ספר ישעיהו פרק ל"ו. און עס איז געווען אין פערצנטן יאר צום מלך חזקיהו, איז אַרויפגעגאנגען סנחריב מלך אשור אויף אַלע פעסטע שטעט פון יהודה און האָט זיי איינגענומען. און דער מלך אשור האָט געשיקט רבשקה פון לכיש קיין ירושלים צום מלך חזקיהו מיט אַ שווערן חיל, און ער איז געשטאנען ביי דעם קאנאל פון דעם אויבערשטן בריכה אויף דעם וועג פון וואַשער־פעלד. זאָגט דער מלבי"ם, די דאָזיקע דערציילונג ווערט דערמאָנט אין תנ"ך דריי מאָל. איין מאָל ווערט זי דערמאָנט אין ספר מלכים, מלכים ב' פרק י"ח, און נאָך אַ מאָל ווערט זי דערמאָנט אין ספר דברי הימים ב' פרק ל"ב, און אַ דריטן מאָל אין ספר ישעיהו אין פרק ל"ו. אָבער זאָגט דער מלבי"ם, ווען מיר גייען נאָך דער דערציילונג, און זי איז בעצם דער צוגאַנג פון רבשקה צום פאָלק, דער פּרוּוו זיי אָנצובאָטן זיך נישט צו פאַרלאָזן אויף חזקיהו, ווייל חזקיהו האָט מורד געווען אין דעם מלך אשור, נאָר צו גיין אַרויס צו אים, מאַכן מיט אים שלום און ער וועט זיי פאַרשיקן אין אַן אַנדער לאַנד. דאָס איז דער פרק בכללות. די דאָזיקע געדאַנק ווערט געבראַכט, ווי איך האָב געזאָגט, אין דריי ערטער, אָבער זאָגט דער מלבי"ם, ווען מיר וועלן זיך אָפּשטעלן אויף די דריי ערטער וועלן מיר זען אַז עס זענען פאַראַן חילוקים צווישן זיי.
זאָגט דער מלבי"ם, גיב אַכט אַז ווען דו קוקסט וואָס עס ווערט געבראַכט אין ספר מלכים ב', דאָרט שטייט אַז חזקיהו האָט געשיקט צו סנחריב און האָט אים געזאָגט: חטאתי, שוב מעלי, את אשר תיתן עלי אשא. דאָס הייסט, ער איז שוין געקומען ווי אַ נכנע. וואָס דו וועסט מיר זאָגן, וועלכן מס דו וועסט אויף מיר אַרויפלייגן, בין איך גרייט צו מקבל זיין. און דער מלך אשור האָט אַרויפגעלייגט אויף דעם מלך יהודה דריי הונדערט כיכר זילבער און דרייסיק כיכר גאָלד. חזקיהו האָט מקבל געווען דעם דאָזיקן מס, האָט אים געגעבן אַלץ וואָס ער האָט געבעטן, און דעמאָלט שיקט ער רבשקה. נאָכדעם וואָס חזקיהו איז גרייט אויף די תנאים פונעם מלך אשור און איז זיך מכניע פאַר אים, שיקט ער רבשקה. ווען מיר קוקן אין דברי הימים, דערשיינט די דערציילונג דאָרט אַנדערש. דאָרט ווערט געבראַכט אַז ווען סנחריב איז אָנגעקומען, האָט חזקיהו פאַרשטאָפּט די קוואַלן און דעם באַך וואָס לויפט אין תוך פונעם לאַנד, וואָס מען רופט מי גיחון. און ער האָט געמאַכט וואַפן און שילדן אַ סך, און האָט צונויפגעזאַמלט דאָס פאָלק, און האָט זיי געשטאַרקט דאָס האַרץ, און האָט אויף זיי געשטעלט שרי צבאות, בקיצור ער האָט צוגעגרייט דאָס פאָלק צו מלחמה, און דעמאָלט האָט סנחריב געשיקט רבשקה. אַלזאָ, סוף כל סוף, איז רבשקה אָנגעקומען נאָך אונדזער כניעה אָדער נאָך אונדזער צוגרייטן זיך צו מלחמה? לכאורה זענען דאָס סותרדיקע זאַכן.
דעריבער זאָגט דער מלבי"ם, כדי צו פאַרגלייכן צווישן די דאָזיקע דערציילונגען, איז דער פשט וואָס מיר וועלן דאַרפן זאָגן אַז אין אָנהייב אמת ווען סנחריב איז אָנגעקומען, האָט חזקיהו כלפי חוץ אים געזאָגט איך בין גרייט דיר צו צאָלן אַ מס, אַלץ וואָס דו וועסט אויף מיר אַרויפלייגן וועל איך טאָן. אָבער דאָס איז בלויז געווען אַ שיטה כדי איינצושלעפערן סנחריב, דעם מלך אשור. אַז ער זאָל זיין זיכער, אָט חזקיהו טוט גאָרנישט, אָט חזקיהו איז געוואָרן אַ נכנע, ער וועט איצט אָנהייבן יעדן חודש, יעדן יאָר מיר אַרויפצוצאָלן מיסים, און דעמאָלט ממילא וועט ער נישט צונויפזאַמלען אַ צבא קעגן אים, ער וועט נישט שאַרפן די שווערדן פון מלחמה, ווייל פון דאַנען, פון דער דאָזיקער גזירה, האָט ער רו. און דערווייל האָט חזקיהו געפּלאַנט, איך וועל צוגרייטן דעם צבא און וועל זיי באַוואַפענען און וועל זיי אָנשטעלן צו מלחמה, און דעמאָלט וועל איך קענען מאַכן מלחמה ווען סנחריב מלך אשור איז נישט גרייט. און דאָס איז בעצם אַ תירוץ אויף דעם סתירה צווישן די צוויי. ווייל אמת האָט ער געשיקט רבשקה נאָכדעם וואָס חזקיהו האָט אַרויפגעצאָלט אַ מס, און נאָכדעם וואָס חזקיהו האָט זיך צוגעגרייט צו מלחמה. ווייל חזקיהו האָט בד בבד מיט דעם וואָס ער האָט אַרויפגעצאָלט אַ מס אויך צוגעגרייט זיך צו מלחמה כדי צו איבערראַשן דעם מלך אשור.
און איצט לאָמיר מבאר זיין. און דער מלך אשור האָט געשיקט רבשקה פון לכיש קיין ירושלים. שטייט ביי אייך ירושלמה אָדער ירושלימה? ירושלמה. גוט. צום מלך חזקיהו מיט אַ שווערן חיל, און ער איז געשטאַנען ביי דעם קאַנאַל פון דעם אויבערשטן בריכה אויף דעם וועג פון וואַשער־פעלד. קודם כל דער דאָזיקער רבשקה איז דער וואָס האָט געטאָן די שוואַרצע און שמוציקע אַרבעט פאַר סנחריב מלך אשור, און ווי געוויינטלעך איז רבשקה געווען אַ ייד אַ מומר. זיי זענען די וואָס טוען די שוואַרצע און שמוציקע אַרבעט פאַר די גויים. אַזוי מאָל איז דאָס יידן מומרים, מאָל איז דאָס לינקע מענטשן, יעדעס מאָל בייט זיך די היסטאָריע אָבער זי חזרט זיך פשוט איבער. און דער דאָזיקער רבשקה איז געקומען אײנצורעדן דעם פאָלק צו מורד זיין אין חזקיהו און מקבל זיין אויף זיך די מלוכה פון סנחריב. נאָר לכאורה איז נישט פאַרשטענדלעך, אויב דו זאָגסט אַז חזקיהו איז געווען גרייט צו געבן אַ מס און איז זיך מכניע פאַר סנחריב, פאַרוואָס איז ער געקומען קעגן אים אים אײנצונעמען? פרעגט דער מלבי"ם, דאָס איז נגד די אָנגענומענע חוקים צווישן די מדינות. אויב אַ מדינה צאָלט אַרויף אַ מס צו אַן אַנדער מדינה, קומט די צווייטע מדינה נישט זי אײנצונעמען. אדרבה, זי לאָזט זי איבער ווי זי איז און זאָרגט אַז זי זאָל ווייטער אַרויפצאָלן אַ מס. פאַרוואָס רופט ער אים אַ מורד? נאָך אַ זאַך פרעגט דער מלבי"ם, וואָס איז דער ענין וואָס רבשקה קומט אָן צו חזקיהו, שטייט ביי דעם קאַנאַל פון דעם אויבערשטן בריכה אויף דעם וועג פון וואַשער־פעלד? וואָס וואָלט מיר געאַרט דער גאַנצער פרט? עס שטייט דאָך אַז ער האָט באַלעגערט ירושלים. וואָס מאַכט מיר אויס אין וועלכן ווינקל און אין וועלכן פּונקט פון ברייט און לענג? וואָס מאַכט מיר אויס? ער איז אָנגעקומען און האָט באַלעגערט ירושלים.
זאָגט דער מלבי"ם, לויט וואָס מיר האָבן פאַרשטאַנען און דערקלערט פריער, איז איצט דאָס קלאָר. ווייל ווען חזקיהו פאַרשטאָפּט די מי גיחון, פאַרשטייט סנחריב אַז דאָ איז בעצם אַ פּאַסטקע. פאַרשטייט סנחריב אַז די כניעה פון חזקיהו איז נאָר כלפי חוץ, זי איז פון די ליפּן. ער איז זיך נישט באמת מכניע פאַר אים. און דער ראיה, ער גרייט זיך צו צום קאַמף. ער פאַרשטאָפּט די מי גיחון כדי אַז אויב סנחריב וועט קומען צו באַלעגערן ירושלים, זאָל נישט זיין וואַסער פאַר זיינע חיילות. ער גרייט אים צו וואַפן און שילדן ווי עס ווערט געבראַכט אין דברי הימים. דאָס האָט אָנגעכאַפּט סנחריב מלך אשור, וואָס אָן קיין שום ספק איז געווען אַ מלחמה־מאַן און אַ סטראַטעג, קוקט וויפל אײננעמונגען ער האָט געטאָן. און דאָס האָט ער שוין פאַרשטאַנען, און דעריבער שיקט ער איצט רבשקה. מאַך זיך נישט תמים, חזקיהו, אַז דו ביסט געקומען מיט מיר מאַכן שלום און אָט צאָלסטו מיר אַרויף אַ מס, איך ווייס וואָס עס זענען דיינע פּלענער. און דערפאַר שטייט ער ביי דעם קאַנאַל פון דעם אויבערשטן בריכה. וווּ? דער זעלבער קאַנאַל וואָס חזקיהו האָט פאַרמאַכט און פאַרשטאָפּט. דאָס איז געמיינט כדי צו מאַכן קלאָר פאַר חזקיהו, דיינע כוונות זענען אונדז קלאָר. דו האָסט פאַרשטאָפּט די מי גיחון מיט דער מגמה צו קומען און מלחמה האַלטן קעגן אונדז.
און עס איז אַרויסגעגאַנגען צו אים אליקים בן חלקיהו וואָס איבערן הויז און שבנא הסופר און יואח בן אסף המזכיר. אליקים בן חלקיהו וואָס איבערן הויז, די כוונה איבערן מלך's הויז, ער איז געווען דער ממונה. שבנא הסופר, דאָס איז אַ מענטש וואָס פלעגט אויפשרייבן די געשעענישן פונעם מלך. אסף המזכיר, ער איז געווען אַ מזכיר פאַרן מלך ווער עס איז געקומען פאַר אים ערשט צו משפט אָדער וועלכע בקשה איז אים איבערגעגעבן געוואָרן. און רבשקה האָט צו זיי געזאָגט, זאָגט נא צו חזקיהו, אַזוי האָט געזאָגט דער גרויסער מלך, דער מלך אשור, וואָס איז דער דאָזיקער בטחון וואָס דו האָסט פאַרזיכערט? וואָס הייסט וואָס איז דער דאָזיקער בטחון וואָס דו האָסט פאַרזיכערט? עס איז דאָך ווי מיר האָבן געזען אַז ער האָט אים געשיקט אַ מס, אַלזאָ אויף וועלכן בטחון רעדט ער? און וואָס הייסט וואָס איז דער דאָזיקער בטחון וואָס דו האָסט פאַרזיכערט? איך האָב געזאָגט נאָר אַ וואָרט פון ליפּן וכולי, אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט אַז דו האָסט מורד געווען אין מיר? און נאָכדעם אָט האָסטו זיך פאַרזיכערט אויף אַ שטיצן פון אַ צעבראָכן ראָר. און וואָלסט מיר זאָגן אויף השם אלוקינו האָבן מיר פאַרזיכערט. וויפל ער דערמאָנט דעם ענין פון פאַרזיכערן און בטחון, וואָס וויל ער בעצם? וואָס איז דער צענטראַלער פּונקט אין זיינע ווערטער?
זאָגט דער מלבי"ם, לויט וואָס מיר האָבן דערקלערט איז דאָס פאַרשטענדלעך. ווייל בעצם, דו חזקיהו האָסט איין מאָל מורד געווען, און האָסט שוין געווען גרייט זיך צו משלים זיין און האָסט אַרויפגעצאָלט אַ מס. אַלזאָ אויף וואָס האָסטו פאַרזיכערט צו מורד זיין אַ צווייט מאָל? דאָס איז וואָס איז דער דאָזיקער בטחון וואָס דו האָסט פאַרזיכערט. דערצו דאַרף באמת אַז דו זאָלסט האָבן וואָס מען רופט עפּעס פּלענער, אויף וואָס דו שטיצסט זיך, אויף וואָס דו פאַרזיכערסט. ווייל עמעצער וואָס האָט איין מאָל מורד געווען און איז סוף כל סוף געצוווּנגען געוואָרן אַרויפצוצאָלן אַ מס, דאָס הייסט אַז ער האָט פאַרשטאַנען איך האָב נישט קיין כוח מלחמה צו האַלטן. אַלזאָ אויב דו האָסט איצט געביטן די סטראַטעגיע און דו באַשליסט אַז דו קומסט יאָ און האַלטסט מלחמה קעגן אונדז, דאָס הייסט אַז דו האָסט אויף עפּעס זיך צו שטיצן. אַלזאָ זאָג מיר אויף וואָס האָסטו פאַרזיכערט? און איצט איינציק ווייז וועט ער אים פאָרלייגן וואָס עס זענען די מעגלעכע פּלענער וואָס עס קען זיין אַז אויף זיי האָסטו פאַרזיכערט און זיך געשטיצט, און וועט דיר באַווייזן אַז דו האָסט נישט אויף וואָס זיך צו שטיצן. איך האָב געזאָגט נאָר אַ וואָרט פון ליפּן, אַן עצה און אַ גבורה צו מלחמה, איצט אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט אַז דו האָסט מורד געווען אין מיר? אין ספר מלכים דערשיינט דאָס אַ ביסל אַנדערש, עפּעס וואָס לכאורה בייט דעם גאַנצן פאַרשטאַנד. דאָרט שטייט: אמרת אך דבר שפתיים עצה וגבורה למלחמה. דאָס הייסט וואָס דו חזקיהו האָסט געזאָגט. דאָ שטייט אמרתי, דאָס הייסט וואָס רבשקה רעדט. און דאָס בייט שוין לגמרי דעם בילד. אַלזאָ ווער איז דאָ דער וואָס רעדט?
זאָגט דער מלבי"ם, דאָ איז נישטאָ קיין שום קושיא. ווייל בעצם רבשקה גייט כביכול אַריין אין דער געשטאַלט פון חזקיהו און רעדט אין זיין אָרט. ער זאָגט איך וועל דיר זאָגן וואָס דו זאָגסט. איך האָב געזאָגט נאָר אַ וואָרט פון ליפּן, אַן עצה און אַ גבורה צו מלחמה. ער זאָגט איך ווייס וואָס עס גייט דורך אין דיין קאָפּ. דו טראַכטסט אין דיין האַרצן, אַלץ וואָס איך האָב געשיקט צו סנחריב כביכול אַז איך מיין מיט אים מאַכן שלום און איך וועל אים צאָלן אַ מס און שוחד, אַבי ער זאָל אַראָפּ פון מיר, דו טראַכטסט זיך אַ וואָרט פון ליפּן. דאָס אַלץ איז מס פון ליפּן. דאָס איז נאָר אַ וואָרט פון ליפּן, איך מיין נישט באמת אַראָפּצוגיין פון מיינע פּלענער. אַזוי טראַכטסט דו זיך. און וואָס פּלאַנירסטו בעצם? אַן עצה און אַ גבורה צו מלחמה. אין דער צייט וואָס דו שיקסט אַ וואָרט פון ליפּן, קויפסט אויס סנחריב מיט ווערטער, גרייטסטו דערווייל אָן פאַר דיר אַן אַרסענאַל פון וואַפן און גרייטסט זיך צו מלחמה. וואָס הייסט אַן עצה און אַ גבורה צו מלחמה? דערקלערט דער מלבי"ם, די עצה איז געווען דער פּלאַן ווען ער האָט פאַרשטאָפּט די מי גיחון, אַז די וואַסער זאָלן אַריינגיין אין תוך שטאָט און דורך דעם וועלן די חיילות פון פיינט נישט קענען זיין אויסגעאָרדנט מיט וואַסער אויסן שטאָט ווען זיי וועלן מאַכן אַ מצור. דאָס איז די עצה. און די צווייטע זאַך איז אַ גבורה צו מלחמה, ווי מיר האָבן געזען אַז אין דברי הימים דערשיינט אַז ער האָט צוגעגרייט וואַפן און שילדן און האָט אָנגעשטעלט ראשי צבא איבערן פאָלק. דאָס איז די גבורה צו מלחמה. און אויף דעם פרעג איך דיך, איצט אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט אַז דו האָסט מורד געווען אין מיר?
דאָס הייסט, איידער דו האָסט געשיקט אַ מס, אַלזאָ וואָס? אויב איך וואָלט געקומען און דיך אײנגענומען, וואָלט איך דיך נישט באַשטראָפט דיך צו פאַרשיקן אין גלות, נאָר איך וואָלט אויף דיר אַרויפגעלייגט אַ מס. אָבער היות דו האָסט שוין איין מאָל מורד געווען און איך האָב אויף דיר אַרויפגעלייגט אַ מס, און איצט גרייטסטו אָן אַ צבא צו מלחמה, דאָס הייסט אַז דו ביסט מורד אַ צווייט מאָל. ביי סנחריב איז נישטאָ קיין צווייט מאָל. נישטאָ קיין צווייט מאָל. נאָך אַ צווייט מאָל האָבן מיר פאַרטיק. דאָס איז עס, פון דאַנען איז דאָ אַ גלות. עס איז נישטאָ קיין גוט, זייט מוחל, איצט איז עס, פון איצט אָן, נישטאָ אַזאַ זאַך. אַ דריט מאָל וועט שוין נישט זיין. נאָכדעם וואָס דו האָסט מורד געווען נאָך אַ מאָל, זאָגט ער עס איז פאַרטיק דיין דערציילונג מיט סנחריב, דו וועסט מחויב זיין צו גלות. נאָר אויף דעם איז מיין קושיא, אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט אַז דו האָסט מורד געווען? פון וואַנען האָסטו געהאַט דעם עוז צו פאַרזיכערן ווען דו ווייסט אַז מיט סנחריב איז נישט מעגלעך זיך צו פאַרפּלאָנטערן, און נאָך איין מאָל וואָס מען איז מורד אין אים גיט ער נאָך אַ טשאַנס יאָ צו קומען און אַרויפצולייגן אויף דיר אַ מס, אָבער אויב דו וועסט עס טאָן ווידער איז שוין נישטאָ קיין טשאַנס. אַלזאָ זאָג מיר אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט צו קומען און מורד זיין נאָך אַ מאָל ווען דו פאַרשטייסט בעצם אַז מיט דעם שנייידסטו אָפּ די צווייג אויף וועלכער דו זיצסט. און דעריבער גיט אַכט אויפן דגש אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט אַז דו האָסט מורד געווען אין מיר. דאָס וואָרט מורד, זאָגט דער מלבי"ם, דריקט תמיד אויס נאָר אויב אַ מענטש איז שוין געווען אונטערטעניק צו עמעצן און האָט אַראָפּגעטאָן זיין יאָך פון אויף זיך. נאָר דאָס רופט זיך מורד. לעומת זאת, אויב אַ מדינה וויל אַנדער מדינה אײננעמען און זי איז זיך מתנגד, זאָג איך נישט זי איז מורד אין איר. וואָס בין איך מורד אין דיר? וואָס בין איך שייך צו דיר? אָבער אויב איך וואָלט אונטערטעניק געווען צו דיר און סוף כל סוף באַשליס איך אָפּצוּוואַרפן דיין יאָך פון אויף מיר, רוף איך זיך אַ מורד. ער זאָגט דעריבער פאַרשטיי וואָס איז דער אויסדרוק אַז דו האָסט מורד געווען אין מיר, ווייל חזקיהו ווי מיר האָבן געזאָגט האָט אים שוין געזאָגט איך וועל דיר אַרויפצאָלן אַ מס און האָט אים שוין געצאָלט און איז שוין געווען גרייט צו זיין אונטער אים, אַלזאָ איצט צו קומען און איבערצורייסן דעם ברית מיט מיר, רופט זיך דאָס שוין מורד.
און אויב אַזוי, וועט נישט זיין קיין ברירה נאָר איך וועל דיך אײננעמען און דיך באַשטראָפן ווי דער דין פון אַן קנעכט וואָס איז מורד אין זיין האַר. און אויב די סכנה איז אַזוי גרויס, אַלזאָ אויף וועמען האָסטו פאַרזיכערט, זאָג מיר? און זאָגט אים רבשקה, איך קען מיר פאָרשטעלן פון וואָס דאָס נעמט זיך. אָט האָסטו פאַרזיכערט אויף דעם שטיצן פונעם דאָזיקן צעבראָכן ראָר, אויף מצרים, וואָס אַ מענטש שטיצט זיך אויף אים און עס גייט אַריין אין זיין האַנט און דורכשטעכט זי. אַזוי איז פרעה מלך מצרים פאַר אַלע וואָס פאַרזיכערן אויף אים. איך האָב צוויי מעגלעכקייטן צו זאָגן אויף וואָס דו האָסט פאַרזיכערט. אָדער דו האָסט פאַרזיכערט אויף דער הילף פון בשר ודם, אָדער דו האָסט פאַרזיכערט אויף דער הילף פון אלוקים. און אין אָנהייב וועט ער זיך פאַרנעמען מיט דער מעגלעכקייט פון דער הילף פון בשר ודם, ווייטער וועט ער זיך פאַרנעמען מיט דער מעגלעכקייט צי דו האָסט פאַרזיכערט אין אלוקים, און וועט אים באַווייזן כביכול אַז דו האָסט נישט אויף וואָס זיך צו שטיצן נישט אויף דעם און נישט אויף דעם. קודם כל רעדט ער וועגן דער הילף פון בשר ודם. אויף וועמען האָסטו זיך צו פאַרזיכערן? אַלזאָ פונעם ניסיון אין דעם עבר ווען כלל ישראל פלעגן פאַרזיכערן, אויף וועמען פלעגן זיי פאַרזיכערן? אויף מצרים. ווי מיר זען אין די נביאים אַז אַ סך און אַ סך מאָל רעדט דער נביא מיט זיי וועגן דעם וואָס זיי פאַרלאָזן זיך אויף מצרים.
זאָגט ער אים אויף מצרים פאַרזיכערסטו? עס איז דאָך אַ שטיצן פון אַ צעבראָכן ראָר. א' אַ שטיצן פון אַ ראָר, ב' צעבראָכן. דערקלערט דער מלבי"ם, מצרים האָבן צוויי חסרונות. א' וואָס אַ מענטש שטיצט זיך אויף אים. דאָס איז אַ שטיצן, עס דאַכט זיך דיר אַז דו שטיצסט זיך אויף אים, אָבער וואָס איז אַ ראָר? עס איז שוואַך. דו שטיצסט זיך אויף אים, פאַלסט, בייגסט זיך אויס, ברעכסט זיך. אַ צווייטע זאַך איז ער אויך צעבראָכן. ווייסט איר וואָס הייסט צעבראָכן? נעם אַ ראָר פון סוף און ברעך עס פון אויבן, וועסטו באַקומען אַ שאַרף, שאַרפקייטן וואָס וועלן דיר אַריינגיין אין דער האַנט. אַלזאָ נישט גענוג וואָס דאָס איז נישט קיין ראָר אויף וועלכן מען קען זיך שטיצן ווייל דאָס איז בס"ה אַ ראָר, איז דאָס דאָזיקע ראָר נאָך צעבראָכן. עס איז נאָך צעבראָכן און ווען מען שטיצט זיך אויף אַזאַ ראָר, ממילא גייט עס אַריין אין זיין האַנט און דורכשטעכט זי. עס דורכשטעכט די האַנט, עס פאַרוווּנדיקט די האַנט. אַזוי איז פרעה מלך מצרים פאַר אַלע וואָס פאַרזיכערן אויף אים. וואָס וויל ער זאָגן? ער זאָגט א', מען קען זיך נישט שטיצן אויף אַ ראָר ווייל עס איז שוואַך. וואָס וויל ער זאָגן? פאַרוואָס איז דאָס אַ נזק פאַר אונדז? גוט, אַלזאָ ער איז שוואַך, פאַרוואָס איז דאָס אַ נזק? וואָס אַ מענטש שטיצט זיך אויף אים, פאַרוואָס איז דאָס נישט גוט פאַר אונדז? ווען דו האָסט נישט אויף וועמען זיך צו שטיצן, גרייטסטו אָן דעם צבא צו מלחמה, דו ווייסט איך האָב נישט קיין ברירה נאָר זיך צו פאַרלאָזן אויף זיך אַליין, גרייטסטו זיך ווי עס דאַרף צו זיין. אָבער ווען דו האָסט אויף וועמען זיך צו שטיצן, פרעגט מען דיך נו וואָס טוסטו? יענער האָט געזאָגט אַז ער וועט מיר העלפן. אַלזאָ גרייטסטו זיך בכלל נישט. אַלזאָ קודם כל זאָגט ער דו זאָלסט וויסן דאָס איז אַ שטיצן פון אַ ראָר, און דו פאַרלירסט אין דעם וואָס דו פאַרלאָזט זיך אויף אים, ווייל דורך דעם גרייטסטו זיך אַליין נישט ווי עס דאַרף צו זיין. דו ביסט זיכער אַז עס איז דאָ עמעצער וואָס וועט דיר העלפן.
נאָך אַ זאַך זאָגט ער, דו זאָלסט וויסן דאָס איז נישט נאָר וואָס דו פאַרלירסט, נאָר עס וועט דיך נאָך צעברעכן. עס וועט נאָך דורכשטעכן דיין האַנט. און פאַרוואָס? ווייל פרעה מלך מצרים פלעגט תמיד צוזאָגן צו קומען און צו העלפן, און ווי מיר האָבן געזען אין עבר פלעגט ער נישט האַלטן זיין הבטחה, אָבער צו קומען נעמען אַ מס פלעגט ער יאָ קומען. צו קומען נעמען וואָס מען האָט אים צוגעזאָגט די באַצאָלונג, די מנחה, דאָס האָט ער יאָ געפאָדערט. אַלזאָ זאָגט ער אים אויב אַזוי איז דאָס נישט סתם אַ שטיצן פון אַ ראָר וואָס עס איז נישטאָ אויף וואָס זיך צו שטיצן, דאָס איז אויך צעבראָכן, עס וועט דיך נאָך צעברעכן. דאָס איז אויף דער ערשטער מעגלעכקייט וואָס דו האָסט פאַרזיכערט אויף בשר ודם. און טאָמער וועסטו מיר זאָגן אויף השם אלוקינו האָבן מיר פאַרזיכערט, איז ער דאָך דער וואָס חזקיהו האָט אָפּגעטאָן זיינע במות און זיינע מזבחות, און האָט געזאָגט צו יהודה און צו ירושלים פאַר דעם דאָזיקן מזבח זאָלט איר זיך בוקן.
דעם פסוק קען מען פאַרשטיין אויף צוויי אופנים. ווען מיר האָבן דאָס געלערנט דעמאָלט אין ספר מלכים, ווער עס וועט וועלן קען הערן אויפן דיסק, האָבן מיר דערקלערט איין מעגלעכקייט וואָס איז נישט לויטן מלבי"ם, אַז בעצם זאָגט ער אים אויף וועמען פאַרזיכערסטו? אויף השם אלוקינו וואָס חזקיהו האָט אָפּגעטאָן זיינע במות. דאָס קומט צו זאָגן וועלכע פּונקטן פון זכות עס האָט חזקיהו ביי בורא עולם. פאַרוואָס פאַרזיכערן מיר אין השם? וואָס חזקיהו האָט אָפּגעטאָן זיינע במות און זיינע מזבחות, און האָט געזאָגט צו יהודה און צו ירושלים פאַר דעם דאָזיקן מזבח זאָלט איר זיך בוקן. און איר זאָלט נישט מקטיר זיין אויף די במות, וואָס איז פסול על פי הלכה. אַלזאָ האָט חזקיהו זכויות. לעומת זאת גייען דער מלבי"ם און נאָך מפרשים נישט אין דעם קו, נאָר זיי זאָגן אדרבה, ער קומט אויסצוציילן די חסרונות. און טאָמער וועסטו מיר זאָגן אויף השם אלוקינו האָבן מיר פאַרזיכערט? דו האָסט נישט אויף וואָס זיך אויף אים צו פאַרלאָזן. עס איז דאָך ער וואָס חזקיהו האָט אָפּגעטאָן זיינע במות און זיינע מזבחות, און האָט געזאָגט צו יהודה און צו ירושלים פאַר דעם דאָזיקן מזבח זאָלט איר זיך בוקן. דו האָסט נישט אויף וואָס זיך אויף אים צו פאַרלאָזן ווייל חזקיהו האָט זיך פאַרפּלאָנטערט מיט בורא עולם. און פאַרוואָס? ווייל חזקיהו האָט אָפּגעטאָן זיינע מזבחות. עס איז דאָך געווען אין יעדער שטאָט און שטאָט אַ מזבח צו השם, און חזקיהו איז געקומען און האָט מבטל געווען אַלע די דאָזיקע מזבחות און האָט געפאָדערט אַז מען זאָל קומען שעכטן און מקריב זיין נאָר אין ירושלים. און פאַרוואָס האָט ער דאָס געטאָן? לתועלת פון זיך אַליין, לכבוד פון זיך אַליין, אַז מען זאָל נישט מקריב זיין אויף יעדן אָרט, אַז יעדער וואָס וויל מקריב זיין אַ קרבן זאָל קומען קיין ירושלים. אַלזאָ האָט דער הייליקער אויבערשטער אַן אָפענעם חשבון מיט חזקיהו. אַלזאָ וואָס פאַרלאָזט איר זיך אויף בורא עולם? בורא עולם איז מקפיד אויף אים. ער האָט פאַרבאָטן חזקיהו אַלע די במות אויף יעדן אָרט און האָט געפאָדערט אַז מען זאָל קומען נאָר קיין ירושלים פאַר זיין כבוד, אַז מען זאָל קומען און דערגרייכן שוין די שטאָט פון מלוכה, אפשר וועט מען אויך דאָרט צאָלן מיסים. אָט זעסטו אַז חזקיהו האָט נישט אויף וואָס זיך צו פאַרלאָזן אויף בורא עולם, ווייל אין זיין פאַרלאָזן זיך אויף בורא עולם שטיצט ער זיך בעצם אויף עמעצן וואָס איז מקפיד אויף אים. בורא עולם האָט אַ הקפדה אויף חזקיהו אויף דעם וואָס ער האָט מבטל געווען זיינע מזבחות.
און איצט וועט זיך פאַרוועטן מיט מיין האַר דעם מלך אשור, און איך וועל דיר געבן צוויי טויזנט פערד אויב דו וועסט קענען געבן פאַר זיך רייטער אויף זיי. און דאָ הייבט ער איצט אָן מיט באַליידיקונגען. ער זאָגט אים פאַרוועט זיך נא. ווי מיר רופן דאָס היינט זיך פאַרוועטן. פאַרוואָס רופט זיך דאָס פאַרוועטן? ווייל ווען איך פאַרוועט זיך מיט דיר אויף הונדערט טויזנט שקל, און אויב איך בין גערעכט וועל איך באַקומען פון דיר און אויב דו ביסט גערעכט וועסטו מיר געבן. ווער האָט געזאָגט אַז דו וועסט מיר געבן? ווער האָט געזאָגט אַז איך וועל דיר געבן? ווי קענען מיר פאַרזיכערן אַז דער דאָזיקער פאַרוועט וועט סוף כל סוף אַרויסגיין אין פועל? מען נעמט אַ דריטן מענטש און מען זאָגט אים דו וועסט זיין אַ ערב. איך לייג ביי דיר הונדערט טויזנט שקל, ער לייגט ביי דיר הונדערט טויזנט שקל, ווער עס וועט סוף כל סוף געווינען גיסטו אים זיין געלט און דאָס געלט פון יענעם וואָס האָט פאַרלוירן. דאָס איז דער באַגריף פון פאַרוועטן. אַלזאָ פאַרוועט הייסט קום מיט אַ ערבון, לייג אַוועק געלט אין דער האַנט פון אַ דריטן מענטש כדי אַז עס זאָל זיין אין דעם גדר פון ערבון כדי צו פאַרזיכערן דעם פאַרוועט צווישן אונדז.
איצט קומט ער צו שטערן זיינע ביידע טענות. ער זאָגט אים אויב דו פאַרזיכערסט אויף מצרים, וואָס וועט דיר דאָך מצרים געבן? וועלן זיי דיר געבן קעמפער? בשום אופן נישט. מצרים וועט דיר מקסימום געבן וואָגן און פערד. וואָגן און רייטער. אין לשון פונעם מלבי"ם, רייטער די כוונה פערד. עס זענען פאַראַן אַזעלכע וואָס דערקלערן רייטער די כוונה מענטשן, אָבער דער מלבי"ם דערקלערט תמיד אַז רייטער די כוונה איז פערד. וואָס וועט דיר מצרים געבן? וואָגן און פערד. איצט זאָג מיר, וואָגן און פערד וויפל וועלן זיי דיר שוין געבן? צוויי טויזנט וואָגן און פערד. ער זאָגט זאָג מיר, דאַרפסטו מצרים דערצו? איך בין גרייט זיך צו פאַרוועטן מיט דיר איצט. לאָמיר מאַכן ספּאָרט ווי מען זאָגט היינט. איך וועל דיר געבן צוויי טויזנט וואָגן און פערד. האָסטו רייטער וואָס קענען רייטן אויף זיי? האָסטו מענטשן וואָס זענען מלחמה־מענטשן וואָס וועלן קענען קומען זיצן אויפן וואָגן און אויף די פערד, וועלן וויסן ווי אַזוי זיי צו פירן כדי צו קומען מלחמה האַלטן? אַלזאָ אויב אַזוי וואָס האָסטו מצרים אויב דו האָסט אַפילו נישט קיין מענטשן וואָס וועלן וויסן צו באַניצן דעם וואָגן וואָס מצרים וועט דיר געבן? דו האָסט נישט אין דיין צבא אַפילו קיין צוויי טויזנט רייטער. אַלזאָ דאָ קערט ער זיך בעצם צוריק צו דער ערשטער טענה. ווייל מיר האָבן דאָך געזאָגט עס זענען געווען צוויי טענות. ערשטע טענה שטיצט זיך אויף מצרים, צווייטע טענה שטיצט זיך אויף בורא עולם. אויף דעם צד וואָס שטיצט זיך אויף מצרים האָט ער אים געזאָגט דאָס איז אַ צעבראָכן ראָר, דו וועסט נאָך פון דעם ליידן.
אַ צווייטע זאַך זאָגט ער אים איצט, אַפילו אויב זיי וועלן דיר געבן איז דאָס מקסימום, זיי וועלן דיר געבן וואָגן און רייטער, זיי וועלן דיר געבן וואָגן און פערד. דו דאַרפסט מענטשן כדי אויף זיי צו רייטן. און ער זאָגט אים איך וועל דיר געבן צוויי טויזנט פערד, וועסטו קענען געבן פאַר זיך רייטער אויף זיי? און ווי אַזוי וועסטו אָפּקערן דאָס פּנים פון איין פחה, איינער פון מיין האַר'ס קליינע קנעכט, און דו פאַרזיכערסט פאַר זיך אויף מצרים אויף וואָגן און אויף רייטער. אַלזאָ זאָגט ער אים עס איז דאָך ביי דיר אַפילו נישטאָ ווי מיר האָבן געזאָגט קיין צוויי טויזנט רייטער. אַלזאָ ווי אַזוי ווילסטו אָפּקערן דאָס פּנים פון אַ פחה? פחה די כוונה איז אַ שר, ווי פחה און פחות. ווי אַזוי ווילסטו כביכול זיך אָנשטויסן קעגן איינעם פון מיין האַר'ס קליינע קנעכט, וואָס דער קלענסטער פון זיי איז אַ שר איבער טויזנטער. דער קלענסטער פון זיי איז אַ שר איבער טויזנטער, איבער טויזנטער רייטער. און דו, אַפילו אויב דו וועסט מקבל זיין וועט דאָס זיין צוויי טויזנט פערד, און אויף די דאָזיקע צוויי טויזנט פערד האָסטו אַפילו נישט קיין רייטער. אַלזאָ זאָג מיר ווי אַזוי האָסטו זיך פאַרלאָזן אויף מצרים? און איצט צי אָן השם בין איך אַרויפגעגאַנגען אויף דעם דאָזיקן לאַנד עס צו פאַרדאַרבן? השם האָט צו מיר געזאָגט גיי אַרויף אויף דעם דאָזיקן לאַנד און פאַרדאַרב עס.
וואָס הייסט השם האָט געזאָגט? וווּ האָט השם מיט אים גערעדט? ווען האָט השם ביי אים אַזאַ בקשה געבעטן? דאָ גייט ער אַריבער צום צווייטן צד. ער האָט אים געזאָגט די צווייטע מעגלעכקייט אַז דו האָסט זיך פאַרלאָזן אויף בורא עולם. אַלזאָ ער האָט אים שוין פריער געזאָגט, דו האָסט זיך דאָך פאַרפּלאָנטערט מיט בורא עולם, האָסט אים מבטל געווען די מזבחות. אַ צווייטע זאַך זאָגט ער, דו קומסט אין נאָמען פון השם? איך אויך קום אין נאָמען פון השם. ער זאָגט דו זאָגסט אַז דו ביסט אין נאָמען פון השם היטן זיין שטאָט? עס האָט מיר דאָך השם געזאָגט גיי אַרויף אויף דעם דאָזיקן לאַנד און פאַרדאַרב עס. ער מיינט נישט צו זאָגן אַז השם האָט אים מפורש געזאָגט, אָבער אין דעם וואָס דו האָסט ווידערשפעניקט דעם פּי פון השם, ווען דו ביסט געגאַנגען און האָסט מבטל געווען אַלע די מזבחות, בין איך ווי איך וואָלט געקומען צו קריגן זיין קריג. איך בין געקומען צו האַלטן די מלחמה פון השם. כביכול האָט מיר השם געזאָגט גיי אַרויף אויף אים, אויף חזקיהו. האָסט געזען ווי ער האָט מיר מבטל געווען אַלע די מזבחות און האָט געפאָדערט אַז מען זאָל קומען נאָר קיין ירושלים? על פי דער תפיסה פון רבשקה איז דאָס אַ מינוס פאַר חזקיהו. על פי חז"ל איז דאָס ודאי די גרויסע זכות פון חזקיהו, ווייל עס האָבן דאָך אַלע מלכים פאַר אים דאָס פאָלק נאָך מזבחות און מקטיר געווען אויף די במות, און עס איז געווען דערמיט אַן איסור פון שחוטי חוץ. חזקיהו האָט דערמיט אַ גרויסע זכות. אָבער על פי זיין תפיסה, כביכול האָט מיר השם געשיקט זיך צו נקם זיין אין חזקיהו אויף דעם וואָס ער האָט אים מבטל געווען די מזבחות.
און עס האָבן געזאָגט אליקים און שבנא און יואח צו רבשקה, רעד נא צו דיינע קנעכט ארמית ווייל מיר פאַרשטייען, און רעד נישט צו אונדז יהודית אין די אויערן פונעם פאָלק וואָס אויף דער מויער. אליקים און שבנא און יואח, די וואָס מיר האָבן זיי געזען אין אָנהייב דער דערציילונג, זאָגן צו רבשקה, רעד נא צו דיינע קנעכט ארמית. ארמית איז געווען די שפּראַך פון דער מלוכה. מיר האָבן שוין גערעדט אין עבר אַז עס איז ביי זיי געווען צוויי שפּראַכן. עס איז געווען די שפּראַך פון די מער משכילים, און עס איז געווען די פאָלקישע שפּראַך. כמעט אין יעדער שפּראַך איז פאַראַן דער דאָזיקער חילוק. מען קען דאָס זען אויך אין דער עברית שפּראַך. גיב היינט אַ מענטש פון גאַס צו לייענען פרקים אין ספר ישעיה, אין ספר ירמיה, ער פאַרשטייט נישט ווער קעגן ווער און וויפל וויפל. ער ווייסט בכלל נישט וואָס עס איז וואָס עס זענען די דאָזיקע ווערטער. ער זאָגט דיר ביסטו זיכער אַז דאָס איז פון עברית די דאָזיקע ווערטער? ער איז נישט... אַ סך ווערטער זענען בכלל לגמרי נישט פאַרשטענדלעך. עס איז פאַראַן די העכערע שפּראַך. אויך אין ענגליש איז פאַראַן דאָס זעלבע. עס איז פאַראַן די גערעדטע שפּראַך און עס איז פאַראַן די שייקספירישע שפּראַך, וואָס עס פלעגן רעדן די מענטשן מיט מער מעלה, די וואָס די פאָרשטעלונגען זענען אין זיי געשריבן און דומה. אַזוי אויך דאָ, די שפּראַך פון די אַצולה איז געווען די ארמית שפּראַך. דאָס איז וואָס מען רופט די שפּראַך פונעם מלך'ס פּאַלאַץ. און לעומת זאת די עברית שפּראַך, דאָס איז געווען די גערעדטע שפּראַך צווישן דעם פאָלק. זיי זאָגן אים רעד מיט אונדז אין אונדזער שפּראַך. רעד מיט אונדז ארמית. פאַרוואָס רעדסטו עברית? נאָר לכאורה איז דאָס פליאותדיק. וואָס איז דאָ דער פּלא? איר פאַרשטייט דאָך נישט אַז איך בין געקומען צו רעדן מיטן פאָלק? איך וויל אַז דאָס פאָלק זאָל הערן, ווי מיר וועלן באַלד זען. ער איז געקומען צו רעדן מיטן פאָלק. אַלזאָ וואָס זאָגט איר אים מאַך נישט קיין תעמולה מיטן פאָלק? וואָס איז דאָס... איך קום דיך אײננעמען, וועסטו מיר זאָגן אויף וועמען צו מאַכן תעמולה? איך וויל רעדן מיטן פאָלק. וואָס וואָס פאַר אַ מין דרישה איז דאָס רעד מיט אונדז אין אונדזער שפּראַך? איך בין געקומען צו שרעקן דאָס פאָלק, וועסטו מיר זאָגן אין וועלכער שפּראַך צו רעדן?
דער מלבי"ם דערקלערט, זיי האָבן געטראַכט אַז די מגמה, די תכלית פאַר וואָס רבשקה איז אָנגעקומען איז אײנצורעדן חזקיהו, גיי אַראָפּ פון דיין געדאַנק מלחמה צו האַלטן קעגן סנחריב, לייג אַוועק די וואַפן און שילדן, לייג אַוועק די כלי מלחמה, עפֿן די מי גיחון, קער זיך צוריק צו דער הנהגה פון סנחריב. דאָס איז וואָס זיי זענען געווען זיכער. דערצו איז געקומען רבשקה. און דעריבער קומען זיי און זאָגן אים, אויב אַזוי איז דיין עיקר מגמה זיך צו ווענדן צו חזקיהו, אײנצורעדן חזקיהו אַז ער זאָל זיך צוריק מכניע זיין פאַרן מלך, פאַרן מלך אשור, אַלזאָ אויב אַזוי רעד מיט אונדז אין דער שפּראַך פונעם מלך. פאַרוואָס דאַרפסטו רעדן אין דער שפּראַך פונעם פאָלק? עס איז דאָך אַלץ וואָס דו ווילסט רעדן נוגע צום מלך, דו ווילסט דאָך אַז דער מלך אַליין זאָל זיך מכניע זיין פאַר סנחריב מלך אשור. אַלזאָ פאַרוואָס רעדסטו אין דער יידישער שפּראַך, די כוונה אין דער שפּראַך פון די מענטשן פון שבט יהודה, די עברית שפּראַך? פאַרוואָס רעדסטו אין דער דאָזיקער שפּראַך? עס איז דאָ אַ הערה און אַ תוספת אין רש"י, און איך בין נישט זיכער אַז דאָס איז פון רש"י אַליין, ווייל בדרך כלל זענען די קלאַמערן אין רש"י פון אַ תוספת פון שפּעטערדיקע דערקלערער. עס איז דאָ אַ תוספת פון אַן הסבר, עס איז דאָך רבשקה געווען אַ ייד אַ מומר ווי מיר האָבן געזאָגט. אַלזאָ זיי האָבן געמיינט, אַפילו אַז די מצוות רבו זיינען אויף אים, די כוונה פאַרוואָס איז ער געקומען אַהער? ווייל סנחריב צווינגט אים. דו וועסט איצט גיין און רעדן מיט זיי, דו קענסט די שפּראַך, דו... סנחריב צווינגט אים. אָבער עס קען זיין אַז אפשר ווערט זיין האַרץ נאָך געצויגן צו זיין משפחה, אפשר איז נאָך נכמר זיין רחמנות אויף זיינע קרובים. אַלזאָ פּרוּוון זיי כביכול זיך ווענדן צום יידישן געפיל אין אים. זיי האָבן נאָך געטראַכט אַז אפשר איז אים געבליבן עפּעס אַזאַ זאַך. און זיי האָבן אים געזאָגט רעד מיטן מלך. פאַרוואָס דאַרפסטו רעדן און מורא מאַכן און שרעקן דאָס גאַנצע פאָלק?
און רבשקה האָט געזאָגט, צי צו דיין האַר און צו דיר האָט מיך געשיקט מיין האַר צו רעדן די דאָזיקע ווערטער? עס איז דאָך צו די מענטשן וואָס זיצן אויף דער מויער צו עסן זייער קויט און צו טרינקען די וואַסער פון זייערע פֿיס מיט אייך. רבשקה פאַרעכט זיי. ער זאָגט זיי איך בין בכלל נישט געשיקט געוואָרן צו חזקיהו. ווייל מיר האָבן דאָך שוין דערקלערט אַז ביי סנחריב איז נישט געווען קיין נאָך אַ טשאַנס, עס איז נישטאָ אַזאַ באַגריף. אַלזאָ חזקיהו אָן קיין שום ספק איז זיין דין הריגה. עס וועט אים גאָרנישט העלפן, ער האָט נישט קיין תקנה, איך וועל אים אַראָפּנעמען פון זיין מלוכה, איך האָב נישט וואָס מיט אים צו רעדן. איך רעד נאָר מיט עמעצן וואָס איך האָב אַ משא ומתן מיט אים, עמעצן וואָס איך האָב אַ סיכוי צו בייטן ביי אים עפּעס. ביי חזקיהו וועט גאָרנישט העלפן, אַפילו אויב ער וועט קומען און זיך בעטן, וועט טאָן וואָס נאָר ער וועט טאָן, פאַרטיק. נאָכדעם וואָס איך האָב מיט אים איין מאָל געמאַכט שלום און ער איז איצט מורד, האָט ער ביי מיר נישט מער קיין תקנה. ער איז ביי מיר אויסגעמעקט. נאָר וואָס? איך גיי איצט רעדן מיטן פאָלק. האָט דאָס פאָלק יאָ אַ תקנה? אויך דאָס פאָלק האָט נישט קיין תקנה. און פאַרוואָס? ווייל עס איז נישטאָ וואָס צו טאָן, דאָס פאָלק וועט אין גלות. עס איז נישטאָ קיין נאָך אַ טשאַנס ביי סנחריב, אַלזאָ וועט דאָס פאָלק אין גלות. אַלזאָ וואָס איז יאָ די תקנה? זאָגט ער זיי זעט, איר האָט צוויי מעגלעכקייטן. איר האָט אַ מעגלעכקייט צו גיין אין גלות אויף אַן אָנגענעמען אופן, און איר האָט אַ מעגלעכקייט צו גיין אין גלות אויף אַ שווערן אופן. און איצט דאָס קומט ער צו זאָגן דעם פאָלק. און ער זאָגט זיי אָט זעט, איצט קענען מיר דאָ באַלעגערן אַ לאַנגע צייט. און אויב מיר וועלן דאָ בלייבן אַ לאַנגע צייט אין מצור, וואָס וועט איר האָבן צו עסן? איר וועט עסן אייער קויט און די וואַסער פון אייערע פֿיס. רש"י דערקלערט וואָס הייסט די וואַסער פון אייערע פֿיס, דאָס איז נישט וואָס מיר פאַרשטייען וואַסער פון פֿיס די כוונה דעם שתן. רש"י דערקלערט אַ פייכטע קויט, שיני דכרכשתא. דאָס איז דער דיקדאַרעם וואָס מען רופט טבחיא. דאָס איז די כוונה די וואַסער פון אייערע פֿיס. ווי עס וועט נאָר זיין, ער וויל בעצם זיי זאָגן זעט, דער מצור דאָ וועט זיך ציִען אַ לאַנגע צייט ביז עס וועט נישט זיין וואָס אייך צו עסן. איר וועט מוכרח זיין כביכול צו עסן אייער קויט פון צו פיל וואָס עס וועט נישט זיין וואָס צו עסן. און אויב אַזוי, איך בין געקומען איצט אײנצורעדן אייך, גייט אַרויס צו מיר, און דעמאָלט וועט איר פאַרשפּאָרן פון זיך אַלעם דעם דאָזיקן ליידן. דאָס איז וואָס ער וויל. אין גלות וועט איר גיין. נאָר איך האָב אַן אָנבאָט וואָס עס וועט זיין שווער דאָס אָפּצוזאָגן. עס האָט זיך דאָך קיינער נישט אַנטקעגנגעשטעלט מיר, אַלזאָ אין גלות וועט איר גיין. אַלזאָ קודם כל וועט איר שטאַרבן און ליידן ביז איר וועט אין גלות. אַ צווייטע זאַך, איר האָט אַ מעגלעכקייט אויפצוהעכערן די מדינה אין וועלכער איר וועט אין גלות. אויב איר וועט אַרויסגיין איצט, וועט איר אין גלות אויף אַ גוט אָרט. אויב איר וועט נישט אַרויסגיין און דאָס וועט נאָר זיין נאָך אַ מלחמה, וועט איר אין גלות אויף אַזאַ שלעכט אָרט אַז איר וועט נאָך שטאַרבן אויך דאָרט. אַלזאָ צי איז נישט כדאי אייך צו הערן צו דער עצה וואָס איך גיב אייך? און דאָס וועט ער איצט זיי זאָגן מיט מער מפורשע ווערטער.
און רבשקה איז געשטאַנען און האָט אויסגערופן מיט אַ הויכן קול יהודית. און ער האָט געזאָגט, הערט די ווערטער פונעם גרויסן מלך, דעם מלך אשור. וואָס איז די הקפדה דער גרויסער מלך? דהיינו איר האָט אַ קליינעם מלך, דאָס איז חזקיהו דער קליינער, אָבער קומט קומט זעט מיר האָבן אַ גרויסן, דאָס איז דער מלך אשור. אַזוי האָט געזאָגט דער מלך, זאָל אייך נישט אַנטרייסלען חזקיהו ווייל ער וועט אייך נישט קענען מציל זיין. זאָל אייך נישט אַנטרייסלען חזקיהו, ווייטער זען מיר אַז ער וואָרנט זיי און זאָגט זיי זאָל אייך נישט מסית זיין דער מלך חזקיהו. פרעגט דער מלבי"ם וואָס איז דער חילוק צווישן ישיא און יסית? די הנחה איז אַז שיאני און האוכל, אויך דאָרט איז די משמעות אַן הסתה. וואָס איז דער חילוק צווישן ישיא און יסית? זאָגט דער מלבי"ם, אָט זעט, ער זאָגט זיי אַזוי. פאַרזיכערט נישט אויף צוויי זאַכן וואָס איר קענט פאַרזיכערן אין זיי ווי מיר האָבן געזען אין עבר. א' דאָס איז אויף דער גבורה פון מצרים, אויף אייער גבורה, אויף מלחמה. אַ צווייטע זאַך, צו פאַרזיכערן אין השם. זאָגט דער מלבי"ם, עס איז דאָ אַ חילוק צווישן משיא און מסית. דער משיא באַרויקט דעם וואָס האָט מורא. דו האָסט מורא צו טאָן עפּעס, דער שלאַנג האָט מיך אַנטרייסלט. וואָס האָט דער שלאַנג געזאָגט? נישט שטאַרבן וועט איר שטאַרבן. איך ווייס אַז דו האָסט מורא צו שטאַרבן, איך באַרויק דיך. נישט שטאַרבן וועט איר שטאַרבן. אַנטרייסלען איז תמיד צו באַרויקן אַ מורא. דער מלבי"ם ברענגט דערצו נאָך אַ פּאָר דוגמאות, מיר זען ווי עס שטייט די זדון פון דיין האַרצן האָט דיך אַנטרייסלט ווער וועט מיך אַראָפּנעמען צום לאַנד. ער האָט געהאַט מורא אַז מען וועט אים אַראָפּנעמען צום לאַנד, אָבער די זדון פון זיין האַרצן האָט אים אַנטרייסלט, האָב נישט קיין מורא. אַנטרייסלען האָסטו אַנטרייסלט דאָס דאָזיקע פאָלק, שלום וועט אייך זיין. זיי האָבן געהאַט מורא פון מלחמה און ער האָט זיי אַנטרייסלט און האָט זיי געזאָגט שלום וועט אייך זיין. תמיד באַזייטיקט דער משיא אַ מורא. לעומת זאת דער מסית, ער ווייזט סיבות און סברות פאַרוואָס צו טאָן ווי ער זאָגט. עס איז נישטאָ עפּעס דערשרעקנדיקס, אָבער איך וויל דיך מסית זיין צו טאָן עפּעס נישט גוט, איך קום און גיב דיר עצות און גיב דיר געדאַנקען פאַרוואָס פאַרוואָס די דאָזיקע זאַך וועט זיין גוט פאַר דיר, פאַרוואָס עס איז כדאי דיר צו טאָן. דאָס איז די כוונה, דאָס איז תמיד דער אויסדרוק פון מסית זיין. ווי און זי האָט אים מסית געווען צו בעטן פון איר פאָטער דאָס פעלד. זי זאָגט עס וועט זיין כדאי דיר אויב מיר וועלן האָבן דאָס פעלד, זי איז אים אײנרעדנדיק מיט ווערטער. פאַרוואָס וועסטו בעטן פון מיין פאָטער דאָס פעלד? און ער האָט אים מסית געווען אַרויפצוגיין קיין רמות גלעד. ווייל דיין ברודער האָט דיך מסית געווען לאָמיר דינען אַנדערע געטער. די כוונה אײנצורעדן עמעצן צו טאָן עפּעס אויפן וועג פון הוכחות, אויף אַ לאָגישן וועג. לעומת זאת פּיתוי, איז אַנדערש פון השאה און פון הסתה, אַז פּיתוי רעדט צום געפיל. פּיתוי רעדט צום געפיל. ווי אַ טויב פּיתוי אָן אַ האַרץ. ווייל אַ מענטש וועט מפתה זיין אַ יונגע מיידל אַ בתולה. פּיתוי רעדט צום געפיל, צום פתי, צו דעם וואָס גלייבט אַלץ.
און דעמאָלט קומט ער און זאָגט זיי, אָט זעט. חזקיהו זאָגט האָט נישט קיין מורא. דעריבער זאָל אייך נישט אַנטרייסלען חזקיהו. ער באַרויקט אייך. זאָגט אייך האָט נישט קיין מורא. זאָגט ער זיי הערט נישט צו די ווערטער פון חזקיהו, ווייל ער וועט אייך נישט קענען מציל זיין. ווייל אָט זעט, און זאָל אייך נישט פאַרזיכערן חזקיהו אויף השם צו זאָגן, מציל וועט אונדז זיין השם, עס וועט נישט געגעבן ווערן די דאָזיקע שטאָט אין דער האַנט פונעם מלך אשור. א' ער וועט זאָגן מציל וועט אונדז זיין השם, פונעם צד פון אונדזערע זכויות. אָדער פונעם צד אַז עס וועט נישט געגעבן ווערן די דאָזיקע שטאָט, דאָס איז ירושלים, דאָס איז די שטאָט פון בורא עולם, וועט השם געבן זיין שטאָט אין דער האַנט פון פיינט? אַלזאָ צוויי אײנרעדונגען. מציל וועט אונדז זיין השם דאָס איז פונעם צד אַז מיר זענען ראוי און צדיקים, און פונעם צד אַז אויך די דאָזיקע שטאָט וואָס זי איז די שטאָט פון בורא עולם וועט נישט געגעבן ווערן אין דער האַנט פונעם מלך אשור. און דעריבער זאָגט ער זיי הערט נישט צו חזקיהו, ווייל אַזוי האָט געזאָגט דער מלך אשור, מאַכט מיט מיר אַ ברכה און גייט אַרויס צו מיר, און זיי וועלן עסן איטלעכער זיין וויינשטאָק און איטלעכער זיין פייגנבוים, און זיי וועלן טרינקען איטלעכער די וואַסער פון זיין ברונעם. הערט נישט צו חזקיהו, און דאָ דאַרף ער שוין נישט איבערצוחזרן וואָס ער האָט פריער געזאָגט, ווייל חזקיהו האָט זיך פאַרפּלאָנטערט מיט בורא עולם און איך בין כביכול געשיקט געוואָרן פון בורא עולם זיך צו נקם זיין אין חזקיהו. ער חזרט נישט איבער אַלע די דאָזיקע טענות. איצט קומט ער און זאָגט זיי פאַרוואָס עס איז כדאי אייך צו הערן צו מיר. אָבער לכאורה איז די זאַך וואָס ער לייגט זיי פאָר אַ ביסל פליאותדיק, פרעגט דער מלבי"ם. מיר האָבן שוין געענטפערט אויף אַ טייל דערפון פריער, אָבער איצט וועלן מיר דאָס זען מער מפורש. ווייל וואָס זאָגט ער זיי? איר האָט ווייַנגערטנער, איר האָט פעלדער, קומט, איך אויך וועל אייך געבן ווייַנגערטנער און פעלדער. וואָס וועסטו אונדז געבן? איך בייט אַ אייזל אויף אַ אייזל, וואָס וועט מיר אַרויסקומען דערפון? איך בין דאָ און איך האָב, וואָס זאָגסטו קום צו אַן אַנדער אָרט אויך דאָרט וועל איך האָבן? באַלד וועלן מיר זען אַז דער מדרש פרעגט דאָס מער מפורש.
זאָגט ער זיי הערט נישט צו חזקיהו נאָר זייט מורד אין אים. און טאָמער וועט איר פרעגן וואָס וועלן מיר פאַרדינען? זאָג איך אייך מאַכט מיט מיר אַ ברכה, די כוונה מאַכט מיט מיר שלום. און גייט אַרויס צו מיר, די כוונה מקבל פנים צו זיין מיין פּנים, עפֿנט די טירן פון דער שטאָט כדי אַרויסצוגיין צו מיר. און דעמאָלט וועט איר פאַרדינען ערשטע זאַך, זיי וועלן עסן איטלעכער זיין וויינשטאָק און איטלעכער זיין פייגנבוים און זיי וועלן טרינקען איטלעכער די וואַסער פון זיין ברונעם. דאָס איז איצט. איצט האָט איר דאָך נישט קיין וואַסער, נישט קיין וויינשטאָק, נישט קיין פייגנבוים, עס איז דאָ אַ מצור, עס איז נישטאָ קיין אַרויסגייער און נישטאָ קיין אַרייַנקומער. אַלזאָ ערשטע זאַך וועט זיך אויפהערן דער הונגער וואָס עס איז דאָ איצט. איר וועט קענען עסן, טרינקען, איך וועל אייך עפֿענען דאָס אַלץ, איר וועט נישט שטאַרבן פון הונגער אין מצור. גוט, דאָס איז עס, פאַרטיק, וועסט אונדז לחלוטין באַפרייען? נישט נישט נישט נישט, דאָס איז צייטווייַליק. ביז איך וועל קומען און וועל אייך נעמען אין אַ לאַנד ווי אייער לאַנד. אַ לאַנד פון תבואה און תירוש, אַ לאַנד פון ברויט און ווייַנגערטנער. וואָס איז דער דובדבן דאָ אויפן שמאַנט? ער זאָגט זיי זעט, איך וועל בשום אופן נישט מבטל זיין די גזירה, ווייל סנחריב ווען ער האָט גזרנט אַ גזירה האָבן מיר געזאָגט וועט זי מתקיים ווערן. אָבער איר האָט אַ מעגלעכקייט מקבל צו זיין הטבות. וואָס זענען די הטבות? א' תיכף איז דאָ עסן, ערשטע זאַך. אויפן אָרט זיצט איר איצט צו עסן. אַ צווייטע זאַך, איך וועל אייך פאַרשיקן אין אַ גוט אָרט. איך וועל אייך פאַרשיקן אין אַן אָרט פון אַ לאַנד פון תבואה און תירוש, ברויט און ווייַנגערטנער. ווייל וואָס פלעגט דאָך סנחריב טאָן? נעמען אַ פאָלק פון דאַנען, פאַרשיקן עס אין אַן אַנדער אָרט. די וואָס זענען איצט אין גלות געגאַנגען האָבן דאָ געלאָזט ווייַנגערטנער און פעלדער, זייערע פרעזשעריידערס זענען נאָך פול מיט עסן. אַלזאָ האָט ער זיי גענומען ווי זיי זענען צו אַן אַנדער אָרט. אַלזאָ וועל איך אייך נעמען ווי איר זייט צו דעם זעלבן אָרט. דאָרט איז דאָ עסן, זענען דאָ פעלדער, זענען דאָ ווייַנשטעק, זענען דאָ ווייַנגערטנער, אַלץ געפינט זיך דאָרט. אַלזאָ וואָס איר האָט דאָ וועט איר האָבן אויך דאָרט. אויב דו וועסט פרעגן נו אַלזאָ וואָס וואָס האָסטו מיר געגעבן? וואָס האָב איך דיר געגעבן? איך האָב פון דיר פאַרמיטן אַ מלחמה, איך האָב פון דיר פאַרמיטן אַ מצור צו שטאַרבן פון הונגער, און איך האָב פון דיר פאַרמיטן די שרעקלעכסטע מעגלעכקייט פון אַלעם דעם אַז אויב דו וועסט נישט מקבל זיין מיין אָנבאָט, וועל איך דיך פאַרשיקן אין אַ לאַנד פון ציה, אין אַ לאַנד פון וויסטעניש, אין אַ לאַנד וווּ דו וועסט באַגראָבן ווערן פון הונגער. אַלזאָ צי איז נישט כדאי דיר? עס איז דאָך בכל מקרה וועסטו אין גלות. איז נישט כדאי דיר לפחות צו גיין אין גלות אין אַן אָרט וווּ דו וועסט נישט שטאַרבן פון הונגער? און שוין אויפן חשבון גיב איך דיר אַז דאָ איצט וועל איך דיר געבן אַ מעגלעכקייט צוצוגיין צו די ווייַנגערטנער, צו די פעלדער, איר וועט קענען עסן פון אייער תבואה, ווייל עס איז דאָך אין תוך ירושלים נישט געווען ווייַנגערטנער און פעלדער. די ווייַנגערטנער און פעלדער איז אַלץ געווען אויסן ירושלים. איך וועל אייך געבן צוצוגיין צו זיי און איר וועט קענען לעבן דאָ בשלווה ביז סנחריב מלך אשור וועט קומען און וועט אַרויסטראָגן אין פועל די גזירה און וועט אייך פאַרשיקן.
הערט וואָס עס זאָגט אויף דעם דער ילקוט שמעוני אין ספר במדבר פרק י"ג. רמז תשמ"ג. רבי שמעון בן יוחאי זאָגט, אַ שוטה איז געווען דער וואָס האָט נישט געוווּסט צו מפתה זיין. ער זאָגט וואָס פאַר אַ טיפּש איז דער דאָזיקער רבשקה. וואָס פאַר פּיתוים לייגט ער פאָר פאַר זיי? וואָס רעדן נישט, וואָס רעדן נישט אײן. משל צו אַ מענטש וואָס איז געגאַנגען נעמען אַ פרוי. ער האָט איר געזאָגט, ער דאַרף איר אײנרעדן פאַרוואָס זי זאָל פאַרלאָזן איר פאָטער'ס הויז און גיין חתונה האָבן מיט אים. וואָס זאָגט ער איר? דיין פאָטער אַ מלך און איך אַ מלך. דיין פאָטער אַ עשיר און איך אַ עשיר. דיין פאָטער עסט דיך אָן פלייש און פיש און טרינקט דיך אַלטן ווייַן, און איך אויך, אויך ביי מיר עס איך דיך אָן פלייש און פיש און טרינק דיך אַלטן ווייַן. דאָס איז נישט קיין פּיתוי. איך האָב דאָס שוין איצט אין פּאַלאַץ, פאַרוואָס זאָל איך גיין צו דיר? ווי אַזוי איז דאָס אַ פּיתוי? ער זאָגט איר דיין פאָטער אַ הדיוט און איך אַ מלך. דיין פאָטער אַ עני און איך אַ עשיר. דיין פאָטער עסט דיך אָן גרינס און קטניות, איך עס דיך אָן פלייש און פיש און טרינק דיך אַלטן ווייַן. דיין פאָטער פירט דיך צופֿוס, איך פיר דיך אין אַ קאַרעטע, אין אַ מערצעדעס. עס איז ביי זיי געווען אַזאַ אַן אַפריון וואָס מען פלעגט אין אים אויפהייבן דעם... ער זאָגט אָט, דאָס איז אַ פּיתוי. דו ביסט היינט געווען אין אַ מצב פון נול, איך וועל דיך פאַרוואַנדלען אין אַ מצב פון אַ מלכה. און עס איז דאָך אַ קל וחומר, זאָגט רבי שמעון בר יוחאי. און אויב דער וואָס קומט צו זאָגן דעם שבח פון זיין לאַנד האָט נישט געזאָגט די גנות פון ארץ ישראל, איז אַ קל וחומר צום שבח פון ארץ ישראל. ער וויל דאָך זיי זאָגן עס איז כדאי אייך, עס איז דאָ אַ זייער משובחדיק אָרט. ער זאָגט זעט, דער דאָזיקער רשע אַפילו וואָס ער וויל כביכול מבטל זיין ארץ ישראל און שבחן דאָס זעלבע אָרט, געפינט ער נישט קיין גנאי אין ארץ ישראל. ער זאָגט נישט אייער אָרט איז אַ נול. ער זאָגט איר ווייסט וואָס, איך וועל אייך געבן אַן אָרט גלייך ווערט צו אייער אָרט. דאָס איז דער מקסימום וואָס ער קען זאָגן. אָבער צו זאָגן אייער אָרט איז נישט גוט, אַפילו ווער עס וויל גנאי מאַכן קען נישט זאָגן אַזאַ שלעכטע זאַך. על אחת כמה וכמה אַז ווער עס וויל שבחן ארץ ישראל, איז דאָס עד אין קץ וגבול. אויב דער וואָס וויל גנאי מאַכן געפינט נישט קיין ווערטער, איז דער וואָס וויל שבחן על אחת כמה וכמה. אָבער לויטן מלבי"ם האָבן מיר בעצם דערקלערט וווּנדערבאַר, אַז עס איז דאָ יאָ אַ וועג פון אײנרעדן. עס איז דאָ יאָ אַ סברה מיט זיי צו רעדן. ווייל אָט וועט איר פאַרדינען, איך נעם אייך צו אַן אָרט וואָס איז אַ גוט לאַנד, איר וועט קענען עסן און טרינקען, איר וועט נישט שטאַרבן פון הונגער, איר וועט נישט שטאַרבן אין מלחמה, און אויך איצט וועל איך אייך עפֿענען דעם מצור אַז איר וועט קענען אַרויסגיין אַרויס צו אייערע פעלדער, צו אייערע ווייַנגערטנער, צו עסן און טרינקען. אַלזאָ עס איז דאָ יאָ אַ פּיתוי.
נאָר וואָס עס איז דאָ אַ ביסל שווער, דאָס איז דער תבואה און תירוש, גיט אַכט וואָס עס שטייט. תבואה און תירוש, ברויט און ווייַנגערטנער. שטימט אייך דאָס דאָזיקע צוזאַמענשטעל? עס איז דאָ דאָ אַן אַנדער קושיא. וואָס איז תירוש? דאָס איז ווייַן. וואָס איז דגן? תבואה. וואָס איז ברויט? כפשוטו, ברויט. וואָס איז ווייַנגערטנער? נישט. ווייַנגערטנער דאָס איז נאָך אין דער ערד. אַלזאָ אויב אַזוי וואָלט געווען ראוי אַז עס זאָל שטיין תבואה און ווייַנגערטנער, ברויט און תירוש. ווייל עס וועט דאָך רעדן וועגן דער תבואה נאָך איידער זי איז מעובד, דאָס איז דגן. לעומתו איז דאָס ווייַנגערטנער. און נאָכדעם וועט רעדן וועגן דעם מעובד, דאָס איז ברויט, און לעומת דעם ברויט איז דאָס דער תירוש, דאָס איז דער ווייַן וואָס איז שוין גרייט. פאַרוואָס תבואה און תירוש, ברויט און ווייַנגערטנער? דערקלערט דער מלבי"ם, אַז ער האָט זיי גענומען צו אַן אָרט וואָס איז אַ חלק פון אפריקי. אַהין האָט ער זיי פאַרשיקט. און דאָרט זאָגט דער מלבי"ם, איז אָנגענומען געווען אַז אין דער צייט וואָס עס איז נאָך נאָענט צו די טעג פון די ווייַנטרויבן־שניט, זייט מען די תבואה. און ווען מען טרעט די תירוש, איז די תבואה אין איר וווּקס. די תבואה פּונקט אין מיטן פון איר וואַקסן. אָדער ער איז מקדים די זריעה, און ווען ער זאַמלט די תבואה איז דאָ אַ יבול אין די ווייַנשטעק. און דעמאָלט קומט אויס אַז אין דער צייט פון תבואה איז שוין דאָ תירוש, און אין דער צייט פון ברויט איז איצט דאָ ווייַנגערטנער. און דעמאָלט זענען בעצם די ווערטער מדויק.
טאָמער וועט אייך מסית זיין חזקיהו צו זאָגן, השם וועט אונדז מציל זיין. צי האָבן מציל געווען די געטער פון די גויים איטלעכער זיין לאַנד פון דער האַנט פונעם מלך אשור? ער זאָגט איצט וועט אייך מסית זיין חזקיהו. איצט האָבן מיר גערעדט הסתה דאָס איז מיט ראיות. ער וועט אייך ברענגען ראיות צו זאָגן השם וועט אונדז מציל זיין. וואָס זאָגט ער פאַרזיכערט נישט אין השם? השם וועט אונדז מציל זיין. ער זאָגט אָט זעט, עס איז דאָך אַז אויב השם וועט וועלן אייך מציל זיין אַפילו קען ער נישט. און דער ראיה, אַז עס זענען דאָ נאָך אַ סך געטער אין דער וועלט און אויך זיי האָבן נישט מצליח געווען. וווּ זענען די געטער פון חמת און ארפד? וווּ זענען די געטער פון ספרוים? צי האָבן זיי מציל געווען שומרון פון מיין האַנט? אַלזאָ קודם כל זאָגט ער אָט אַלע די דאָזיקע געטער האָבן נישט מצליח געווען מציל צו זיין. איצט וואָס וועסטו זאָגן? נישט, אונדזער אלוקים איז עפּעס באַזונדער. ער קען יאָ. ער זאָגט אייער אלוקים האָב איך שוין געזען זיין כוח ווען איך האָב אײנגענומען שומרון. און שומרון זענען דאָך אויך יידן, און שומרון זענען דאָך לכאורה דאָס פאָלק פון בורא עולם, פון אלוקים. אָט האָט ער נישט געקענט מציל זיין שומרון פון מיין האַנט. פאַרוואָס טראַכט איר אַז ירושלים וועט ער יאָ קענען מציל זיין פון מיין האַנט? און דער דאָזיקער טיפּש האָט נישט פאַרשטאַנען אַז אונדזער אלוקים האָט איבערגעגעבן שומרון אין זיין האַנט. דווקא ווייל שומרון האָבן פאַרלאָזן השם און האָבן געדינט עבודה זרה, און דווקא ווייל זיי האָבן געדינט חמת און ארפד און ספרוים און נבחז און תרתק און אַלע די דאָזיקע געטער, דווקא צוליב דעם זענען זיי איבערגעגעבן געוואָרן אין זיין האַנט. אָבער ער האָט נישט פאַרשטאַנען, ער האָט געטראַכט אַז דאָס איז פון אַ חיסרון פון כוח פון בורא עולם. איצט וואָס וועסטו זאָגן? די דאָזיקע געטער האָבן נישט געוואָלט מציל זיין, אָבער אויב זיי וואָלטן געוואָלט וואָלטן זיי געקענט. ער גייט ווייטער און זאָגט, ווער אין אַלע די געטער פון די דאָזיקע לענדער האָבן מציל געווען זייער לאַנד פון מיין האַנט, אַז השם וועט מציל זיין ירושלים פון מיין האַנט? ער זאָגט עס איז דאָך אין אַלע די דאָזיקע לענדער נישט מעגלעך אַז עס זאָל דאָרט נישט זיין אַן אל וואָס לפחות וויל מציל זיין זיין לאַנד. און מיט אַלעם דעם אין אַלע די דאָזיקע לענדער האָבן זיי נישט מצליח געווען מציל צו זיין זייער לאַנד פון מיין האַנט. אַלזאָ פאַרוואָס טראַכט איר אַז השם וועט קענען אָדער וועט וועלן מציל זיין ירושלים פון מיין האַנט? און זיי האָבן געשוויגן און האָבן אים נישט געענטפערט קיין וואָרט, ווייל די מצוה פונעם מלך איז געווען צו זאָגן ענטפערט אים נישט. וואָס, און אויב דער מלך וואָלט נישט מצוה געווען, פרעגט דער מלבי"ם, וואָס איז דאָ צו ענטפערן אויף אַזעלכע זאַכן? וואָס וואָס קענען זיי ענטפערן? דערקלערט דער מלבי"ם, אַז עס איז געווען ראוי אַז זיי זאָלן זיך נקם זיין אין אים אויפן חירוף און אויפן גידוף. ווייל ער איז דאָך מגדף דעם שם שמיים. און ווי מיר וועלן זען ווייטער רייסן זיי זייערע בגדים. ער זאָגט אף על פי כן נישט צו ענטפערן אים. און זיי האָבן געשוויגן און זיך נישט נקם געווען אין אים. און עס איז געקומען אליקים בן חלקיהו וואָס איבערן הויז און שבנא הסופר און יואח בן אסף המזכיר צו חזקיהו מיט צעריסענע בגדים, און זיי האָבן אים דערציילט די ווערטער פון רבשקה. מיט צעריסענע בגדים זאָגן חז"ל, אויף דעם וואָס זיי האָבן געהערט ברכת השם.