אזוי זאגט דער מלבי"ם, אויב אזוי, דאס איז וואס דער פסוק קומט אונדז דא זאגן. כל הגויים כאין נגדו. אויב דו ווילסט אפשאצן די אומות אין א פארגלייכיקן ווערט צום אויבערשטן, זאגט ער דיר, ער איז אין דער בחינה פון אין. לעבן דעם אויבערשטן איז ער כאין נגדו. און אויב דו וועסט זאגן, גוט, באמת לעבן דעם אויבערשטן זענען זיי כאין, אבער פון זיך אליין האבן זיי אפשר יא א חשיבות? אין פארגלייך ביסטו גערעכט, אבער אפשר פון זיך אליין יא? זאגט ער ניין, מאפס ותוהו נחשבו לו. זיי פון זיך אליין ווערן נישט גערעכנט פאר גארנישט. און דאס איז קעגן וואס מיר האבן פריער דערמאנט, ופעולתו לפניו. דער אויבערשטער וועט נישט ענדערן זיין פעולה צוליב די אומות, ווייל ווען דער אויבערשטער האט באשלאסן א זאך, דארף ער נישט קיין כוח ארויסצוברענגען די זאך אל הפועל, פעולתו לפניו. און אויב אזוי, פארוואס זאל דער אויבערשטער כביכול ענדערן זיין דעה צוליב וואס די אומות זאלן געפינען חן אין זיינע אויגן? זיי זענען דאך בכלל כאין וכאפס לפניו.
ואל מי תדמיון אל ומה דמות תערכו לו. איר וואס האט ספיקות צי דער אויבערשטער האט די יכולת אויסצופירן זיין רצון און זיין הבטחה צו גאולן כלל ישראל, איר שטעלט אייך פאר דעם אויבערשטן כביכול ווי א בעל כוח וואס איז באגרעניצט. איר הייבט אן משפטן, דאס קען דער אויבערשטער, דאס קען ער נישט, אין דעם איז ער מעוניין, אין דעם נישט, דא וועט ער וועלן ענדערן זיין רצון, דא וועט ער נישט. איר רעכנט דעם אויבערשטן כביכול ווי איינער פון די באשעפענישן. איר שטעלט אייך פאר דעם אויבערשטן ווי א חומר, ווי א צורה, ווי א גוף, ווי עפעס וואס איז אייך באקאנט דא אין דער וועלט. נאר וואס, איר זאגט, פאראן א גוף און פאראן א מער חשוב'ן גוף. פאראן א חומר און פאראן א מער חשוב'ן חומר. אזוי זאגט איר כביכול, דער אויבערשטער איז א מער חשוב'ער חומר, דער אויבערשטער איז א מער חשוב'ער גוף. און דעריבער אויך מאכט איר אים פסלים כדי צו מאכן זאכן וואס זענען ענלעך צו אים. און דעריבער מאכט איר פסלים כדי זיך צו בוקן פאר אים דורך יענעם פסל. און אויף דעם זאגט ער זיי, איר נארן, אל מי תדמיון אל? דער אויבערשטער האט דאך בכלל נישט קיין דמיון, ער האט נישט קיין תואר און נישט קיין תמונה, דער אויבערשטער איז א שכל עליון, נשגב, בלתי בעל תכלית. מיר האבן אין אים בכלל נישט קיין השגה. אלזא, אל מי תדמיון אל? וואס מיינט איר אז איר קענט אים דמות זיין עפעס א צלם? אבער איר, ווייל לויט אייער נארישקייט שטעלט איר אייך פאר דעם אויבערשטן עפעס א דמיון, עפעס א תמונה, עפעס א צורה, און דעריבער גייט איר און מאכט אויך פסלים כביכול אין זיין דמות. און איצט קומט ער און זאגט זיי, אבער די דמות וואס איר שטעלט צו פאר אים, פארוואס דמות'ט איר אים? און דאס אין קומענדיקן פסוק הייבט ער אן צו באשרייבן פאר זיי, וואספארא נארישקייט זיי האבן, פארוואס זיי דמות'ן כביכול דעם אויבערשטן און וואספארא צלמים זיי מאכן כביכול אין זיין דמות.
דער מלבי"ם שטעלט זיך דא אויף א שינוי לשון. אל מי תדמיון אל ומה דמות תערכו לו. פאראן צו אפשאצן א זאך און פאראן צו דמות'ן א זאך. זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן זיי? דער דמיון, זאגט דער מלבי"ם, איז אויף א גלייכהייט אין עפעס א חיצונ'דיקער צורה. דאס איז ענלעך צו יענעם. דער ווערט זאגט אז נישט בהכרח פאראן צווישן זיי א חיצונ'דיקן דמיון, אבער פון א ווערט-זייט זענען זיי גלייך. און ער גיט א דוגמא. א דינר גאלד און א דינר קופער. זיי זענען ענלעך, אבער פון א ווערט-זייט איז נישט גלייך דער ווערט פון א דינר גאלד צו א דינר קופער. א דינר גאלד און שמן המור, לאמיר זאגן דעם זעלבן ווערט, אלזא קענסטו זאגן זיי זענען אין דעם זעלבן ווערט, אבער פון א דמיון-זייט איז דאס בוימל און דאס א דינר גאלד. אלזא זענען זיי שווי ערך אבער נישט שווי דמיון. א דינר גאלד און האניק אין זיין וואג, איז נישט ענלעך און נישט אפגעשאצט. זיי זענען נישט ענלעך, א דינר גאלד איז נישט ענלעך צו האניק אין זיין חיצונ'דיקער צורה, און פון א ווערט-זייט איז א דינר גאלד ווערט אסאך מער פון דער זעלבער מאס און גרייס פון א דינר גאלד האניק. אלזא איז ער נישט ענלעך און נישט אפגעשאצט. אלזא אויף דעם זאגט ער זיי איצט, דער פסל איז דאך נישט ענלעך צו אים. און אפילו לויט אייער שיטה וואס איר מיינט אז ער איז ענלעך און איר קענט מאכן דעם אויבערשטן כביכול לויט אייער שיטה א גשמיות'דיקע דמות, איז ער דאך נישט אפגעשאצט צום אויבערשטן, מיינענדיק פון א כוח פעולה-זייט. אויך נישט קיין חיצונ'דיקן דמיון, און אפילו לויט אייער שיטה אז דער אויבערשטער האט א חיצונ'דיקע דמות, פון א ווערט-זייט וואס איז די גלייכהייט צווישן דעם אויבערשטן און דעם פסל? ווייל דער אויבערשטער טוט דאך דעם רצון פון זיינע דינער, און דער פסל האט דאך נישט קיין כוח און מ'האט פון אים נישט קיין תועלת.
און איצט זעצט ער פאר, אל מי תדמיון אל ומה דמות תערכו לו. וואספארא דמות מאכט איר אים? הפסל נסך חרש וצורף בזהב ירקענו, ורתוקות כסף צורף. וועמען דמות'ט איר אים? דעם פסל אשר נסך חרש, וואס יענער האט אים צעגאסן, נסך מיינט ווי יצק, דער חרש האט אים צעגאסן. דער חרש איז דער מענטש וואס איז בקי אין מלאכות פון מעטאל. איר, ווי מאכט איר אזא זאך וואס איז ממש סכלות, צו נעמען א גשמיות'דיקע זאך און דעם אויבערשטן כביכול צו דמות'ן אים, דעם אויבערשטן וואס איז אין סוף און האט נישט קיין תכלית, אים צו נעמען און דמות'ן אים צו א פסל וואס א חרש האט צעגאסן, צו א פסל וואס א חרש איז געגאנגען און האט געגאסן? די געץ פון זילבער און די געץ פון גאלד, אפילו זיי זענען טייער לויט אייך צוליב זייער מעטאל, דאס איז גאלד, דאס איז ווערט אסאך, זאגט ער, פון א פועל-זייט ווערן זיי גערעכנט פאר ביליקע זאכן. א חרש איז נישט קיין אומן. א חרש איז א פשוט'ער מענטש, נישט א מענטש מיט א ספעציעלער אומנות. א פשוט'ער שלאסער הייסט א חרש. אייער פסל קען יעדער חרש מאכן. יעדער פשוט'ער שלאסער קען מאכן אזא זאך. און כל צורף, מ'דארף נישט קיין צורף אומן, א מומחה. וכל צורף ירקענו. דאס אויסקלאפן איז א פשוט'ע מלאכה וואס דארף נישט עפעס א מומחה כדי עס צו מאכן. און אויך זאגט ער, פון א צורה-זייט איז ער גרוע. ווייל די וועלט טיילט זיך אויף דומם, צומח, חי, מדבר. אויב וואלטסטו געמאכט עפעס א דמות פון א לעבעדיקן, נו, איז דאס א מעלה. אויב וואלטסטו געמאכט א דמות פון עפעס וואס איז לכל הפחות א צומח, איז דאס אויך עפעס. אבער וואס האסטו אים דמות'עט? א דומם'דיקע זאך. דומם איז דאס נידעריקסטע פון אלץ וואס פאראן דא אין דער וועלט. אלזא צו נעמען די דומם'דיקע זאך און דאס צו מאכן כביכול אין דמיון צום אויבערשטן? מער נאך, זיין גרעה, ווייל לייגט אכט, דער פסל אליין איז פון אייזן, דער פסל איז פון בדיל, דער פסל איז פון בלייווארג. אה, אבער ער איז גאלד? ניין, דאס איז נאר, דאס איז נאר בזהב ירקענו. מ'האט אים איבערגעגאסן מיט גאלד. פארשטייט איר אויף וואספארא פסל מ'רעדט? דאס הייסט, דער וואס האט אים געמאכט האט אויך געזוכט וואו צו שפארן. דו דמות'סט עפעס צום אויבערשטן, און דעם חומר מאכסטו פון די סאמע פשוט'סטע זאכן, און נאר דאס גאלד איז פון אויסן. ורתוקות כסף צורף, וואס מ'האט צוגעבונדן און צוגעהאפט צו אים, זענען אלערליי צירונגען פון זילבער, צירונגען פון גאלד, אלערליי איבערצוגן, און פון זיך אליין איז ער נישט ווערט גארנישט.
זאגט דער מלבי"ם, לאמיר לייגן אכט אז פאראן א חילוק צווישן א חרש און א צורף. הפסל נסך חרש וצורף בזהב ירקענו. זאגט דער מלבי"ם, דער צורף איז דער וואס צעשמעלצט די מעטאלן און צורפ'ט זיי. אין פייער צורפ'ט מען דאך דעם מעטאל, מ'לייטערט אים אויס פון די סיגים. דער חרש איז דער אומן וואס האט געוואוסט צו מאכן א מעשה חושב אין דעם מעטאל אליין. געווענליך קומט די מלאכה פון דעם צורף פאר דער מלאכה פון דעם חרש. ווייל קודם כל מאכט דער צורף די חיצונ'דיקע צורה, דערנאך קומט דער חרש און מאכט אויף דעם ציורים, עיטורים און דאס גלייכן. זאגט ער דא, לייג אכט, דער פסל איז אזוי פשוט אז מ'דארף נישט דעם צורף כדי אים צו צעשמעלצן, נאר הפסל נסך חרש. עס איז גענוג א חרש, וואס דאס איז נישט זיין מלאכה, כדי אים צו צעשמעלצן. און דערנאך, וואס דארף מען טאן כדי אים אויסצוקלאפן און אים צו באשענערן? מ'דארף דערצו א חרש. זאגט ער דא, איר מאכט אזעלכע פשוט'ע זאכן אז עס איז גענוג א צורף כדי אים אויסצוקלאפן, וואס דאס איז נישט זיין מלאכה, דעם צורף'ס מלאכה איז צו צעשמעלצן. עס איז גענוג א צורף כדי אים אויסצוקלאפן, אז מ'דארף דערצו נישט קיין גרויסן אומן און מ'איז נישט מדקדק אין דער מלאכה פון יענעם פסל. כביכול קומט ער זאגן, וואס האט מען צו דמות'ן צום אויבערשטן, על אחת כמה וכמה ווען איר מאכט א זאך וואס איז גרוע, סיי פון זיין חומר-זייט, סיי פון זיין הרכב-זייט, סיי פון די אומנים-זייט וואס האבן אויפגעשטעלט און געמאכט יענע זאך.
המסוכן תרומה, עץ לא ירקב יבחר. חרש חכם יבקש לו להכין פסל לא ימוט. המסוכן תרומה. וואס איז המסוכן? אלזא פאראן רש"י וואס איז מסביר, מסוכן איז מלשון מלומד. ווי ההסכן הסכנתי לעשות לך כה, בין איך געלערנט צו טאן דיר אזוי? דאס איז דער אויסדרוק פון המסוכן. המסוכן תרומה. אויב קומט ער אים מאכן פון האלץ, אלזא דער וואס איז מלומד צו אונטערשיידן צווישן א האלץ וואס האלט זיך און א האלץ וואס האלט זיך נישט, א האלץ וואס וועט נישט פארפוילן אין גיכן, אלזא המסוכן, דער מלומד, דער מומחה, תרומה, הייבט אויף און קלייבט אויס עץ לא ירקב. ער נעמט און ניצט אזא האלץ וואס וועט האבן א תועלת, א האלץ וואס וועט נישט קאליע ווערן. חרש חכם יבקש לו כדי ער זאל אים צוגרייטן פון דעם א פסל לא ימוט. היות דער האלץ נייגט זיך נאטירלעך צו פארפוילן, אלזא קלייבט ער זיך אויס א חרש חכם וואס וועט אים צוגרייטן פון דעם עפעס א זאך וואס וועט נישט פארפוילן.
דערקעגן איז דער מלבי"ם מסביר אז המסוכן תרומה דא איז נישט מלשון מלומד, ווי ההסכן הסכנתי, נאר מלשון מסכן. א מסכן און דל. המסוכן תרומה מיינט דער וואס וויל קומען און מאכן דעם פסל פון א מער דערהויבענער זאך, דער מסכן און דל וואס וויל מאכן א זאך וואס איז כביכול מער חשוב, אלזא וואס טוט ער? ער טוט באמת קודם כל, ערשטנס, קלייבט ער אויס א האלץ. א האלץ, האבן מיר געזאגט, האט א מעלה איבער דומם, ווייל לכל הפחות איז אין אים דא דער כוח הצמיחה. פון דער זייט האט ער א מעלה. צווייטנס, עץ לא ירקב יבחר. היות ער דארף זוכן א האלץ וואס פארפוילט נישט, אלזא בהכרח קלייבט ער אויס דאס בעסטע האלץ פון אלע העלצער כדי ער זאל האבן אזא האלץ וואס ער וועט קענען צוגרייטן פון דעם א גוטע זאך. דריטנס, אויך פון א פועל-זייט, ער נעמט נישט, ווי מיר האבן פריער געזאגט, מענטשן וואס זענען נישט מומחים, נאר חרש חכם יבקש לו. ווען ער בעט עמעצן ער זאל אים מאכן דעם פסל אין א שיינער אופן, זוכט ער א חרש חכם, אן אומן, כדי ער זאל אים צוגרייטן אזא גוטן פסל, א פסל לא ימוט. דער האלץ קען דאך פון זיין שוואכקייט קומען צו א מצב אז ער וועט זיך צעברעקלען, פארפוילן. אלזא נעמט ער א חרש חכם וואס וועט אים נעמען דאס בעסטע און מאכן דאס בעסטע. אלזא איז המסוכן דער מענטש ווי מיר האבן געזאגט, דער מסכן, און ער קלייבט שוין אויס, ער מאכט שוין עפעס בעסערס ווי דער עושר האט געמאכט. נאר דער מלבי"ם זאגט, לייגט אכט, וואס איז דער חילוק צווישן א מסכן און א דל? א דל איז ממש אויסגעדארט, ער האט נישט. דערקעגן איז דער מסכן, ער האט נישט קיין ערי מסכנות. מסכן איז מלשון, מלשון מסכנות איז מלשון אוצר. המסוכן מיינט ער האט נישט קיין ערי מסכנות. ווי עס שטייט מלך מסכן. וואס איז א מלך מסכן? א מלך וואס איז נישט קיין עושר, מ'רעדט נישט אז ער האט נישט וואס צו עסן, אבער ער איז א מסכן. ארץ אשר לא במסכנות תאכל בה לחם, מיינט דו וועסט האבן פולע אוצרות תבואה, יא? ארץ אשר לא במסכנות תאכל בה לחם. מסכנות מיינט אוצרות. אלזא באטייט א מסכן א מענטש וואס האט נישט קיין אוצרות, אבער ער איז נישט אזא מצב פון ארעמקייט ווי דער גדר פון דל.
הלוא תדעו הלוא תשמעו הלוא הוגד מראש לכם הלוא הבינותם מוסדות הארץ. דער מלבי"ם איז מסביר, די ידיעה וואס א מענטש האט אין יעדער ענין און ענין איז פון פיר זאכן. ערשטנס פון די מושכלות. עפעס א פריערדיקע ידיעה וואס דו האסט פון א השכלה-זייט און חכמה און התבוננות אין דער זאך. צווייטנס, אויף דעם זאגט ער הלוא תדעו. צווייטנס, פון די מפורסמות. דו האסט געהערט, דאס איז שוין מפורסם, אלע ווייסן אז אזוי איז עס. אויף דעם זאגט ער זיי הלוא תשמעו. די זאך איז מפורסם. דריטנס, פון די מקובלות. פון די מקובלות מיינט אז אזוי איז מקובל דור נאך דור. אויף דעם זאגט ער הלוא הוגד מראש לכם. עס איז שוין מראש געזאגט געווארן, אזוי איז אונדז מקובל פון אונדזערע אבות און פון די אבות פון אונדזערע אבות. פערטנס, פון דעם מוחש. יעדע זאך וואס יעדער איינער פון אונדז האט זי דורכגעלעבט און געזען אז אזוי איז עס. פונעם ניסיון וואס יעדער איינער און איינער האט. אויף דעם זאגט ער הלוא הבינותם מוסדות הארץ. פון די יסודות פון דער ערד, פון איר מורכבות, פארשטייט איר דעם כוח פון דעם אויבערשטן, פארשטייט איר זיין יכולת.
איך וועל לייענען אפשר נאך א פסוק אדער צוויי און דערנאך וועלן מיר זען וואס דער רד"ק זאגט, ווייל דער רד"ק האט דא אביסל אן אריכות. אלזא זאגט ער זיי הלוא תדעו הלוא תשמעו הלוא הוגד מראש לכם הלוא הבינותם מוסדות הארץ. היושב על חוג הארץ ויושביה כחגבים, הנוטה כדוק שמים וימתחם כאוהל לשבת. הנותן רוזנים לאין שופטי ארץ כתוהו עשה. אף בל נטעו אף בל זורעו אף בל שורש בארץ גזעם, וגם נשף בהם ויבשו וסערה כקש תשאם. ואל מי תדמיוני ואשוה יאמר קדוש. איז מסביר דער רד"ק, קעגן די וואס זענען עובדי הפסל. ער זאגט, ווי קענט איר טועה זיין אין אזא טעות, צו נעמען דעם פסל און אים דינען ווי ער וואלט געווען בורא העולם? הלוא תדעו, פון אייער דעה פארשטייט איר דאך אז דער אויבערשטער איז אדון העולם. און נישט נאר פון דעם, הלוא תשמעו, פון וואס איר לייענט אין ספרים. און אויב דאס איז נישט גענוג, הלוא מראש הוגד לכם, ווי מיר האבן געזאגט, דאס איז די קבלה וואס מ'באקומט פון דור צו דור. און האט איר עס נישט געהערט פון קדמונים? אין אלע די זאכן דארף א מענטש וויסן און פארשטיין די מציאות. און ער זאגט הלוא הבינותם מוסדות הארץ. אויב דאס אלץ האט איר נישט, טראכט אריין, הבינותם, טראכט אריין אין די מוסדות הארץ. דורכדעם וואס דו וועסט אריינטראכטן אין דעם, וועסטו מוזן קומען צו דער מסקנה אז פאראן א בורא צו דער וועלט. אויב דו וועסט נאר אריינטראכטן.
און דער רד"ק זאגט, ונאריך מעט בזה. און דא זאגט דער רד"ק א וויכטיקן יסוד. זאגט דער רד"ק, מ'דארף וויסן, די וואס זענען עובדי אלילים, זאלסט נישט טועה זיין צו מיינען אז זיי האבן באמת געגלייבט אז דער פסל, אז דער מעטאל, אז דאס האלץ, אז דאס גאלד, האט באשאפן די וועלט, ער האט באשאפן דעם מענטש. זאגט דער רד"ק, עס וואלט נישט אריינגעגאנגען אין שכל אז פאראן אזא נאר אין דער וועלט וואס זאל דאס גלייבן. עס איז נישטא אזא נאר אין דער וועלט. און מיר האבן שוין אמאל געזאגט אז אויב וועסטו געפינען אזא נאר אין דער וועלט, איז ער נישט ראוי צו א שטראף נאר צו א שפיטאל. ווייל באמת, א מענטש וואס וועט גלייבן אזא זאך, איז קלאר אז ער האט א ערנסטן חסרון אין זיין שכל און מ'קען צו אים נישט קומען מיט טענות. נאר וואס באמת, וואס איז באמת געווען דער מהלך פון יענע עובדי אלילים? זאגט דער רד"ק, די פסלים זענען אין אנהייב געמאכט געווארן לשם א שטערן פון די שטערן אדער א צורה פון די אויבערשטע צורות. זיי האבן געגלייבט, היות די וועלט ווערט משפיע דורך די 12 מזלות, די 12 שטערן, און די 12 שטערן, אויך לויט דעם אידישקייט, דער שפע קומט אראפ און משתלשל'ט זיך דורך זיי, איז אין דעם נישטא קיין סתירה צו אידישקייט. אבער זיי האבן געגלייבט, היות יעדער שטערן איז משפיע א כוח, און דאס אויך ווייסן מיר לויט אידישקייט אז יעדער שטערן האט א כוח וואס איז משפיע א געוויסע זאך, למשל, דער שטערן שבתאי, וואס איז ער משפיע? חורבן, קלקול אין דער וועלט. און דעריבער, ווער עס ארבעט אום שבת, דאס איז וואס דאס איז משפיע אויף אים. ווער עס ארבעט אום שבת וועט האבן חורבן, קלקול, צרות, דאס איז שבתאי. דאס איז דער שטערן וואס דינט אום שבת. נאר א דוגמא. אלזא האבן זיי געגלייבט אין יענע כוחות פון די שטערן, און דעריבער האבן זיי געגלייבט אז כדי צו ציען די כוחות פון יענע שטערן, דארף מען מאכן א צורה מיט וואס מ'וועט דינען דעם שטערן און דורכדעם וועט מען ציען א כוח פונעם שטערן אליין. אלזא, למשל, אויב די מצריים, זייער געץ איז א טלה, ווייל וואספארא מזל איז טלה? פון וואספארא חודש? ניסן. אלזא האבן זיי געגלייבט אז כדי צו ציען א כוח פון דעם שטערן, פון דעם מזל, דארפן מיר אונדז מאכן א טלה, און דורכדעם וועלן מיר ציען א כוח נישט פון דעם טלה, נישט פון דעם גאלד, נאר דער כוח איז געצילט קעגן דעם אויבערשטן טלה, קעגן דעם אויבערשטן שטערן, און דעמאלט דורכדעם וועלן מיר האבן א שפע וואס וועט משפיע זיין און אראפברענגען אויף אונדז גוטס פון יענעם אויבערשטן כוח. אבער זאגט דער רד"ק, אמת, אזוי איז עס געווען אין אנהייב. די ראשונים האבן טועה געווען אין זייער דעת, און די אחרונים האבן טועה געווען אן דעת. די ראשונים האבן נאך געהאט א דעת, זיי האבן געצילט צו עפעס. אבער די וואס זענען געקומען נאך זיי, דאס איז שוין געווען אן דעת. ווייל ער האט געזען דעם צלם, אזוי האט ער באקומען פון זיין טאטן, אזוי האט ער באקומען פון זיין זיידן, און האט אנגעהויבן צו דינען דאס אליין. ער הייבט אן צו דינען דעם צלם אליין, אנשטאט צו דינען וועמען? דעם בורא יתברך. אדער דעם שטערן אליין.
זאגט דער רד"ק, אויף דעם האבן די נביאים זיי מוכיח געווען. וועמען? שוין דעם קומענדיקן דור, דעם צווייטן דור וואס האבן זיך שוין באצויגן צום צלם ווי א בעל כוח מיט אן אייגענעם כוח. נישט די וואס, ווי מיר האבן ערקלערט, האבן נאך געגלייבט אז דורכן צלם ציט מען א כוח פונעם שטערן. נאר די וואס האבן זיך באצויגן צום צלם ווי צו אן אייגענעם כוח. ער זאגט, חציו שרפתי במו אש וחציו, א העלפט האט ער פארברענט אין פייער כדי צו עסן, צו באקן, און פון דער העלפט האט ער געמאכט א פסל וואס אים דינט ער. לא ימישון אף להם ולא יריחון, אויף דעם האבן די נביאים זיי אויסגעלאכט. זאגט דער רד"ק, און זיי האבן געגלייבט אז יענע צורות וועלן זיין מטיב און מרע. מיינט זיין מרע צו זיי, זיי האבן זיי מקריב געווען, מנסך געווען, מקטיר געווען. און זיי האבן נישט אכט געלייגט אז פאראן א בורא צו דער וועלט וואס איז מטיב צו די גוטע און מרע צו די שלעכטע, נאר זיי האבן געטראכט אז די וועלט איז געווען און וועט זיין אן א בורא, אן א מנהיג, ווי אזוי? באצופאל. מקרי. באצופאל איז די וועלט דא. וואספארא מזל אז עס איז געווען א פיצוץ פאר אזויפיל און אזויפיל, אויב נישט וואלטסטו נישט עקזיסטירט, וואלטן מיר נישט געווען דא. באצופאל, אלץ דא באצופאל. און זיי האבן געגלייבט אז אט זעסטו, ווען מיר זענען מנסך צו מלכת השמיים, וואס האבן זיי געזאגט? מיר האבן געזען גוטס. אט, מיר האבן הצלחה, אלץ גייט וואונדערבאר. און פונעם רגע וואס מיר האבן אויפגעהערט צו נסכ'ן צו מלכת השמיים, אט, מענטשן האבן אים דארט געזאגט, ריכטיק? אט, זעסט נאר צרות, נאר בעיות. זיי האבן באמת געגלייבט אז זיי ציען כוחות דורך יענע צלמים און האבן געגלייבט אז זיי האבן פון דעם א תועלת. און אזוי אויך האבן זיי געטראכט אז אויב זיי וועלן טאן עפעס פעולות צו יענע צלמים, וועלן זיי באקומען אויף א וועג פון סגולה. אויב דעם צלם טוט מען אזוי, באקומט מען אזוי. דאס איז דרכי האמורי. די וועגן פון דעם אמורי, אזוי איז געווען זייער דרך. וועסט טאן אזוי, וועסט האבן אזוי. האסט געזען אזוי, וועסט באקומען אזוי. ביסט ארויסגעגאנגען פונעם הויז, האט דיך באגעגנט א שווארצע קאץ, האסטו געהאט אן אומגליקלעכן טאג. קענסטו מיר ערקלערן א לאגיק? ניין, אזוי איז עס געווארן, אזוי איז עס, נעם אין באטראכט, אזוי איז עס. דאס איז דרכי האמורי. וועסט אים מקריב זיין אזוי וועסט באקומען אזוי, וועסט אים טאן אזוי וועסט האבן אזוי. א מאשין, וואס דו לייגסט אריין לויט דעם ברענגסטו ארויס. אזוי האבן זיי געהאט אלערליי אמונות הבל, וואס זיי האבן זיך געוואוינט אין דעם דור נאך דור פון קדמונ'דיקע יארן. און אסאך מאל גענוגט דאך איין געשיכטע אז עפעס האט הצלחה כדי עס צו פארשפרייטן. ווי א באבא. אויף 700 מאל וואס ער האט גערעדט און געזאגט נארישקייטן וועט קיינער דיר נישט דערציילן. אויף איין מאל וואס ער האט געזאגט צו מיין שוועגערין, און איך זאג דיר, נאך דעם איז זי געווארן שוואנגער און פרעג נישט, און וואס דאס האט מען אים געברענגט א סנדק און... יא, אבער וואס ווילסטו אז דער אויבערשטער זאל ענדערן זיין וועלט צוליב די נארן? עס קומט איר א שוואנגערשאפט, נאר ווייל דער באבא האט געזאגט, איז איצט וועט דער אויבערשטער איר פארמיידן די שוואנגערשאפט? אלזא גיט ער איר, ניט געקוקט וואס דער באבא האט געזאגט. איז איצט איז זי זיכער אז דער באבא. צוליב דעם באבא. וויפל דער באבא האט געזאגט און עס איז גארנישט געווען? דאס ווייסט קיינער נישט, דאס וועט מען דיר נישט דערציילן. פארשטייסטו? דעריבער זענען די מענטשן געווארן מאמינים אין יענער עבודה זרה און דערציילן, זאגן דיר, אט, די עבודה זרה האט געטאן אזוי און געטאן אזוי, האבן זיך געוואוינט צו גלייבן אז דאס איז דער כוח וואס ווירקט אין דער וועלט.
דעריבער זאגט דער רד"ק, זאגט זיי דער נביא, קעגן די עובדי הפסל, הלוא הבינותם מוסדי הארץ. אויב פאראן אין אייך א דעת, טראכט אריין אין די מוסדי הארץ. און דעמאלט וועט איר קענען זען צי פאראן א שליט צו דער וועלט, וואס דאס איז קודשא בריך הוא, אדער דיין פסל וואס איז דער געץ. הנוטה כדוק שמים וכולי. צי אויך דאס דאכט זיך אייך אז דאס איז פונעם כוח פון די פסלים? און דעמאלט זאגט ער, פון דער גאנצער התבוננות וועסטו פארשטיין אז דא איז דא א געפלאנטע זאך. ווייל אט, אויב וועסטו אריינטראכטן אין דער בריאה, זענען פאראן אין דער בריאה פיר יסודות. און ווען אין זיי איז אויך דא נגד'יקע יסודות. דאס איז למשל דאס פייער קעגן דאס וואסער. ווי אזוי האלטן זיי זיך אין דער בריאה? עס וואלט דאך לכאורה געדארפט מבטל זיין איינער דעם צווייטן. אדער דער מענטש אליין, אויך אין אים זענען דא נגד'יקע יסודות, און פונדעסטוועגן האלט זיך דער מענטש. ווי וועסטו זאגן אז דאס איז געווען באצופאל? די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן באצופאל. און נאך גיט ער נאך עטלעכע דוגמאות וואס איך וואלט נישט געוואלט אריינגיין אין זיי. א קלארע זאך, ווער עס טראכט אריין אין דער נאטור, אין דער בריאה, מבשרי אחזה אלוה. אלזא ווי קענט איר גלייבן אין דעם הבל וואס הייסט עבודה זרה? עס איז דאך קלאר אז עמעצער האט געפלאנט די מציאות. און מיר האבן אמאל געזאגט אז אויב מיר וואלטן אריינגעטראכט אפילו נאר אין דעם גוף פונעם מענטש, וואלט א מענטש געמוזט קומען צו דער מסקנה אז עמעצער האט אים געפלאנט אין דעם מערסט מתוחכם'דיקן אופן. אלץ אין דעם קלארסטן און מערסט מתוחכם'דיקן אופן. ווייל אויב אונדזערע פינגער וואלטן געווען א ביסל מער קלעפעדיק, וואלטן מיר צו יעדער זאך וואס מיר וואלטן זיך אנגערירט צוגעקלעפט געווארן. און אויב אונדזערע פינגער וואלטן געווען א ביסל ווייניקער קלעפעדיק, וואלטסטו אפילו נישט געקענט בלעטערן. וואלטסטו אפילו נישט געקענט האלטן א חפץ. עס וואלט דיר תיכף אויסגעגליטשט פון דער האנט. די קלעפעדיקייט פון אונדזער האנט איז אויף דעם מערסט פינקטלעכן ניוואו. אגב, פאראן מענטשן, מסכנים, וואס ליידן פון אן איבערמעסיקן שוויצן אין די הענט, און דאס איז באמת א מכה, עס מאכט זיי אומגליקלעך זייער לעבן. עס מאכט זייער שווער אלע די סאמע גרונטלעכע פעולות. טראכט אז דער אויבערשטער וואלט באשאפן דעם מענטש נאר אן א גראבן פינגער. קומט איצט הייבט אן אנצואארדענען אייער סדר היום אן א גראבן פינגער. ווער קען זיך פארשטעלן ווי אזוי ער האלט עפעס? נאר דעם גראבן פינגער, זעסט, איך האב דיר נישט אראפגענומען קיין צוויי פיס. נאר דעם גראבן פינגער, נעם אראפ דעם גראבן פינגער, זאג מיר ווי אזוי קנעפלסטו א קנעפל. זאג מיר ווי אזוי כאפסטו א גלאז. דו דארפסט נאך כאפן ווי, ווי א מאלפע, אזוי. פארשטייסטו? יעדע זאך וואלטסטו געדארפט כאפן אויף דעם אופן. ווייל דער גאנצער אופן וואס מיר קענען האלטן עפעס איידל איז נאר דורכדעם וואס דער מענטש האט דעם גראבן פינגער. זאג מיר ווי אזוי עסטו, דו דארפסט האלטן אזוי און עסן אויף דעם אופן. אלץ וואס מיר האבן די יכולת צו טאן פעולות איז נאך דעם וואס מיר האבן א גראבן פינגער. פארשטעלט אייך אז מיר וואלטן נישט געהאט קיין נעגל. ווייל די נעגל פירן צו דעם אז ווען איך האלט עפעס, איז דא עפעס עפעס האַרטס וואס העלפט מיר צו האלטן. פארשטעלט אייך אז דער נאגל וואלט געווען נאר אויף דער אנדערער זייט. גוט? נישט אנשטאט דער אויבערשטער זייט, וואלט געווען אויף דער אונטערשטער זייט. איך קען אזוי דורכגיין דעם גאנצן גוף פונעם מענטש און ווייזן ווי וויפל אן ענארמע חכמה איז דא אין דעם בויען פונעם גוף פונעם מענטש. פארשטעלט אייך אז מיר וואלטן נישט געהאט קיין ברעמען. איז אייך אמאל געשען אז איר האט אסאך געשוויצט? וואס טוט זיך מיט די אויגן? די אויגן הייבן אן צו באקומען די זאלציקייט פונעם שווייס. פארוואס לייגן די ספארטלער דא עפעס א זאפעדיק שטיק שטאף? ווייל אויב נישט, פון פיל שוויצן, זענען די ברעמען נישט גענוג צו אפשטעלן. אבער מיטן חסד פונעם אויבערשטן וואס פאראן ברעמען, קען א מענטש אראפנעמען דעם שווייס פון זיך, ער גייט אים נישט אריין אין דעם... האסטו א וישער בעסער און וואונדערלעכער פון די וויעס? אן די פולע וויעס וואלט די אויג שוין לאנג פארשטאפט געווארן נאר פונעם שטויב און שמוץ. און מיר האבן א וישער מיט וואסער וואס גייט אראפ אן דעם וואס איינער פון אונדז לייגט בכלל אכט אז עפעס שטערט. אפילו ווען דו רייניקסט די שויבן פונעם אויטא, איז דא עפעס א פרק זמן פון א סעקונדע אדער צוויי פונעם שפריץ אויף דער שויב און פונעם וישער וואס אלץ איז פארשמירט, קענסטו נישט זען. פארשטעלט אייך אז יעדע עטלעכע סעקונדעס וואלטן מיר געדארפט מאכן א וישער צו די אויגן. דו קענסט נישט זען פאר עטלעכע סעקונדעס, דו רייניקסט זיי איצט. און די אויגן רייניקן זיך אליין אן דעם וואס מיר זאלן דערפילן. מיר האבן שוין אמאל דערציילט אז דער רב שך האט אמאל ארויסגענומען א מאנדארינקע און געגעסן. עס איז אריינגעקומען אן אברך, האט אים געפרעגט וואס זעסטו? האט ער אים געזאגט א מאנדארינקע. האט אים דער רב שך געזאגט, חיי נפשי. האט אים דער רב שך געשווארן, חיי נפשי, ווען איך זע א מאנדארינקע זע איך דעם בורא עולם. ווען איך קוק אויף איר שיינקייט, אויף דעם איבערצוג וואס דער בורא עולם האט זי איינגעוויקלט כדי זי זאל זיך נישט פארשמוצן. לאז א מאנדארינקע דרויסן א האלבן טאג, קענסטו זי נישט עסן, זי טריקנט אויס. דער אויבערשטער האט זי איינגעוויקלט אין אן איבערצוג. און דערנאך אויך די שטיקלעך. פארשטעלט אייך אז אלץ וואלט געווען איינס. גיי בייס אין אזא זאך. ביסט אינגאנצן נאס, ביסט אינגאנצן פארשמוצט. דער אויבערשטער זאגט ניין, איך האב דיר געמאכט שפאר-פעקלעך אין דרינען. אט, שטיקלעך. נעם, נעם ארויס א שטיקל, עפעס וואס דו קענסט יא אריינלייגן אין דעם מויל. און נישט נאר דאס, וואס איז מיט די מאנדארינקעס ווייטער? זאגט דער אויבערשטער, איך האב דיר אריינגעלייגט אין דרינען. דו האסט דארטן א קליין זעמל, נעם ארויס, זיי, וועסט באקומען נאך א בוים. איך שפאר אפילו נישט פאר זיך, דאס איז אן אפענער קאד. דאס איז א פראגראם מיט אן אפענעם קאד, יעדער וואס וויל קען עס קאפירן. נעם, מאך דיר. דער בורא עולם האט באשאפן אזא זאך, ער וואלט דיר געזאגט פאראן אורהעבער-רעכטן, זהו, איך האב באשאפן, מער נישטא. ניין, זאגט ער נעם, קאפיר דיר, מאך דיר נאך א בוים. טו נישט זאכן וואס איך האב נישט געטאן. זאלסט נישט אויספירן אלערליי הרכבות, דאס נישט. אבער וואס... ווייל יעדער וואס וויל אריינטראכטן קען זען מיט די אויגן, הלוא הבינותם מוסדות הארץ. אמת, ריכטיק, איר זענט גערעכט, אזוי האסטו באקומען פון דיין טאטן, אזוי איז אייך מראש געזאגט געווארן. וואס? אנשטאט מ'זאל דיר איבערגעבן יציאת מצרים און קריאת ים סוף, וואס מ'האט דיר איבערגעגעבן איז א פסל און געץ. ריכטיק, איך שטים. אבער הבינותם מוסדות הארץ. דו קענסט דאך אריינטראכטן אין די מוסדות הארץ און דעמאלט פון דעם זען די האנט פונעם אויבערשטן, פון דעם זען די הנהגה פונעם אויבערשטן. אלזא פארוואס האסטו דאס נישט געטאן? און די עיקר זאך איז דער סדר. עס איז נישטא קיין זאך אין דער וועלט וואס איז נישט אנגעאָרדנט. און ווען א מענטש זעט א סדר, זאגט דאס בהכרח אז פאראן עמעצער וואס האט אנגעאָרדנט. ווי אזוי האט אמאל געזאגט רב שלום שבדרון? ער האט באגעגנט עמעצן, האט אים געזאגט, זאג מיר, ער האט אנגעהויבן צו רעדן מיט אים וועגן אמונה, זאג מיר, פון וואו ביסטו באשאפן געווארן? זאגט ער אים, איך בין פונעם גרויסן קנאל. זאגט ער אים, פונעם גרויסן קנאל. זאגט אים רב שלום שבדרון, זע, אויב דיין האנט וואלט דיר געשטעקט אין דער פלעך, און דער פוס וואלט דיר ארויסגעגאנגען פון רוקן, און דאס אויער וואלט דיר געוואקסן אויף דעם קני, וואלט איך געזאגט ריכטיק, ביסט גערעכט, פונעם גרויסן קנאל. דו זעסט באמת אויס ווי איינער וואס איז דורכגעגאנגען א פיצוץ. ער זאגט אבער זע וואספארא שיינקייט ביסטו אנגעאָרדנט. הענט, פיס, אויגן פארנט, אויערן כדי צו הערן. אזוי אנגעאָרדנט. וואספארא פיצוץ שאפט אזא זאך? וואספארא פיצוץ שאפט אזא זאך? און דאס, יעדער וואס וועט אריינטראכטן, איז א זאך וואס א קינד קען עס פארשטיין. און אויב א מענטש פארשטייט דאס נישט, איז דאס א סימן אז ער וויל כופר זיין. עס איז נישטא דערצו קיין אנדער ערקלערונג. יעדער וואס טראכט אריין אין דער מציאות, אזא זאך קען זיך נישט שאפן פון זיך אליין. אלזא דאס איז וואס ער טענה'ט זיי. ווייל אויב איר וואלט אריינגעטראכט, וואלט איר זיכער געקומען צו דער מסקנה אז פאראן א בורא צו דער וועלט.
און דער מענטש אין זיין וועלט, סיכום'ט דער רד"ק, ער איז נאך מאריך, איך וועל נאר פארקירצן. דער מענטש אין זיין וועלט איז ווי דער פקיד אין א הויז, וועמען מ'האט איבערגעגעבן אין זיין האנט אלע ענינים פונעם הויז. און דער פקיד האט נישט געזען דעם בעל הבית מיט זיינע אויגן. נאר ער איז אויפגעוואקסן אין יענעם הויז. וואס טוסטו דא? מיין טאטע איז אויך געווען דא א פקיד. און וואס האט ער דא געטאן? מ'האט אים געזאגט זאל זיך זארגן פארן הויז. גוט, ווער איז דער בעל הבית? דיין טאטע איז געווען א פקיד, ביסט אויך א פקיד, אבער ווער איז דער בעל הבית? ער האט אים קיינמאל נישט געזען. וועט ער נישט פארלאנגען צו וויסן ווער איז דער בעל הבית כדי צו וויסן אז איך טו באמת וואס ער וויל? איך זארג פארן הויז, איך אַרדן, אבער צו וויסן אז דאס איז וואס דער בעל הבית באמת וויל. אז דער בעל הבית וועט בסוף געבן מיין שכר. וועט ער נישט פרובירן צו געפינען חן אין זיינע אויגן? וועט ער נישט פרובירן זיך צו פארזיכערן אז זיינע מעשים זענען באמת ראוי כדי בסוף זאל ער באקומען זיין שכר און מ'זאל אים נישט אפזאגן פון זיין מלאכה? דער פקיד, דער נאר, וועט דאס נישט טאן. היות ער זעט זיך אליין ווי א פקיד, וועט ער טאן אין אים ווי זיין רצון, ווי דער תאווה פון זיין הארץ. ער ניצט דעם הויז פאר אלץ וואס עס קומט אים, נישט לויט די אריגינעלע פלענער פון דעם וואס האט אים מפקיד געווען אויפן הויז. ער וועט נישט משגיח זיין אויפן בעל הבית ווער ער איז. און ער זאגט אין זיין הארץ, היות איך זע נישט מיט מיינע אויגן אז דאס הויז האט א בעל הבית, ווער האט מיך געברענגט צו טראכטן אז ער האט א בעל הבית? פארוואס זאל איך טראכטן אז ער האט א בעל הבית? דו זעסט אז יעדעס מאל דער עסן אַרדנט זיך אין הויז, דו זעסט אז יעדעס מאל די פרידזשעס ווערן פלוצלינג פול פון זיך אליין, דו זעסט אז פאראן עמעצער וואס באצאלט די רעכענונג פון עלעקטריק און וואסער, דו ביסט שוין דא אין הויז לאנגע צייט, און דו זעסט נישט אז אלץ איז אזוי אנגעאָרדנט, אז פאראן א דין וחשבון, פארשטייסטו דאס נישט? ניין, איך לעב דא, איך האב נישט געזען דעם בעל הבית קיינמאל, לאז מיך ווייטער הנאה האבן. ער נעמט ארויס נאך א פלעשל טרונק פונעם פרידזש און איז מרוצה. מ'האט מיך געשטעלט דא, איך בין דא א פקיד אין הויז. אבער דער וואס איז א בר דעת וועט פרובירן צו זען ווער איז דער בעל הבית, איידער דער בעל הבית וועט זיך דערוואוסן און מ'וועט אים ארויסשטופן מיט א שטופ און מיט א גרויסן צארן.
דאס איז וואס דער נביא טענה'ט זיי. זאגט זיי דער נביא, אפילו איר וועט וויסן און הערן און עס איז אייך מראש געזאגט געווארן, זאגסטו איך האב דאס נישט געהאט, מ'האט מיר נישט מודיע געווען מראש. אבער הלוא הבינותם מוסדות הארץ. טראכט אריין אין די מוסדות הארץ און דורכדעם וועט איר וויסן אז פאראן אן אדון לבירה וואס האט באשאפן, געפלאנט, געמאכט און אויפגעשטעלט אלץ וואס פאראן דא. אלזא ווי אזוי זעצט איר פאר מיט יענעם פסל וואס א חרש האט אים צעגאסן, ווי אזוי קלעבט איר נאך אין עבודה זרה?
היושב על חוג הארץ ויושביה כחגבים, הנוטה כדוק שמים וימתחם כאוהל לשבת. פאראן מענטשן, זאגט דער מלבי"ם, וואס מאלן זיך אויס דעם אויבערשטן כביכול ווי ער זיצט אין הימל און די ערד איז דער הדום פון זיינע פיס, און ער קוקט אזוי פון אויבן אראפ. פאראן אזעלכע וואס מאלן אים ווי א מלך און ווי עפעס אן איבערגעשפרייטער געצעלט פון אויבן. זאגט דער מלבי"ם, אויב איר מאלט אים ווי זיצנדיק על חוג הארץ, חוג הארץ איז א צירקל. אזוי איז מסביר דער מלבי"ם, אויך דער רד"ק. אין א צירקל איז דא דער חלק וואס איז איינגעשטעקט אין דעם פלאך, די שפילקע, און פאראן דער חלק פונעם בלייער וואס אַרום. אלזא איז די ערד כביכול אין דעם זעלבן ארט פונעם צענטער, זי איז די שפילקע, און דער חלק וואס אַרום מאכט דעם ציור, כביכול דאס איז דער ארט וואו דער אויבערשטער זיצט. אלזא איז דער אויבערשטער ווי זיצנדיק אויבן און טראכט אריין אין וואס עס טוט זיך אונטן. אזוי מאלן זיך מענטשן כביכול די הסתכלות פון דער אלוקות ביחס צום מענטש. און ממילא, דער וואס קוקט אויף אזא אופן, אלזא אין וואספארא גרייס דאכן זיך אים די בני אדם? ויושביה כחגבים. אויב ער זיצט על חוג הארץ, אלזא דאכן זיך אים די בני אדם קליין ווי היישעריקן. אלזא זאגט ער, אויב אזוי, ממילא כאפט דער מענטש אז מיר זענען גארנישט ביי דעם אויבערשטן. ווייל ווי ווען איך קוק אויף אן אמייז זי אינטערעסירט מיך ממש נישט, און עס אינטערעסירט מיך נישט צו פארשן וואס איז מיט איר דורכגעגאנגען היינט און ווי זי האט זיך געפילט, און דאס איז בלויז אן אמייז. אזוי אויך דער אויבערשטער וואס זיצט דארט אויבן, אדער זיצט ווי א מלך, נוטה כדוק שמים, ווי א יריעה און א געצעלט וואס איז איבערגעשפרייט און דער אויבערשטער ווי א מלך וואס זיצט דארט, אלזא ממילא איז דער אויבערשטער זיכער אין אזא מצב נישט משגיח. ווער אינטערעסירט זיך אין וואס עס טוט זיך מיט דער אמייז וואס איז אונטער אים? אלזא דער אויבערשטער וואס זיצט אזוי אין אזא רם און נישא ארט, זיכער האט ער נישט קיין ענין אין די בני אדם וואס זיצן דא. און אויב אזוי, הנותן רוזנים לאין, שופטי ארץ כתוהו עשה. ממילא אויך די רוזנים, די רוזנים וואס ווערן גערעכנט פאר די יועצים פונעם מלך, און די שופטים וואס דאס זענען די שופטים וואס משפטן דאס פאלק פונעם מלך, דער אויבערשטער דארף זיי כביכול בכלל נישט. נישט כביכול, באמת דארף ער זיי בכלל נישט. ווייל דער אויבערשטער דארף נישט קיין יועצים. אלזא די רוזנים פאר אים איז אין. ווער דארף שופטים? א מלך וואס קען נישט משפטן זיי אלע, ער האט נישט קיין צייט, ער האט נישט קיין מעגלעכקייט, ער האט נישט דעם כוח, ער האט נישט דעם שכל צו משפטן זיי אלע, אלזא דער מלך דארף שופטים. אלזא דער אויבערשטער, שופטי ארץ כתוהו עשה. פאר אים זענען זיי אין דער בחינה פון תוהו, זיי זענען אפס, זיי גיבן גארנישט, ער דארף זיי נישט, ער האט פון זיי נישט קיין עזר און סיוע. אף בל נטעו אף בל זורעו אף בל שורש בארץ גזעם, וגם נשף בהם ויבשו וסערה כקש תשאם. זיי זענען ענלעך צו א געוויקס וואס איז נישט געפלאנצט. ווי פלאנצט מען א געוויקס? מ'נעמט א צווייגל וואס האט שוין אין זיך שרשים און מ'פלאנצט עס אין דער ערד. אף בל זורעו, ווי זייט מען? דא נעמט מען שוין נישט קיין געוויקס נאר מ'דארף נעמען א זעמל. זורעו איז דורך זייען וואס מ'זייט א קערן אין דער ערד. אף בל שורש בארץ גזעם, אויך דער שטאם וואס איז ארויפגעגאנגען פון זיך אליין האט בכלל נישט געגעבן קיין שרשים אין דער ערד. איבער דער גאנצער שוואכקייט, וגם נשף בהם ויבשו. ער בלאזט אויף זיי מיט זיין ווינט און אין איין רגע זענען זיי אויסגעטריקנט. וסערה כקש תשאם. פאראן א שטורעם וואס נעמט און טראגט זיי ווי שטרוי. דער מלבי"ם איז מסביר אז ער גייט תמיד מדרגה נאך מדרגה. דאס איז א שיטה פון דעם מלבי"ם אין יעדן ארט, אז תמיד ווען ער ציילט עטלעכע זאכן איז דא א הדרגה פונעם שוואכן צום שטארקן. תמיד אויף אזא אופן וואס ער ציילט זיי לויט א סדר. אלזא זאגט ער, אפילו איר וועט זיי רעכענען פאר שטארק ווי זיי וואלטן געפלאנצט, זאגט ער אף בל נטעו. און פאראן א זאך וואס איז נאך שוואכער, דאס איז נאר געזייט. ווען איך פלאנץ איז לכל הפחות דא א שטעקל, אבער ווען איך זיי איז נישטא אפילו קיין שטעקל, עס דארף אז פונעם זעמל זאל זיך אנהייבן צו אנטוויקלען עפעס. זאגט ער דיר אף בל זורעו, אפילו קיין זעמל איז דא נישט. און אויב וועסטו זאגן, גוט אבער ער איז געוואקסן פון זיך אליין, מ'זעט דא א שטאם, זאגט ער דיר ניין, דער שטאם, בל שורש בארץ גזעם. שטאם איז תמיד וואס איז איבער דער ערד, שורש איז וואס אין דרינען אין דער ערד. זאגט ער, דער שטאם האט בכלל נישט קיין שורש. אלזא ממילא נשף בהם ויבשו וסערה כקש תשאם. אין איין רגע צעשפרייט זיי דער אויבערשטער.
אלזא ממילא איז די מציאות פונעם בורא יתברך אזא אז ער האט כביכול בכלל נישט קיין באצי צו דער גשמיות'דיקער חומר'דיקער מציאות, אז די גאנצע גשמיות'דיקע חומר'דיקע מציאות איז דא ענלעך צו א מציאות וואס עקזיסטירט בכלל נישט. נישט געפלאנצט, נישט געזייט, נישט קיין שורש אין דער ערד, אויך נישט די רוזנים, אויך שופטי ארץ, אויך די סאמע וויכטיקסטע זאכן ביי דעם אויבערשטן איז גארנישט לעבן דעם בורא אליין. ואל מי תדמיוני ואשוה יאמר קדוש. נאך דעם וואס ער האט אונדז געזאגט פריער מה דמות תערכו לו, און נאך דעם וואס ער האט אונדז געזאגט הפסל נסך חרש, כביכול איז שייך אים צו געבן א דמות, נאר וואס איר טוט, וואס איר דמות'ט אים איז נישט אינגאנצן ענלעך. כביכול איז דאס געווען די טענה. ווייל ער האט זיי געזאגט וואס, איר דמות'ט דעם אויבערשטן צו א פסל? מ'קען דמות'ן דעם אויבערשטן, אבער דער פסל איז נישט אינגאנצן ענלעך. אדער איך דמות אים זיצנדיק אין הימל. זאגט זיי דער נביא, אלץ וואס איך האב אייך באשריבן, זאלט איר נישט טראכטן אז אזוי טראכט איך אז דאס איז די מציאות פונעם בורא. דאס האב איך באשריבן לויט אייער הסתכלות, לויט אייער קורצן דעת. איך זאג דיר, וואס דמות'סטו אים דעם פסל? דאס האלץ וואס נעכטן האסטו עס אפגעשניטן און היינט האסטו פון אים אויסגעשניצט, דאס דמות'סטו צום בורא יתברך? לויט אייער קורצן דעת זאג איך אייך. אויך לויט דיין שיטה איז דאס דאך זיכער נישט אריינגעגאנגען אין שכל צו דמות'ן א גשמיות'דיקע חומר'דיקע בטל'ע זאך, זי צו דמות'ן צום בורא יתברך. אויף דעם האט ער זיי געזאגט אין די פריערדיקע פסוקים. אבער ער זאגט, זאלט איר וויסן, איך פון זיך אליין זאג אייך אז דער אויבערשטער איז נעלם פון יעדן דמיון. נישט נאר אז מ'קען נישט דמות'ן צו אים א געוויקס, נאר דער אויבערשטער איז א זאך פון אן אפגעצויגענער מציאות וואס עס איז נישט שייך צו אים דמות'ן גארנישט. און דעריבער זאגט ער ואל מי תדמיוני ואשוה יאמר קדוש. דער אויבערשטער זאגט דיר כביכול, אל מי תדמיוני ואשוה? איך האב דאך בכלל נישט קיין דמות און דמיון. ווען דו ווילסט דמות'ן עפעס צו עפעס, דארפסטו אז עס זאל זיין עפעס א דמיון עפעס. אבער דעם אויבערשטן משיג'סטו דאך בכלל נישט, אלזא אל מי תדמיוני? אלזא פארוואס איז בכלל שייך אים צו דמות'ן? זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן תדמיוני און אשוה? איז מסביר דער מלבי"ם, דמיון איז אפילו אין א דמיון עפעס. למשל, דומה דודי לצבי. וואס האט ער הערנער ווי א הירש? ניין, נאר די כוונה איז ער איז פלינק ווי דער הירש. פאראן א דמיון עפעס, איז שוין שייך צו זאגן צו דמות'ן. זאגט דער אויבערשטער, אל מי תדמיוני? צו וועמען איז שייך צו זאגן אז דער אויבערשטער האט עפעס א דמיון, עפעס וואס מ'קען אפילו ערקלערן, עפעס צו דמות'ן, אל מי תדמיוני? ואשוה, ער זאגט בכלל צו גלייכן, זאגט דער אויבערשטער, וועל איך אים באמת גלייך זיין? אויב וועסטו משל'ן דעם אויבערשטן דומה דודי לצבי, און דאס זענען דאך אלע דימויים אין שיר השירים וואס רעדן וועגן דעם אויבערשטן. אויב וועסטו משל'ן דעם אויבערשטן, אלזא באמת ואשוה? אשוה מיינט א גענצלעכע גלייכהייט. איז דאס באמת אריינגעגאנגען אין שכל אז איך זאל אים גלייך זיין? זאל זיין ענלעך צו אים? ווי עס שטייט פן תשווה לו גם אתה, תשווה לו מיינט אינגאנצן ענלעך. אלזא דער גאנצער דמיון איז נאר אין א תואר עפעס, נאר אין עפעס א דמיון עפעס כדי דו זאלסט פארשטיין. אלזא זאגט מען דיר דער אויבערשטער, למשל, זיצט אין הימל, אדער אלערליי אזעלכע אויסדרוקן. אבער באמת טראכט איך אז דאס איז גלייך צו וואס מיר דמות'ן דומה דודי לצבי? איז דאס באמת אין א גענצלעכן דמיון, איז דאס א גלייכהייט? ואשוה? יאמר קדוש. דער אויבערשטער איז דאך אין דער בחינה פון קדוש. וואס איז קדוש? קדוש איז נבדל, אפגעטיילט. קדושים תהיו, פרושים תהיו. אלזא דער אויבערשטער איז אין דער בחינה פון קדוש און נבדל פון יעדער גשמיות'דיקער מציאות. אלזא צו וועמען איז שייך אים צו דמות'ן?
שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה, המוציא במספר צבאם לכולם בשם יקרא, מרוב אונים ואמיץ כוח איש לא נעדר. שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה. זאגט דער מלבי"ם, ער זעצט פאר אין דעם זעלבן שטריך. איר ווילט דמות'ן דעם אויבערשטן צו עפעס א זאך? צו וועמען וועסטו אים דמות'ן? צו עפעס גשמיות'דיקס דא? אה, דאס איז זיכער נידעריק. עפעס א בעל חי דא, צום מענטש, פארוואס וועסטו אים דמות'ן? אויב מ'דמות'ט אים שוין, אלזא וועלן זיכער עובדי כוכבים אים וועלן דמות'ן צו איינעם פון די גרמי השמים. דאס איז עפעס וואס דריקט אויס כוח. ווי עס ווערט געברענגט דארט אויף רבי עקיבא, אז יענער קיסר האט אים געזאגט, האט אים געזאגט ווייז מיר אייער ג-ט. איך געדענק נישט צי דאס ווערט געברענגט אויף רבי עקיבא, עפעס אן אנדער חכם. האט ער אים געזאגט ווייז מיר אייער ג-ט. האט ער אים געזאגט קום מארגן ביי טאג. עס איז געקומען מארגן ביי טאג, האט ער אים געוויזן די זון. רבי יהושע. רבי יהושע. האט ער אים געוויזן די זון. יענער פרובירט צו קוקן, זאגט ער אים ניין ניין, וואס איז דאס אייער ג-ט? זאגט ער אים ניין, דאס איז איינער פון זיינע דינער. איינער פון זיינע דינער.
א מענטש איז בכלל מסוגל צו קוקן אויף אים וואס דו ווילסט זען. דאס הייסט, ווען איך וויל דמות'ן עפעס דערהויבן און נשגב, וועל איך פרובירן עס צו דמות'ן צו די גרמי השמים, וואס דאס איז עפעס דערהויבן און נשגב. אלזא אויף דעם זאגט ער זיי, צו וועמען ווילט איר דמות'ן? אל מי תדמיוני ואשוה? שאו מרום עיניכם. איר ווילט מיך דמות'ן צו איינעם פון די פחד'יקע, וואונדערלעכע גופים וואס פליען אין הימל, אדער די מלאכים וואס באוועגן זיי? זאגט ער, אבער אויב איר וועט אויפהייבן אייערע אויגן צו דער הייך, וועט איר אריינטראכטן און זען מי ברא אלה. עס איז דאך נישט שייך צו דמות'ן דעם בורא צום נברא, ווייל עס מוז זיין אז דער בורא איז מער דערהויבן און מער ענארם ווי וואס איז באשאפן געווארן.
אויב איך האב באשאפן א גלאז, אלזא ווער איז מער קלוג, איך אדער דאס גלאז? זיכער אז איך בין מער קלוג פון דעם גלאז, ווייל איך האב עס באשאפן. און אויך א מענטש וואס האט באשאפן א קאמפיוטער, זאלט נישט טועה זיין צו טראכטן אז דער קאמפיוטער איז מער קלוג פונעם מענטש. ער איז א גולם וואס עס קען זיין אז פאראן פעולות וואס ער טוט זיי גיך. דאס איז ווי איך זאל באשאפן אן אויטא, זאגט דאס נישט אז ווייל דער אויטא פארט גיך און איך קען נישט לויפן מיט זיין גיכקייט, איז ער מער חשוב פון מיר. זיכער אז נישט. דער מענטש פון זיך אליין איז דערהויבן און מער נעלה פון אלץ וואס ער האט באשאפן אין דער וועלט, מער פון אלץ וואס ער האט באשאפן, אפילו דאס איז יש מיש.