקלערט, זיי דערשרעקן זיך נישט פון קיין לשון הרע, ווייל עס גייט דורך אונטער דער נאז און קיינער רעדט נישט, די מעדיע האט נישט קיין אינטערעס צו מאכן א טעראראם, דאס זענען דאך נישט זייערע מענטשן; דעריבער ערלויבן זיי זיך צו טאן וואס זייער הארץ גלוסט. דער מלבי"ם ברענגט נאך א פירוש אויף שמנו עשתו גם עברו דברי רע: איין פירוש איז ווי דער רד"ק און דער מלבי"ם האבן ערקלערט, אז דאס איז מלשון עשת שן, גלאנציג און שיינענדיג; דער מלבי"ם ברענגט א צווייטן פשט, אז עשתו איז מלשון עשתונות, מחשבות: דאס הייסט זיי האבן פלאנירט שלעכטס, און דערנאך גם עברו דברי רע, זיי האבן די שלעכטע פלענער אויך מוציא געווען מכוח אל הפועל. צום ערשט עשתו אין דער טעאריע, אין די עשתונות, און דערנאך זענען זיי אויפגעשטאנען און עס געטאן בפועל ממש. ויצליחו, פארוואס? ווייל משפט אביונים לא שפטו, קיינער האט זיי נישט געקלאגט אויף זייערע פארדארבענע מעשים.
הַעַל אֵלֶּה לוֹא אֶפְקֹד נְאֻם ה' אִם בְּגוֹי אֲשֶׁר כָּזֶה לֹא תִתְנַקֵּם נַפְשִׁי. זאגט דער מלבי"ם: גיט אכט, אין אונזער קאפיטל ווערן אויסגערעכנט דריי הארבע עבירות: עבודה זרה, גילוי עריות, און שפיכות דמים. צום ערשט האט ער דערמאנט דעם ענין פון גילוי עריות: אִישׁ אֶל אֵשֶׁת רֵעֵהוּ יִצְהָלוּ, און נאכדעם שטייט דארט: הַעַל אֵלֶּה לוֹא אֶפְקֹד נְאֻם ה'. דאס הייסט ער האט געזאגט: צי קען מען זיך פארשטעלן אז זיי האבן געטאן אזא הארבע עבירה און דער אויבערשטער וועט נישט שטראפן? דערנאך האט ער דערמאנט עבודה זרה, כִּי עָזְבוּ אֶת ה', און דערויף האט ער געזאגט: הִנְנִי מֵבִיא עֲלֵיכֶם גּוֹי מִמֶּרְחָק; און דא דערמאנט ער שפיכות דמים, און דערויף זאגט ער: הַעַל אֵלֶּה לוֹא אֶפְקֹד נְאֻם ה', צי זאל איך אויף דער שפיכות דמים נישט פוקד זיין? און דערפאר זאגט דער אויבערשטער: שַׁמָּה וְשַׁעֲרוּרָה נִהְיְתָה בָּאָרֶץ. שמה זאגט רש"י איז מלשון תמהון; שערורה איז א זאך וואס איז מיאוס ביי יעדן. דער רד"ק ערקלערט אז שמה קומט מלשון תמיהה, ווי שָׁמְמוּ עָלֶיךָ רַבִּים, ווי יָשֹׁם וְיִשְׁרֹק, מענטשן וועלן ווערן ערשטוינט און פארגאפט פון דער שלעכטער זאך וואס איז געשען. ושערורה איז א שמוציגע, מיאוס'ע זאך, ווי די תְּאֵנִים הַשֹּׁעָרוֹת, אז דא וועט זיין א גרויסער קלקול. דער רד"ק ברענגט נאך א נוסח וואס שטייט תימה (ת-י-מ-א), מלשון תמו, פארטיליגט, אז עס וועט דא זיין א כיליון און גארנישט וועט נישט איבערבלייבן. דער מלבי"ם ערקלערט די כפילות: דורך שפיכות דמים און גזל ווערט א שמה, דאס הייסט שממה, עס וועט נישט זיין קיין שום קיום; און דורך ניאוף און עבודה זרה ווערט שערורה און עקל. און עס איז נישטא קיין האפענונג אז זיי זאלן תשובה טאן דורך דער תוכחה פון די נביאים. פארוואס? דער קומענדיקער פסוק ערקלערט: הַנְּבִאִים נִבְּאוּ בַשֶּׁקֶר וְהַכֹּהֲנִים יִרְדּוּ עַל יְדֵיהֶם וְעַמִּי אָהֲבוּ כֵן וּמַה תַּעֲשׂוּ לְאַחֲרִיתָהּ. הנביאים נבאו שקר, זאגט רש"י, זייערע נביאי שקר פלעגן זאגן 'זייט רויבער און אנסים', דאס איז געווען די הדרכה פונעם נביא! דער נביא פלעגט זאגן: אזוי זאלסטו טאן, גזל'ן, מארדן, צוצווינגען. און די כהנים, וואס זענען געווען זייערע ריכטער און מנהיגים, האבן גע'רודפ'ט דאס פאלק דורך די נביאים; על ידיהם, ערקלערט רש"י, מיינט נאך זיי, אזוי ווי וְכָל הָעָם עוֹבְרִים עַל יָדוֹ וואס מיינט נאך אים. מיר וועלן באלד זען נאך פירושים, אבער אזוי לערנט רש"י: די נביאים האבן געזאגט שקר, און נאך זיי זענען געקומען די כהנים און געפירט דאס פאלק צו טאן לויט די נביאים. דאס הייסט, נישט גענוג וואס די נביאים לערנען שקר, קומען נאך די כהנים און טוען נאך זיי. דער רד"ק ערקלערט אז דא ליגט דער ביאור וואס איז די שמה און שערורה וואס איז געווארן אינעם לאנד: די נביאים האבן גענבוא'ט שקר צום פאלק, זיי האבן זיי געזאגט שלום יהיה לכם. דאס שטימט פיל מער ווי רש"י'ס פירוש אז די נביאים האבן געזאגט 'הוו גוזלים ואונסים', ווייל עס לייגט זיך מער אויפן שכל: די נביאים האבן נישט געהייסן טאן רשעות, נאר זיי האבן בלויז געזאגט 'דער אויבערשטער האט אייך ליב, שלום וועט זיין מיטן פאלק'; זיי זענען געווען סימפאטישע מענטשן, דאס פאלק האט זיי זייער ליב געהאט, ווייל די נביאים האבן שטענדיג געזאגט גוטע זאכן. די נביאי שקר זענען געווען די מעדיע: עס וועט זיין גוט, מיר האבן א וואונדערבאר פאלק, אונזער יוגנט איז אויסנאם, אלעס איז אין בעסטן ארדענונג, זארגט אייך נישט, דערציילט נישט קיין שווארצע מעשיות, קיין גוג ומגוג, אלעס וועט זיין פיין... און דורך דעם פארפירן זיי דאס פאלק אויפן שלעכטן וועג. וואס פלעגט פאסירן? ווען עס איז געקומען דער נביא אמת און געזאגט: 'אידן, איר טוט פארדארבענע מעשים און דער אויבערשטער וועט אייך באשטראפן, עס וועט קומען א גלות, דער שונא וועט פארטיליגן יעדן', זענען געקומען די נביאי שקר און געזאגט: 'ניין, איר דארפט גארנישט מורא האבן, אלעס וועט זיין בסדר, איר זענט וואויל, אלעס איז גוט, איר האט נישט קיין באגריף ווי שטארק דער אויבערשטער האט ליב זיין פאלק ישראל, הלוואי זאל א מענטש ליב האבן א צדיק גמור ווי דער אויבערשטער האט ליב דעם גרעסטן רשע!' און אזוי ווייטער; מען קען דאך כסדר ציטירן מאמרי חז"ל אן אן אויפהער צו ווייזן ווי ליב מיר זענען ביים אויבערשטן, און דו קענסט ווייטער אנגיין מיט וואס דו טוסט, דער אויבערשטער האט דיך ליב אין יעדן מצב, א טאטע האט שטענדיג ליב זיינע קינדער, א מאמע האט ליב אירע קינדער, זארגט אייך נישט, גייט ווייטער אן! דאס איז געווען די נבואת השקר. און דאס איז וואס שטייט: הנביאים נבאו בשקר, והכוהנים ירדו על ידיהם. דער רד"ק ברענגט דא אן אינטערעסאנטן טייטש: וואס מיינט ירדו? ווי רדיית דבש, ארויסנעמען האניג; די כהנים פלעגן נעמען שוחד צו פארקרומען דעם משפט, און זיי האבן גענומען על ידיהם, ווען א מענטש האט גוטן האניג עסט ער עס מיט די הענט און באלעקט זיך די פינגער; דאס זאגט ער, זיי האבן גערוימט פונעם פאלק דעם האניג, דאס געלט פאר שוחד, מיט זייערע הענט, ער באשרייבט זייער גרויסע תאווה דערצו אז זיי לעקן זיך די הענט ווי פון א געשמאקער זאך. א צווייטער פירוש איז מלשון רדיה און הערשאפט, ווי לֹא תִרְדֶּה בוֹ בְּפָרֶךְ, כִּי הוּא רֹדֶה בְּכָל עֵבֶר הַנָּהָר, און והכוהנים ירדו על ידיהם מיינט אז די כהנים האבן געהערשט איבערן פאלק צו טאן לויט די ווערטער פונעם נביא; דאס וואס דער נביא האט געהייסן, האבן די כהנים געצוואונגען אויסצופירן.
און דערויף זאגט ער: וְעַמִּי אָהֲבוּ כֵן וּמַה תַּעֲשׂוּ לְאַחֲרִיתָהּ. ועמי אהבו כן, ווייל באמת פארוואס נישט? עס איז דאך זייער געשמאק צו הערן חיזוק, ווי גוט מיר זענען, ווי הערליך מיר זענען, ווי ארנטליך מיר זענען; פיל געשמאקער ווי אויסצוהערן ירמיהו וואס זאגט א גאנצע צייט ווי שלעכט מיר זענען און ווי פארדארבן מיר זענען! ממילא ועמי אהבו כן, דאס פאלק זאגט: דאס איז א נביא! אים האב איך זייער ליב צו הערן, ער האט א פראגראם אין די מעדיע, א געוואלדיגער נביא, אזעלכע שיינע זאכן זאגט ער, ער האט א פאזיטיוון בליק אויפן פאלק, ער איז נישט פון יענע וואס זוכן נאר נבואות זעם און קללות, ער איז זייער סימפאטיש... ועמי אהבו כן. זאגט דער נביא: ומה תעשו לאחריתה? אבער ווען דער גאנצער ענין וועט אויפגעריסן ווערן אין פנים, וואס וועט איר טאן צום סוף? איז דאס דען נישט געווען פונקט ווי ביי די אסלא-אפמאכן? אלע פאלשע נביאים האבן געזאגט: הנה שלום על ישראל, הונדערט יאר פון שטרייט קומען צו אן ענדע, ווי וואונדערבאר, אפילו עראפאט גייט זיך באלד גאלן... נאך א רגע און אלעס ענדיגט זיך, איר וועט זען עס וועט דא זיין דער 'נייער מיטל-מזרח', מען דארף זיי נאר אויפבויען, זיי ווילן דאך לעבן בשלום, מען וועט קענען פארן עסן חומוס אין דמשק... גיי ערקלער זיי אז אין צוואנציג יאר ארום וועט קיין דמשק נישט בלייבן! אבער די נביאי שקר האבן אזוי שטארק געוואלט אז דער שקר זאל פארקויפט ווערן, האבן זיי פארקויפט אילוזיעס, און ווען מען האט פארקויפט אילוזיעס האט דאס פאלק עס אפגעקויפט. מען געדענקט נאך יענע צייטן, די גרויסע התלהבות פון שלום, מען האט געווארנט אז א שונא ישראל בלייבט א שונא ישראל און גארנישט וועט נישט העלפן, הערט וואס ער זאגט פאר זיין אייגן פאלק, ער זאגט דאך אז דאס איז בלויז דער הסכם חודייביה (קורייש) וואס איז בלויז פאר די אויגן און נאכדעם וועט מען זיי פארטרייבן, אבער עס איז געווען אזא בלינדע אופאריע. האט איין זשורנאליסטקע געפרעגט הרב עזרן ע"ה: 'איר זעט דאך אז רוב פאלק שטיצט די שלום-אפמאכן, פארוואס שטעלט איר זיך קעגן?' האט ער איר געענטפערט מיט זיין גרויס חכמה: 'דו ביסט גערעכט, אבער גיב מיר די מעדיע פאר צוויי וואכן, און דערנאך וועלן מיר זען וואס איז די מיינונג פונעם רוב!' ווייל די נביאי שקר פארקויפן אילוזיעס, און דאס פאלק דערשטיקט זיך שוין און וויל הערן עפעס גוטס, פאלט עס אויף אפענע אויערן. אבער דער נביא זאגט: מיט אילוזיעס לעבט מען נישט שפעטער; די אילוזיע פלאצט סוף כל סוף. דערפאר זאגט ער: ומה תעשו לאחריתה? וואס וועט מען טאן ווען עס וועט זיך ארויסשטעלן די גרויסע טעות, ווען זיי האבן שוין וואפנס, ווען זיי האבן שוין א מעגלעכקייט צו שיסן ראקעטן אויפן גאנצן לאנד? אלעס וואס מען האט פריער געווארנט און זיי האבן געענטפערט 'איר זעט נאר שווארץ, מען דארף געבן א שאנס פארן שלום', אלע פאלשע נבואות זענען צעפלאצט. און אזוי איז געווען ביים חורבן בית המקדש, די נביאי שקר האבן פארקויפט אילוזיעס, און דער נביא שרייט: ומה תעשו לאחריתה, וואס וועט איר טאן ביים סוף ווען אלעס וועט פלאצן? דער מלבי"ם ערקלערט: הנביאים נבאו בשקר, די נביאים האבן געזאגט ליגנט, אבער זיי האבן נישט געהאט די כוח-הזרוע אליין; ווער זענען געווען די אויספירער? די כהנים, והכהנים ירדו על ידיהם. אנשטאט די כהנים זאלן באשטראפן די עוברי עבירה, האבן זיי געהערשט און געצוואונגען לויט די הוראות פון די נביאי שקר, און געפירט דאס פאלק צום בעל און צום ליגנט. און אפשר איז דא א האפענונג אז דאס פאלק וועט אליין פארשטיין דעם שקר און תשובה טאן? זאגט ער: ניין, ועמי אהבו כן, דאס פאלק האט דאס ליב געהאט, עס האט זיי געפאלן, איז נישטא קיין סיבה זיי זאלן זיך אויפהייבן קעגן דעם; טא ומה תעשו לאחריתה, ווען דאס אלעס וועט קומען צוליב די שלעכטע מעשים, וואס וועט מען דעמאלט טאן?