ספר ישעיהו פרק מט. שמעו איים אלי והקשיבו לאומים מרחוק ה' מבטן קראני ממעי אמי הזכיר שמי. איר לייגט זיכער אָפּ אַ קוק, אַז דאָ איז דאָ אַ כפילות: שמעו איים, הקשיבו לאומים. אין אָנהייב שמעו, דערנאָך הקשיבו. אין אָנהייב איים, דערנאָך לאומים. לאומים מרחוק ה' מבטן קראני, און דערנאָך ממעי אמי הזכיר שמי. אַ מאָל קראני, אַ מאָל הזכיר שמי. אַ מאָל מבטן, אַ מאָל ממעי אמי. און ווער עס טרעט שוין אויף אין דעם וועג פונעם מלבי"ם ווייסט, אַז דאָ איז דאָ אַ ברייטער פעלד פארן מלבי"ם צו געבן אונדז אַ קאפיטל אין לשון הקודש.
זאָגט דער מלבי"ם: ביז אַצינד האָט ער גערעדט וועגן דער גאולת בבל דורך כורש. אַצינד הייבט ער אָן צו רעדן וועגן דער גאולה העתידה. דער קאפיטל הייבט אָן צו רעדן וועגן דער גאולה העתידה, און נישט וועגן דער גאולת בבל, נאָר וועגן דער גאולה פון מלך המשיח. שמעו איים אלי, די נבואה דאָ נוגע צו די קצות הארץ, און דעריבער הקשיבו לאומים, די לאומים זענען מרחוק. וואָס איז מרחוק? זאָגט דער מלבי"ם, די כוונה איז נישט מרחוק פיזיש, נאָר מען רעדט וועגן מרחוק פון די בחינה פון אחרית הימים, דאָס איז די כוונה דאָ מרחוק. און הקשיבו לאומים מרחוק, איז דאָ אַן אָנזאָג וועגן עפעס וואָס וועט זיין אין דער ווייטן; דאָ איז דאָ אַ נבואה וועגן זאכן וואָס וועלן קומען אין די פילע טעג וואָס זענען נאָך עתיד צו זיין אין אחרית הימים.
וואָס איז דער חילוק צווישן איים און לאומים? דערקלערט דער מלבי"ם: לאומים קומט צו באַצייכענען די גרויסע אומות וואָס האָבן אַ באזונדערע דת, זיי האָבן באזונדערע חוקים, דאָס רופט מען לאומים. פארקערט, איים זענען די קליינע, זיי זענען די אָפּגעטיילטע אויפן ים. אויב מיר ווילן זאָגן צום ביישפּיל לאומים, וואָלט איך געזאָגט הײַנט לאומים: אַמעריקע, רוסלאַנד, בריטאַניע, ערטער וואָס האָבן אַ באזונדערע דת, זיי האָבן חוקים, זיי זענען די אָרדנטלעכע, פארריכטע אומות, זיי רופט מען לאומים. די איים זענען די קליינע און די אָפּגעטיילטע.
דערקלערט דער מלבי"ם: אַז ער רעדט צו צוויי באזונדערע גורמים, צו איינעם אין אַ לשון פון שמיעה, און צום צווייטן רעדט ער אין אַ לשון פון האזין אָדער הקשב, ווי האזינו השמיים ואדברה ותשמע הארץ אמרי פי, און מיר האָבן געזען נאָך עטלעכע אַזעלכע מובאות אין דעם ספר גופא, אַז אַ מאָל צו איינעם ווענדט ער זיך אין אַ לשון פון שמיעה, צום צווייטן ווענדט ער זיך אין אַ לשון פון האזנה אָדער הקשבה. איז די שמיעה ווענדט זיך צו דעם וועמען ער מייחד זיין רייד צו אים. דער וועמען איך וויל, דער וועמען איך וויל רעדן צו אים אויף אַ עיקרדיקן אופן, איך וויל אַז ער זאָל פארשטיין און מקבל זיין מיינע רייד, צו אים זאָג איך שמע. צו דעם וואָס איך האַלט אַז ער קען פארשטיין די זאכן אויך אויב ער וועט נישט הערן, און איך וועל זיך נישט ווענדן צו אים אויף אַ ישרן אופן נאָר בלויז אויף אַ עקיפדיקן אופן, ער וועט האזין זיין די רייד; צו אים זאָג איך הקשיבה אָדער האזינה. איך ווענד זיך נישט צו דיר אויף אַ ישרן אופן, אָבער איך רעד מיט אים, כדאי אַז אויך דו זאָלסט הקשיב זיין, כדאי אַז אויך דו זאָלסט האזין זיין. מיין ווענדונג איז נישט צו אים ישר. שטענדיק איז די הקשיבה אָדער האזינה דער וואָס בדרך אגב הערט צו יענעם וואָס איך האָב געזאָגט שמע. איז יענער וואָס איך זאָג צו אים שמע, איז אַ ישרע ווענדונג, און די איבעריקע זענען בלויז מקשיב און מאזין בדרך אגב.
אַצינד וועגן די גרויסע אומות: דער נביא דארף נישט קומען זיי איבערצוצייגן אין דער מציאות פון די אלוקים, וואָרן די גרויסע אומות האָבן געגלייבט, זיי זענען בעלי דת, זיי האָבן געגלייבט און זיי האָבן געוואוסט און זיי וועלן גלייבן אין אלוקים, זיי וועלן גלייבן אין נביאים. איז איך דארף מיך נישט ווענדן צו זיי אויף אַ ישרן אופן. צו וועמען דארף איך מיך ווענדן אויף אַ ישרן אופן? צו די איים הרחוקים, וואָרן די איים הרחוקים זענען נאָך ווייט פון אמונה, זיי האָבן נאָך נישט געוואוסט דעם שם. און דעריבער צו זיי ווענדט זיך דער נביא אויף אַ ישרן אופן: שמעו איים אלי, איר וועט הערן, ווייל צו אייך רעד איך, וויבאלד עס איז נישטאָ קיין אמונה. אָבער די לאומים, וואָס זיי זענען די אָ, ווי איך האָב געזאָגט, האָבן זיי אַ דת, האָבן זיי אַן אמונה, זיי וועלן מקבל זיין די זאכן גרינג. איז איר, בלויז הקשיבו. איך האָב נישט קיין ישרע ווענדונג צו אייך, איר זענט נישט מחוייב אַז איך זאָל מיך ווענדן צו אייך אויף אַ ישרן אופן, ווייל ממילא האָט איר אַן אמונה און אַ דת, איז וועט אייך זיין גרינגער מקבל צו זיין די רייד פונעם נביא וואָס וועט קומען און וועט זיין אַ נביא וועגן אחרית הימים, וועגן דער גאולה העתידה.
והקשיבו לאומים מרחוק ה' מבטן קראני. דער אייבערשטער האָט מיך מבטן גערופן און מיך אײַנגעלאדן צו נביאות זאָגן וועגן דער גאולה. ממעי אמי, נאָך ממעי אמי. וואָס איז ממעי אמי? דערקלערט דער מלבי"ם: עס איז דאָ אַ חילוק צווישן מבטן און מעי. דער עובר איז אין אָנהייב פארבונדן אין די מעי האם; אַז ער וואַקסט אַ ביסל, גייט ער ארויף ארויף און שווימט צום בטן. וואָס איז דער פירוש? דערקלערט דער מלבי"ם, אַז אין אָנהייב, אין ערשטן שלב, אפשר פריער, בטן בכלל, דאָס רעדט וועגן דעם גאנצן חלל הבטן, דאָס איז אַ כללדיקער נאָמען. פארקערט, מעי, דאָס איז בלויז די געדערעם. ווען עס שטייט צוזאמען ביחס צום עובר מעיים ובטן, מיינט ער צו זאָגן: די מעיים, דאָס רעדט וועגן דעם פנימדיקן אָרט וואָס דאָרט ווערט געטאָן דער הריון, דאָס רעדט וועגן די חצוצרות, דאָס רעדט וועגן די שחלות, דאָרט רעדט מען ווען מען מיינט דעם ביטוי מעיים, אַז דאָרט ווערט נאָר באשאפן, איינגעווארצלט דער עובר, דאָרט ווערט טאקע די הפריה, און דערנאָך גייט דאָס ארויף אַרויף און גייט אַרײַן אין דעם אָרט וואָס הייסט רחם, וואָס דאָרט אַנטוויקלט זיך דער עובר. איז ער זאָגט: דאָרט נאָך, דער אייבערשטער נאָך פריער, וואו? במעי אמי, אין די מעיים וואָס זענען דער פריערדיקער אָרט, דאָרט שוין דער אייבערשטער ממעי אמי הזכיר שמי, שוין דאָרט הזכיר שמי און האָט מיר געזאָגט אַז איך בין עתיד צו נביאות זאָגן וועגן עם ישראל.
און שטענדיק וועלן מיר זען לגבי אַ זכר צום ביישפּיל, שטענדיק וועט אָנקומען דער ביטוי מעיים. פארוואָס? ווייל אויב מיר האָבן דערקלערט אַז דער אָרט פון דער ביצית ביי דער אשה הייסט מעיים, איז אַזאַ זאך איז אויך דאָ ביי דעם זכר; דער אָרט פון דער ביצית ביים זכר הייסט אויך מעיים. אשר יצא ממעיך הוא יירשך, אַזוי האָט דער אייבערשטער געזאָגט צו אברהם. מעיים שייך אויך ביי אַ זכר. אָבער פארקערט, מיר וועלן קיינמאָל נישט זען בטן ביי אַ זכר, ווייל דאָך בטן רעדט וועגן דעם אָרט פון הריון, ווי מיר האָבן דערקלערט, און דאָס איז נישט שייך ביי אַ מאן, און דעריבער שטייט נישט אשר יצא מבטנך אין קיין ערגעץ, שטייט שטענדיק ממעיך, אשר יצא ממעיך, ווייל מעיים, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז דער אָרט פון דער הפריה, דער אָרט פון דער ביצית; ווי דאָס איז שייך ביי דער אשה, אַזוי איז דאָס אויך שייך ביים מאן. איז אויב אַזוי, קומט ער און זאָגט צו אים: אַז דו ביסט געווען אין בטן אמך, נאָך פאר דו ביסט ארויסגעגאנגען ארויסן, האָט שוין דער אייבערשטער אים גערופן און אים באפוילן אַז ער זאָל גיין אין זיין שליחות צו נביאות זאָגן וועגן ישראל. און נישט נאָר דאָס, נאָר ממעי אמי הזכיר שמי, נאָך ווען איך בין געווען אין די מעיים דבוק אין איר מעה, נאָך פאר עס האָט זיך געפורעמט די צורת הוולד, שוין פון דעמאָלט האָט דער שם דערמאָנט מיין נאָמען, אַז איך בין דער וואָס וועט זיין גרייט צו דער שליחות.
וואָס וויל ער דערמיט זאָגן? דערקלערט דער מלבי"ם, אַז כדי צו משיג זיין די נבואה, אַזוי ברענגט דער רמב"ם אין מורה נבוכים און נאָך, דארף זיין אַ הכנה טבעית און אַ הכנה הרגלית. וואָס מיינט דאָס? הכנה טבעית מיינט אַז פון די מעי האם זאָל ער שוין זיין גרייט צו נבואה, בטרם אצרך בבטן ידעתיך, ער דארף האָבן אַ הכנה טבעית, דאָס איז איין זאך. און די צווייטע זאך, הכנה הרגלית: די כוונה, עס וועט אים נישט העלפן אַלע הכנות טבעיות אויב ער וועט נישט טאָן מיט דעם קיין זאך. דער רמב"ם שרייבט וועגן אריסטו, וואָס איז געווען נאָענט צו דער מדרגה פון נבואה אין זיין חכמה, אָבער וואָס האָט דאָס געהאָלפן? נאָענט, דאָס איז נישט דאָרט. פארוואָס? ווייל ער האָט נישט געהאט אַ הכנה הרגלית. דאָס הייסט, ער פון זיין זייט, אויך אויב ער וואָלט געווען ישראל, אין דעם רגע וואָס ער האָט נישט געטאָן דעם רצון השם, נישט מקיים געווען מצוות, זיך נישט מקדש געווען צו זיין ראוי אַז דבר השם זאָל זיין אויף זיין פּה. דאָס הייסט הכנה הרגלית: די כוונה, ער וועט זיך צוגעוואוינען אין מצוות און אין מעשים טובים. איז ער קומט און זאָגט: אָט זעסטו, דער שם האָט מיך צוגעגרייט נאָך פריער, פון דער צייט פון קליטת ההריון, און אויך פון דער צייט וואָס איך האָב זיך אָפּגעטיילט פון די מעיים, אַפילו וואָס איך בין נאָך נישט ארויסגעגאנגען פון בטן אמי, נאָר בין נאָך געווען אין מעי אמי, ווי מיר האָבן דערקלערט אַז די כוונה איז נאָכדעם וואָס איך בין ארויסגעגאנגען פון מעי אמי צו בטן אמי, דהיינו אין דער צייט וואָס עס איז שוין געווען אין הריון, אויך דעמאָלט האָט דער אייבערשטער מיך שוין צוגעגרייט. און אויב אַזוי, וועסטו פארשטיין, אַז ווען דער אייבערשטער שיקט מיך, שיקט ער עמעצן וואָס האָט שוין פאר דעם געהאט אַלע ראויע הכנות צו נביאות זאָגן. איז די זאכן וואָס אַזאַ מענטש זאָגט נבואה, זענען זאכן וואָס עס איז דאָ אין זיי אמת, זענען זאכן וואָס מען דארף זיי מקבל זיין, וויבאלד אַזאַ נבואה קומט מיט אַ הכנה כראוי.
וישם פי כחרב חדה בצל ידו החביאני וישימני לחץ ברור באשפתו הסתירני. וישם פי כחרב חדה, לאָמיר קודם כל דערקלערן על פי רש"י. רש"י דערקלערט אַז כחרב חדה, די כוונה איז מוכיח זיין די רשעים אַז עס וועט אויף זיי קומען פורענויות. נו, אַ פורענות, ווי איז ראוי צו פארגלייכן צו אַ חרב חדה? איז וישם פי כחרב חדה, דער שם על פי ברענגט פורענויות צו די אומות; די כוונה, ער גיט אריבער די נבואה דורך מיר. איז פון מיין פּה, כביכול, גייען ארויס חרבות אקעגן די אומות. בצל ידו החביאני, וויבאלד אַז ווען איך זאָג נביאות נישט גוט אויף די אומות, ווילן זיי מיר שאדן, זיי ווילן מיך נאָכיאָגן. וואו האָט מען געוואָרפן ירמיהו? חצר המטרה, ריכטיק, מען האָט אים אריינגעטאָן אין תפיסה, מיר וועלן דאָס לערנען בעזרת השם בלי נדר. איז דעריבער, בצל ידו החביאני, ער האָט געדארפט פילע מאָל באהאלטן דעם נביא כדי אַז קיינער זאָל אים נישט אָנרירן.
וישימני לחץ ברור. וואָס איז לחץ ברור? רש"י זאָגט: ממורט, מבריק, דאָס איז די כוונה פון ברור, די כוונה איז ממורט, מבריק. ווי ברענגט רש"י וואָס דאָס איז בלעז? האָט איר אַ רש"י: קליר. וואָס איז קליר? מיר איז ברור, ריכטיק? קליר מיינט מיר ברור, קליר איז ריין. וואָס איז סאנו קלין? מען ווייסט אַז דאָס איז ריין, נישט אַזוי? איז וועט זיין ממורט, קליר, ברור. חץ ברור באשפתו, דאָס איז דער אָרט וואָס אין אים לייגט מען די פיילן, דאָס איז דער אשפה פון די פיילן.
דערקלערט דער מלבי"ם: וישם פי כחרב חדה. זאָגט דער מלבי"ם, לייג אָפּ אַ קוק: די חרב שנײַדט פון נאָענט, דער פייל שיסט און שנײַדט אויך פון דער ווייטן. די חרב האַלט מען אין דער האנט; מיטן פייל גייט מען נישט אין מלחמה אין דער האנט, ער איז אין אשפת החיצים. אין דעם רגע וואָס איך זע אַ צורך, גלייך ציט מען ארויס דעם פייל פון זיין אשפה און שיסט. אָבער די חרב, בדרך כלל ווען מען פלעגט ארויסגיין צום קרב, פלעגט מען לויפן; די חרב איז געווען אין זייער האנט גרייט אויף יעדע איבערראשונג. איז דער שם האָט געלייגט מיין פּה כחרב חדה וואָס שנײַדט פון נאָענט. פון וועמען רעדט דאָס? דאָס רעדט וועגן עם ישראל. ווער איז מקרוב, ווער געפינען זיך מקרוב? זאָגט דער מלבי"ם, דאָס איז עם ישראל. איז דאָס מייחס צו עם ישראל מליצות חדות וחותכות אויף ישראל, און ער האָט מיך אָנגעכאפט אין זיין האנט. און וויבאלד אַז אקעגן די חרב גייט מען נאָענט צום מלחמה, איז דארף זיין אַז דאָס זאָל זיין החביאני בצל ידו אויף אַן אופן אַז ער זאָל זיין נחבא אונטער דעם צל פון דער האנט, כדי אַז מען זאָל אים נישט זען. וואָס איז דער פירוש נחבא בצל היד כדי אַז מען זאָל אים נישט זען? זאָגט דער מלבי"ם, דער נמשל דאָ, אַז וויבאלד זיינע רייד זענען געווען בשם השם, אַז מען זאָל נישט פילן, דער ישעיהו דער אָ זאָגט אונדז שלעכטע זאכן, דער ישעיהו דער אָ וויל אַז אונדז זאָל זיין שלעכט, דאָך דאָס איז וואָס מען האָט אָנגעטשעפּעט אויפן נביא, איז דער אייבערשטער החביאני בצל ידו כביכול, אַז אלע זאָלן דערקענען און פילן, דאָס איז נישט ישעיהו, דאָס איז די האנט פונעם אייבערשטן. דו, וואו איז דער נביא? דער נביא איז אין צל, טו אים נישט מייחס, דער נביא איז נאָר מוסר די רייד. איז דאָס איז אַ חרב וואָס טאקע שנײַדט, אָבער דאָס איז בצל ידו, קוק אָן, וועמענס האנט איז דאָס, דאָס איז די יד השם וואָס האָט דיך געשלאָגן, דאָס איז נישט דער נביא. צו דעם האָט מען געדארפט אַז דער שם זאָל מיך באהאלטן בצל ידו, אַז אלעמען זאָל זיין ניכר אַז בשם השם זאָג איך נביאות, און מען זאָל נישט הרג'נען דעם וואָס איז מוסר די ידיעה, יאָ, דעם וואָס איז מודיע וועגן דער זאך, ווי עס איז געווען מקובל אין זייער צייט: אַ בן אדם פלעגט מודיע זיין אַ שלעכטע הודעה, הרג'עט מען דעם שליח. וואָס ווילסטו פונעם שליח? דו שרייסט אויפן דואר וואָס האָט דיר געברענגט אַ דו"ח, וואָס האָב איך דיר געגעבן אַ דו"ח? איך זאָג דיר בסך הכל, אונטערשרייב מיר דאָ, דאָס איז געשיקט געוואָרן צו דיר אַהיים, איך בין גאָרנישט. ווילסטו נישט, אונטערשרייב נישט. אָבער ווער, ווער האָט געשלאָגן דעם דואר? דאָס איז נאָר אַ שוטה און אַ טיפש. דאָך שטייט דאָס איז אַ דור שפני הדור כפני הכלב. אויף דעם פּונקט ברענגט מען, אַז דער הונט, ווען עמעצער שלאָגט אים, האַלט ער אין דעם שטעקן, ער פּרובירט צו בייסן דעם שטעקן, ער פּרובירט צו כאפן דעם שטעקן. טיפש, לויף צום פוס פון דעם וואָס בייסט, וואָס שלאָגט דיך, יענער וועט אנטלויפן, אָבער דער הונט האָט נישט קיין דעת, ער בייסט דעם שטעקן. פני הדור כפני הכלב, די כוונה, בעקבתא דמשיחא וועט זיין פני הדור אַזעלכע אַז אויב ער האָט אַ בעיה מיט חיזבאללה, זאָגט ער מען דארף מחסל זיין חיזבאללה, מען דארף פארטיק מאכן נסראללה, מען דארף פארטיק מאכן אחמדיניג'אד, מען דארף באמבארדירן דעם ראקטאר. אפשר דארף מען נאָך אַ שעה לימוד תורה, אפשר דארף מען זיך נאָך מחזק זיין אין עבודת השם, אפשר דארף מען טאָן תשובה, און דאן וועלן אלע די בעיות זיך אויסלייזן. דאָס הייסט, מיר גייען אויפן שטעקן, מיר טראכטן ווי אזוי מען לייזט אויס די בעיה. מיר האָבן נישט קיין בעיה מיטן שטעקן, דער שטעקן דאָס איז הוי אשור שבט אפי, דאָס איז דער שבט פון דעם כעס פונעם אייבערשטן. מיר דארפן זען ווי מען שטילט אײַן דעם כעס פון בורא עולם. זיכער, אויף אַ טבעדיקן אופן מוז מען טאָן השתדלות וואָס מען דארף, אָבער צו זען אין דעם דעם פתרון, ניין, דאָס איז נישט דער פתרון, דער פתרון איז זיך אומקערן בתשובה. איז דאָס איז וואָס דער אייבערשטער זאָגט אים כביכול, אַז איך זאָל זיין באהאלטן אונטער דער האנט פונעם שם יתברך, אַז עם ישראל זאָל נישט פילן אַז איך בין דער וואָס זאָגט זיי נביאות, אַז כלומרשט קומט דאָס פון מיר, איך זוך זייער שלעכטס.
נישט נאָר דאָס, נאָר דער שם, חוץ אַ חרב וואָס דאָס איז פאר עם ישראל, האָט ער מיך אויך געלייגט אַ לחץ ברור, אַ געשליפענער פייל, אַז איך זאָל ווייזן מיין נבואה אויך צו די עמים רחוקים און אויך צו די עתידדיקע צייטן, ווי אַ פייל וואָס מיר האָבן דערקלערט אַז ער שיסט אין דער ווייטן. איז איך זאָג נביאות צו עם ישראל אויף אַן אצינדיקן אופן, און צו די עמים אויף אַן עתידדיקן אופן. און דער שם הסתירני באשפתו, אַז די עמים זאָלן נישט פילן כביכול אַז איך בין גרייט צו שיסן, זיי זאָלן נישט פילן כביכול אַז איך האָב עפעס אַ נבואה גרייט אקעגן זיי. איז דעריבער האָט דער אייבערשטער מיך באהאלטן באשפתו.
וואָס איז דער חילוק צווישן החביא און הסתיר אין לשון הקודש? זאָגט דער מלבי"ם, שטענדיק נחבא, דאָס איז עמעצער וואָס מען יאָגט אים נאָך, און פון דעם וועגן איז ער נחבא. פארקערט, נסתר קען זיין אַז עמעצער איז נסתר אַפילו וואָס מען יאָגט אים נישט נאָך, ער איז נסתר אַפילו וואָס קיינער פאָדערט אים נישט. צום ביישפּיל שטייט שאול אבי מבקש להמיתך וישבת בסתר ונחבאת, דאָרט ברענגט מען אַז שאול האָט אים נאָכגעיאָגט. ושילחתני ונסתרתי בשדה, דאָרט ברענגט מען אַז שאול האָט אים נישט געזוכט זיך צו באהאלטן. דאָס איז אויך אויב מען זוכט אים נישט זיך צו באהאלטן; דאָס איז שטענדיק ווען מען יאָגט אים נאָך, ווי מחבא רוח וסתר זרם. פארוואָס מחבא רוח? ווייל דער ווינט זוכט אין לעכער און אין שפאלטן, ער קומט פון פיר זייטן, אָבער דער שטראָם קומט נאָר פון איין ריכטונג. איז מען דארף זיך נישט באהאלטן, גענוג צו זיך נסתר זיין. דאָ אויך, די חרב וואָס זי שנײַדט פון נאָענט, איז דאָ זוכן אלע וואו איז דער נביא דער אָ וואָס זאָגט אַזעלכע זאכן, וואו זענען מיר, מיר וועלן אים ווייזן וואו. איז מען דארף זיך באהאלטן, איז דעריבער איז דאָס כמחבא מפני החרב. אָבער דער פייל וואָס שיסט אין דער ווייטן, זי איז נסתר ביז קיינער נעמט זיך נישט אויפן זינען צו גיין און אים זוכן, ווי מיר האָבן דערקלערט אַז אויך די פיילן זענען נסתר אין דער אשפה, איז קיינער נעמט זיך נישט אויפן זינען צו גיין זיי זוכן.
ויאמר לי עבדי אתה ישראל אשר בך אתפאר. דער שם האָט מיר געזאָגט: עבדי אתה, דער שם האָט מיך גערופן מיטן נאָמען זיין עבד. דאָס הייסט, ווען איך וויל דיר געבן עפעס אַ תפקיד, אין דעם וואָס איך רוף דיך עבד שלי, ווערסטו אין דעם באמת מוכשר און ראוי און הגון צו דעם תפקיד. דער שם זאָגט מיר עבדי אתה. אַצינד ווענדט זיך דער נביא און זאָגט ישראל אשר בך אתפאר. דער נביא ווענדט זיך צו עם ישראל און זאָגט זיי: וויסט אײַך, וואָס דער שם האָט מיך גערופן עבדי, דאָס איז נאָר בזכותכם, דאָס איז פאר אײַך, דאָס איז פאר אייער צורך, ישראל בך אתפאר. ווי האָט דער אייבערשטער געזאָגט צו משה, לך רד כי שחת עמך; אין דעם רגע שחת עמך, גיי אַראָפּ פון דיין גדולה, אַל דיין גדולה האָב איך דיר נישט געגעבן נאָר פאר זיי. איז אויב אַזוי, וואָס דער שם האָט מיר געזאָגט עבדי אתה, וויסט אײַך, דאָס איז בזכותכם, דאָס איז פאר אײַך, ישראל אשר בך אתפאר. וואָס וואָס איז בעצם די שליחות? די שליחות איז אײַך אומצוקערן בתשובה. איז איך בין אַן עבד השם און אַ שליח פונעם אייבערשטן צו אויפוועקן עם ישראל. ווען קען איך אָנקומען צו דעם מצב אַז בך אתפאר? ווען וועל איך קענען זאָגן אַז איך האָב פארענדיקט מיין עבודה? ווען איר וועט זיך אומקערן בתשובה, דאן וועל איך באמת קענען זאָגן, אַן עבד השם, איך האָב געטאָן דעם ציווי השם, און אָט האָט זיך עם ישראל אומגעקערט, בך אתפאר. אָבער אויב חלילה וחס וועט איר זיך נישט אומקערן בתשובה, האָב איך פארלוירן די גאנצע מעלה פון דעם וואָס איך בין גערופן געוואָרן עבד השם, איז איך האָב נישט דעם בך אתפאר.
נו, און האָט ער מצליח געווען אָדער נישט מצליח געווען? ואני אמרתי לריק יגעתי לתוהו והבל כוחי כיליתי אכן משפטי את ה' ופעולתי את אלוהי. און פון דעם טעם זאָגט זיי דער נביא: אמרתי בליבי לריק יגעתי, איך זע אַז עם ישראל קערן זיך נישט אום בתשובה, איז איך האָב נישט זוכה געווען צו מקיים זיין מיין שליחות, איז לריק יגעתי לתוהו והבל כוחי כיליתי.
זאָגט דער מלבי"ם: וואָס איז דער חילוק צווישן ריק און תוהו והבל? וואָס איז דער חילוק צווישן יגיעה און כילוי כוח? איז ער הייבט אָן און דערקלערט: יגיעה, דאָס איז בעת דער עבודה, בשעת דער עבודה, איך מיד זיך אָפּ, איך ווער מיד. כוחי כיליתי, דאָס איז ווען איך האָב געענדיקט און איך קוק אַזוי צוריק צו זען צי עס איז ארויסגעקומען עפעס אָדער עס איז נישט ארויסגעקומען. כוחי כיליתי, בעת איך עמל, בין איך יגע. דער כוחי כיליתי, דאָס איז שוין די השקפה וואָס איך קוק צוריק נאָכדעם וואָס איך האָב שוין געענדיקט אלץ, און איך קוק צו זען צי עס איז דערפון ארויסגעקומען עפעס, און דאן זאָג איך אַה, כוחי כיליתי. אַצינד וועט ער אונדז געבן אַ וואונדערלעכן משל כדי צו דערקלערן די זאך. זאָגט דער מלבי"ם, שטעלט אײַך פאָר אַז עמעצער האָט דיך געדונגען כדי צו גראָבן און זוכן נאָך אַ מטמון, און ער גיט דיר אַ טעגלעכן שכר, און אָט האָסטו דאָרט געארבעט אַ גאנצן טאָג, זיך אָנגעשטרענגט, זיך געמידט, און סוף כל סוף האָסטו גאָרנישט געפונען. איז לאָמיר אַ רגע באטראכטן: צי קען איך זאָגן אַז דער בן אדם דער אָ האָט לריק יגע, צי קען איך זאָגן אַז דער בן אדם דער אָ האָט כילה כוחו לתוהו? איז מצד גיסא האָט ער לריק יגע, האָסטו געפונען אַ מטמון בעת דער יגיעה? דאָס איז געווען לריק, האָסט נישט געפונען אַ מטמון, איז יגעת, האָסט זיך אָנגעשטרענגט, אַצינד לריק. אָבער ווען איך קוק אין סוף טאָג און קוק צוריק, לתוהו כיליתי כוחי? ניין, איך האָב אַ געהאלט, אין סוף טאָג האָט מען מיר צוגעזאָגט אַ געהאלט, דעם געהאלט קריג איך, איך ארבעט טעגלעך. איז מצד גיסא לריק יגעתי, אָבער נישט לתוהו כיליתי כוחי, ווייל אין סוף טאָג קריג איך יאָ אַ געהאלט. אָבער אויב מען וועט מיט דיר מאכן אַזאַ תנאי, אדוני, דו זוכסט דאָ אַ מטמון, אויב דו געפינסט דעם מטמון קריגסטו אַ חלק, און אויב דו געפינסט נישט וועסטו נישט קריגן גאָרנישט, אַזאַ מענטש וועט אויך אַ געהאלט נישט קריגן. אַזאַ מענטש קען אין סוף טאָג זאָגן לריק יגעתי, איך האָב נישט געפונען אַ מטמון בעת דעם זוכן, איך האָב גאָרנישט געפונען, לריק יגעתי. און וואָס וועסטו זאָגן, אפשר אין סוף טאָג איז מיר נאָך געבליבן עפעס? לתוהו כיליתי כוחי, עס האָט זיך ארויסגעשטעלט אַז מיין כוח האָב איך כיליתי לתוהו, וויבאלד אַז אויך אַ שכר אין סוף טאָג האָב איך נישט געקריגן אויף דעם. אַצינד זאָגט דער נביא: איך האָב געטראכט אַז לריק יגעתי, אָט סוף כל סוף קער איך זיי אום בתשובה, זיי קערן זיך נישט אום, איך רעד מיט זיי, זיי ווערן נישט משפיע, לריק יגעתי. גוט, אָבער אפשר סוף כל סוף וועל איך קריגן אַ שכר צום סוף אויף עצם דער פעולה. זאָגט ער, איך האָב נישט משלים געווען מיין שליחות, איז סוף כל סוף לתוהו והבל כיליתי כוחי. בורא עולם וועט זאָגן, אדוני, אויף וואָס וועל איך דיר באצאָלן, האָסט נישט געטאָן דעם געהאָפטן תכלית, האָסט נישט ארויסגעברענגט קיין רעזולטאטן, זיי האָבן זיך נישט אומגעקערט בתשובה, אַזוי האָב איך געזאָגט.
אָבער די תשובה איז: אכן משפטי את ה' ופעולתי את אלוהי. און זאָגט דער מלבי"ם, דאָ זענען די דלתות הכתוב מקבילות: אני אמרתי לריק יגעתי, אכן משפטי את ה'; לתוהו והבל כיליתי כוחי, ופעולתי את אלוהי. וואָס איז דער פירוש? אכן משפטי את ה', דער אייבערשטער זאָגט מיר: וויס דיר, נישט אומזיסט זענען געווען דיינע מעשים; וואָס איך האָב נישט משלים געווען, האָט דער אייבערשטער משלים געווען אין דער עבודת השליחות. איך האָב געזאָגט לריק יגעתי, די גאנצע עצומע עבודה וואָס איך האָב אריינגעלייגט, דאָס איז ריק, דאָס האָט נישט געפועלט מאומה, אָבער משפטי את ה', דער שם סובב מיט זיין כוח אַז די תוכחות און די נבואות זאָלן זיין לתועלת, נישט אויף אצינד, אויף דעם עתיד ווי מיר וועלן זען. איז לריק יגעתי, ניין, דו וועסט תיכף זען אַז אין עתיד וועט דערצו זיין רעזולטאטן. וואָס איך האָב געטראכט אַז איך האָב כיליתי כוחי להבל, איך וועל אויף דעם נישט קריגן קיין שכר, אָבער שכר פעולתי את אלוהי, דער שם וועט מסבב זיין אַז עס זאָל מיר דערפון זיין אַן עצומער שכר. אַה, אָבער אַצינד זע איך גאָרנישט, אָבער דער אייבערשטער וועט דערפון ארויסברענגען לעתיד אַ תועלת, ווי מיר וועלן תיכף זען אין די קומענדיקע פסוקים.
דער מלבי"ם דערקלערט אַז עס איז דאָ אַ חילוק צווישן ריק און תוהו והבל. מיר האָבן דערקלערט דעם חילוק צווישן יגיעה און כוחי כיליתי, אַז יגיעה איז בעת דער פעולה, און כוחי כיליתי איז אין דער השקפה וואָס איך קוק צוריק צו זען וואָס איז דערפון ארויסגעקומען. זאָגט דער מלבי"ם, וואָס איז דער חילוק צווישן ריק און תוהו והבל? וואָס איז ריק? ריק דאָס איז אַ קליפה בלי פנים. שטענדיק ווען איך זאָג ריק, דאָס הייסט אַז עס איז דאָ עפעס אַ מעטפת, און וואָס אין דרינען איז ליידיק, דאָס רופט מען שטענדיק ריק. דער ריק איז אַ קליפה בלא תוך. דער הבל, דאָס איז גאָרנישט אויף אַן אופן מוחלט, הבל בעלמא. וואו איז דאָס גאָרנישט? קיין זאך. הבל דאָ איז קיין זאך, דאָס איז מאומה. זאָגט דער מלבי"ם, ווען אַ בן אדם האָט יגע און איז נישט אָנגעקומען צו יענעם רעזולטאט, קומט דאָך ארויס אויב אַזוי אַז דאָס איז בעצם אַ קליפה ללא תוך; יגעתי, איך האָב זיך אָנגעשטרענגט, געארבעט, אַצינד קום איך עפֿן אין דרינען, ליידיק, דאָס רופט מען לריק יגעתי. איך האָב יגע אַ גרויסע יגיעה, אָבער עס האָט זיך ארויסגעשטעלט אַז די גאנצע יגיעה איז נאָר אַ מעטפת, דאָס איז גאָרנישט, איך עפֿן, איך זע מאומה, זיי האָבן זיך נישט אומגעקערט בתשובה, קומט ארויס אויב אַזוי אַז עס איז אין דעם נישטאָ מאומה. אָבער וואָס איך האָב כיליתי כוחי, דאָ וועל איך אויך אַ שכר נישט קריגן, קומט ארויס אויב אַזוי אַז לגמרי אלץ וואָס איך האָב געטאָן איז געווען אַ פולער אפס. דאָס איז וואָס מען רופט לתוהו והבל כוחי כיליתי, ווייל אין סוף טאָג ווען איך קוק, אַ געהאלט האָב איך אָדער איך האָב נישט. איז אויב אַזוי, אלץ איז געווען הבל ותוהו. די יגיעה קענסטו נאָך זאָגן איך האָב זיך געעפעס אָנגעשטרענגט, איך האָב נאָך געטאָן אַ פעולה, אָבער דאָס איז אַ פעולה בלי רעזולטאט, אַ פעולה בלי רעזולטאט איז אַ קליפה בלי פרי. אָבער וואָס איך זאָג צום סוף לתוהו והבל כוחי כיליתי, אויף וועגן דעם געהאלט, איז דאָ נישטאָ נישט קיין קליפה און נישט קיין פרי, איך האָב גאָרנישט, איך בין געבליבן אָן קיין זאך. איז דאָס הייסט אַז אלץ וואָס איך האָב געטאָן איז געווען הבל, דאָ גאָרנישט, קיין זאך, עס איז אין אים נישטאָ קיין ממש. אַזוי האָב איך געטראכט אין אָנהייב, אָבער דער אייבערשטער האָט סוף כל סוף השגחה געהאט אויף מיר, און דאָס איז אכן משפטי את ה' ופעולתי את אלוהי. דער מלבי"ם דערקלערט: שטענדיק ווען עס שטייט אלוהי, נישט את אלוהים, אלוהי, ווייזט דאָס אויף דער השגחה הפרטית, אַז דער שם, פון דער זייט וואָס דער שם איז אלוהי, אַז דער שם האָט השגחה אויף מיר, אַז דער שם זאָרגט פאר מיר. שטענדיק ווען דער שם קומט אין פארבינדונג צו עם ישראל, אלוהי ישראל, קדוש ישראל וגואלו, ווייזט דאָס אויף דער השגחה, אַז דער שם האָט השגחה אויף עם ישראל. אויב עס שטייט השם, איז דאָס דער שם אין אַ הנהגה כללית, אָבער אויב עס שטייט אלוהי, מיין שם, און אזוי קדוש ישראל, ווערט דאָס שטענדיק מיוחס צו דער השגחה וואָס עם ישראל איז זוכה פון מאת האלוקים.
ועתה אמר ה' יוצרי מבטן לעבד לו לשובב יעקב אליו וישראל לא יאסף ואכבד בעיני ה' ואלוהי היה עוזי. אַצינד וועט ער באשרייבן ווי דער אייבערשטער האָט מסבב געווען אַז אלע מיינע פעולות זענען נישט געווען לריק, אַז אין מיינע פעולות איז סוף כל סוף געווען אַ תועלת, און אויב עס איז געווען אַ תועלת, איז ממילא איז אויך דאָ אַ שכר פאר מיין פעולה. ה' האָט מיר געזאָגט יוצרי מבטן לעבד לו, דער שם האָט מיר געזאָגט אַז ער האָט מיך יוצר געווען מבטן לעבד לו. וואָס איז די מטרה? לשובב יעקב אליו, לשובב לשון תשובה, צו אומקערן עם ישראל בתשובה, אין אַ באזונדערער פעולה וואָס איך בין דערצו געשיקט זיי אומצוקערן בתשובה. לשובב יעקב אליו, וואָס איז יעקב? אין וועלכער דרגה זענען מיר, אַ נידעריקע, מיר האָבן שוין געזאָגט עטלעכע מאָל. און דאן יעקב זענען זיי אין אַ נידעריקער דרגה. וואָס דארף מען ווען זיי זענען אין אַ נידעריקער דרגה? לשובב יעקב אליו, אומקערן עם ישראל אליו בתשובה, דאָס איז דער תפקיד וואָס דער שם האָט מיך מייעד געווען. וישראל לא יאסף. וואָס איז ישראל? נישט לא מיט אַן א', אַזוי לייענט מען, לו מיט אַ ו'. וואָס איז ישראל? ישראל זענען די גרויסע, ישראל זענען די בעלי שררה, ישראל זענען עם ישראל אין דער העכערער רוחניותדיקער דרגה. ישראל לו יאסף אותם, איך וועל פועלן מיט תוכחה זיי אײַנצוזאמלען צו דינען דעם שם אַגודה אחת. דאָס הייסט, זיי זענען נישט אויף אַ נידעריקער מדרגה אַז מען דארף זיי אומקערן בתשובה, זיי האָבן פשעים און עוונות, זיי זענען נישט יעקב, זיי זענען ישראל. איז וואָס יאָ? זיי צוזאמענצונעמען, זיי אָנצומוטיקן צו עבודת השם, זיי דארפן וואָס מען רופט אַ פּוש, אַ שטופּ, אָבער זיי דארפן נישט זיי אומקערן בתשובה פון עפעס עוונות וואָס זענען אין זייער האנט. און אין דער עבודה דער אָ, ווי איך האָב געזאָגט, לשובב יעקב אליו, ישראל לו יאסף, זיי אײַנצוזאמלען אַז זיי זאָלן אים דינען שכם אחד, אין דער עבודה דער אָ האָב איך געטראכט אַז עס וועט מיר דערפון נישט ארויסקומען מאומה. וואָס איך קוק אין מבחן התוצאה, האָב איך געזען אַז מיין פעולה האָט נישט מצליח געווען, מען האָט נישט צוגעהערט צו דער תוכחה דער אָ. אָבער ואכבד בעיני ה' ואלוהי היה עוזי. אין יעדן פאל ואכבד בעיני ה', איך בין נכבד געוואָרן אין די אויגן פון ה', אַז דער שם האָט געזען די סך השתדלות וואָס איך האָב געטאָן, די גרויסע אָנשטרענגונגען וואָס איך האָב אריינגעלייגט. דורך דעם וואָס דער אייבערשטער האָט דאָס געזען, בין איך געווען נכבד אין זיינע אויגן, און דעריבער האָט ער געפועלט אַ פעולה, ווי מיר וועלן תיכף זען, אַז אין יעדן פאל וועל איך קריגן אַ שכר אויף אלץ וואָס איך טו, און מיין גאנצע פעולה וועט נישט זיין לריק.
דער מלבי"ם זאָגט אַז לשובב יעקב אליו, דאָס איז אַ לשון השבה. השבה איז אקעגן וואָס שייך? אקעגן אַ זאך וואָס האָט זיך דערווייטערט, און דאָס בין איך משיב. און דעריבער יעקב, ווי מיר האָבן געזאָגט, אין דער נידעריקער דרגה, זיי האָבן זיך דערווייטערט, זיי דארף מען לשובב אליו, זיי משיב זיין אליו און זיי אומקערן אליו. פארקערט, לאסוף, איך רוף פון דרויסן אַרײַן; אַפילו אַז ער איז נאָענט, ער איז נישט צו ווייט, אָבער איך זאמל אײַך צונויף, קומט נענטער צו מיר. האספו ואגידה לכם. וואו זענען זיי געווען? אין עק מצרים, זיי זענען געווען לעבן יעקב, קומט נענטער. אַזוי אויך דאָס איז ישראל. ישראל זענען אין אַ העכערער דרגה; ווען זיי זענען אין אַ העכערער דרגה, דארף מען זיי בלויז מאכן נאָך אַ קירוב, איז זיי צונויפצוזאמלען, זיי צו מגבש זיין. דעריבער הייסט דאָס ישראל לו יאסף, מען דארף זיי נישט משיב זיין. משיב איז מען דעם וואָס איז נידח, האָט זיך דערווייטערט; להשיב את הצולעה ואת הנידחת, זיי דארף מען משיב זיין, דאָס איז יעקב. אָבער ישראל דארף מען נישט משיב זיין, נאָר בלויז זיי אײַנצוזאמלען.
ויאמר נקל מהיותך לי עבד להקים את שבטי יעקב ונצורי ישראל להשיב ונתתיך לאור גויים להיות ישועתי עד קצה הארץ. און דעריבער זאָגט מיר דער אייבערשטער: זײַ נישט מתייאש, זײַ נישט צובראָכן פון דעם וואָס דו האָסט נישט משיג געווען יענעם תכלית וואָס לשמו האָב איך דיך מייעד געווען, אומצוקערן עם ישראל בתשובה, צונויפצוזאמלען די וואָס זענען אין דער העכערער דרגה. די עבודה דער אָ, עס דאכט זיך דיר אַז זי איז נישט משלים געוואָרן דורך דיר. זאָגט אים דער אייבערשטער, איך בין דיר מייעד עפעס אַ סך גרעסערס, איך בין דיר מייעד אַ גדולה אַ סך מער עצומה, אַן עבודה נכבדת מאוד, ביז נקל מהיותך לי עבד להקים את שבטי ישראל, די כוונה: די עבודה וואָס ביז אַצינד האָסטו געהאט, אומצוקערן בתשובה דאָ וואָס מען רופט אַ לאקאלע עבודה, יענע דאָ ארום דיר אומצוקערן בתשובה, זאָגט אים דער אייבערשטער, דאָס איז נקל, דאָס איז קליין, דאָס איז כאין וכאפס, די עבודה דער אָ וואָס האָסט געהאט ביז אַצינד, אקעגן וואָס איך בין דיר אַצינד מייעד, ונתתיך לאור גויים. ביז אַצינד האָסטו געהאט אַ פּריוואטע שליחות, וואָס מען רופט אַ ארומיקע פעילות, זאָגט דער אייבערשטער, אַצינד גיב איך דיר אַ וועלט-כללדיקע פעילות, אַ קאסמאָפּאָליטישע פעילות, אַ פעילות וואָס דו פועלסט אקעגן דער גאנצער וועלט. איך בין דיך אַצינד מייעד נישט נאָר אומצוקערן דעם דור דעם אָ, נישט נאָר צו רעדן צו די מענטשן פון דיין סביבה. און טראכט אײַך אײַן ווי פיל דער נביא האָט שוין געקענט רעדן, ווי פיל שוין, האָט ער געהאט אַ ראדיאָ, האָט ער געהאט מיטלען פון קאמוניקאציע צום ציבור, ווי פיל שוין האָט ער משפיע געווען? איז אויב ער וואָלט געוואוינט לאָמיר זאָגן אין בני ברק, איז מקסימום האָט ער גערעדט צו די מענטשן פון בני ברק, אפשר זיינע רייד זענען פארשריבן געוואָרן, ארויסגעגאנגען אַ ביסל צו ווייטערע ערטער, אָבער טראכט שוין, דאָס איז נישט דער נביא אַליין וואָס רעדט. און אויב ער איז שוין געגאנגען און ארומגעגאנגען, ווי פיל קען ער ארומגיין? שמואל האָט ארומגעגאנגען אין אלע הרי ישראל, און ווער עס גייט אַרום אין די הרי ישראל און איז הײַנט אין דן, ווען וועט ער זיין אין אילת? עס וועט נעמען נאָך חדשים, ריכטיק, ביז ער וועט מאכן אַ סבב און אָנקומען נאָך אַ מאָל צו זיי. דאָס הייסט, די השפעה פונעם נביא, ווי שטארק זי זאָל זיין פון דער זייט וואָס דבר השם איז אין זיין פּה, אָבער נאָך איז דאָס אַ לאקאלע השפעה, אַ לאקאלע השפעה, אַ צײַטווײַליקע, פאר יענעם דור, אויף אַ גרופע מענטשן וואָס געפינען זיך ארום אים; ער האָט נישט קיין וועלט-כללדיקע השפעה. זאָגט אים דער אייבערשטער, דאָס איז אַ קליינע עבודה, דאָס איז נקל, נקל איז אַ גרינגע זאך, וואָס איך האָב דיר געגעבן, נקל מהיותך לי עבד להקים את שבטי יעקב ונצורי ישראל להשיב. איך בין דיר מייעד עפעס אַ סך גרעסערס, ונתתיך לאור גויים להיות ישועתי עד קצה הארץ.
זאָגט אים דער אייבערשטער: דיין שליחות וועט אַצינד זיין וועלט-כללדיק. דו ווערסט געצויגן כדי מבשר צו זיין די גרויסע בשורות, די נחמות העתידות אויף דער ישועה כללית וואָס וועט זיין אין אחרית הימים; צום ליכט פון דיין נבואה וועלן גיין פילע גויים. און דאָ, דאָ זאָגט דער מלבי"ם, אויך דאָ זענען די דלתות הכתוב מקבילות. נקל מהיותך לי עבד להקים את שבטי יעקב, דו האָסט ביז אַצינד געהאט אַ גרינגע און אַ פשוטע זאך, צו זיין מיר אַן עבד להקים את שבטי יעקב, דאָס איז וואָס מען רופט אַן עבודה דאָ אין דער סביבה. נתתיך להיות ישועתי עד קצה הארץ, נישט שבטי יעקב, דיינע פעולות וועלן האָבן אַ השפעה אויף דער גאנצער וועלט. ונקל מהיותך לי עבד, נצורי ישראל להשיב, ווי מיר האָבן דערקלערט אַז נצורי ישראל, ישראל, דאָס רעדט אין דער העכערער מעלה, זאָגט ער אים ונתתיך לאור גויים. אַצינד וועסטו האָבן נבואות לאור גויים. וואָס איז דער גדר פון אור גויים? וואָס וואָס וויל ער דערמיט זאָגן? דערקלערט דער מלבי"ם, אַז זיין עבודה פאר כלל ישראל איז געווען אין צוויי אופנים, אין צוויי ענינים. א' להקים שבטי יעקב, עם ישראל אין גלות, מען דארף זיי גואל זיין; דער גלות דער אָ איז בעצם אַ סבל הגוף, דאָס איז אַ זאך וואָס פאדערט אַ פיזישע פעולה, זיי ארויסצונעמען פון תוך דעם גלות פון סנחריב, און די מטרה בעצם פון אלע נבואות אַז איר זאָלט ארויסגיין פון גלות און זיך אומקערן קיין ארץ ישראל, דאָס איז דער פיזישער ענין. אָבער עס איז אויך געווען אַ רוחניותדיקער, נפשיותדיקער ענין. עם ישראל, דאָך ווי שטייט אַז עס איז גרינגער ארויסצונעמען ישראל פון מצרים איידער ארויסצונעמען מצרים פון ישראל, גרינגער ארויסצונעמען ישראל פון גלות איידער ארויסצונעמען דעם גלות פון ישראל. דאָס הייסט, אַ מאָל קויפט דער גלות אַ שביתה אין דער נפש; אַ מענטש איז געוואָרן אַ גלות-מענטש, נישט אַ מענטש וואָס שטרעבט צו רוחניות, נישט אַ מענטש וואָס שטרעבט צו גדולה, ער איז געבליבן אַזאַ ווי אין גלות, אַזאַ מיט נידעריקע שאיפות, מיט אַ חוסר רצון צו פועלן. מען האָט אויך געדארפט זיי אויפהייבן, זיי דערהייבן אויך פון אַ נפשיותדיקן צד; דאָס איז נצורי ישראל להשיב. דעריבער האָבן מיר געזאָגט ישראל, וואָס דאָס ווייזט אויף זייער מעלה, זיי משיב זיין בתשובה. מען רעדט דאָ וועגן זיי אומקערן צו דער העכערער רוחניותדיקער מדרגה וואָס זיי האָבן געהאט; דאָ רעדט מען וועגן גאולת הנפש, נישט וועגן גאולת הגוף. און וויבאלד די צוויי זאכן האָב איך נישט מצליח געווען, נישט זיי אומקערן פון דער פיזישער גאולה, להקים שבטי יעקב, נישט זיי אומקערן צו דער נפשיותדיקער גאולה, זייער נפש צו דערהייבן, זיי משיב זיין בתשובה אַז ער זאָל זיין אַ יראה אלוקים, וואָס דאָס איז נצורי ישראל להשיב, זענען די צוויי זאכן דער אָ נישט געלונגען אין מיין האנט, זאָגט אים דער אייבערשטער, איך וועל דיר געבן די צוויי פעולות דער אָ, אַז דו זאָלסט מצליח זיין אין זיי, ווען מען רעדט וועגן כלל ישראל לעתיד וואָס זיי וועלן זיין גולים אין דער גאנצער וועלט.
ער זאָגט אים, און צו דעם, קהל ישראל, לייגט דאָ אָפּ אַ קוק, מען רעדט אַז דיין הצלחה וועט זיין אויך צווישן די עכו"ם, וואָרן דאָך ווען דער אייבערשטער רעדט וועגן לתקן עולם במלכות שדי, איז די מגמה איז נישט נאָר אַז עם ישראל זאָל זיך אומקערן בתשובה, נאָר אַז אלע די עמים זאָלן אים רופן אַ שפה ברורה. דער מצב וועט בעצם זיין אַז כלל ישראל, כלל העולם, וועלן מקבל זיין זיין מלכות. ידע כל יצור כי אתה יצרתו, יבין כל פעול כי אתה פעלתו. נישט נאָר ישראל, יאמר כל אשר נשמה באפו ה' אלוהי ישראל מלך ומלכותו בכל משלה. דאָס הייסט, די עיקרדיקע מטרה איז אַז כלל העולם זאָלן דערקענען אין זיין מלכות. זיכער אַז אלץ, די גאולה, איז תלוי אין ישראל, די יחידים וואָס האָבן אַ מעלה, דאָס איז עם ישראל; די גויים, זייער מדרגה איז נחות אָדער נידעריק, אָבער נישט צו טראכטן אַז דער אייבערשטער וויל זיי נישט, נישט צו טראכטן אַז פאר דעם אייבערשטן איז ער מעוניין צו פארטיליקן אלע די גויים. ניין, מיר זענען דער עם הנבחר, אָבער עס איז אויך דאָ אַ מטרה, ווי דער רמב"ם זאָגט אַז אַ חלק פון דעם תפקיד פון מלך המשיח וואָס וועט זיין, איז אומצוקערן די גאנצע וועלט צו זיין עבודה, די גאנצע וועלט. די גאנצע וועלט, מען רעדט נישט וועגן כלל ישראל, נאָר מען רעדט בעצם וועגן דער גאנצער וועלט. זיכער אַז מיר וועלן לעולם בלייבן אין אונדזער מעלה, ישראל לעולם, אויך דאן וועט ישראל האָבן אַ מעלה פון ישראל, און די גאנצע וועלט אַ מעלה פון דער גאנצער וועלט, זיכער אַז דאָס איז אַ מעלה נחות אָדער נידעריקער, אָבער אָן קיין ספק אַז דער אייבערשטער האָט חפץ אויך אין זיי. איז זאָגט דער אייבערשטער, ביז אַצינד האָסטו געוואָלט פעולות, פעילות אין מיקרו, פון אַצינד האָסטו פעילות אין מאקרו, דו פועלסט אַצינד אַ וועלט-כללדיקע פעילות. און דאָס איז וואָס אַצינד האָט דער אייבערשטער מיר געזאָגט: אָט זענען די צוויי זאכן וואָס איך האָב געוואָלט, צו דערהייבן ישראל, זיי ארויסצונעמען פון גלות. אַצינד האָב איך נישט מצליח געווען זיי צו דערהייבן רוחניות, זיי אומצוקערן בתשובה האָב איך נישט מצליח געווען. זאָגט אים דער אייבערשטער, איך גיב דיר אַצינד די צוויי שליחויות דער אָ, אַז דו זאָלסט מצליח זיין אין זיי, און זיי וועלן זיין לעתיד. אקעגן דער נפשיותדיקער הצלחה האָט אים דער אייבערשטער געזאָגט ונתתיך לאור גויים, אַז דו זאָלסט זוכה זיין צו זיין לאור גויים. וואָס איז אור גויים? זיי צו באלייכטן דעם וועג, די אמונה השלמה אין השם יתברך, אלע וועלן גיין צום ליכט פונעם שם. אקעגן דער גופנער, פיזישער הצלחה, וועט זיין ישועת השם זיך פארשפרייטן עד קצה הארץ. קצה הארץ, דאָ רעדט מען וועגן עפעס אַ ארציקן, גשמיותדיקן.
דערקלערט דער מלבי"ם, אַז בעצם אויב מיר באטראכטן, זעען מיר אַז עס זענען געווען צוויי גלויות: עס איז געווען אַ גלות פון עשרת השבטים, און פון דער אנדער זייט איז אויך געווען אַ גלות פון יהודה ובנימין. עשרת השבטים זענען גלות געוואָרן 18 יאָר פאר יהודה ובנימין. עשרת השבטים, וואו געפינען זיי זיך? אויף יענער זייט די הרי סמבטיון, חלח חבור נהר גוזן, די הרי החושך; זייער אָרט איז אונדז נישט באקאנט. און דאן האָבן די נביאים אָנגעהויבן נביאות זאָגן אַז די נידחים דער אָ וועלן זיך צונויפזאמלען, ישיב לביצרון את אסירי התקוה. און אויב זיי וואָלטן באמת זוכה געווען, וואָלטן זיי אָנגעקומען צום מצב אַז עשרת השבטים וואָלטן נגאל געוואָרן, און וואָלטן ארויסגעגאנגען פון יענע ערטער פון חושך וואָס אין זיי געפינען זיי זיך, און וואָלטן אָנגעקומען צו דער גאולה. ווען איז דאָס געווען? זאָגט דער מלבי"ם, פון יאָר זעקס צו חזקיהו. אויב זיי וואָלטן דאן זוכה געווען זיך אומצוקערן בתשובה שלמה, וואָלט די גאולה השלמה אָנגעקומען. ווען? אין יאָר 15 צום מלך חזקיהו. און דאָס איז וואָס חז"ל זאָגן, ביקש הקדוש ברוך הוא לעשות לחזקיהו משיח, אלא מה, לא אמר שירה, ער האָט נישט געזאָגט שירה, פאר דעם האָט ער פארלוירן אלץ. פאר דעם האָט ער פארלוירן אלץ; זיי זענען שוין געווען ראוי צו דער גאולה, אָבער דאָס איז נישט נאָר אין אים, אויך מיר זענען נישט געווען ראוי, אויך מיר האָבן זיך נישט אומגעקערט בתשובה. און ווער עס געדענקט, האָבן מיר דעמאָלט דערקלערט אַז וואָס דער אייבערשטער האָט געטאָן דעם ענין פון דער זון, האָבן מיר דעמאָלט דערקלערט על פי מלבי"ם אַז חזקיהו האָט דאָס זיך גענומען צו זיך, דער שם האָט מיר, מיר, געטאָן אַן אות ומופת צו באווייזן אַז איך וועל געזונט ווערן, ווי עס דאכט זיך לכאורה מפשט הכתובים. אָבער דעמאָלט האָט דער מלבי"ם דערקלערט, חזקיהו האָט געהאט אַ טעות, דאָס איז נישט געווען מיינט פאר דיר, דאָס איז געווען מיינט פאר אלע די וואָס געפינען זיך אין עק וועלט. פאר דיר וואָלט דער שם געקענט טאָן אַ לאקאלן נס, די גיזה זאָל אויף איר זיין טל אָדער עס זאָל נישט זיין טל אויף דער גיזה, ער וואָלט דיר געטאָן אַ לאקאלן נס; מען דארף דיר נישט טאָן אַ נס אַז די זון זאָל גיין 10 מעלות צוריק, דאָס איז אַ נס וואָס די גאנצע וועלט זעט. פאר וועמענס צורך איז דאָס געטאָן געוואָרן? פארן צורך פון די וואָס געפינען זיך דאָרט אין גלות, אַז זיי זאָלן זיך אויפוועקן און פארשטיין, דער אייבערשטער טוט ניסים, דער אייבערשטער האַלט נאָך אין מלוך אויף אונדז, עס איז דאָ צו וואָס צו האָפן, לאָמיר זיך אומקערן בתשובה, וואָלטן זיי נגאל געוואָרן. אָבער מען האָט דאָס נישט געטאָן. דער שם האָט זיי געטאָן אַזאַ נס, אין דער גאנצער וועלט האָט מען אים געזען, און מיט אלעם האָט מען אין זייערע מקומות מושבותם געהערט דערפון, פון עק וועלט זענען אָנגעקומען מלכים זיך צו טרעפן מיט חזקיה, דער מלך סנחריב מלך אשור איז געקומען כדי צו זען וואָס טוט זיך דאָ, האָט געשיקט אַ משלחת. אָבער עם ישראל, צום באדויערן, האָבן זיך נישט אויפגעוועקט, איז זיי האָבן פארלוירן דעם מאמענטום. עס איז אײַך געווען אַ געלעגנהייט, פון יאָר זעקס הייבן זיך אָן די נבואות, ביז יאָר 15, נבואות אויף דער גאולה וואָס דארף זיין אַצינד, און זיי האָבן זיך נישט אויפגעוועקט כראוי. און דאן סוף כל סוף האָבן זיי נישט זוכה געווען, נישט צו דער פיזישער גאולה, וואָלטן זיי אָנגעקומען, אַצינד וואָלט דער שם צונויפגעזאמלט זייערע נידחים אַהער, און נישט צו דער נפשיותדיקער גאולה, אויב זיי וואָלטן זיך אומגעקערט בתשובה וואָלטן זיי זוכה געווען זיך אומצוקערן צום שם, זיך צו דערהייבן צו זייער רוחניותדיקער מדרגה. איז ווי מיר האָבן דערקלערט, בעצם איז די מגמה געווען אומצוקערן עשרת השבטים, אומצוקערן די נידחים. אָבער דאן האָבן זיי נישט זוכה געווען, און נישט נאָר אַז זיי האָבן נישט זוכה געווען, נאָר עס האָבן זיך נאָך צוגעשלאָסן צו זיי יהודה ובנימין וואָס זענען געווען דאָ. דאָס הייסט, עס איז געווען אַ מגמה אַז עשרת השבטים זאָלן זיך אומקערן אַהער, פון דאָ יהודה ובנימין, חזקיהו המלך, אָבער נישט נאָר אַז זיי האָבן נישט זוכה געווען און זיי זענען נישט געקומען אַהער, נאָך דער מלך און דאָס גאנצע פאלק, יהודה ובנימין, אויך זיי זענען גלות געוואָרן, גלות געוואָרן קיין בבל. איז לכאורה לריק כיליתי כוחי, ווי מיר האָבן געזאָגט, זאָגט אים דער אייבערשטער, וויס דיר, אלע די נבואות דער אָ וועלן זיך מקיים זיין אין אחרית הימים. דאָס הייסט, אויב איך שרייב אַ בריוו, און דער בריוו דער אָ איז מיינט אומצוקערן מענטשן בתשובה, און מענטשן האָבן זיך נישט אומגעקערט בתשובה, איז לכאורה וואָס טוט מען מיט אלע די בלענקס? מען לייגט מקסימום אין גניזה, ריכטיק? אויב נישט אין מיסטקאסטן, אויב עס איז נישטאָ דאָרט דברי תורה, לייגט מען אין מיסטקאסטן. אָבער אויב מען זאָגט אים, ניין, ניין אדוני, דו זאָלסט דאָס נישט אַרויסוואַרפן, דאָס פועלט נישט אַצינד ביי דיר, דאָס פועלט אין עתיד, דאָס פועלט אין עתיד, אַה, אויב אַזוי איז דאָס בסדר, אויב אַזוי איז דאָס בסדר. איך האָב אַ מאָל מוסר געווען אַ שיעור, עס איז דאָרט געווען אַ שיעור, אין אָנהייב זענען געווען דריי פיר מענטשן, האָבן זיי מיר געזאָגט, וואָס איז דער טעם מוסר צו זיין אַ שיעור פאר דריי פיר מענטשן? האָב איך זיי געזאָגט, עס זענען דאָ דריי פיר מענטשן און נאָך אַ מאזין סמוי. האָבן זיי מיך געפרעגט ווער איז דאָס, האָב איך זיי געזאָגט, אָט זעט איר, דאָס דאָס איז אַ מכשיר הקלטה, דאָס איז אַ מאזין סמוי, און איך האָב זיי געזאָגט, ער דאכט זיך אונדז נאָר ווי איין מאזין, אָבער לעתיד בעזרת השם וועט ער פארשפרייטן פילע מאזינים. און אַזוי איז דאָס באמת געווען, אַז יענע שיעורים וואָס האָבן זיך טאקע אָנגעהויבן אין אָנהייב מיט אַ קליינעם ציבור, אָבער די שיעורים דער אָ זענען פארהאלטן געוואָרן און דערנאָך ארויף אויף דיסקן און דערנאָך פארשפרייט געוואָרן אין טויזנטער עקזעמפלארן, אַזוי אַז בעצם קומט ארויס אַז אַ פעולה וואָס דו זאָגסט, נו, וואָס איז ארויסגעקומען, עס זענען דאָ געווען צוויי דריי מענטשן, וואָסער תועלת איז דערצו געווען? זאָגט ער דיר, ניין ניין, פארשרייב, האַלט אָפּ, האַלט אָפּ דאָס אלץ, ווייל דאָס פועלט אין עתיד. איז הײַנט ברוך השם זענען מיר זוכה צו דעם, אָבער אין דער צייט פון ישעיהו האָט זיך אים געדאכט אַז די פעולה איז צײַטווײַליק. זאָגט אים דער אייבערשטער, ניין, אלץ ווערט פארשריבן, די פעולות דער אָ זענען אַ נבואה לעתיד, וואַרף נישט אַרויס די בלענקס דער אָ, וואַרף נישט אַרויס די בריוון דער אָ, דאָס זענען בריוון וואָס וועלן נאָך פועלן אַ פעולה און וועלן זוכה זיין אומצוקערן דעם פאלק בתשובה. נבואות פון אחרית הימים, דאָס איז אַ נבואה אויף דער ישועה כללית, נישט אויף דער ישועה פּרטית פון דעם דור דעם אָ. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: אין אָרט וואָס איך האָב געוואָלט נאָר אומצוקערן עשרת השבטים, וואָס וואו, חלח חבור נהר גוזן, דאָס זענען ערטער יחסית נאָענט צו ארץ ישראל, דאָס איז נישט קצה הארץ, דאָס איז נישט קצה הארץ, דאָס זענען ערטער יחסית נאָענט צו ארץ ישראל, איז דאָס איז געווען נקל, דאָס איז געווען אַ גרינגע זאך זיי אומצוקערן פון דאָרט. אָבער אַצינד וואָס עם ישראל וועט זיך צעשפּרייטן אין אלע עקן וועלט, וועט די ישועה זיין עד קצה הארץ, די ישועה וועט זיין אַ סך גרעסער, אַ סך מער עצום.
נהר גוזן. מיין ישועה וועט זיין עד קצה הארץ. נישט נאָר זיי וועל איך אומקערן, איך וועל אומקערן כלל עם ישראל עד קצה הארץ, און אויך ווי איך האָב געזאָגט, די גויים. און אויך וואָס איך האָב געוואָלט זיי משיב זיין בתשובה, ונצורי ישראל, און דאָס איז נישט געלונגען אין מיין האנט, וועט דיר זיין אַ הצלחה צו דערהייבן רוחניות כלל העולם. אלע וועלן זיך אומקערן בתשובה צום שם. און דאָס פון וואָס? פון די נבואות וואָס מען וועט זען אין די ספרים וואָס דו האָסט געשריבן, ישעיה. און אויב די נבואה, ווי מיר האָבן געזאָגט, וואָלט געווען אין דער צייט פון ישעיה, אויך אויב עס וואָלט געווען די נבואה, אויך אויב עס וואָלט געווען אַ גאולה, וואָלט געווען אַ גאולה פּרטית, צײַטווײַליקע, און אין דער צייט וואָס דאָ רעד איך מיט דיר, זאָגט רבונו של עולם, וועגן אַ גאולה עתידית, נצחית. נו, איז זענען דיינע רייד ארויס לריק? קום זע אַז מיט וואָס דו האָסט געטאָן, בין איך דיר מייעד אַ וואונדערלעכן עתיד.
איז פון אַצינד וועט ער אָנהייבן צו זאָגן אונדז די נבואות ביחס צום עתיד. פון אַצינד וועט ער אָנהייבן צו זאָגן אונדז וואָס דער אייבערשטער גרייט זיך מיט אלע די זאכן וואָס ער האָט געטאָן, מיט אלע די נבואות וואָס ער האָט גערעדט, ווי אַזוי צו דעם אלעם וועט זיין אַ השפעה לעתיד. אָבער פאר דעם, לאָמיר אָפּלייגן אַ קוק, עס איז דאָ אַ ביטוי וואָס מיר וועלן ווילן שטיין דערויף: להקים את שבטי יעקב ונצורי ישראל להשיב. זאָגט דער מלבי"ם, וואָס איז דער חילוק צווישן שבטי יעקב און נצורי ישראל? זעט וואָסער אַ וואונדערלעכער באור. זאָגט דער מלבי"ם, וואָס איז אַ שבט? אַ שטעקן. אַצינד, איז דער שטעקן פארבונדן? ניין. ער איז אָפּגעריסן, דער שטעקן איז אָפּגעריסן, ריכטיק. וואָס איז אַ נצר? עפעס וואָס גייט ארויס פון בוים. ונצר משרשיו יפרה, ריכטיק? נצר איז עפעס וואָס איז אײַנגעפלאנצט אין דער ערד, אָבער ער איז נאָך, ווי מען רופט, ווייך, שוואך, אָבער פארבונדן אין דער ערד. נצורי ישראל, די כוונה צום נצר פון ישראל. און דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ, זאָגט דער מלבי"ם, ער איז מיוחס בעצם צו די צוויי גרופעס וואָס וועגן זיי האָבן מיר גערעדט.
עשרת השבטים זענען לגמרי אָפּגעריסן געוואָרן פונעם שורש. זיי זענען שבט יעקב. וואָס האָבן מיר געזאָגט, וואָס איז יעקב? אַ נידעריקע דרגה. און וואָס זענען זיי? שבט, דאָס איז אָפּגעריסן, דאָס איז אַ שטעקן וואָס האָט זיך שוין אָפּגעריסן. דאָס איז שבט יעקב. פארקערט, יהודה ובנימין זענען דאָך נאָך פארבונדן אין זייער שורש. דאָך מיר אלע וואָס זענען מיר? יהודה ובנימין, יהודה ובנימין. קומט ארויס אויב אַזוי אַז מיר זענען נאָך פארבונדן צו רוחניות. וואָס איז מיט זיי, עשרת השבטים? דער שם זאָל זיך מרחם זיין אויף זיי. אפשר אַ חלק אין אל-קאעידה. לויט די חשבונות וואָס מענטשן מאכן אין אפגאניסטאן און נאָך ערטער, זענען דאָ סימנים אַז אויך געפינען זיך דאָרט אַזעלכע וואָס זענען שורשים פון עם ישראל, אָבער וואָס זענען זיי? שבט, דאָס איז אָפּגעטרענט, דאָס איז אַ שטעקן וואָס איז אָפּגעטרענט. אָבער פארקערט, מיר, אַפילו אַ ביסל ווייט, אָבער נאָך וואָס? מיר זענען נאָך אין דער בחינה פון אַ נצר. און דעריבער רופט ער זיי נצורי ישראל. מיר זענען נאָך אַ נצר, אַ נצר וואָס איז נאָך פארבונדן, און מען וועט אים אַ ביסל אָנגיסן, וועט ער וואַקסן, בליען, זיך אומקערן צו זיין אַן אילן רב רבה. מיר זענען דבוק אין דעם שורש ווי אַ נצר וואָס יונק, דאָס הייסט נצר ישראל.
איז ווער עס שטייט אויף, זאָגט דער מלבי"ם, איז אין אָנהייב געפאלן, און ווער עס קערט זיך אום, ער איז נישט געפאלן, ער איז נאָר ארויסגעגאנגען פון זיין וועג. דעריבער לייגט אָפּ אַ קוק, שבטי יעקב זענען זיי געפאלן, מען דארף זיי אויפהייבן. שבטי יעקב, דאָס איז אַ שבט, דאָס איז אַ שטעקן, ער איז אָפּגעשניטן, ער איז אָפּגעטרענט, זיי דארף מען אויפהייבן. און פארקערט, נצורי ישראל, זיי זענען נישט געפאלן, זיי האָבן זיך נאָר אַ ביסל אָפּגעדרייט פון וועג, זיי דארף מען משיב זיין בתשובה, זיך אומקערן און זיי מקרב זיין צו זיין עבודה יתברך.