ספר ישעיהו פרק מ"ה. כה אמר השם למשיחו לכורש אשר החזקתי בימינו לרד לפניו גויים ומתני מלכים אפתח לפתוח לפניו דלתיים ושערים לא יסגרו. דער דאזיקער פרק איז באמת א המשך פונעם פריערדיקן פרק, ווייל אינעם פריערדיקן פרק האבן מיר געזען האומר לכורש רועי וכל חפצי ישלים ולאמור לירושלים תיבנה והיכל תיווסד. כורש איז רועי, האבן מיר דעמאלט דערקלערט צוויי באדייטן. דער פשוט'ער באדייט: רועי איז פון לשון "מיין פאסטוך", ער פאשעט מיינע שאף. און מיר האבן דערקלערט נאך א הסבר: רעי מיינט אז איך אנטפלעק אים מיינע רעיונות. דאס מיינט רועי פון לשון רעיון, מחשבות. האומר לכורש רועי, דער וואס אנטפלעקט זיינע מחשבות צו כורש, וכל חפצי ישלים. כורש מלך פרס וועט משלים זיין מיין חפץ, און וואס איז מיין חפץ? לאמור לירושלים תיבנה והיכל תיווסד. די כוונה איז אויף בויען דעם בית המקדש השני וואס איז געשען דורך כורש, וואס האט אנגעהויבן לכל הפחות דורך כורש.
אלזא כה אמר השם למשיחו לכורש. וואס איז דאס למשיחו לכורש? רש"י און אזוי אויך רוב המפרשים דערקלערן: פון ווען איז כורש געווארן א משיח? נאר יעדע גדולה רופט זיך משיחה. אשר נתתי לך, נתתיה לך למושחה. מושחה אדער משיחה מיינט א מינוי, ממנה זיין א מענטש צו א גדולה. אזוי ווי ומשחת את חזאל, תמשח לנביא תחתיך, יען משח השם אותי. אזוי אויך למשיחו לכורש מיינט דעם מינוי פון דער גדולה און וויכטיקייט וואס כורש וועט באקומען פון מיר. און וואס איז דער מינוי? מיר וועלן זען, אויסלייזן דעם עם ישראל, אזוי ווי מיר וועלן זען אין המשך אז דער הייליקער באשעפער האט אים דערצו ממנה געווען, דהיינו געגעבן אים א תפקיד אז די גויים זאלן איבערגעגעבן ווערן אין זיין האנט און דער עם ישראל וועט קענען צוריקקערן צו זייער לאנד צו בויען דעם בית שני.
די גמרא אין מסכת מגילה אין דף י"ב: דרש רב נחמן בר רב חסדא, מאי דכתיב כה אמר השם למשיחו לכורש אשר החזקתי בימינו? וכי כורש משיח היה? פון ווען איז כורש געווארן א משיח? נאר גיט אכטונג וואס פאר א חדשות'דיקער ביאור אין פסוק. נאר אמר לו הקדוש ברוך הוא למשיח, קובל אני לך על כורש. איך האב געזאגט ער וועט בויען מיין הויז און מקבץ זיין מיינע גלויות, און ער האט געזאגט מי בכם מכל עמו ויעל. הערט איר? כה אמר השם למשיחו. דער הייליקער באשעפער האט גערעדט מיט זיין משיח. לכורש, די כוונה איז וועגן כורש. דער הייליקער באשעפער רעדט מיט זיין משיח, מיט'ן משיח, און קובל זיך אויף כורש. ער האט א טענה און א תלונה אויף כורש. פארוואס דארף מען דאס זאגן צום משיח? ווייל דאך דער משיח איז דער ממונה אויף דער גאולה, ריכטיק? ווער וועט אונדז אויסלייזן? דער משיח. אלזא דער הייליקער באשעפער קומט כביכול צום משיח און זאגט אים: זעסט, כורש, איך האב געהאט תקוות פון אים, איך האב געהאט א ציפייה פון אים, און זעט ער איז נישט אויסגעשטאנען אין די ציפיות. וואס איז געווען די האפענונג? די האפענונג אז כורש זאל ירד גויים, אז זיי זאלן פאלן פאר אים, מתני מלכים אפתח, דלתיים ושערים לא יסגרו, ער וועט מלחמה האלטן און צוריקברענגען דעם עם ישראל צו זייער לאנד און בויען דעם בית המקדש. אנטקעגן דעם, כורש אנשטאט צו זיין אקטיוו, איז געווען פאסיוו. מי בכם מכל עמו ויעל? וואס טוט ער? ער עפנט טירן. אה, מיט'ן בעסטן, ווער עס וויל קען גיין. וואס איז דאס? דאס איז נישט דער תפקיד. דיין תפקיד איז געווען אז די פעלקער זאלן זיך אונטערגעבן פאר דיר, דיין תפקיד איז געווען מקבץ זיין די גלויות. ווייל וויפיל זענען סוף כל סוף ארויפגעגאנגען אין דער צייט פון עזרא ונחמיה? עס זענען ארויף 50,000 מאן. איז 50,000 מאן דער עם ישראל? 50,000 מאן איז נישט קיין שכונה. וואס איז 50,000 מאן? דאס איז וואס עס איז ארויף אין זיין צייט. כורש האט געדארפט מקבץ זיין די גלויות, מלחמה האלטן קעגן די אומות. כורש האט געהאט א תפקיד, און כורש איז נישט אויסגעשטאנען אין דעם תפקיד. אלזא האט געזאגט דער הייליקער באשעפער כה אמר השם למשיחו לכורש, איך האב טענות אויף כורש אשר החזקתי בימינו, און זעט ער איז נישט משלים געווען וואס איך האב פון אים ערווארטעט.
רש"י ברענגט אז באמת איז דער דאזיקער זאך אויך מדוקדק אינעם ניקוד פונעם פסוק. ווייל למשיחו, וואס פאר א טעם איז אויף אים? זרקא. וואס קומט תמיד לעולם נאך א זרקא? סגולתא, ריכטיק? דא איז דא א סגולתא נאך דער זרקא? נישט. הייסט עס אז דא איז דא כה אמר השם למשיחו, א פסיק, און דאס והלכורש איז כביכול אפגעטיילט. עס איז נישט כה אמר השם למשיחו לכורש. זאגט רש"י, אויך די טעמים באווייזן אז דאס איז דער ביאור, ווייל דאס למשיחו איז ווי אפגעטיילט און נאך דעם איז נישטא די סגולתא וואס פארבינדט עס. די סגולתא האט געדארפט פארבינדן, אבער עס איז נישטא קיין סגולתא. ווי צו זאגן דיר, דאס למשיחו איז נישט מקושר, נישט מחובר מיט כורש. כורש איז נישט דער משיח. היות ער האט זיך נישט משתדל געווען אין דער זאך, איז כביכול דא א טענה און א קבילה אויף אים.
און דער ציל איז געווען אשר החזקתי בימינו לרד לפניו גויים. רד איז פון לשון לרדות, לרדד, פלאך מאכן. דער ציל איז געווען אז אלע גויים זאלן זיין פלאך פאר אים. ומתני מלכים אפתח. וואס איז ומתני מלכים אפתח? דער רד"ק און רש"י דערקלערן אז ווען מען וויל שטארקן עמעצן, גורט ער אן זיינע לענדן. אזור נא כגבר חלציך. ער גורט אן זיינע לענדן. אליהו האט אנגעגורט זיינע לענדן און איז געלאפן פאר אחאב. הייסט עס אז ווען מען וויל שטארקן גורט מען אן די לענדן. אנטקעגן דעם, ווען מען וויל שוואכן, עפנט מען אויף די לענדן. דאס איז ומתני מלכים אפתח. די מלכים וועלן זיין שוואך אנטקעגן דיר כורש, דו וועסט זיי קענען איבערמאכטן. דאס איז וואס דער הייליקער באשעפער זאגט צו. און נישט נאר דאס, לפתוח לפניו דלתיים ושערים לא יסגרו. וואס איז דלתיים ושערים לא יסגרו? דער רד"ק און רש"י דערקלערן, די דלתיים איז וואס מיר רופן טירן. די שערים איז דער ארט וואו די טירן זענען איינגעשטעלט. די טירן זענען איינגעשטעלט אויף די שערים. אלזא איך וועל עפענען די טירן און דערנאך וועלן די שערים נישט פארשלאסן ווערן.
דער רד"ק דערקלערט אויך אין דעם זעלבן קו פון רש"י, אז וואס עס שטייט למשיחו לכורש מיינט דעם מינוי וואס איך האב אים ממנה געווען, כורש. דער מלבי"ם דערקלערט, כה אמר השם למשיחו את כורש, כורש האב איך ממנה געווען כדי ער זאל אנפילן מיינע ווערטער. און נישט נאר דאס נאר אויך החזקתי בימינו כדי צו פירן אים צו דער מלחמה און צו דער כיבוש, כדי ער זאל ירד לפניו גויים. לויט'ן מלבי"ם איז לרד נישט קיין לשון רידוד נאר א לשון רדייה. אזוי ווי וירדו בדגת הים ובכל חית הארץ. די כוונה איז צו הערשן איבער זיי. איך האב אים געגעבן די מעגלעכקייטן, די כוחות צו הערשן איבער די גויים. און אויך ער זאל נישט מורא האבן אז די מלכים וועלן קעגן אים מלחמה האלטן, ווייל מתני מלכים אפתח. לויט'ן מלבי"ם, וואס איז אפתח מותניהם? אויף די לענדן וואס גורט מען אן? די שווערד. איך וועל עפענען זייערע לענדן, כביכול זיי וועלן נישט האבן די שווערד אויף זייערע לענדן צו קומען מלחמה האלטן. נו, אלזא גיי צו און מאך כיבוש. פארוואס ווארטסטו כורש? דאס איז די קובלנה אויף כורש. ווייל וואס עס רופט זיך איך האב דיר אויסגעברוקירט דעם וועג, אלזא פארוואס האסטו געווארט? און אויך דער הייליקער באשעפער האט זיך געזארגט אז ער זאל נישט מורא האבן פון די באפעסטיקטע שטעט. וועסטו זאגן, זיי האבן נישט קיין שווערדן, אבער ווי אזוי וועל איך זיי כובש זיין? זיי האבן באפעסטיקטע שטעט. האסט נישט וואס צו זארגן, איך וועל דיר עפענען די דלתיים פון די באפעסטיקטע שטעט. און נישט נאר דאס, נאר אויך די אויסערלעכע שערים וועלן נישט פארשלאסן ווערן. גיט אכטונג, בדרך כלל, ווען מיר רעדן איז תמיד די רעדע גייענדיק און מוסיף, גייענדיק און מוסיף. דא זאגט ער אפתח לפניו דלתיים, נעמט דער מלבי"ם אנדערש. אז דלתיים איז נישט קיין טיר און שערים דער טויער אזוי ווי רש"י האט דערקלערט, נאר דער מלבי"ם נעמט אז דלתיים איז די טירן פון דעם אריינגאנג און די טירן פון די שערים, עס איז נישט קיין נפקא מינה, דאס רופט זיך דלתיים. און אנטקעגן דעם, די שערים איז דער אויסערלעכער חלק פון דער שטאט. אלזא ער זאגט, די דלתיים וועל איך דיר עפענען, נישט נאר די שערים, נאר אויך די אינערלעכע טירן וועל איך דיר עפענען, נישט נאר די שערים וואס זענען אויסערלעך. און אויך ביז היינט דריקן מיר אונדז אויס אין דעם לשון, ווען מען וויל זאגן א טיר, בדרך כלל דריקט דאס אויס עפעס מער אינערלעך, א טויער דריקט אויס עפעס מער אויסערלעך. אלזא זאגט דער הייליקער באשעפער איך וועל דיר עפענען דלתיים און אויך די שערים פון דער שטאט וואס זענען די אויסערלעכע שערים וועלן בכלל נישט פארשלאסן ווערן, אזוי אז אלע די באפעסטיקטע שטעט זענען אפן פאר דיר, אלזא זעט, גיי אריין און הערש איבער זיי. פארוואס ווארטסטו כורש?
אני לפניך אלך והדורים אישר, דלתות נחושה אשבר ובריחי ברזל אגדע. אני לפניך אלך, זאגט אים צו דער הייליקער באשעפער אז ער וועט גיין פאר אים און ער וועט אים אנפירן. אלזא אפילו זאגט דער מלבי"ם אז באמת איז דיין כוח שוואך צו טאן אזא גבורה, אבער איך וועל גיין פאר דיר. אלזא ווען דער באשעפער גייט פאר דיר, אין וואספארא נקודה ביסטו באגרעניצט? האסט קיין שום באגרעניצונג נישט, דער באשעפער איז פאר דיר. און נאך א זאך, והדורים אישר. פון דא דער אויסדרוק וואס איז אונדז אלעמען באקאנט, ליישר את ההדורים. וואס איז דער פירוש ליישר את ההדורים? רש"י דערקלערט אז הדורים איז א מויער. אזוי ווי דער תרגום יונתן ברענגט, הדורים שוריא. הדורים אכבש, די כוונה די מויער וועל איך דיר אויסגלייכן, עס וועלן נישט זיין קיין מויערן. דו וועסט אריינווארפן די מויער. דאס איז הדורים אישר. עס איז דא נאך א הסבר אז הדורים איז פון לשון קרומע וועגן. דאס רופט זיך הדורים. פארוואס רופט עס זיך אזוי? היות דער וועג דרייט זיך, דרייט זיך. הדרה מיינט קערט זיך, דרייט זיך ארום. אלזא דער וועג איז נישט גלייך, ער דרייט זיך, ער איז א וועג וואס גייט און דרייט זיך. זאגט דער הייליקער באשעפער, איך וועל דיר נישט האבן אזעלכע וועגן, וועסט האבן גלייכע וועגן, דו גייסט און אלץ אין א גלייכן וועג. וועסט נישט האבן קיין קרומע וועגן, דאס איז הדורים אישר. דער וועג וואס גייט און קרימט זיך וועט זיך אויסגלייכן. און דער מלבי"ם דערקלערט אז זיי האבן געהאט א כוונה תחילה, ווען זיי פלעגן בויען א פעסטונג, פלעגן זיי פון פאר אן בויען קרומע וועגן כדי מען זאל נישט קענען צוגיין צו דער פעסטונג. כדי מען זאל זיין זיכער אז עס וועט נישט זיין גרינג עס צו כובש זיין. זיי האבן געהאט נאך א וועג, דאס קענען אוודאי אלע, זיי פלעגן מאכן ווי א מין טייך וואס גייט ארום די פעסטונג, אז כדי אריבערצוגיין דארף מען אריבערגיין א וואסער-קאנאל. און דעמאלט איז געווען א בריק וואס לאזט זיך אראפ און דעמאלט פלעגן זיי ארויסגיין פון דער פעסטונג. אלץ דאס איז געווען כדי צו פארזיכערן אז די שונאים זאלן נישט אריינקומען, נישט כובש זיין דעם ארט. אלזא אזוי אויך דא, זיי האבן געהאט א וועג צו מאכן קרומע וועגן כדי דער שונא זאל נישט קענען צוקומען צום טויער. זאגט דער הייליקער באשעפער, איך וועל אויסגלייכן די דאזיקע הדורים, וועסט קענען אנקומען אויף א גלייכן אופן. נישט נאר דאס, נאר אויך דלתות נחושה אשבר. זאגט דער הייליקער באשעפער, ווייל ווען דו קומסט אן צום ארט, האט זיך שוין דער וועג אויסגעגלייכט, האסטו אנגעקומען צו דער טיר. וואס דארף מען איצט? מען דארף עפענען די טירן. זאגט דער הייליקער באשעפער, נישט, איך וועל קודם כל צעברעכן די קופערנע טירן און נאך דעם ובריחי ברזל אגדע. דרך הטבע האט א טיר א ריגל. ווען מען וויל אריינגיין, קודם כל ברעכט מען דעם ריגל און דעמאלט גייט מען אריין דורך דער טיר. זאגט דער הייליקער באשעפער, דא וועסט האבן א כיבוש נישט אויף א נאטירלעכן אופן, אז איך וועל קודם כל צעברעכן די טיר און נאך דעם ובריחי ברזל אגדע. פארוואס? ווייל דאס איז אויף א נס-ווייז. אלזא נו, כורש, גיי נאר ארויס צום קאמף, זאגט דער הייליקער באשעפער, וועסט זען וויפיל איך וועל דיר העלפן.
און נישט נאר דאס, עס איז אויך דא א מתן שכרה בצידה. ונתתי לך אוצרות חושך ומטמוני מסתרים למען תדע כי אני השם הקורא בשמך אלוהי ישראל. איך וועל דיר געבן אוצרות חושך ומטמוני מסתרים. וואס איז אוצרות חושך? אלץ וואס א מענטש טוט אויפהיטן פון זילבער און גאלד, טייערע שטיינער און מרגליות, און ער לייגט עס אין א פינצטערן ארט, די כוונה אין א באהאלטענעם ארט. בבל איז געווען פול מיט אוצרות, אזוי ווי בבל רופט זיך מדהבה. חז"ל זאגן אז מדוד זהב והווה. עס איז געווען, עס איז דארטן דא פיל מיסים, בבל איז געווען א לאנד פול מיט גאלד, זי איז געווען די בעל'טע פון גאלד. זאגט אים דער הייליקער באשעפער, איך וועל דיר געבן די דאזיקע אוצרות פון בבל וואס האבן מטמוני מסתרים, אלץ וואס זיי האבן פארבארגן אין באהעלטענישן, זאגט דער הייליקער באשעפער איך וועל דיר עס געבן. און פארוואס זאגט אים דער הייליקער באשעפער עס צו? היות כורש האט באמת געגלייבט און האט אנערקענט אין השם. כורש האט געזאגט כל ממלכות הארץ נתן לי השם. הערט איר? נתן לי השם. און דאס איז דאס פארקערטע פון די גרויסע מלכים וואס זענען געווען פאר אים. דער מלך אשור האט געזאגט בכוח ידי עשיתי ובחכמתי כי נבונותי. נבוכדנצר האט געזאגט אעלה במותי עב אדמה לעליון. אלע האבן זיך געגרייסט, וואס האסטו? דער הייליקער באשעפער האט דיר געגעבן אלץ. דער איינציקער וואס האט באמת אנערקענט די גדולה פון השם איז געווען כורש. כל ממלכות הארץ נתן לי השם. נבוכדנצר האט אנערקענט ערשט נאך דעם וואס ער האט געכאפט א גרויסן קלאפ און ביז זיבן יאר ווי א חיה פונעם פעלד, ווער עס וויל קען הערן ספר דניאל, דארטן איז די מעשה אין דער לענג. ערשט נאך דעם האט ער אנערקענט, אבער אין אנהייב איז זיין וועג געווען דורך גאווה. זעט דא, קום זע אז כורש האט באמת אנערקענט אין השם שוין פון פאר אן. און האט זיך אבאבאכט כורש, זאגט דער רד"ק, און האט געזען אז די ערשטע וואס האבן זיך געגרייסט זענען געפאלן, אלזא האט ער זיך שוין געהיט זיך נישט צו גרייסן, נאר האט געוואוסט אז אלץ איז פון השם דעם משפיל און מרומם.
דער מלבי"ם דערקלערט, נאך דעם וואס איך וועל דיר געבן צו כובש זיין די פעסטונגען אזוי ווי מיר האבן געזען, אז די טירן וועלן זיך צעברעכן פאר אים און די וועגן וועלן זיך אויסגלייכן פאר אים, אויך די אוצרות וואס געפינען זיך דארטן און אויך די מטמונים וועל איך דיר געבן. זאגט דער הייליקער באשעפער, און דאס פארוואס? פון צוויי טעמים. איינס, כדי דו זאלסט אנערקענען מיין גרויסן נאמען. די צווייטע זאך, ווייל איך האב דא עמעצן צו העלפן און דאס איז דער עם ישראל. דו ביסט דאך נאר א כלי כדי אויסצולייזן דעם עם ישראל. אלזא איך האב דא א ישועה פאר'ן עם ישראל. און דאס איז וואס ער זאגט דא, למען תדע כי אני השם הקורא בשמך. שם דריקט אויס גדולה, יהי שמך בכל הארץ. אני השם הקורא בשמך, איך פארשפרייט דיין נאמען. פאר וואספארא צוועק פארשפרייט איך דיין נאמען? זאגט דער הייליקער באשעפער, איינס, ווייל איך וויל אז דיין נאמען זאל זיך פארגרעסערן כדי דו זאלסט קענען כובש זיין אלע יענע ממלכות. די צווייטע סיבה, יען כי אני השם אלוהי ישראל. איך בין דער אלוה פון עם ישראל, איך האב מייחד געווען מיין נאמען אויף זיי. און דעריבער וועל איך טאן די דאזיקע זאך כדי מיין נאמען זאל זיך פארגרעסערן אין דער וועלט, ווייל ווען דער נאמען פון ישראל איז נידעריק צווישן די גויים, איז נידעריק זיין נאמען יתברך. און ווען דער נאמען פון ישראל איז דערהויבן צווישן די גויים, איז ממילא אויך דערהויבן זיין נאמען יתברך. און דאס איז וואס ער זאגט, יען אז איך בין השם אלוהי ישראל. אלזא בעצם שטייט דא צוויי זאכן. כי אני השם הקורא בשמך, ווייל מיין רצון איז אז דיין נאמען זאל זיך פארגרעסערן. און די צווייטע סיבה, כי אני השם הקורא, דהיינו דער וואס רופט זיך אלוהי ישראל, און איך בין מעוניין אז דער נאמען פון ישראל זאל זיך פארשפרייטן און זיך אנטפלעקן. פון דער סיבה וועל איך דערהייבן און פארגרעסערן דיין מעלה און דיר געבן אלע די דאזיקע הבטחות.
רש"י דערקלערט הקורא בשמך, די כוונה איז נאך ביסטו נישט געבוירן געווארן און שוין דעמאלט האב איך גערופן ביי דיין נאמען כורש, נאך פאר ער איז געבוירן געווארן. וואו האבן מיר געזען אז א מענטש ווערט גערופן נאך פיל פאר ער איז געבוירן, מען מודיע אז ער וועט זיין א מלך? א מלך וואס מען רופט אים און נאך פאר ער איז געבוירן און מען מודיע ווער ער וועט זיין און וואס וועט זיין זיין נאמען און אויך וואספארא פעולות ער וועט טאן? נישט. נישט. עס איז דא א מפורש'דיקער פסוק, איך וועל אייך געבן א רמז. ער וועט צעשטערן די עבודה זרה פון ירבעם און ער... שיין. דער הייליקער באשעפער איז מודיע אז אט דא וועט קומען א מלך, יאשיהו איז זיין נאמען, יאשיהו. און ער וועט מבטל זיין די עבודה זרה און וזבח קורבנות אדם יקריבו, די כהנים וואס האבן דארטן געדינט אויף'ן מזבח, זיי וועט מען שעכטן אויף דעם ארט. דאס איז דאך געווען די נבואה. פון וועמען איז די דאזיקע נבואה איבערגעגעבן געווארן? עדו. פאר וועמען איז זי איבערגעגעבן געווארן? פאר ירבעם, ריכטיק? ווען ער האט מקריב געווען אויף'ן מזבח און זיין האנט איז געווען, ער האט אויסגעשטרעקט זיין האנט, האט ער געזאגט תפסוהו. ווער עס וויל אויפפרישן דעם זכרון זאל הערן די דיסקן. דאס איז אין דעם דיסק אויף ספר מלכים. און דעמאלט האט זיך אויסגעטריקנט זיין האנט אזוי ווי עס ווערט דארטן געברענגט. איצט גיט אכטונג, עס איז דא ביי אונדז אין פסוק אוצרות חושך ומטמוני מסתרים. פרעגט דער מלבי"ם וואס איז דער חילוק צווישן פארבארגן א זאך צווישן באהאלטן א זאך? לכאורה איז דאס דאס זעלבע. אלזא הערט א ווונדערלעכע הבחנה, און דער מלבי"ם דערקלערט די דאזיקע רעיון זעלבער אויך ווען ער רעדט וועגן די מרגלים וואס יהושע האט געשיקט, אז דארטן האט זי זיי פארבארגן אין די פלאקסן פונעם בוים און פאר דעם שטייט אז זי האט זיי באהאלטן. אויך דארטן שטייט דער מלבי"ם שוין אויף דעם דאזיקן חילוק און דאס איז אן אמת'ער חילוק אין לשון הקודש וואס מיר אלע קענען אים באמערקן. דאס פארבארגענע איז נישט בהכרח באהאלטן און דאס באהאלטענע איז נישט בהכרח פארבארגן. וואס איז בעצם דער חילוק? באהאלטן קען זיין, למשל, אויב איך זוך דיך און דו באהאלטסט זיך. וואו באהאלטסטו זיך? דו ביסט דארטן הינטער'ן וואנט. ביסטו פארבארגן? נישט. דו ביסט נישט פארבארגן, אבער דו ביסט באהאלטן. אנטקעגן דעם, אויב למשל איך נעם דא א געוויסע זאך, איך דעק עס צו מיט א קאלדרע. איז עס באהאלטן? נישט בהכרח, ווייל אלע האבן געזען ווי איך האב עס צוגעדעקט מיט דער קאלדרע, עס איז נישט באהאלטן. אלע ווייסן אז עס איז דא. אבער וואס איז עס בוודאי? פארבארגן. איך האב עס פארבארגן. הייסט עס אז פארבארגן איז נישט בהכרח באהאלטן און באהאלטן איז נישט בהכרח פארבארגן. איצט אויב איך נעם און לייג עס אין אן ארט וואס קיינער ווייסט נישט און איך דעק עס אויך צו, איז עס אי פארבארגן אי באהאלטן. זאגט דער הייליקער באשעפער, וואספארא אוצרות וועל איך דיר געבן? אוצרות חושך ומטמוני מסתרים. נישט נאר א זאך וואס זיי האבן פארבארגן נאר אויך וואס זיי האבן פארבארגן אין באהעלטענישן וואס קיינער ווייסט נישט וואו עס איז, זאגט אים דער הייליקער באשעפער די ביידע זאכן וועל איך דיר געבן. עס איז אי באגראבן אין דער ערד אי אין אן פארלוירענעם ארט, דאס זאגט אים צו דער הייליקער באשעפער צו כורש.
למען עבדי יעקב וישראל בחירי ואקרא לך בשמך אכנך ולא ידעתני. וואס איז דער ציל פון אלץ דעם? למען עבדי יעקב וישראל בחירי. וואס איז עבדי יעקב? עבדי יעקב, מיר ווייסן דאך אז יעקב דריקט תמיד אויס דעם עם ישראל אין זייער נידעריקן מדרגה, א לשון עקבה, א לשון עקב. און אנטקעגן דעם, ישראל דריקט תמיד אויס די מהות פון ישראל אין דעם הויכן מדרגה, וואס דאס איז א לשון שררה. זאגט דער הייליקער באשעפער, איך טו דאס למען עבדי יעקב. אפילו אז פון זייער עבודה'ס צד רופן זיי זיך יעקב עבדי, פונעם צד ווי ער דינט מיר, איז ער נישט ראוי צו דעם מדרגה, ער איז דאך נאך אין דעם גדר פון יעקב, זיי זענען נישט געווען צדיקים גמורים אין יענער תקופה. אלזא אלץ וואס איך טו איז למען עבדי וואס איז אין דעם גדר פון יעקב. אבער היות איך האב זיי אויסגעקליבן אז זיי זאלן זיין פאר מיין חלק, איז דעריבער רופן זיי זיך ישראל. הייסט עס אויב איך קום קוקן פונעם צד וואס דו טוסט, ביסטו נאר יעקב. אבער אויב איך קום קוקן פונעם צד וואס דער הייליקער באשעפער האט דיך גענומען צו זיך, ביסטו ישראל, האסט א גרויסע מעלה, א מעלה און א גדולה אין דעם זכות וואס השם האט דיך אויסגעקליבן. אלזא דאס גיט דיר די מעלה פון ישראל. אבער פונעם צד פון עבדי, פון עבדי זענען מיר בסך הכל אין דעם מדרגה פון יעקב. און דאס איז מדוקדק אין פסוק. למען עבדי, פונעם צד פון עבדי איז ער נאר יעקב. אבער ישראל בחירי, היות איך האב אים אויסגעקליבן, האט ער שוין א שררה, האט ער א מעלה, השם האט דיך געוואלט, השם האט דיך אויסגעקליבן. דער מלבי"ם זאגט אז די נסים וואס דער הייליקער באשעפער טוט ווען זיי זענען פאר זיין צורך, איז ער זיך נישט מתנבא אויף זיי פאר ער ברענגט זיי. און אויב זיי זענען פאר'ן צורך פונעם עם ישראל, איז דא א נבואה אויף זיי פאר ער ברענגט זיי. דער הייליקער באשעפער איז מודיע אז אזוי וועט זיין. און דאס איז וואס ער זאגט דא, יען עשיתי זאת למען עבדי יעקב, און דעריבער אקרא לך בשמך און אויך אכנך. אכנך די כוונה איך וועל דיר רופן מיט א נאמען פון כבוד און פון מעלה. פארוואס האסטו זוכה געווען צו אלע די דאזיקע מעלה? ווייל דא איז דא א נס פאר'ן צורך פונעם עם ישראל, איך דארף עס מודיע זיין פון פאר אן. און נאך ווען לא ידעתני, ווען דו ביסט נאך נישט געבוירן געווארן, שוין פון דעמאלט רעדן מיינע נביאים וועגן דיר. און דאס איז וואס עס שטייט פאר דעם הקורא בשמך. וואס איז קורא בשמך? נאך ביסטו נישט געבוירן געווארן אזוי ווי רש"י דארטן האט דערקלערט, און איך האב שוין גערופן ביי דיין נאמען. רש"י דערקלערט לא ידעתני, נישט אין דעם מובן פון דו האסט מיך נאך נישט געקענט, נאר זאגט רש"י דאס איז א קובלנא אויף אים. למען עבדי יעקב וישראל בחירי ואקרא לך בשמך, איך האב דיר גערופן א גרויסן נאמען, אכנך, אבער זעט וואס איז צום סוף? ולא ידעתני. האסט נישט געטאן מיין רצון. ביסט נישט אויסגעשטאנען אין די ציפיות וואס איך האב פון דיר ערווארטעט. איך האב געזאגט ער וועט בויען מיין שטאט, אזוי ווי מיר האבן געזאגט, ווען ער איז אויפגעשטאנען און איז געווארן א מלך, האט ער געזאגט מי בכם מכל עמו. און דעם גאנצן טירחה טוט ער אפ פון זיין נאקן. דאס איז עס, איך דארף גארנישט טאן, ווער עס וויל איז באפרייט, צו גיין. דו האסט געדארפט אליין גיין פאר זיי אין ראש, דו אליין מלחמה האלטן פאר זיי. ווייל אלץ וואס איך האב דיך גערופן מיט דעם נאמען און אלע די הבטחות איז כדי דו זאלסט טאן.
וואס איז דאס אכנך ואקרא לך בשמך? דער רד"ק דערקלערט אכנך ולא ידעתני, אז עטלעכע יארן פאר'ן גלות פון ישראל איז דער נביא מתנבא אויף דעם חורבן בבל און זאגט ויקרא לך בשמך און זאגט אכנך. אמאל ביסטו געווען מיט'ן נאמען כורש און אמאל ווערסטו דערמאנט ווי א מלך וואס וועט אויפשטיין אן דערמאנען זיין נאמען. דאס רופט זיך כינוי. איך רוף אן, כביכול זאגן עס וועט זיין א מלך. ווער איז דאס? האב איך נישט אנטפלעקט. אלזא אמאל האב איך באמת גערופן ביי דיין נאמען און אמאל האב איך דיך אויך אנגערופן, דהיינו עס זענען געווען די ביידע מצבים און אלץ לא ידעתני. און דאס אלץ האסטו מיך נאך נישט געקענט, ווען איך האב עס גערופן און מודיע געווען פון פאר אן, האסטו מיך נאך נישט געקענט, די כוונה ביסט נישט געגאנגען צו מקיים זיין וואס איך האב באפוילן.
אני השם ואין עוד זולתי אין אלוהים אאזרך ולא ידעתני. דא לכאורה גייט דער דאזיקער פסוק אריין לכאורה נישט אין ארט. וואס גייט איצט דא אריין אני השם ואין עוד זולתי? עס איז דא הוראות פאר כורש וועגן דער כיבוש און וואס ער דארף טאן און וואס זענען געווען די ציפיות פון אים. ווי אזוי אמאל גייט דא אריין אני השם ואין עוד זולתי? דער רד"ק דערקלערט, איצט האט ער אים געזאגט אאזרך. די כוונה גורט אן דיינע לענדן ביז לא ידעתני, איך האב שוין גערעדט אויף די נביאים אז איך וועל דיר געבן כוח פון אלע ממלכות הארץ. די כוונה היות איך האב דיר צוגעזאגט דעם כוח, איך בין דער בעל הכוח, עס איז נישטא קיין כוח אויסער מיר. אלזא אאזרך, איך בין דער וואס וועט דיר געבן דעם כוח. וועסטו פרעגן פון וואנען? אני השם ואין עוד זולתי, אלזא ממילא ווער קען קעגן דיר בייקומען? אבער דער מלבי"ם האט דא א זייער ווונדערלעכן ביאור און פאר'ן צורך פונעם ביאור איז ער מקדים א הקדמה. זאגט דער מלבי"ם, צווישן דעם פערסישן פאלק האט זיך אין יענער צייט פארשפרייט די אמונת השניות. איך וועל מקדים זיין און דערקלערן וואס איז די אמונת השניות. די אמונת השניות איז געווען אן אמונה זייער מקובל ביי פיל פון די פעלקער. די אמונת השניות זאגט אז בעצם קען נישט זיין אז פון איין כוח זאל ארויסגיין גוט און שלעכט. ווייל דער וואס איז גוט קען נישט טאן שלעכט, און דער וואס איז שלעכט קען נישט טאן גוט. און אויב אזוי קען נישט זיין אז עס איז דא איין כוח אין דער וועלט. אלזא וואס מוז מען פארשטיין? אז די וועלט האט צוויי אנהייבן. די וועלט איז באשאפן געווארן מיט צוויי כוחות. צוויי כוחות, א גוטער כוח און א שלעכטער כוח. דער גוטער כוח איז דער כוח וואס שטרעבט תמיד גוטס צו טאן פאר די בריות, וואס וויל דערפרייען די מענטשן, וואס משפיע איז גוטס, וואס משפיע איז געווינסן, קינדער-געבורט, דער וואס משפיע איז זיווגים, דער וואס משפיע איז פרנסה, אלץ פונעם גוטן אל. פון דער אנדערער זייט, עס איז אויך דא טויט, עס איז אויך דא צער, עס איז אויך דא ליידן, עס איז דא ייסורים, אלץ דאס מלחמות, אלץ דאס פונעם שלעכטן אל. עס זענען דא צוויי כוחות און זיי האלטן די גאנצע צייט מלחמה צווישן זיך. ווען דער שלעכטער אל איז גובר, מערט זיך ממילא דאס שלעכטס אין דער וועלט. ווען דער גוטער אל איז גובר, מערט זיך דאס גוטס אין דער וועלט. און די וועלט וועט פארראכטן ווערן ווען דער גוטער אל וועט זיין דער גובר און זיין האנט וועט זיין אויף אויבן. דאס איז וואס וועט זיין לעתיד. איצט זיי האבן געגלייבט אז דאס ליכט, למשל, איז דער יציר כפיו פונעם גוטן אל. דאס פינצטערניש דער יציר כפיו פונעם שלעכטן אל. און דעריבער זענען זיי די גאנצע צייט אין א מלחמה ביז צום סוף וועט דאס ליכט באזיגן דאס פינצטערניש. איצט לויט דעם, אלזא בעצם איז פינצטערניש נישט, פינצטערניש לויט דעם איז נישט קיין העדר, נאר עס איז א פארהאנדענע מציאות. איך וועל דא מקדים זיין נאך א הקדמה, איך וויל נישט אריינגיין דערין אבער איך וועל עס זאגן נאר אין צוויי ווערטער. עס איז דא א גרויסער מחלוקת אויך צווישן די פרשנים אין ישראל, צווישן דעם גאון מווילנא און נאך, צי דאס פינצטערניש איז א באזונדערע יצירה אדער אז פינצטערניש איז אן העדר פון ליכט. דאס איז א מחלוקת און מיר וועלן נישט אריינגיין דערין, אבער אונדזער פסוק קומט לכאורה מכריע זיין דערין. לכאורה מי יוצר אור איז משתמע אז דאס איז א באזונדערע יצירה ווייל עס שטייט בורא חושך. איז משמע אז דאס פינצטערניש איז א באזונדערע בריאה. אבער עס איז דא ווער עס זאגט אז דאס פינצטערניש איז נישט קיין באזונדערע בריאה נאר עס איז נאר אן העדר פון ליכט. אפילו אז עס שייך א בריאה פון פינצטערניש אזוי ווי מיר האבן געזען למשל אין מכת חושך, אבער סתם דאס פינצטערניש וואס מיר האבן איז נישט קיין יצירה פון פינצטערניש נאר ווען עס איז נישטא קיין ליכט איז ממילא דא פינצטערניש. מיר וועלן גיין לויט דעם קו. זאגט דער מלבי"ם, מיט א גאנצער זיכערקייט וואס יענע כופרים האבן געגלייבט איז אז דאס פינצטערניש איז א באזונדערע יצירה. ווייל דאס פינצטערניש איז די יצירה פון וועמען? פונעם שלעכטן אל, וואס איז דער וואס איז אחראי אויף'ן טויט, אויף'ן פינצטערניש, אויף'ן שלעכטס אין דער וועלט. אלזא איז פינצטערניש נישט קיין העדר, נאר א קניין, דאס איז א מציאות. און דעמאלט זענען זיי קניינים וואס זענען מתנגד איינער דעם אנדערן, אזוי ווי קעלט און היץ זענען מתנגד איינער דעם אנדערן. און שווער איז זיי געווען אנצונעמען אז אלץ קומט פון איין כוח. שווער איז זיי געווען צו פארשטיין אז עס איז דא איין כוח וואס איז משפיע אלע די השפעות צו דער וועלט. מיר האבן געזאגט אז היינט איז אונדז פיל גרינגער דאס צו פארשטיין, ווייל זעסט אז מיר צינדן אן א קאנדישן און דער קאנדישן קילט, און פון דער אנדערער זייט צינדסטו אן א היצער און דער היצער וואַרעמט. און איצט וועט קומען א מענטש און זאגן ווי אזוי ארבעט דאס? וועלן מיר אים זאגן אלץ איז פון דער זעלבער עלעקטריק-קאמפאני. אה, ווי אזוי קען זיין? זעסט נישט דאס קילט, יענער וואַרעמט. ווי אזוי קען זיין? נאר וואס, היינט פארשטייען מיר אז עס קען זיין אז איין כוח זאל משפיע זיין צוויי אנטקעגנדיקע השפעות. אלזא דער הייליקער באשעפער איז אן אל אחד, און מיט אלץ דעם גייט פון אים ארויס די ספירת החסד און פון אים גייט ארויס די ספירת הגבורה. און עס איז נישטא קיין סתירה צווישן די ביידע, היות אי דער חסד אי די גבורה און אלץ איז בעצם פון אים יתברך, אלץ פונעם שורש פון השם יתברך. אלזא מיר וואס גלייבן, זאגט דער מלבי"ם, זאגן מיר צו די דאזיקע נאראנים, דאס שלעכטס און דאס גוטס, דאס ליכט און דאס פינצטערניש, דאס לעבן און דער טויט, זענען נישט קיין מתנגד'דיקע קניינים. ווייל דאס פינצטערניש און דער טויט און דאס שלעכטס זענען נאר די שלילה פון ליכט, לעבן און גוטס. און זיי זענען נישט קיין נאך-זאכן אין גוף אליין. וואס איז די שלילה פון יענער נאַרישער אמונה? א טעות איז צו טראכטן אז דער טויט איז א קניין, איז א מציאות. א טעות איז צו טראכטן אז דאס שלעכטס איז א מציאות. נאר וויסן זאלסטו, אזוי ווי אויב למשל עס איז דא א רייכער מענטש, זאג איך ווי אזוי איז ער געווארן רייך? וואס האט ער געקויפט? וואס איז זיין קניין? געלט, גאלד, ריכטיק? ער איז א בעל קניין, ער איז רייך. און אויב א מענטש איז ארעם, וואס האט ער געקויפט? האט נישט געקויפט גארנישט, האט ער נישט קיין קניין, ארעמקייט. ער האט נישט קיין קניין פון געלט. הייסט עס אז מיר פארשטייען אז ארעמקייט איז נישט קיין קניין נאר ארעמקייט איז אן העדר. העדר מיינט אין דעם מאמענט וואס דו האסט נישט קיין געלט איז ממילא דא ארעמקייט, אבער איך קען נישט זאגן מען האט אים באשאפן ארעם. דו דארפסט נישט באשאפן קיין ארעם, גיב אים נישט קיין געלט ממילא איז ער ארעם. אלזא געלט איז א קניין. דער וואס האט געלט דער רייכער, זאג איך ער האט א קניין פון ממון. און דער וואס האט נישט קיין געלט, האט נישט קיין קניין פון ארעמקייט, נאר ער האט נישט קיין ממון ממילא איז ער שוין ארעם. ממילא זאגט דער מלבי"ם, אזוי אויך האט דער הייליקער באשעפער באשאפן די גאנצע מציאות באשאפן מיט די קנייני הטוב. אלץ וואס השם האט באשאפן איז השפעות פון גוטס. נאר עס איז געווען אן הכרח אז דאס גוטס זאל זיין באגרעניצט. עס קען נישט זיין אז דאס גוטס זאל זיין אן א גבול. ווייל אויב דאס גוטס וועט זיין אן א גבול, וואו ביסטו שוין? אין גן עדן. אויב דו ביסט אין גן עדן, וואס איז דער ארט צו עבודה? וואס איז דער ארט זיך אנצושטרענגען? ווייל דער גאנצער ענין פונעם מענטש דא אין דער וועלט איז כדי ער זאל זוכה זיין צו חיי העולם הבא און נישט האבן קיין נהמא דכיסופא. ווי אזוי איז מען זוכה? דורך אנשטרענגונג, אז דו זאלסט אריינלייגן אנשטרענגונג. איצט מוז זיין אז דאס גוטס איז באגרעניצט. נאר אין דער עולם האמת איז דאס גוטס נישט באגרעניצט, אבער אויב דא וועט זיין אן אומבאגרעניצטער גוטס, אלזא אויב אזוי, הייסט עס עס וועט נישט זיין קיין טויט, עס וועט נישט זיין קיין שלעכטס, עס וועט נישט זיין קיין שאדן, עס וועט נישט זיין קיין מוסר פון ייסורים, עס וועט נישט זיין גארנישט. אויב דאס וועט זיין די מציאות, אויב אזוי ביסטו שוין אין גן עדן. אלזא ביסטו שוין דא אין גן עדן. מוז זיין אז דאס גוטס זאל זיין באגרעניצט. ממילא ווען דער הייליקער באשעפער האט געגעבן לעבן, איז דאס לעבן אין א גבול. אלזא נאך דעם וואס דער גבול איז אויסגעגאנגען, וואס קומט פאר? טויט, ריכטיק? די 120 זענען אויסגעגאנגען, טויט. אלזא זאגסטו מיר, האט דער הייליקער באשעפער באשאפן א טויט? ער האט באשאפן לעבן אין א גבול. אלזא ממילא וואס קומט פאר נאך דעם? ממילא איז דא א טויט. דאס איז נישט קיין יצירה וואס רופט זיך טויט, נאר איך האב באשאפן לעבן פאר א געוויסן פרק זמן. אין דעם מאמענט וואס איך האב באשאפן לעבן פאר א געוויסן פרק זמן, ווען יענער פרק זמן איז אויסגעגאנגען, ממילא וואס עס איז דא איז אן העדר. אבער דער העדר איז נישט קיין נייער קניין, עס איז נישט קיין נייע מציאות. עס איז ווען עס איז נישטא קיין קיום איז ממילא דא אן העדר. עס איז דא א מציאות פון העדר. און אזוי זאגט ער אין אלע ענינים. בעצם איז נישטא קיין מציאות פאר'ן שלעכטס, איז נישטא קיין קיום פאר'ן שלעכטס, נאר תמיד איז דאס שלעכטס א הפסק פונעם גוטס. הייסט עס, לאמיר געבן א דוגמה, א מענטש איז קראנק. א מענטש איז קראנק, נאטירלעך איז דאס וואס דער גוף פונקציאנירט אויף הונדערט פראצענט, יעדער חלק אין גוף גיט איבער צום אנדערן חלק, די דאזיקע געשמירטע מאשין קלאפט אזוי ווי עס דארף צו זיין. קומט דאס פאר פון זיך אליין? נישט. הייסט עס אז עמעצער האט דאס אנגעצונדן. עמעצער האט דא באשאפן א מציאות אז די דאזיקע זאך זאל פונקציאנירן. איצט אויב ער נעמט איצט אראפ זיינע הענט פון דעם און די מאשין הייבט אן צו סקריפן, האט ער דא באשאפן א מציאות פון סקריפן פון דער מאשין? נישט, ער האט פשוט אויפגעהערט זי צו האלטן. אלזא נאך אמאל, אויך קראנקייט איז אן העדר. איך האב נישט באשאפן קיין קראנקייט אין דער וועלט, איך האב באשאפן גוטס אין דער וועלט. איך הער נאר אויף צו זיין משפיע גוטס, ממילא ווערט באשאפן א מצב פון שלעכטס, אבער איך האב נישט באשאפן קיין שלעכטס. דאס שלעכטס איז בעצם נאר אן העדר פון דער מציאות פון גוטס. און אזוי אין יעדן ענין און ענין. יעדער שאדן, יעדע מציאות אין וועלכער דו זעסט אז עס איז דא שלעכטס אין דער וועלט, איז נישט קיין יצירה וואס דער הייליקער באשעפער האט באשאפן שלעכטס, נאר עס איז בעצם דער מר המוות און דער העדר וואס איז פארבונדן ביים עקב פונעם גוטס. דאס גוטס איז אויסגעגאנגען, וואס איז פארבונדן ביי זיין עקב? דאס שלעכטס. אבער דאס איז נישט קיין יצירה פון שלעכטס, דאס איז ממילא אין דעם מאמענט וואס עס איז נישטא קיין גוטס איז ממילא שוין דא שלעכטס. השם האט באשאפן ליכט. ווען השם באזייטיקט דאס ליכט, איז ממילא דא פינצטערניש. אבער נאך אמאל, עס איז נישט אז ער האט באשאפן א מציאות פון פינצטערניש, ער האט באשאפן א מציאות פון ליכט, אין דעם מאמענט וואס די מציאות האט זיך אפגעשטעלט איז דא פינצטערניש. איצט גיט אכטונג ווי ווונדערלעך דאס איז. זאגט דער מלבי"ם, מיר שרייבן צו צום השם צוויי עיקר'דיקע נעמען, השם, אלוקים. ער האט זיבן נעמען און בעצם איז נישטא קיין סוף צו זיינע נעמען און די גאנצע תורה אין גאנצן איז זיינע נעמען יתברך, אבער זיבן נעמען וואס ווערן נישט אויסגעמעקט און דער עיקר פון זיי זענען צוויי, השם און אלוקים. און דאס זענען די מערסט פארשפרייטע נעמען אין גאנצן תנ"ך און אין אלע מדרשים און דברי חז"ל, דאס איז השם און אלוקים. וואס איז דער חילוק צווישן דעם נאמען השם און דעם נאמען אלוקים? דער נאמען השם ווי אזוי רופט ער זיך אין די ספרים? שם העצם. דער נאמען הוי"ה איז דער שם העצם. וואס איז דער פירוש? ווער איז השם יתברך? י-ה-ו-ה. מיר האבן אמאל דערקלערט אז דאס איז נישט באמת זיין נאמען, דער שם העצם, ווייל דער הייליקער באשעפער פונעם צד פון זיין עצמות יתברך וואס איז העכער די ספירות, העכער דעם דינעם קו וואס דער הייליקער באשעפער האט משפיע געווען זיין ליכט, האבן מיר געזאגט האט ער נישט קיין נאמען און עס איז נישטא קיין מחשבה תפיסה בכלל, ווייל א נאמען איז א צמצום. און דער הייליקער באשעפער פארטראגט נישט קיין שום צמצום, עס שייך נישט אין אים קיין שום צמצום. דעריבער איז השם נישט באגרעניצט אין נעמען. השם איז און העכער יעדער תפיסה, אויך א נאמען האט ער נישט. אלץ וואס מען רעדט וועגן נעמען איז נאר נאך דעם וואס דער הייליקער באשעפער האט אראפגעבראכט ספירות צו דער וועלט. און דער הייליקער באשעפער האט אראפגעבראכט ספירות דורך י-ה-ו-ה. אלזא איצט י-ה-ו-ה, פון וואספארא לשון איז דאס? מהווה. דער הייליקער באשעפער איז מהווה די גאנצע מציאות. דער הייליקער באשעפער איז מהווה די גאנצע הוויה. דאס איז דער נאמען הוי"ה ברוך הוא. דער דאזיקער נאמען, פון וואספארא ספירה איז ער? פון וואספארא צד? גבורות אדער חסדים? חסדים. מיר אלע ווייסן דער נאמען הוי"ה איז א נאמען פון חסדים. השם השם אל רחום וחנון, י"ג מידות רחמים. דער נאמען הוי"ה איז א נאמען פון רחמים. אנטקעגן דעם גיט אכטונג, וואס איז דער נאמען וואס דריקט אויס דינים? אלוקים. אלוקים. גיט אכטונג, דין, גבורה, ווער עס ווייסט וואס איז די הגדרה פון דין, ווי אזוי רופט זיך דאס? ווייל דין איז א הייליקע ספירה. דאס איז פון די הייליקע ספירות. די גבורה איז פון די הייליקע ספירות. אלזא ווי אזוי איז דאס פון די הייליקע ספירות אויב עס דריקט בעצם אויס דינים? נאר דין איז א צמצום. תמיד איז דין א צמצום. צמצם'ן די זאך, געבן נאר לויט א קצבה, נאר וויפיל עס קומט. דאס איז תמיד דין. חסד איז אן השפעה אן א גבול. דאס איז דער נאמען הוי"ה. דער נאמען הוי"ה ברוך הוא איז משפיע זיין חסד, רחמים, שפע אן קיין שום גבול. אנטקעגן דעם קומט דער דין און צמצם'ט. ווער האט געזאגט אז עס קומט? אויף פי דין קומט עס? און אויב נישט אלזא נישט. דאס איז תמיד דין, דאס איז תמיד גבורה, די גבורה איז דער צמצום. איצט גיט אכטונג ווי ווונדערלעך דאס איז. דער נאמען הוי"ה ברוך הוא איז דער אינסוף ברוך הוא און דאס איז דער חסד און דאס איז אלץ וואס עס איז דא אין דער וועלט וואס פון אים ווערט מתהווה. אלזא אלץ וואס ווערט מתהווה, זאגט מיר, איז דאס א צמצום אדער א שפע? נאר א שפע. אלזא דאס איז דאס ליכט און דאס איז דאס לעבן און דאס איז די פרנסה און דאס איז די ברכה און אלץ, פון וואנען ווערט עס מתהווה? פון הוי"ה ברוך הוא. פון וואנען אויב אזוי איז דא די דינים אין דער וועלט? פון דעם נאמען אלוקים. דער נאמען אלוקים איז גבורה אזוי ווי מיר האבן דערקלערט, דאס איז א צמצום. וואס אויב אזוי פארשטייען מיר? דאס איז נישט קיין יצירה פון שלעכטס, נאר וואס איז דאס בסך הכל? א צמצום פונעם גוטס. הייסט עס דאס לעבן איז אנגעקומען צו א מצב וואו עס איז אויסגעגאנגען, דאס איז עס, דאס איז דער אלוקים, דאס איז דער דין, דאס איז די הפסקה. אלזא איצט איז אויסגעגאנגען דאס גוטס, אלזא ממילא וואס איז דא? שלעכטס. אבער איז דאס שלעכטס א יצירה? עס איז נישט קיין יצירה. אויך דער נאמען אלוקים דריקט חלילה נישט אויס קיין שלעכטס, נאר ער דריקט אויס א צמצום און א הפסקה פונעם גוטן שפע. אלזא ממילא אין דעם מאמענט וואס עס איז דא א צמצום און א הפסקה פונעם גוטן שפע, וואס עס קומט פאר איז אז עס קומט די מציאות פונעם העדר. די מציאות פונעם העדר איז טויט, די מציאות פונעם העדר איז קראנקייט, איז ארעמקייט, איז אלע יענע שרעקלעכע קללות וואס קענען קומען חלילה אויף'ן מענטש, אלץ שטאמט פון יענער מציאות פון העדר. איצט גיט אכטונג ווי דער נאמען אלוקים רופט זיך אין א לשון רבים. פארוואס? ווייל בעצם דעם וואס קוקט דאכט זיך אים אז עס זענען דא כוחות אין דער בריאה. עס איז דא א כוח פון טויט און עס איז דא א כוח פון דעם, זאגט מען דיר כל האלוקים. וואס איז דאס האלוקים? אלע די כוחות אין אינגאנצן. תקיף און בעל היכולת און בעל הכוחות אין אינגאנצן. ווייל דאס איז פונקט וואס דער נאמען אלוקים קומט אויסצודריקן. טראכט נישט אז עס איז דא א באזונדערער כוח, עס איז דא א כוח פון שלעכטס, עס איז דא א כוח פון טויט, עס איז דא א כוח פון שאדן, נישט. נאר השם איז תקיף און ער איז בעל היכולת און בעל הכוחות אין אינגאנצן. דעריבער ווערט עס אויסגעדריקט אין דעם נאמען אלוקים וואס קומט אויסצודריקן א כוח, וואס קומט צו געבן גבורה, דין, צמצום, הפסקה פון שפע, און אויך דאס קומט אויסצודריקן אז אלע די כוחות אינגאנצן וואס דאכט זיך דיר ווי פילצאליקע כוחות, אלץ איז פון אים יתברך, אלץ פונעם אינסוף ברוך הוא. נאר ווען דער הייליקער באשעפער איז משפיע א מציאות אין וועלכער ער שטעלט אפ דעם שפע, איז ממילא באשאפן געווארן אן העדר. דאס איז נישט קיין כוח פאר זיך אליין. אזוי ווי מיר האבן געזאגט, די דאזיקע תפיסה איז געווען די מקובל'דיקע תפיסה אין מלכות פרס. זאגט דער מלבי"ם, היות דער נביא איז איצט מתנבא אויף בבל און אויף'ן גלות און אויף דער גאולה וואס האט געזאלט זיין דורך כורש מלך פרס, זאגט דער מלבי"ם, אזוי אויך פארמיידט זיך דער נביא נישט צו זיין מתנבא אויף'ן מלך פרס און זיך צו האנדלען קעגן די נאַרישע אמונות וואס זענען געווען מקובל ביי זיי. אז זאלסט נישט טראכטן אז אויב איך קום און גיב דיר, כורש, א תפקיד און איך מייעד דיך צו כובש זיין ממלכות וכולי, אלזא זאלסט נישט טראכטן אז איך וועל דיר נישט אויפמערקן אויף וואס מ'דארף דיר יא אויפמערקן, אז איך וועל דיך נישט פאררעכטן אויף פגומ'דיקע אמונות וואס זענען דא ביי אייך. און דאס איז די געלעגנהייט, זאגט דער הייליקער באשעפער, ווען איך גיב דיר שוין דעם תפקיד פונעם מינוי, אז איך זאל דיר אויפמערקן אויף א נאַרישער אמונה וואס עקזיסטירט ביי אייך און מ'דארף עס מבטל זיין. דאס איז דער ארט וואו דער דאזיקער פסוק גייט אריין. דער דאזיקער פסוק קומט און זאגט, אינמיטן וואס איך מייעד דיך צום תפקיד, אבער איך האב אויך הערות בנוגע אייערע אמונות וואס זענען אמונות וואס זענען נישט אויף פי אמת. און דעריבער זאגט דער הייליקער באשעפער, אני השם ואין עוד. וויסן זאלסטו, איך בין השם וואס איך בין ממציא און מהווה אלע די נמצאים. הוי"ה אזוי ווי מיר האבן דערקלערט א לשון פון להוות. זאגט דער הייליקער באשעפער, און נישט נאר דאס נאר אין עוד. עס איז נישטא נאך א כוח, נישט אזוי ווי איר האט געטראכט אז עס איז דא א כוח פון שלעכטס. אה, אויב עס איז נישטא קיין כוח פון שלעכטס פון וואנען קומט אן דאס שלעכטס אין דער וועלט? ואין אלוקים עמדי. זאגט דער הייליקער באשעפער, דער כוח פון שלעכטס אין דער וועלט, דער צמצום, די גבורה, דאס קומט דאך פונעם כוח פונעם נאמען אלוקים וואס דאס איז דין. אלזא ער זאגט אויב אזוי וויסן זאלסטו, עס איז נישטא נאך א כוח אויסער השם. אלזא וואס איז בעצם דער כוח פון שלעכטס, דער טויט אין דער וועלט? א צמצום פונעם חסד. אין דעם מאמענט וואס דער חסד צמצם'ט זיך, איז ממילא נישטא שוין קיין גוטס, איז ממילא שוין דא א מציאות פון שלעכטס. זאגט דער הייליקער באשעפער, ואין זולתי, די כוונה איך בין איינער אין תכלית האחדות. און אפילו וואס דו זעסט אז עס גייט ארויס גוטס און עס גייט ארויס שלעכטס, וויסן זאלסטו אלץ איז פון איין שורש און איין אנהייב פאר זיי. און וואס דו זעסט אז איך אאזרך און איך גיב דיר תוקף אפילו וואס דו האסט מיך נישט געקענט און קענסט נישט מיין אמונה ביז איצט, אלץ דאס איז מיט דער כוונה אז זיין נאמען זאל זיך פארשפרייטן אין דער וועלט, אז אלע זאלן וויסן דערפון אז דער הייליקער באשעפער איז אן אחדות'דיקע מציאות און נישט אזוי ווי יענע נאַרישע אמונה וואס די פערסער האבן געגלייבט.
למען ידעו ממזרח שמש וממערבה כי אפס בלעדיי אני השם ואין עוד. למען ידעו ממזרח שמש וממערבה, פונעם ארט וואו דאס ליכט שיינט אויף און דעם ארט וואו עס גייט אונטער, די גאנצע וועלט. ער וויל זאגן איבער דער גאנצער לענג פונעם ישוב, פונעם ארט וואו די זון שיינט אויף ביז דעם ארט פון'ם אונטערגאנג, די גאנצע וועלט וועלן וויסן כי אפס בלעדיי. די כוונה עס איז נישטא נאך אויסער השם. און השם איז דער שורש פון אלץ וואס עס איז דא אין דער מציאות, און דאס שלעכטס גייט נישט ארויס פון אים אזוי ווי מיר האבן דערקלערט. אני השם ואין עוד. וואס איז דער פירוש אין עוד? עס איז נאר דא דער כוח פון גוטס, די הוויה, דער י-ה-ו-ה. אין עוד, עס איז נישטא קיין כוח פון שלעכטס פון זיך אליין, נאר דער כוח פון שלעכטס אזוי ווי מיר האבן דערקלערט איז נאר א מציאות פון העדר פונעם גוטס, אבער עס איז נישט קיין עצמ'דיקער כוח.