ספר ישעיהו, פרק ל"ז. ויהי כשמוע המלך חזקיהו ויקרע את בגדיו ויתכס בשק ויבוא בית השם.
ווען חזקיהו המלך הערט די רייד פון חירוף און גידוף וואס מיר האבן געזען אינעם פריערדיקן פרק, מי בכל אלוהי הארצות האלה אשר הצילו את ארצם מידי כי יציל השם את ירושלים מידי, זיי קומען און רעדן מיטן פאלק און זאגן זיי איר וועט מורד זיין אין חזקיהו המלך, ווייל איר האט קיין שום סיכוי נישט קעגן מלך אשור. הערט דאס חזקיהו המלך, און ער רייסט אויף זיינע בגדים, דאס איז אויף די חירופים. ויתכס בשק, דאס איז צוליב דער שווערער צרה וואס איז יעצט אויף זיי אנגעקומען. ויבוא בית השם, דאס איז אויף די כוונה צו מתפלל זיין.
וישלח את אליקים אשר על הבית ואת שבנא הסופר ואת זקני הכהנים מתכסים בשקים אל ישעיהו בן אמוץ הנביא. ויאמרו אליו, כה אמר חזקיהו, יום צרה ותוכחה ונאצה היום הזה, כי באו בנים עד משבר וכוח אין ללידה.
וואס איז דער כפילות יום צרה ותוכחה, און וואס איז אויך דער משל דא באו בנים עד משבר? ערקלערט דער מלבי"ם, מיר האבן געזען אז ישעיהו האט זיי שוין פריער נבואה געגעבן אז סנחריב וועט פאלן אויפן הר ציון, אזוי האבן מיר געזען אין פרק י', און דארט האט ער ערקלערט אז זיין מפלה וועט זיין נאכדעם וואס עס וועלן זיך פריער אפשפילן צוויי זאכן. א', ער וועט חירוף און גידוף זיין און זיך גרויס מאכן אויף אל אלים, אזוי שטייט דארט אין פסוק ח', אין פסוק כ'. נאך א זאך, עס שטייט דארט אז ביז ציון וועט קומען אזא מצב אז עס וועט זיין צרה און פינצטערניש פון דער נאכט, און עס וועט זיין אזא מצב וואס מען רופט שוין נישטא קיין שום הצלה, ערשט דאן וועט זיין די ישועה. דאס הייסט עס וועט זיין א מצב פון א זייער נידעריקער ירידה, און נאר דאן, נאכדעם וואס עס וועט זיין א זייער זייער שווערע צרה, ערשט דאן וועט זיין די ישועה.
זיי קומען יעצט און שיקן צו אים און זאגן אים, נו, וואס דו האסט געזאגט האט זיך מקיים געווען. ערשטנס, זאגן זיי אים דאס איז א יום צרה בתכלית, א צרה וואס איז שוין אנגעקומען צום עק, אט זעסטו דער שונא איז שוין ביי די טויערן פון ירושלים. נאך א זאך, ונאצה, אט ער איז מנאץ דעם השם מיט חירופים און גידופים, אזוי ווי דו האסט געזאגט אז ער וועט חירוף און גידוף זיין און זיך גרויס מאכן אויף אל אלים, אט יעצט איז ער מחרף און מגדף. א דריטע זאך, ותוכחה. תוכחה מיינט תמיד א לשון פון ויכוח און אן ראיה. ער קומט צו באווייזן מיט ראיות אז אט דער הייליקער באשעפער האט נישט קיין כוח צו ראטעווען, ער האט נישט קיין כוח מושיע צו זיין, אזוי ווי ער האט נישט געקענט מושיע זיין שומרון, אזוי וועט ער נישט קענען מושיע זיין אויך ירושלים.
פון דעם אלעם פארשטייען מיר אז באו בנים עד משבר. זיי זענען ענלעך צו א פרוי וואס איז יולדת און זיצט אויפן משבר, וואס אפילו זי האט די שווערסטע ווייטאגן, ברעכט זי זיך נישט דערפון, נאר אדרבה, דאס באווייזט אז די לידה איז נאנט. וואס מער די חבלים, וואס שווערער דער קושי פון דער לידה, הייסט דאס אז מיר געפינען זיך שוין ממש אין די לעצטע רגעים. אזוי אויך זאגן זיי אים, ביי אונדז איז אונדז קלאר די ישועה איז נאנט. דא עקא, כוח צו דער לידה איז נישטא. דאס הייסט, כדי א פרוי זאל געבוירן דארף זי האבן דעם כוח, און דער כוח איז דער כוח צו שטופן כדי ארויסצוברענגען דעם וולד. אזוי אויך ווילן זיי אים זאגן אינעם נמשל, אונדז פעלט די מצוות, אונדז פעלן די מעשים טובים, דאס איז דער כוח מיט וועלכן עס וועט קומען די ישועה. און אונדז פעלט אויך דער מענטשלעכער כוח, דער גשמיותדיקער כוח, וואס דאס איז דער כוח קעגן דער מלחמה מיטן שונא, בעצם דאס איז דער נאטירלעכער כוח. אלזא האבן מיר נישט די זכויות און מעשים טובים און אויך נישט דעם גשמיותדיקן כוח כדי צו גיין און מלחמה האלטן קעגן סנחריב.
און דעריבער איז דא איין זאך וואס קען אונדז נאר העלפן, און דאס איז אולי ישמע השם אלוהיך את דברי רבשקה אשר שלחו מלך אשור אדוניו לחרף אלוהים חי, והוכיח בדברים אשר שמע השם אלוהיך, ונשאת תפילה בעד השארית הנמצאה. די איינציקע זאך וואס קען אונדז אפשר נאך העלפן איז אפשר וועט השם דיין ג-ט הערן. פאר אלעם, וואס איז אולי ישמע השם אלוהיך? איין זאך. נאכדעם גייט ער ווייטער און זאגט, בדברים אשר שמע השם אלוהיך. אלזא צוערשט האסטו געזאגט אפשר, און נאכדעם זאגסטו אשר שמע אויף א זיכערן אופן. און וואס איז די נאך א זאך? והוכיח בדברים אשר שמע השם אלוהיך. וואס איז והוכיח בדברים?
אלזא אזוי ווי מיר האבן געזאגט, זיי זענען אנגעקומען ביז אין מצב פון א משבר. משבר, דא בדרך אגב, ערקלערט דער מלבי"ם, וואס איז דער משבר? אלזא מיר זענען געוואוינט צו זאגן זיצט אויפן משבר, די כוונה איז דער ארט וואו די פרוי פלעגט זיצן צו געבוירן. אבער דער מלבי"ם ערקלערט אנדערש, דער מלבי"ם זאגט אז דאס איז דער ארט וואו דאס קינד ברעכט אויף דעם מסך בעת דער לידה און גייט ארויס. מען מיינט מסתמא בפשטות דאס איז די שליה, דער ארט וואו ער געפינט זיך אין דעם זעקל וואו דער וולד ליגט, ער ברעכט דאס אויף און גייט ארויס, דאס רופט מען דער משבר, דער ארט וואו עס ברעכט זיך. אלזא זאגן זיי אים, אולי ישמע השם אלוהיך, אפשר וועט השם הערן די חירופים פון רבשקה. ער איז דאך נישט מחרף פון זיין אייגענעם דעת, ער קומט אין א שליחות פון זיין באלעבאס, כדי צו זיין מחרף אלוהים חי, און דאן וועט השם באשטראפן זיין האר, סנחריב, אויף די שווערע חירופים די דאזיקע.
א צווייטע זאך, והוכיח בדברים. ער האט דאך געהאט ראיות אויף זיינע רייד. ווען ער האט געזאגט פארוואס האלט איר אז אייער ג-ט קען אייך ראטעווען? וואס איז זיין טיעון, אויף וואס האט ער זיך געשטיצט? ער האט זיי געזאגט אט קוקט, ווייל קיין ג-ט האט נישט געראטעוועט פון מיין האר, פון סנחריב מיינע הארן. איה אלוהי חמת, איה אלוהי ארפד. און דאן זאגן זיי אים, אויב דא וועט ער טאקע מצליח זיין, דאן חס ושלום וועט מחולל ווערן שם שמים, ווייל דאן וועט באוויזן ווערן אז ער איז גערעכט. אט די ג-טער פון חמת און ארפד און אלע די האבן נישט געקענט קעגן מיינע הארן, און אויך דער ג-ט פון ישראל האט נישט געקענט קעגן מיינע הארן. וואספארא חילול השם איז דא אין דעם. אלזא והוכיח בדברים, רבונו של עולם, אויב דו וועסט נישט ארויסגיין און זיך נוקם זיין אין אים, דאן וועט מען זאגן אז זיינע ראיות זענען ריכטיק, אט קיין ג-ט קען נישט קעגן אים.
א דריטע זאך, ונשאת תפילה. זיי זאגן די זכות פון דער תפילה איז די איינציקע וואס קען יעצט ראטעווען שארית הפליטה. נאכדעם וואס ער האט שוין גלות געשיקט די צען שבטים, איז זייער ראוי אז השם זאל זיך מרחם זיין אז אויך די געבליבענע זאלן נישט אין גלות גיין. און אויב אזוי, אלזא וואס איז בעצם דער כפילות? אלזא זאגן זיי אולי ישמע השם אלוהיך את דברי רבשקה, און דאן אויב השם וועט הערן זיינע רייד, דורך דעם וועט ער זיך שוינען און מרחם זיין אויף אונדז ווייל ער וועט אים באשטראפן אויפן חירוף. און נאך א זאך, וואס זיי האבן געזאגט אשר שמע השם אלוהיך, אשר שמע ערקלערט דער מלבי"ם די כוונה איז דאס פארהערן פון די רייד, אז דער הייליקער באשעפער האט צוגעהערט צו יענע רייד וואס ער איז מחרף מערכות אלוקים.
ויבואו עבדי המלך חזקיהו אל ישעיהו. ויאמר אליהם ישעיהו, כה תאמרון אל אדוניכם, כה אמר השם, אל תירא מפני הדברים אשר שמעת אשר גידפו נערי מלך אשור אותי. האב נישט קיין מורא פון וואס דו האסט געהערט, א', ווייל מיט דעם האבן די יונגען פון מלך אשור מיך געגידפעט. זיי האבן נישט אייך געשאלטן, זיי האבן מיך געשאלטן. דאס הייסט זיי האבן א חשבון מיט מיר, זאגט זיי דער הייליקער באשעפער. נאך א זאך, דער הייליקער באשעפער זאגט אים, וויס דיר, דאס איז נישט געווען אין א שליחות פון מלך אשור. ווייל טאקע דאס ערשטע מאל זענען זיי געקומען גידפען פון זיך אליין, אשר שמעת אשר גידפו נערי מלך אשור. דאס איז נישט מלך אשור אליין, נאר נאר זיינע יונגען. אבער אין יעדן פאל זאגט דער הייליקער באשעפער, זארגט אייך נישט, איך וועל אייך מושיע זיין. הנני נותן בו רוח ושמע שמועה ושב אל ארצו והפלתיו בחרב בארצו.
וואס איז הנני נותן בו רוח, פרעגט דער מלבי"ם? און וואס מיינט ער איז שב, שב אל ארצו? ער איז דאך געצוואונגען געווארן צוריקצוקערן דורך דער שמועה. און ווי אזוי זאגט דער הייליקער באשעפער והפלתיו בחרב בארצו, מיר זעען דאך אז נאכדעם איז ער נאכאמאל צוריקגעקומען, און ערשט דערנאך איז ער געפאלן. ערקלערט דער מלבי"ם, הנני נותן בו רוח דאס איז געווען א נס וואס דער הייליקער באשעפער האט אריינגעגעבן אין זיין רוח. ערשטנס, אז ער זאל גלייבן דעם קול השמועה. אין זייערע צייטן איז דאך נאך נישט געווען קיין סאטעליט טעלעפאנען פאר יעדן, און ממילא אויב מען הערט אז תרהקה מלך כוש קומט אויף אים, קען זיין אז דאס איז נישט זיכער, קען זיין אז די שמועה איז נישט אינגאנצן באגרינדעט. פאר דעם זאל איך פארלאזן דא און גיין מלחמה האלטן צוריק צו באשיצן מיין לאנד? ווער האט געזאגט אז די שמועה איז ריכטיק? זאגט דער הייליקער באשעפער, ערשטנס וועל איך אריינגעבן אין אים א רוח אז ער זאל גלייבן דעם קול השמועה. דאס איז נישט געווען באגרינדעט, דאס איז נאר געווען א שמועה, און פונדעסטוועגן האט ער געגלייבט די רייד. און דאס איז וואס ער זאגט, ושמע שמועה ושב אל ארצו. איך וועל אריינגעבן אין אים א רוח און א מחשבה אז ער זאל צוהערן צו יענער שמועה און זי גלייבן. נאך א זאך, דער נס איז אז ער קערט זיך אום צו זיין לאנד. ער בלייבט נישט דא כדי מלחמה צו האלטן. לכאורה האט ער געקענט שיקן א טייל פון זיינע חיילות אהין און א טייל צו ממשיך זיין דא דעם מצור.
נאך א זאך זאגט ער, וויס דיר, דער סוף וועט זיין אז איך וועל אים פאלן מאכן בחרב אין זיין לאנד. עס וועט נאך נישט זיין יעצט די מפלה. ווייל לכל עת ולכל זמן ולכל חפץ, זאגט דער מלבי"ם, דער הייליקער באשעפער האט נאך תוכניות. און די תוכניות זענען אז ער וועט אויסכובש זיין כוש און אויסכובש זיין מצרים, ווייל איך האב דאך א נבואה. און וואס איז די נבואה וואס השם האט געזאגט? אז ער וועט ברענגען דעם שלל פון אלע די צו דער טיר פון ירושלים. נישט שיין, וואס, זאל ער קומען מיט ליידיקע הענט? אלזא ער איז אנגעקומען אן קיין זאך, זאגט דער הייליקער באשעפער ניין, ער וועט יעצט גיין מלחמה האלטן קעגן כוש און קעגן מצרים, זייער זייער פיל שלל וועט ער דארט צונויפזאמלען. יעצט וועט ער קומען מיט פולע הענט אהער. יעצט ווען ער וועט אנקומען אהער און ער וועט דא פאלן, וועט שוין בלייבן א ריזיקן פארמעגן פאר עם ישראל, אזוי ווי דער הייליקער באשעפער האט צוגעזאגט אז דער דאזיקער שלל וועט זיין פאר אונדז. און דעריבער זאגט דער הייליקער באשעפער, איך זאמל יעצט אזוי אז ער זאל זיך אומקערן צו זיין הויז, ביז עס וועט אנקומען די צייט פון זיין מפלה אז ער וועט נאך דארט פאלן. אבער פאר אלעם וועט ער זיך אומקערן צו זיין הויז, מלחמה האלטן, נעמען דעם פארמעגן און דעם שלל און זיך צוריקקערן אהער כדי זיי דא איבערצולאזן, און צום סוף וועט ער זיך אומקערן אהיים און דארט וועלן זיינע קינדער אים הרגענען אזוי ווי מיר וועלן זען צום סוף.
וישב רבשקה וימצא את מלך אשור נלחם על לבנה, כי שמע כי נסע מלכיש. ער איז געגאנגען אים זוכן און געפינט אים מלחמה האלטן אויף לבנה. וישמע על תרהקה מלך כוש לאמור, יצא להילחם איתך. וישמע וישלח מלאכים אל חזקיהו לאמור. וואס איז וישמע על תרהקה מלך כוש? וישמע וישלח מלאכים. און לכאורה פארוואס שיקט ער שלוחים צו חזקיהו און זאגט אים גרייט זיך, איך, איך שטיי נאך אויף צוריקצוקומען? אדרבה, אויב דו לאזט אים וויסן אזא זאך זאגסטו אים בעצם גרייט אן ארמיי. און מיר ווייסן דאך אז איינע פון די כללים פון מלחמה איז דער עלעמענט פון איבערראשונג. אלזא וואס שיקסטו אים לאזן וויסן כדי ער זאל זיך גרייטן? וואס איז דער היגיון אין דעם?
ערקלערט דער מלבי"ם, וישמע על תרהקה מלך אשור, מלך כוש, זייט מוחל, ער האט געהערט דורך צופאל, פון די פארבייגייער. און וואס איז געווען די שמועה? יצא להילחם איתך. ער האט נאך נישט מלחמה געהאלטן מיט אים בפועל, נאר נאר ארויסגעגאנגען פון זיין מדינה כדי מלחמה צו האלטן מיט אים. און אפילו די שמועה איז נישט געווען באגרינדעט אזוי ווי מיר האבן געזאגט, פונדעסטוועגן, וישמע. דאס איז דער צווייטער וישמע. די כוונה איז ער האט אנגענומען די רייד און געגלייבט די שמועה. און ווען ער זעט אז ער איז געצוואונגען זיך אומצוקערן צו זיין לאנד, האט ער געוואוסט אז דאס פאלק וועט נישט מורד זיין אין חזקיהו. און זיין אריגינעלע תוכנית וואס איז געווען כדי צו וועקן א רעש פון פאלק קעגן חזקיהו, איז נישט מצליח געווען. אבער ער זאגט גוט, בלית ברירה, אפשר וועל איך זיך יעצט באנוגענען מיט ווייניק, אז חזקיהו זאל שלום מאכן מיט מיר און מיר געבן א מס און זיין ביי מיר פאר א קנעכט. און דעריבער יעצט שיקט ער נאכאמאל שלוחים, אבער גיט אכט, דאס מאל...
...דאס מאל איז דאס צו חזקיהו אליין. ווייל אויב איר געדענקט דאס פריערדיקע מאל, האבן מיר געזען אז ער האט אים געזאגט איך האב בכלל נישט קיין רייד מיט דיר חזקיהו. איך בין בכלל נישט אינטערעסירט מיט דיר, דו וועסט באקומען דיין עונש דערויף וואס דו ביסט מורד געווען אין מיר, איך ווענד זיך צום פאלק. און דעריבער האבן מיר געזען אז ער האט גערעדט מיטן פאלק, זיי האבן אים געזאגט רעד מיט אונדז אין אונדזער שפראך, האט ער געזאגט ניין, איך ווענד זיך בכלל נישט צו אייך, איך ווענד זיך צום פאלק. ווייל טאקע די מגמה איז געווען אז זיי זאלן מורד זיין אין חזקיהו. אבער ווען ער האט געזען אז די דאזיקע תוכנית איז נישט ארויסגעקומען בפועל און ער איז געצוואונגען געווען דא צו פארלאזן, דאן פרובירט ער וואס מען רופט צו דערגרייכן וואס מען קען. און וואס קען מען יעצט? אפשר צו געבן א נאך א טשאנס פאר חזקיהו, אז חזקיהו זאל קומען און זיין ביי אים א קנעכט און אים ארויפצאלן א מס אזוי ווי עס איז געווען בתחילה.
כה תאמרון אל חזקיהו מלך יהודה לאמור, אל ישיאך אלוהיך אשר אתה בוטח בו לאמור, לא תינתן ירושלים ביד מלך אשור. איר וועט זאגן צו חזקיהו מלך יהודה, אל ישיאך אלוהיך. פאר דעם וועלן מיר אפשר פרעגן, פאר אלעם פארוואס קומט ער נישט אזוי ווי ער האט געזאגט בתחילה, איך קום אין ציווי פון השם, השם האט מיך געשיקט. חזקיהו האט דאך צעשטערט די במות פון דעם הייליקן באשעפער, עס זענען געווען במות אין יעדן ארט, חזקיהו האט זיי מבטל געווען, ער האט געזאגט מקריב זיין קרבנות נאר אין ירושלים, איז דאך לויט דעם דעת פון מלך אשור געווען אין דעם א פגם. אלזא לכאורה פארוואס קומט ער יעצט נישט בשם השם, נאר ער קומט אויף אן אנדער אופן, אל ישיאך אלוהיך אשר אתה בוטח בו? נאך א זאך, פארוואס שיקט ער בריוו מיט די שלוחים, וואס ער האט נישט געטאן דאס ערשטע מאל? און נאך א זאך, דאס ערשטע מאל האט ער גערעדט צום גאנצן פאלק, יעצט רעדט ער ספעציעל צו חזקיהו. און נאך א זאך פרעגט דער מלבי"ם, אויב דאס ערשטע מאל האט ער אים גארנישט געזאגט און ער איז נישט ארויסגעגאנגען צו אים, ווי אזוי קומט אים יעצט אין געדאנק אז ווען ער וועט שיקן בריוו, שיקן איגרות, שיקן ספרים, וועט דאס אים מער מפחיד זיין ווי דאס פריערדיקע מאל און דאס מאל וועט ער יא מסכים זיין צו מאכן מיט אים שלום?
זאגט דער מלבי"ם, אפילו ער האט געשיקט ספרים, וואו אלץ איז געשריבן געווען באריכות, אבער מיט אלעם דעם האט ער געשיקט אין די הענט פון די שלוחים אין זייער מויל וואס מען רופט די תמצית פון די רייד. יעצט אין די ספרים איז געשריבן געווען חירופים און גידופים אזוי ווי עס שטייט אין דברי הימים, אז ער האט געלייענט די ספרים, ער האט צעריסן זיינע בגדים. און ער קומט און זאגט אים, אל ישיאך, טראכט נישט אז דער הייליקער באשעפער וועט דיך מושיע זיין. אל ישיאך די כוונה איז ער וועט דיר געבן א עצה כביכול. יעצט וואס וועט ער אים זאגן? אז אל ישיאך די כוונה איז אז טראכט נישט אז דער הייליקער באשעפער וועט דיך מושיע זיין ווייל דער הייליקער באשעפער האט מיך צו דיר געשיקט ווייל דו האסט מבטל געווען זיינע במות? ער ווייסט אז חזקיהו האט דאס געטאן צוליב דעם ציווי פון דער תורה, אז די תורה פארבאט מקריב צו זיין אין יעדן ארט. און דעריבער אויף דעם אויסגעניצטן טיעון קערט ער זיך שוין נישט צוריק. און דעריבער וואס קומט ער און זאגט אים? וויס דיר, דו פארלאזט זיך אויפן הייליקן באשעפער? איך האב מבטל געווען די במות וואס זענען געווען קעגן זיין רצון, האב איך זכויות ביים בורא עולם? דו פארלאזט זיך אויף עמעצן וואס מען קען זיך אויף אים נישט פארלאזן. דאס איז בעצם זיין טענה. אל ישיאך אלוהיך אשר אתה בוטח בו, דער הייליקער באשעפער האט נישט קיין כוח. פארלאז זיך נישט אויף השם יתברך.
הנה אתה שמעת אשר עשו מלכי אשור לכל הארצות להחרימם, ואתה תינצל? אט זעסטו, די מלכי אשור האבן געקענט קעגן אלע ג-טער, זיי האבן געקענט קעגן אלע לענדער. פארוואס האלטסטו אז דו וועסט זיין אנדערש פון זיי און וועסט קענען ניצול ווערן? ההצילו אותם אלוהי הגויים אשר השחיתו אבותי, את גוזן ואת חרן ורצף ובני עדן אשר בתלסר? קוק ווי פיל ג-טער און ווי פיל מלוכות וואס איך און מיינע אבות האבן פארטיליקט. זיי האבן נישט געקענט זיי ראטעווען. און אויב אזוי פארוואס האלטסטו אז דו, דיין ג-ט וועט דיך קענען באשיצן? איה מלך חמת ומלך ארפד ומלך לעיר ספרווים, הנע ועיוה? אט קוק, השם האט זיי גערוקט פון זייער ארט, ער האט זיי געפירט אין גלות. עיוה את גבול ארצם, פון לשון פארקרימען זייער גבול. די כוונה איז ער האט אינגאנצן מבטל געווען זייערע גרעניצן, אזוי ווי עס שטייט ואסיר גבולות עמים ועתידותיהם שוסתי, אזוי ווי עס איז דארט מפורש.
ויקח חזקיהו את הספרים מיד המלאכים ויקראהו, ויעל בית השם ויפרשהו חזקיהו לפני השם. עס שטייט אז אין די ספרים זענען געשריבן געווען חירופים און גידופים קעגן השם יתברך. און יעצט זעט ער אז די דאזיקע חירופים גייען ארויס פון מלך אליין. אויב דאס פריערדיקע מאל האט אים דער הייליקער באשעפער געזאגט ניין, דאס איז נישט סנחריב, דאס זענען נאר זיינע יונגען. אל תירא מפני הדברים אשר שמעת אשר גידפו נערי מלך אשור אותי. דא ווענדט ער זיך צום הייליקן באשעפער און זאגט רבונו של עולם, אט קוק די ספרים, דאס האט געשיקט מלך אשור אליין. און יעצט האט ער געוואוסט אז עס וועט זיך מקיים זיין די נבואה פון ישעיהו. וויבאלד די נבואה פון ישעיהו איז געווען אז ווען עס וועלן זיין אזעלכע חירופים פון מלך קעגן השם יתברך, דאן וועט קומען די ישועה. און דעריבער יעצט ווען ער זעט די דאזיקע חירופים, קומט אים נישט אויף אין געדאנק אויף א רגע צו קומען און שלום מאכן יעצט מיט סנחריב, צו קומען און אראפנעמען דעם קאפ און זיך צוריקקערן און אננעמען זיין מלכות, אפילו ער האט יעצט לכאורה געהאט אן אנבאט וואס מען קען נישט אפזאגן. וואס, וואס בסך הכל בעט מען פון דיר? זיי א קנעכט צו מלך אשור, צאל אים ארויף מיסים. ער האט שוין אראפגעלאזט פון דער אריגינעלער תוכנית אייך אין גלות צו שיקן, נו אלזא זיי מסכים. ניין, בשום אופן ניין. ווייל דאס איז דאך וואס ישעיה האט אונדז צוגעזאגט, אז ווען ער וועט מחרף זיין דעם שם השם, דאן וועט קומען די גאולה, דאן וועט זיין די ישועה. אלזא וואס האבן מיר צו טאן יעצט? צו קומען מתפלל זיין פאר השם.
ויתפלל חזקיהו אל השם לאמור, השם צבאות אלוהי ישראל יושב הכרובים, אתה הוא האלוהים לבדך לכל ממלכות הארץ, אתה עשית את השמיים ואת הארץ. און ער איז מתפלל צו השם און זאגט, השם צבאות אלוהי ישראל יושב הכרובים. דו ביסט השם צבאות, די כוונה איז מושל אויף אלע צבאות, עליונים און תחתונים. דו ביסט אלוהי ישראל, דיין ג-טלעכקייט איז דא באקאנט דורך עם ישראל וואס זיי דינען דיך. און עדות ווערט אויך געגעבן יושב הכרובים, אז דארט אין די עליונע וועלטן איז דיין השגחה באזונדער. אזוי אז אויב אזוי, איז ראוי אז דו זאלסט זיך שוינען און מרחם זיין אויף אונדז און זיין ריב אונדזער ריב פונעם צד פון קדושת שמך וואס דיין שם ווערט יעצט מחולל דורך סנחריב. ווייל דו ביסט דאך האלוהים לבדך לכל ממלכות הארץ. נישט אזוי ווי סנחריב האט געזאגט, איה אלוהי חמת וארפד, עס איז דא פיל ג-טער און זיי האבן נישט געקענט קעגן מיר. אלץ איז הבל, דו ביסט אלוהים לבדך, עס זענען נישטא קיין ג-טער. אלזא ווען ער קומט און זאגט איך האב באזיגט יענעם און יענעם, וואס איז יענער? עס איז בכלל נישטא יענער. ווער זענען זיי בכלל? אלץ איז נאר השם יתברך, נישטא קיין אלוקים אחוץ דיר. אלזא אויב אזוי, וויבאלד דו האסט געמאכט די שמים און די ערד, און אויב אזוי איז ראוי, הטה השם אוזנך ושמע, פקח השם עיניך וראה, און הער אלע רייד פון סנחריב וואס ער האט געשיקט מחרף צו זיין אלוהים חי.
הטה השם אוזנך ושמע, די חירופים פון די ערשטע שלוחים. און אויך פקח עיניך וראה, דאס זענען שוין געשריבענע רייד, אז אויף דעם ווערט געזאגט פקח עיניך, צו לייענען די געשריבענע רייד. דאס זענען די ספרים וואס זענען פול מיט רייד פון חירוף און גידוף. און ושמע, וואס איז די נאך א מאל? דאס זענען די רייד פון די צווייטע שלוחים, וואס אויך זיי אזוי ווי מיר האבן געזאגט האט ער זיי איבערגעגעבן א קיצור פון די רייד וואס זיי האבן דאס געזאגט בעל פה, אז ער שיקט מחרף צו זיין אלוהים חי. אמנם השם, החריבו מלכי אשור את כל הארצות ואת ארצם. און וואס, פרעגט דער מלבי"ם, ווייל די מלכי אשור האבן חרוב געמאכט אלע לענדער, דאס מחייב אז דער הייליקער באשעפער וועט מושיע זיין פון זייער האנט? וואספארא מין טיעון איז דאס? זאגט דער מלבי"ם, אויב עס וואלט מחרף געווען עמעצער אן אנדער מענטש, וואלט איך געזאגט הער, ער רימט זיך, ער רעדט הויעך הויעך, ווער איז ער און וואס איז ער. ער זאגט ניין, אבער דער דאזיקער בן אדם קומט מיט קבלות. ווייל החריבו מלכי אשור את כל הארצות ואת ארצם. טאקע אלע לענדער און אויך זייער לאנד, ארצם ערקלערט דער מלבי"ם די כוונה איז זייערע אפרכיות, זייערע וויכטיקע ערטער, זייערע פארפעסטיקטע ערטער.
ונתון את אלוהיהם באש, כי לא אלוהים המה, כי אם מעשה ידי אדם עץ ואבן ויאבדום. ונתון את אלוהיהם באש, אויך זיי האבן פארברענט זייערע ג-טער אזוי ווי זיי רימען זיך, אלץ איז אמת. אבער תיכף באגרעניצט ער זיך און זאגט, לא אלוהים המה, דאס איז גארנישט. וואס, מען האט זיי פארברענט די ג-טער? זיכער, זייער עץ און זייער אבן, וואספארא קלאץ האלץ, מעשה ידי אדם עץ ואבן ויאבדום, אלזא אין דעם איז טאקע נישטא קיין שום גבורה. ועתה השם אלוהינו הושיענו מידו, וידעו כל ממלכות הארץ כי אתה השם לבדך. און יעצט השם וועסט אונדז מושיע זיין פון זיין האנט כדי מען זאל נישט זאגן אז אויך דיך האט מען באזיגט חלילה. נאך א זאך, למען ידעו כל ממלכות הארץ כי אתה השם לבדך. ווייל אויב מען וועט אויך דיך באזיגן, דאן אזוי ווי ער האט פריער דערמאנט, וועלן זיי זאגן וואס איז דער חילוק צווישן דעם ג-ט פון הימל און די איבעריקע ג-טער? אבער אין דעם רגע וואס דו רבונו של עולם וועסט זיי אונטערווארפן, וועלן וויסן אלע ממלכות הארץ כי אתה השם לבדך, ווייל אט אלע ג-טער האבן זיי באזיגט, אבער השם נישט. דאס הייסט אז השם איז דער איינציקער ג-ט, אתה השם לבדך, און אלע זענען הבל וואס אין זיי איז נישטא קיין ממש.
וישלח ישעיהו בן אמוץ אל חזקיהו לאמור, כה אמר השם אלוהי ישראל, אשר התפללת אליי אל סנחריב מלך אשור. דערפאר וואס דו האסט מתפלל געווען צו מיר, וואס איז אליי? צוליב דעם כבוד פון מיין שם, אז מען זאל נישט מחלל זיין דעם שם השם צווישן די גויים בנוגע צו סנחריב מלך אשור. זה הדבר אשר דיבר השם עליו. בזה לך, לעגה לך בתולת בת ציון, אחריך ראש הניעה בת ירושלים. בזה לך, דו סנחריב וויס דיר אז בתולת ציון פאראכט דיך, לאכט אויס דיך אויף די חירופים און אויף די גידופים דיינע. און בת ירושלים האט געטרייסלט איר קאפ אויף דיר, זי ווייסט דא וועט זיין דיין קבורה, דא וועט זיין דיין מפלה. ערקלערט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן בז און לעג? זאגט דער מלבי"ם, ווער עס איז מבזה א זאך הייסט דאס אז די זאך איז נישט נחשב אין זיינע אויגן. אבער לעומת זאת דער וואס איז לועג קומט צו ווייזן די פחיתות פון זיינע מעשים, צו ווייזן ביז וויפיל די דאזיקע זאך איז שפל.
און יעצט גיט אכט אז דא איז דא א כפילות. בתולת בת ציון, בת ירושלים. וואס איז דער חילוק? זאגט דער מלבי"ם, בת ציון ווערט גערופן בתולה ווייל מצודת ציון די כוונה איז עיר דוד, זי איז געווען ווי א פארפעסטיקטע שטאט וואס איז נישט אויסגעכובשט געווארן, אזוי ווי א בתולה כביכול איז נישט אויסגעכובשט געווארן דורך קיינעם. אבער ירושלים איז נישט געווען קיין בתולה וויבאלד זי איז נישט געווען פארפעסטיקט און באשיצט אזוי ווי עס איז געווען באשיצט מצודת ציון, וואס דאס איז געווען עיר דוד אליין, וואס עס געפינט זיך אינעווייניק, צווישן די מויערן, וואס זי איז באשיצט פיל מער. אלזא דעריבער ווערט זי גערופן נאר בת ירושלים.
את מי חירפת וגידפת, ועל מי הרימות קול, ותישא מרום עיניך אל קדוש ישראל? בת ציון זאגט דיר, את מי חירפת? דו האסט דאך מחרף געווען השם יתברך. און מער פון דעם, הרימות קול, עס איז דא א מענטש וואס איז מחרף בשקט, אבער דו האסט נאך מחרף געווען אין א גרויסן קול, מיט גרויסן פרסום. און מער פון דעם, זאגט זי אים כביכול בת ציון, דו האסט נישט געהאט קיין כוונה נאר צו דערצערנען דאס פאלק, נאר ותישא מרום עיניך אל קדוש ישראל. דו האסט געהאט א מגמה צו דערצערנען דעם רבונו של עולם, דעם קדוש ישראל. ערקלערט דער מלבי"ם, דער וואס איז מחרף איז פון מענטש צו מענטש, און דער וואס איז מגדף איז געוויינטלעך פון מענטש צו זיין אלוקים, אזוי ווי ברכת השם, אזוי ווי מגדף השם, יא? מגדף קדושת ישראל, תורת ישראל. דא איז די כוונה געווען דער חירוף, און דעריבער האט ער געשיקט אזוי ווי עס שטייט וספרים כתב לחרף, און אויך דא שטייט אשר שלחו לחרף. און זיי האבן געגידפעט, כדי עס זאל זיין ביי דעם אויך א חירוף און חרפה, אשר גידפו נערי המלך אשור אותי. דהיינו זיי האבן זיך נישט באנוגענט מיטן חירוף פון פאלק נאר מיטן גידוף אויך קעגן קודשא בריך הוא.
ביד עבדיך חירפת השם, ותאמר ברוב רכבי אני עליתי מרום הרים ירכתי לבנון, ואכרות קומת ארזיו מבחר ברושיו, ואבוא מרום קיצו יער כרמלו. ביד עבדיך חירפת, וועמען דאך? השם. ותאמר, דו האסט אנגעהויבן צו באווייזן כביכול, אט קוקט, איך האב שוין מצליח געווען פריער. אני עליתי מרום הרים, די כוונה אט איך האב שוין מצליח געווען צו כובש זיין, איך בין אנגעקומען ביז ירכתי לבנון און זיין זייט, איך האב אנגעהויבן צו האקן דעם וואלד, די ארזים, די ברושים, מיר צו מאכן א וועג פאר מיינע גדודים, ביז איך בין אנגעקומען מרום קיצו, ביז דער העכסטער נקודה, וואו עס איז יער הכרמל, דער אויסגעקליבענער וואלד. כביכול וויל ער זאגן, אט איך האב שוין אנטדעקט יהודה, איך האב אראפגענומען די וועלדער וואס האבן פארמיטן די צוטריט צו איר, זי איז יעצט ווי אויסגעשפרייט פאר מיר און מיר וועלן קענען כובש זיין.
אני קרתי ושתיתי מים, ואחריב בכף פעמיי כל יאורי מצור. חזקיהו איז דאך געגאנגען און האט פארשטאפט די מעיינות כדי דער שונא ווען ער וועט מאכן א מצור זאל ער נישט האבן קיין וואסער צו טרינקען. זאגט ער אים זאג מיר, האלטסטו אז איך בין נצרך צו דיינע וואסערן? אני קרתי ושתיתי מים. ווען איך האב געהאט א צורך, האב איך געגראבן, פון לשון גראבן, מצבת בור נוקרתם. אני קרתי ושתיתי מים, ווען איך האב געהאט א צורך האב איך געגראבן אין דער ערד כדי צו טרינקען, איך בין נישט נצרך צו דיינע וואסערן. נאך א זאך, דו ביסט געגאנגען און האסט צונויפגעזאמלט די וואסערן אין די צוויי מויערן פון דער שטאט כדי די דאזיקע וואסערן זאלן זיין ווי א מצור, זאלן זיין ווי א נאך א מויער כדי מיך אפצוהאלטן פון אריינצוקומען. אלזא אויף דעם קומט ער און זאגט, די יאורי מצור וואס דו האסט מיר געמאכט, ער זאגט איך דארף נישט פארשטאפן די דאזיקע יאורים. פארוואס? ווייל אחריב בכף פעמיי כל יאורי מצור. כף פעמיי די כוונה איז די סאלע פון מיין פוס, מיינע חיילות, נאר גייען אהין, יעדער איינער וואס עס קלעפט זיך אים א ביסל צום שוך, וועלן זיי דיר אויסטריקענען דעם טייך. אזוי ווי חז"ל זאגן אז זיי זענען אנגעקומען מיליאנען, און ווען זיי זענען אריבער, די ערשטע זענען אריבער אין א שווימען און די לעצטע זענען שוין געגאנגען אויף א טרוקענעם טייך, פון וועגן וואס עס זענען געווען אזויפיל חיילות. אלזא חזקיהו רימט זיך פאר אים און זאגט אים, איך האב נישט קיין פראבלעם מיט דעם וואס דו האסט צונויפגעזאמלט די וואסערן און פארמיטן פון מיר צו טרינקען ווייל אני קרתי ושתיתי מים, איך האב נישט קיין פראבלעם מיט דעם וואס דו האסט קאנצענטרירט די וואסערן צווישן די מויערן כדי זיי זאלן פארמיטן פון מיר אריבערצוגיין, וויבאלד בכף פעמיי וועל איך חרוב מאכן און אויסטריקענען די יאורים וואס דו האסט דארט געמאכט.
זאגט אים דער הייליקער באשעפער, וואס רימסטו זיך אין דעם? וואס רימסטו זיך מיט דיין כוח? הלוא שמעת למרחוק אותה עשיתי מימי קדם, ויצרתיה עתה הבאתיה, ותהי להשאות גלים ניצים ערים בצורות. אויב דו וואלסט צוגעהערט פון ווייטן, פונעם ארט וואו דו וואוינסט, די רייד פון די נביאים וואס זיי האבן שוין נבואה געגעבן אויף דיר אז דו וועסט אנקומען אהער און אלץ וואס וועט זיין מיט דיר, דאן וואלסטו געוואוסט אז אלץ וואס דו האסט געטאן איז נישט דו האסט געטאן, נאר איך האב דאס געטאן, ווייל איך האב דאך דיך אהער געברענגט. אלזא דאס איז נישט געווען מיט דיין כוח. מער פון דעם זאגט ער אים, הלוא שמעת מימי קדם, אויב דו וואלסט צוגעהערט די רייד פון די נביאים וואס האבן נבואה געגעבן פון מימי קדם אז אזוי וועט עתיד זיין צו זיין, דאן וואלסטו געוואוסט אז נישט בלויז אז אותה עשיתי, וואס דאס איז דער גמר פונעם מעשה, נאר אויך זיין אנהייב. וואס איז דאס? אויך אני יצרתיה. דעם עיקר פון דער זאך און איר עצם אויך דאס האב איך געשאפן, ווייל איך בין מגיד אחרית דבר מראשיתו. אבער וויס דיר, זאגט ער, אויך וואס דו האסט געזען אז דו האסט מצליח געווען צו חרוב מאכן די שטעט און זיי צו פארוואנדלען אין גלים, ווייל כי תהיה להשאות גלים ניצים ערים בצורות. ער זאגט דו וועסט משאה זיין, פון לשון שממה, דו וועסט שומם מאכן די שטעט, זיי מאכן פאר גלים, האלטסטו אז דאס איז כדי זיי פארטיליקן? זאגט ער אים פונקט פארקערט. די מטרה איז ניצים ערים בצורות. אז עס זאלן ניצן און שפראצן ערים בצורות.
יענע שטעט וואס דו האסט פארוואנדלט אין גלים, גל די כוונה ווי א הויפן חורבות, האסטו דאס פארוואנדלט אין א חרוב ארט, פון דעם וועט יעצט ניצן, וועלן שפראצן ערים בצורות. אזוי ווי א קערנדל וואס מען לייגט עס אין דער ערד, לכאורה וואס פאסירט מיט אים? עס פוילט. אבער דוקא די דאזיקע פוילעניש איז די סיבה פאר די נייע חיים און פאר די נייע פריחה וואס וועט פון אים ארויסוואקסן. אזוי אויך זאגט אים השם, דאס איז די תכלית, וואס דו האסט חרוב געמאכט די שטעט פון יהודה, זיי וועלן זיך אומקערן און נאכאמאל אויפגעבויט ווערן אין די טעג פון חזקיהו מיט מער עוז און מיט מער שאת. ווייל טאקע סנחריב האט מצליח געווען צו חרוב מאכן די שטעט פון יהודה, מען דארף מבחין זיין, עס איז דא ירושלים און עס איז דא יהודה. סנחריב האט יהודה, דאס איז וואס איז ארום, מצליח געווען צו חרוב מאכן. אין ירושלים האט ער נישט מצליח געווען אריינצוקומען, איר האט ער נישט מצליח געווען צו כובש זיין. אלזא ער זאגט אים, דו האסט פון דעם גענומען א ראיה, אט זעט איר איך האב מצליח געווען? זאגט אים דער הייליקער באשעפער אדרבה, דאס בין איך, איך האב געטאן. און איך האב פאראויס לאזן וויסן אז אזוי וועט זיין, און אדרבה, דאס איז געווען כדי אז פון דעם זאל ניצן ערים בצורות. ויושביהן קצרי יד חתו ובושו, היו עשב שדה וירק דשא חציר גגות ושדמה לפני קמה. און אויך וואס דו זעסט אז די באוואוינער פון די דאזיקע שטעט וואס זענען געווארן פאר גלים זענען געווען קצרי יד, האבן נישט געקענט מלחמה האלטן קעגן דיר, נאר חתו ובושו. זאגט אים דער הייליקער באשעפער, אויך דאס איז נישט געווען אין דער מגמה זיי אינגאנצן פארטיליקן, נאר די מגמה איז אז זיי זאלן זיין ווי עשב שדה וירק דשא חציר גגות לפני קמה. אזוי ווי פאר דער קמה, איידער די תבואה ווערט צייטיק, דאן צוערשט וואקסט דאס גראז פונעם פעלד, און ירק, חציר גגות ושדמה, דאס זענען די איבעריקע מיני עשבים, און אט די דאזיקע עשבים ווערן צוערשט ארויס די ערשטע, אבער זיי וועלן נאך פארוועלקן נאך איידער די תבואה ווערט צייטיק. ער זאגט אזוי אויך, דו וועסט זען אז אין דיין פאל אז יענער גאנצער הצלחה איז צייטווייליק, אזוי ווי דאס גראז וואס וואקסט אויף א צייטווייליקן אופן, און דאן וועסטו זען דעם פעלד וואקסן און שפראצן זיין תבואה. אזוי אויך זאגט ער, וואס דו האסט יעצט געזען דיין צייטווייליקע הצלחה קעגן די שטעט פון יהודה, מאך נישט פון דעם קיין מסקנה אז בסופו של דבר וועסטו האבן הצלחה. ווייל די מטרה איז געווען אז אונטער זיי זאל שפראצן דער דור פון חזקיהו, א דור פון צדיקים, א דור פון די וואס זענען עוסק אין תורה, און זיי זענען די וואס וועלן קומען אונטער די וואס דו האסט פארטיליקט. אלזא רים זיך נישט מיט וואס דו האסט געטאן.
ושבתך וצאתך ובואך ידעתי, ואת התרגזך אליי. ער זאגט טראכט נישט אז דיין האנט האט דיר געמאכט דעם חיל, דו ביסט אויפגעגאנגען מרום מיט דיינע אייגענע כוחות. צווישן דער צייט וואס דו האסט געזעסן אין הויז, צווישן דער צייט וואס דו ביסט ארויסגעגאנגען און געקומען כובש זיין מלוכות, זאגט דער הייליקער באשעפער אלץ איז געווען אין מיין השגחה, אלץ איז געווען אין מיין ידיעה. ואת התרגזך אליי, און אויך די חירופים און די גידופים, וואס דו האסט דיך צערגזט צו מיר, אויף דעם זאגט אים דער הייליקער באשעפער דו וועסט נאך עתיד זיין געשטראפט צו ווערן. יען התרגזך אליי ושאננך עלה באוזניי, ושמתי חחי באפך ומתגי בשפתיך, והשיבותיך בדרך אשר באת בה. וויבאלד איך האב צוגעהערט ווי אזוי דו האסט מחרף געווען מיט א קול פון גרויסן ליארעם, מיט א קול פון גרויסן פרסום, דעריבער ושמתי חחי באפך. איך וועל דיר אריינלייגן דעם, אזוי ווי א נאזרינגל אינעם נאז, כדי דו זאלסט נישט קענען גיין ווייטער ביז ירושלים. ואת מתגי בשפתיך, דער מתג דאס איז אמור צו בלאמזירן, מתג ורסן עדיו לבלום. דאס איז אמור צו בלאמזירן דיינע ליפן אז דו זאלסט נישט קענען מער מחרף און מגדף זיין. והשיבותיך בדרך אשר באת בה, אין יענעם וועג וואס דו ביסט אנגעקומען, דארט וועל איך דיך צוריקקערן.
וזה לך האות, אכול השנה ספיח, ובשנה השנית שחיס, ובשנה השלישית זרעו וקצרו ונטעו כרמים ויכלו פריים. וואס איז זה לך האות? אויב דאס וועט זיין א אות אויף דער מפלה פון סנחריב, דאן ווי אזוי וועט זיין א אות אויף עפעס וואס האט נאך נישט פאסירט? און נאך א זאך, אויב סנחריב וועט שוין פאלן, וואס דארף מען א אות אויף דעם וואס מען וועט פלאנצן כרמים און... אויב סנחריב איז געפאלן דאן זיכער קענען מיר דאך פלאנצן און קענען מיר טאן וואס מיר ווילן, מיר זענען די איינציקע שליטים דא. ערקלערט דער מלבי"ם, וויבאלד ער האט געגליכן דעם חורבן פון די שטעט פון יהודה און פון די מענטשן וואס זענען דארט געווען, האט ער זיי געגליכן צו א געוויקס וואס ניצט און וואקסט נאכדעם וואס עס האט כביכול געפוילט אין דער ערד, אט פון דעם וואקסט עפעס נייס, אלזא זאגט ער אט זעסטו יעצט די גאנצע ערד איז חרוב, ביז פון פיל שממון ביסטו געצוואונגען צו עסן ספיח. און אויך אין דעם צווייטן יאר וועט זיין סחיש אדער שחיס, אין צוויי ערטער דערשיינען צוויי פארשידענע גרסאות, וואס דאס הייסט אז עס איז נאך נישטא קיין תבואה וואס וואקסט אויף אן ארדנטלעכן אופן. ער זאגט אט זעסטו אין דעם דריטן יאר וועט איר שוין זייען און שנייען און פלאנצן כרמים און עסן זייערע פירות, די ערד וועט זיך אומקערן צו איר איתן. די דאזיקע זאך וואס וועט פאסירן ביי די געוויקסן פונעם פעלד, וועט זיין פאר א אות אויף עם ישראל, אויף דעם וואס יעקב וועט זיך איינוואָרצלען, וועלן שפראצן און בליען, מלאו פני תבל תנובה. ער זאגט דאס וועט דיר זיין דער אות, אזוי ווי דער דרך פון די געוויקסן אין דער ערד וואס זיי פוילן און דערנאך וואקסן זיי, אזוי אויך וואס דו זעסט יעצט דעם מצב פון ישראל נידעריק, דאס איז כדי דערנאך זאלן זיי וואקסן, זיך מפרה זיין און משגה זיין.
ויספה פליטת בית יהודה הנשארה שורש למטה ועשה פרי למעלה. די ראיה איז אויך דער קומעדיקער פסוק, אז אט ער זאגט קוק, די וואס יעצט דוכט זיך אזוי ווי זיי פוילן אין דער ערד, די וואס דו האלטסט אז דו האסט זיי שוין פארטיליקט און פארשניטן, די שטעט פון יהודה וואס סנחריב האט זיי חרוב געמאכט, ער זאגט זארג נישט, פליטת יהודה הנשארה וועט צוגעבן א שורש למטה, די שורשים וועלן זיך מער מאכן, און דורך דעם ועשה פרי למעלה. און דאן וועט זיך צוגעבן צווישן ערי מבצר, צווישן דעם כוח פון מלכות, צווישן דעם פאלק, צווישן דעם המון, אלע וועלן זיך מערן. כי מירושלים תצא שארית ופליטה מהר ציון, קנאת השם צבאות תעשה זאת. השם וועט זיין מקנא פאר זיין שם, זאגט רש"י, און נישט צוליב דעם זכות וואס איר האט אין דער האנט. מיר האבן זיך געלערנט אז די זכות אבות איז אויסגעגאנגען. דאס הייסט עס איז שוין נישטא די זכות אבות כביכול, נאר נאר וואס? קנאת השם צבאות תעשה זאת. נאר פונעם צד וואס דער הייליקער באשעפער וועט זיין מקנא אויף דעם וואס מען האט מחרף געווען זיין גרויסן שם. ערקלערט דער מלבי"ם, מירושלים תצא שארית, די כוונה איז דער המון, דאס פאלק וואס אין ירושלים איז געבליבן אויף זייער ארט, זיי זענען נישט אין גלות. ופליטה מהר ציון, דורך דעם הר ציון וואס דאס איז חזקיהו וואס זיצט אין מצודת ציון, וועט זיין א פליטה. די גולים וואס זענען ארויסגעווארפן געווארן וועלן זיך אומקערן זיך צו באהאלטן אונטערן שאטן פון חזקיהו. און דאס אלץ אזוי ווי מיר האבן געזאגט קנאת השם תעשה זאת, ווייל השם וועט זיין מקנא פאר זיין שם וואס איז מחולל געווארן צווישן די גויים און וועט זיין מקנא פאר זיין לאנד.
לכן כה אמר השם אל מלך אשור, לא יבוא אל העיר הזאת, ולא יורה שם חץ, ולא יקדמנה מגן, ולא ישפוך עליה סוללה. לא יבוא, און נישט נאר אז ער וועט נישט קומען, אויך וועט ער נישט שיסן קיין פייל. און נישט בלויז דאס, אויך וועט ער זי נישט קדמן מיט א מגן. דאס הייסט, זיי פלעגן אויך קומען מיט מגינים כדי מען זאל אויף זיי נישט ווארפן חיצים פון יענער זייט מויער. און נישט בלויז דאס, אויך וועט ער נישט אויסשיטן קיין סוללה. זיי פלעגן מאכן א הויכן ארט, א ערד סוללה, כדי עס זאל זיין פאר זיי גרינגער צו שיסן פון דארט חיצים אריין אין דער שטאט. און כל שכן, אז זיי וועלן נישט קענען שיסן חיצים אויב אויך א סוללה וועט נישט זיין. בדרך אשר הוא בא בה ישוב, ואל העיר הזאת לא יבוא נאום השם. פארוואס זאגט ער בדרך אשר בא בה ישוב ואל העיר הזאת לא יבוא, דאס איז א כפילות. ער זאגט בדרך אשר בא בה ישוב, פאר אלעם וועט ער זיך אומקערן ווייל תרהקה מלך כוש ווארט אויף אים אין הויז. א צווייטע זאך זאגט ער וויס דיר, ער וועט זיך אומקערן אהער נאכאמאל, אבער אויך דאס צווייטע מאל אל העיר הזאת לא יבוא. אפילו ער וועט זיך אומקערן אהער א צווייטע מאל אזוי ווי מיר האבן געזאגט מיט אלעם געלט און גאלד, אבער מיט אלעם דעם האט נישט קיין מורא פונעם צווייטן מאל אויך, ווייל אויך דאן אל העיר הזאת עצמה וועט ער נישט קומען, ער וועט נישט מצליח זיין צו שאדן דער שטאט אליין. און פארוואס? וגנותי על העיר הזאת להושיעה למעני ולמען דוד עבדי. זאגט השם וויבאלד איך בין דא און איך וועל באשיצן די דאזיקע שטאט און מושיע זיין איר למעני ולמען דוד עבדי. א', צוליב דעם חילול השם וואס איז געווען. א צווייטע זאך, צוליב דער מלכות בית דוד וואס דער הייליקער באשעפער וויל נישט אז זי זאל פארשניטן ווערן.
ויצא מלאך השם ויכה במחנה אשור מאה ושמונים וחמישה אלף, וישכימו בבוקר והנה כולם פגרים מתים. ויסע וילך וישב סנחריב מלך אשור וישב בנינווה. ויהי הוא משתחווה בית נסרוך אלוהיו, ואדרמלך ושראצר בניו הכוהו בחרב, והמה נמלטו ארץ אררט, וימלוך אסר חדון בנו תחתיו. חסד השם אויף זיין פאלק ישראל, לא ינום ולא יישן. האט דער הייליקער באשעפער געשיקט זיין מלאך און דערשלאגן 185 טויזנט, זיי שטייען אויף אינדערפרי און זעען אלעמען פגרים מתים. חזקיהו שלאפט אויף זיין בעט און דער הייליקער באשעפער האלט זיין מלחמה. דער איינציקער וואס איז ניצול געווארן איז געווען סנחריב און זיינע קינדער, און בשעת ער בוקט זיך אין בית נסרוך אלוהיו, האבן אדרמלך ושראצר זיינע קינדער אים דערהרגעט, און זענען אנטלאפן ארץ אררט, וימלוך אסר חדון בנו תחתיו. עס איז דא אויף דעם אין דער גמרא מסכת סנהדרין דף צ"ה עמוד ב', איך וויל אייך פארלייענען א שטיק פון דער גמרא דארט.
תנא, די ערשטע זענען אריבער אין א שווימען, שנאמר וחלף ביהודה שטף ועבר. די מיטלסטע זענען אריבער אין א שטיין. שוין די ערשטע זענען אריבער דעם נהר הירדן אין א שווימען. די צווייטע זענען שוין אריבער בשעת זיי שטייען, די וואסערן זענען שוין געפאלן. די לעצטע האבן ארויפגעברענגט ערד מיט זייערע פיס, ווי אויסגעטריקנט דעם טייך. און נישט געפונען קיין וואסער אינעם טייך צו טרינקען ביז זיי האבן געברענגט וואסער פון אן אנדער ארט און געטרונקען. שנאמר אני קרתי ושתיתי מים. וכתיב ויצא מלאך השם ויכה במחנה אשור 185 טויזנט, וישכימו בבוקר והנה כולם פגרים מתים. אמר רבי אבהו, די דאזיקע זענען די ראשי גייסות. אז דו זאלסט נישט טראכטן אז דאס איז די גאנצע ארמיי, דאס זענען נאר די ראשי הגיסות. אמר רב אשי, דייקא נמי דכתיב במשמניו רזון. ווער איז משמניו? די פעטע וואס אין זיי, די כוונה די מפקדים, די הויפט. אמר רבינא, דייקא נמי איז מדויק אויך אזוי אין דער לשון הכתוב, וישלח השם מלאך ויכחד כל גיבור חיל ונגיד ושר במחנה אשור, ויבוא בית אלוהיו ומיציאי מעיו שם הפילוהו בחרב, שמע מינה. וואס זעסטו? אז די וואס ער האט דערשלאגן, די זענען געווען די ראשי גיסות, די פעטע, דער נגיד און דער שר.
און מיט וואס האט ער זיי דערשלאגן? רבי אליעזר זאגט, מיט דער האנט האט ער זיי דערשלאגן. שנאמר וירא ישראל את היד הגדולה, די האנט וואס איז עתיד זיך צו פרען פון סנחריב. דאס איז געווען ביי... ויושע, וועלכע יד הגדולה? וואס איז עתיד זיך צו פרען פון סנחריב. רבי יהושע זאגט, מיטן פינגער האט ער זיי דערשלאגן. שנאמר ויאמרו החרטומים אל פרעה אצבע אלוהים היא, זי איז דער פינגער וואס איז עתיד זיך צו פרען פון סנחריב. רבי אליעזר בנו של רבי יוסי הגלילי זאגט, האט אים דער הייליקער באשעפער געזאגט צו גבריאל, איז דיין סערפ געשארפט? מגלך נטושה? האט ער געזאגט פאר אים רבונו של עולם, נטושה און שטייט פון די זעקס ימי בראשית. שנאמר מפני חרבות נדדו. רבי שמעון בן יוחאי זאגט, יענער פרק צייט איז געווען די צייט פון בישול פירות. האט אים דער הייליקער באשעפער געזאגט צו גבריאל, ווען דו גייסט ארויס צו בישל זיין פירות, זייז זיך צו זיי. כביכול דארף מען אים אפילו נישט שיקן ספעציעל, נאר וואס מען רופט אויפן וועג. שנאמר מדי עוברו ייקח אתכם, כי בבוקר בבוקר יעבור ביום ובלילה. והיה רק זועה הבין שמועה. אמר רב פפא, היינו דאמרי אינשי, אגב אורחך לבעל דבבך אשתמע. דאס איז וואס מענטשן זאגן, אז אויפן וועג וועסטו זיך צוהערן, די כוונה דו וועסט אריבערגיין דורך דיין שונא און אזוי אים דערצערנען. אלזא אזוי אויך דא, גבריאל האט דאס אויפן וועג געטאן, אפילו נישט ספעציעל.
און עס זענען דא וואס זאגן אין זייער נאז האט ער אין זיי געבלאזן און זיי זענען געשטארבן. שנאמר וגם נשף בהם וייבשו. רבי ירמיה בר אבא זאגט, קלאפ אין די הענט האט ער זיי געגעבן און זיי זענען געשטארבן. א פאטש פון די הענט, האט ער זיי געגעבן און זיי זענען געשטארבן. שנאמר וגם אני אכה כפי אל כפי והניחותי חמתי. רבי יצחק נפחא האט געזאגט, אויערן האט ער זיי אנטפלעקט און זיי האבן געהערט שירה פון די חיות און זענען געשטארבן. שנאמר מרוממותך נפצו גויים. און וויפיל איז פון זיי געבליבן? רב האט געזאגט צען. שנאמר ושאר עץ יערו מספר יהיו ונער יכתבם. וויפיל קען א ילד שרייבן? צען. די כוונה וויפיל קען א ילד שרייבן? א קינד, וויפיל שרייבט ער? א נקודה. א נקודה דאס איז י'. י' די כוונה איז 10. ושמואל האט געזאגט ניין. שנאמר ונשאר בו עוללות כנוקף זית שניים שלושה גרגרים בראש אמיר ארבעה חמישה בסעיפיה. פיר און פינף דאס איז ניין. רבי יהושע בן לוי האט געזאגט 14. שנאמר שניים שלושה און נאך ארבעה וחמישה. רבי יוחנן האט געזאגט...
...פינף. סנחריב און זיינע צוויי קינדער, נבוכדנצר און נבוזראדן. נבוזראדן, גמרא, אזוי איז אונדז מקובל. נבוכדנצר, דכתיב ורווה די רביעאה דמה לבר אלהין. ואילמלא דחזיה מנא הוה ידע. זאגט די גמרא, נבוכדנצר עס שטייט אז ווען ער האט געזען דניאל, חנניה, מישאל און עזריה, ער האט זיי געזען, חנניה, מישאל און עזריה אין דעם... אינעם קאלכאויוון פון פייער, האט ער געזאגט עס איז מיט זיי א פערטער וואס איז דומה צו א מלאך אלוקים. אויב ער האט קיינמאל נישט געזען א מלאך אלוקים, פון וואו ווייסט ער אז ער איז דומה צו א מלאך אלוקים? אלזא בעל כרחך אז ער איז דא געווען צוזאמען מיט סנחריב און האט געזען א מלאך אלוקים, און דאן ווען ער האט דערנאך געזען חנניה, מישאל און עזריה מיטן פערטן, האט ער געזאגט דאס דערמאנט מיר יענעם וואס איך האב דארט געזען. סנחריב און זיינע צוויי קינדער, דכתיב ויהי הוא משתחווה בית נסרוך אלוהיו ואדרמלך ושראצר בניו הכהו בחרב. זאגן חז"ל, אז זיי האבן אים געהערט פרעגן, אין וואס איז דער כוח פון עם ישראל? האבן זיי אים געזאגט ווייל זיי האבן געהאט א טאטע וואס האט גענומען זיין זון און אים געעקדעט מקריב צו זיין צו השם יתברך. האט ער געזאגט אה, אזוי? אלזא אויב איך וועל באזיגן, וועל איך מיינע צוויי קינדער מקריב זיין צו השם. זיי ביידע וועל איך שעכטן. האבן דאס געהערט זיינע קינדער, האבן זיי געזאגט דאס, ועשית לו כאשר זמם לעשות לבניו. האבן זיי געזאגט איידער ער וועט אונדז טאן, וועלן מיר אים דאס טאן. קום זיי אים מקריב. עס וועט מער זיין א נחת רוח פאר אים יתברך. זענען זיי געגאנגען און האבן דערהרגעט זייער טאטע בשעת ער בוקט זיך אין בית נסרוך אלוהיו. וואס איז נסרוך אלוהיו? עס איז געווען אן עבודה זרה וואס איז געווען א ברעט פון תיבת נוח. און דאס איז נסרוך, לשון נסר. ער האט געהאט א ברעט פון תיבת נוח וואס ער איז אהין געגאנגען און זיך געבוקט, און דאן האבן זיי אים געהערט דאס זאגן צו זיין אלוקים, ואדרמלך ושראצר בניו הכהו בחרב, כן יאבדו כל אויביך השם, אמן ואמן.