ספר ישעיה פרק ל"ד. קרבו גוים לשמוע ולאומים הקשיבו תשמע הארץ ומלואה תבל וכל צאצאיה. קרבו גוים. די גוים, זאָגט דער מלבי"ם, דאָס זענען די פעלקער וואָס האָבן נישט קיין דת. און וואָס זענען די לאומים? די לאומים זענען חשוב'ער, די לאומים זענען די פעלקער וואָס יאָ האָבן אַ דת. זיי האָבן עפעס איין אמונה פאַרן גאַנצן פאָלק. דער פאָלק אַנטקעגן דעם, די גוים, זאָגן מיר, איז ווי אַ צעשפרייטע צעווארפענע. זיי זענען נישט פאַראייניקט אין עפעס איין אמונה וואָס פאַראייניקט אַלעמען. דעריבער זענען די לאומים חשוב'ער פון די גוים. און סיי ווי סיי רעדט ער צו די גוים, און די לאומים וועלן הערן פון זיך אַליין. דהיינו ער ווענדט זיך נישט צו די לאומים אויף אַ דירעקטן אופן, נאָר ער ווענדט זיך צו די גוים, צו דער נידעריקערער מדרגה, כדי אַז די לאומים, וואָס זענען די העכערע מדרגה פון די פעלקער, זאָלן זיי צוהערן און הערן פון זיך אַליין. תשמע הארץ, דעריבער זאָגט ער אַזוי, קודם כל קרבו גויים לשמוע ולאומים הקשיבו. און דער מלבי"ם האָט תמיד אַ כלל, אַלע מאָל ווען מען רעדט וועגן הערן ווענדט מען זיך צום חשוב'ן און זאָגט אים תשמע, און דער ווייניקער חשוב'ער איז נאָר מקשיב. מקשיב, ווי ער שטייט פון דער זייט און הערט צו. און דעריבער איז דער דיבור צו וועמען? צו די גוים, צו די ווייניקער חשוב'ע. קרבו גויים לשמוע, ווייל דער דיבור איז געווענדט צו אייך. ממילא ולאומים הקשיבו, דורך דעם וועלן די לאומים ממילא צוהערן. תשמע הארץ ומלואה תבל וכל צאצאיה. וואָס איז דער חילוק צווישן הארץ און תבל? זאָגט דער מלבי"ם, הארץ דאָס איז דער נישט-באזעצטער חלק. תבל דאָס איז דער באזעצטער חלק פון דער וועלט. אַלזאָ אין אָנהייב, אויב סאיז דאָ אַ גזירה, קומט די גזירה צום באזעצטן חלק און פון דאָרט פאַרשפרייט זי זיך אויפן נישט-באזעצטן חלק. דאָ זאָגט ער אַז אין אָנהייב תשמע הארץ, וואָס ווי מיר האָבן געזאָגט דאָס איז הארץ, דער נישט-באזעצטער חלק, און דערנאָך תבל. פונקט ווי אין אָנהייב האָט ער געזאָגט זאָלן הערן די גוים, וואָס זענען די נידעריקערע מדרגה, און דערנאָך די לאומים, וואָס זענען אין דער העכערער מדרגה. פאַר וואָס? ווייל ער זאָגט זיי, וויסט אייך, דאָ וועט די גזירה וואָס וועט זיין זיך פאַרשפרייטן אויף דעם גאַנצן ערד-קוגל און זיינע באוואוינער אויף אַ מאָל. און דעריבער זאָגט ער דאָ, טראַכט נישט אַז דאָס וועט גיין כסדר, קודם כל דער באזעצטער אָרט, קודם כל צו די לאומים און דערנאָך וועט זיך דאָס פאַרשפרייטן אויפן ווייניקער באזעצטן אָרט און צו די גוים. ניין, דאָ אויף אַ מאָל וועט דאָס קומען אויף אַלעמען. דאָס הייסט דער מלבי"ם דערקלערט אַז ער האָט זיי געוואָלט זאָגן דאָ אַז ער איז נישט מייחד דעם דיבור נאָר צו די חשוב'ע דווקא, ווייל דאָ זענען אַלע שולדיק. און אַלע צום סוף וועלן לטבח יובלו. דאָס הייסט, היות אַז אַלע האָבן הרשיע'ט, וועלן אַלע צום סוף באַצאָלן דעם פרייז.
וועגן וואָס רעדט ער בעצם? כי קצף להשם על כל הגוים וחמה על כל צבאם החרימם נתנם לטבח. דער אייבערשטער איז קוצף אויף די עובדי אלילים וואָס האָבן חרוב געמאַכט ירושלים. און זאָגט דער מלבי"ם, סאיז באַוואוסט אַז חמה איז גרעסער פון קצף. ווייל חמה דאָס איז אַן אינערלעכע חמה וואָס בלייבט אים אַ שנאה און אַ פיינדשאַפט. אַנטקעגן דעם קצף דאָס איז חיצוני. אַלזאָ דער אייבערשטער איז קוצף אויף אַלע גוים, דאָס איז קצף, דאָס זענען די עובדי אלילים וואָס האָבן חרוב געמאַכט ירושלים. און נישט נאָר דאָס, ער האָט אויך אַ חמה על כל צבאם. ווער זענען די גוים? די גוים דאָס זענען די עכו"ם וואָס האָבן געשיקט חרוב מאַכן ירושלים, אויף זיי איז נאָר דאָ קצף. אַנטקעגן דעם, אויף אַלע גוים, האָט ער די חמה אויך על כל צבאם. צבאם דאָס זענען די גדודים, די וואָס האָבן זי חרוב געמאַכט בפועל. אויף זיי זאָגט ער סאיז דאָ אַ בחינה פון חמה, וואָס די חמה, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז אינערלעך און גרעסער. און דעריבער איז די גזירה החרימם נתנם לטבח. די גזירה איז החרימם, דער אייבערשטער וועט זיי מחרים זיין, חרם וועלן זיי זיין, נישט אויסגעלייזט. און נישט נאָר דאָס אויך, נאָר נתנם לטבח. דער אייבערשטער וועט זיי אויך איבערגעבן צום שעכטן.
וחלליהם יושלכו ופגריהם יעלה באשם ונמסו הרים מדמם. וחלליהם יושלכו, אָן וואָס מען זאָל זיי באַגראָבן. און נישט נאָר דאָס, די חללים, די וואָס פאַלן אין פעלד דורך אַ שווערד-קלאַפ אין מלחמה, זאָגט ער אויך ופגריהם יעלה באשם. די פגרים דאָס זענען די מתים וואָס זענען געשטאָרבן אין שטאָט, אויך זיי יעלה באשם, סעט נישט זיין ווער עס זאָל זיי באַגראָבן. סעט זיך דאָרט נישט געפינען אַ מענטש וואָס זאָל קומען זיי צו באַגראָבן. און דאָס איז אַ אויסדרוק וואָס וועט זיך איבערחזר'ן אַ סך מאָל אין המשך פונעם פרק, אַז דער אָרט וועט זיין לחלוטין שומם, סעט זיך דאָרט נישט געפינען אַ מענטש, און אַנטקעגן דעם וועט ער געבן כמה וכמה מליצות און משלים. ער זאָגט און נישט נאָר דאָס אַז די מתים וועלן זיין ווייניק, איר קענט טראַכטן אפשר וועלן נישט זיין אַ סך מתים, זאָגט ער נמסו הרים מדמם. ווען איך וויל זאָגן אַז סעט זיין אַ סך, אַלזאָ זאָג איך יתמלאו הבקעות. ווען איך וויל זאָגן אַז סעט זיין אַ ריזיקע צאָל זאָג איך אַז דאָס וועט אויך דערגרייכן די בערג. די בערג וועלן כביכול צעגיין פון זייער בלוט. צעגיין, די כוונה איז זיי וועלן זיך צעשמעלצן פון רוב פייכטקייט און נעצקייט פונעם בלוט. און דאָס אַלץ איז ודאי אַ הגזמה פון דער מליצה, יאָ? אָבער דער דרך פון דעם נביא ווען ער רעדט, רעדט ער אין אַ מליצה'דיקער שפראַך און אין אַזאַ לשון וואָס רעדט מיט אַ גוזמא. מיר האָבן געזאָגט אַ מאָל ווי אַ קאַריקאַטור ווען מען וויל אויסדריקן עפעס, אַלזאָ דריקט מען עס אויס אויף אַ געגרעסערטן אופן כדי מען זאָל דאָס בעסער אַרויסברענגען. סאיז דאָ ביי עמעצן אַ לאַנגע נאָז, אַלזאָ מאַכט מען אים אַ נאָז פון צוויי מעטער. איז דאָס טאַקע די מציאות? ניין, נאָר וואָס? מען וויל דאָס בעסער אַרויסברענגען און דעריבער מאַכט מען דאָס אויף דעם אופן. אַזוי אויך דאָ זאָגט ער אַז די מציאות וועט זיין אַז דאָס בלוט וועט צעשמעלצן די שפיצן בערג.
ונמקו כל צבא השמים ונגולו כספר השמים וכל צבאם יבול כנבול עלה מגפן וכנובלת מתאנה. ער באַשרייבט לויט דער מציאות וואָס מיר ווייסן אַז יעדער פאָלק, יעדע אומה, האָט אַ שר אין הימל, פונעם כח פון דעם שר ציט זי איר חיות, פונעם כח פון דעם שר ציט זי איר כח. און מיר האָבן שוין געזאָגט אַ פאָר מאָל אין דער פאַרגאַנגענהייט אַז יעדע מלחמה וואָס ווערט געטאָן דאָ אויף דער ערד איז שוין דער צווייטער שלב, ווייל די מלחמה במקור איז שוין געטאָן געוואָרן אין הימל אַנטקעגן דעם שר אין הימל, און לויט די תוצאות פון דער מלחמה אויבן זענען דאָ הכרעות דאָ אונטן. ווי ווערט די מלחמה דאָרט אויבן געטאָן? נישט מיט אַן אַטאָם און נישט מיט קאָנווענציאָנעלער אָדער נישט-קאָנווענציאָנעלער וואַפן. די מלחמה דאָרט ווערט געטאָן מיטן כח פון די זכויות פון עם ישראל, מיטן כח פון עסק התורה, מיטן כח פון קיום המצוות. דורך דעם קעמפן דאָרט אויבן די שרים, דורך דעם האָט עם ישראל דאָרט אַ כח אַנטקעגן די אומות. און נאָכדעם וואָס מען מקבל איז דאָרט אַ הכרעה, אַלזאָ זענען די תוצאות דאָ אין דער אונטערשטער מלחמה דאָ אויף דער ערד. אַלזאָ באַשרייבט ער יעצט די מציאות פון די דאָזיקע אומות, פון אדום און פון בצרה. וואָס וועט זיין זייער מציאות? זייער מציאות וועט זיין אַז שוין אין הימל נמקו כל צבא השמים. די שרים אין הימל, פון וועלכע זיי ציען זייער כח, זענען שוין צעפוילט. דאָס הייסט, אויך אויב דו זעסט אַן אָפּגעהאַקטן בוים, אָבער אויב זיין וואָרצל האָט נאָך אין זיך חיות, אויב וועסטו אים ווידער איינפלאַנצן וועט ער ווידער וואַקסן. זאָגט ער אָבער דאָ וועט נישט זיין די מציאות, נאָר אויך צבא השמים, דאָרט וועט זייער וואָרצל זיין ווי צעפוילט פלייש. ווי פלייש וואָס האָט שוין נישט קיין חיות, ווי נמק. ונגולו כספר. וואָס איז דאָס ונגולו כספר השמיים? ביי די אַלטע פעלקער איז דער הימל פאַר זיי געווען ווי אַ ספר. דו האָסט אַ ספר און לייענסט אין אים, ער איז געווען אַ חוזה בכוכבים, אין די וואָלקנס, אין די הימלישע גופים און האָט אין זיי געלייענט. ער זאָגט דיר די דאָזיקע אומה וועט האָבן אַזוי, יענע אומה וועט האָבן אַזוי. אַצטגנינות. און אין אַ סך זאַכן האָבן זיי געוואוסט, אָבער יעדעס וואָרט זייער כלליות, ווי מיר האָבן געזאָגט אַ פאָר מאָל אין דער פאַרגאַנגענהייט, אָבער זיי האָבן געהאַט עתידות. ער זאָגט אָבער וויסט דיר, לויט דער דאָזיקער מציאות וואָס וועגן דעם רעדן מיר, וועט דער ספר כביכול פאַרמאַכט ווערן ביי זיי. אין דעם ספר וועט מען נישט קענען לייענען גאָרנישט. נגולו כספר השמיים, מען וועט אים אָפּרודערן. אָפּרודערן, די כוונה איז מען וועט אים פאַרמאַכן, מען וועט אים נישט קענען עפענען און אין אים לייענען. היות סעט אין זיי מער נישט זיין די דאָזיקע כוחות וואָס משפיע'ן אַראָפ. כל זמן סאיז דאָ אַן אומה אונטן, אַלזאָ זענען דאָ כוחות אין הימל, שרים, וואָס זענען משפיע אַראָפ. אָבער אין דעם מאָמענט וואָס דער דאָזיקער כח איז שוין נישטאָ, צעפוילט ווי מיר האָבן געזאָגט, אַלזאָ וואָס פאַסירט מיטן ספר? ער ווערט פאַרמאַכט. סאיז מער נישטאָ קיין השפעות אַראָפ, מען קען אין אים גאָרנישט לייענען. כביכול ווערט דער ספר פאַרמאַכט. סאיז מער נישטאָ קיין מציאות פאַר יענער אומה, אַלזאָ וועט ממילא שוין זיין נמק און דער ספר וועט פאַרמאַכט ווערן, ווייל מען וועט אין אים גאָרנישט קענען לייענען וועגן יענער אומה.
און דער המשך איז וכל צבאם יבול כנבול עלה מגפן וכנובלת מתאנה. וכל צבאם, ווער איז דאָס צבאם? דאָס איז דער אונטערשטער צבא, וואָס ווי מיר האָבן געזאָגט ציט זיין חיות פון צבא השמים פון אויבן. אַלזאָ אין דעם מאָמענט וואָס אויבן ווערט אַ נמק, וואָס פאַסירט אונטן? באַלד הייבט זיך אָן די וועלקערניש. באַלד וועלקן זיי כנבול עלה מגפן. גיט אַכטונג, ער גיט דאָ אַ טאָפלטע דוגמא. כנבול עלה מגפן וכנובלת מתאנה. קודם כל כנבול דאָס איז זכר, נובלת דאָס איז נקבה, און דאָס איז פאַרשטענדלעך. ווייל ווען ער רעדט וועגן עלה מגפן, עלה דאָס איז זכר. און תאנה דאָס איז אַ נקבה, און דעריבער ביי איר דריקט ער זיך אויס מיטן אויסדרוק נובלת. דערקלערט דער מלבי"ם פאַר וואָס דער טאָפלער ענין? דאָס בלאַט אויפן וויינשטאָק וועלקט תחילה. ווייל וואָס דינער די זאַך איז, טריקנט זי אויס גיכער. דאָס בלאַט וועלקט תחילה, און דערנאָך הייבן זיך די וויינטרויבן אָן אַ ביסל צוזאַמענשרומפן און אַזוי ווייטער. אָבער וואָס איז דאָס ערשטע וואָס פילט דעם חוסר פייכטקייט? דאָס איז דאָס בלאַט. כנבול עלה מגפן, אַז באַלד וועט זיך אָנהייבן ביי זיי די וועלקערניש. און נישט נאָר דאָס, ער זאָגט דיר, טראַכט נישט אפשר וועט דאָס זיין כנבול עלה מגפן און סאיז אין דעם נאָך דאָ אַ תועלת, היות אַ בהמה עסט אויך וועלקנדיקע וויינטרויבן-בלעטער. אַלזאָ זאָגט ער ניין, וויסט דיר דאָס וועט זיין ווי אַ תאנה וואָס ווערט מיאוס. וכנובלת מתאנה. ווען אַ תאנה וועלקט וואָס האָסטו מיט איר צו טאָן? סאיז נישטאָ וואָס צו טאָן, זי איז מיאוס, מען עקלט זיך פון איר, אויך בהמות עסן זי נישט. אַלזאָ ער קומט דאָ אויסצודריקן אַ טאָפלטן ענין. א' די גיכקייט פון דער וועלקערניש וועט זיין כנבול עלה מגפן. אַ בלאַט פונעם וויינשטאָק וועלקט גיך. אַ צווייטע זאַך, דער אופי פון דער וועלקערניש וועט זיין ווי אַ תאנה, אַז ווען זי פאַלט ווערט זי מיאוס, און קיינער וויל שוין נישט און קען דאָס נישט עסן.
כי רוותה בשמים חרבי הנה על אדום תרד ועל עם חרמי למשפט. כי רוותה בשמים חרבי. יעצט באַשרייבט ער אין אַ מליצה די שווערד פונעם אייבערשטן ווי סוועט זיין עפעס אַ גוף וואָס רייסט און עסט בלוט און חלב און הרוגים. כי רוותה בשמים חרבי. זאָגט דער אייבערשטער, טראַכט נישט אַז אַלץ וואָס איך וועל טאָן וועל איך טאָן אָן אַ משפט. קודם כל רוותה בשמים חרבי, דאָרט איז נישט שייך אַ משפט ווייל דאָס איז אַ דין שמיים, דאָס איז ווי דער אייבערשטער וועט זיך אויסבאַצאָלן פון די שרים פון דער אומה אין הימל. אָבער ער זאָגט וויסט דיר דערנאָך הנה על אדום תרד. נאָכדעם וואָס עס ווערט געטאָן אַ משפט אין הימל, דאָרט וועט דאָס זיין בדרך נקמה, על אדום תרד וועט דאָס זיין למשפט. היות דאָ איז דער אייבערשטער אין דער וועלט פון דער ערד מלך במשפט יעמיד ארץ, אַלזאָ דאָ וועט דאָס בהכרח זיין בדרך פון אַ משפט. אַלזאָ על אדום תרד ועל עם חרמי למשפט. וואָס איז עם חרמי? דער מלבי"ם וועט יעצט זאָגן אַן עיקרון און מיר וועלן אים זען אויך אין המשך פון די פסוקים. מיר וועלן זען אַז סאיז דאָ אַן עסק מיט אדום און מיט בצרה. בצרה דאָס איז געווען די שטאָט פונעם צענטער פון זייער אמונה. זאָגן מיר עפעס ווי זייער וואַטיקאַן. דאָס איז געווען דער צענטער פון עבודה זרה, סאיז געווען אין בצרה. און דאָרט איז אויך געזעסן זייער כהן גדול. דאָס איז געווען דער צענטער פון עבודה זרה, בצרה. אַנטקעגן דעם אדום דאָס איז די ממלכה פון רשע. דאָס זענען די וואָס האָבן חרוב געמאַכט דעם בית המקדש, דאָס זענען די וואָס האָבן געמאַכט עם ישראל צרות איבער די דורות. וואָס איז מער אָנצומערקן ווי אייראָפּע, יאָ? די וואָס האָבן די רויטע פאַרב אין זייער פאָן. און אין זייער שפיץ רוסלאַנד און נאָך אַנדערע פעלקער וואָס זענען אין די אייראָפּעאישע פעלקער. אַלזאָ זאָגט ער דיר, דערנאָך וועט דער אייבערשטער אַראָפּקומען למשפט, ווי סעס שטייט ונשפטתי אותו בדבר ובדם ובחרב ובאבני אלגביש. דער אייבערשטער וועט זיך משפט'ן מיט די גוים. און דאָס וועט זיין אין צוויי שלבים. על אדום תרד ועל עם חרמי למשפט. אדום ווי מיר ווייסן די פעלקער פון אדום. ועל עם חרמי דאָס איז בצרה. זיי רופט ער עם חרמי, איך האָב מיט זיי אַ ריב באמונה, מיט יענעם פאָלק. און דער אייבערשטער זאָגט מיט אַלעמען וועל איך קומען למשפט. סיי מיט אדום און סיי מיט עם חרמי.
חרב להשם מלאה דם הודשנה מחלב מדם כרים ועתודים מחלב כליות אילים כי זבח להשם בבצרה וטבח גדול בארץ אדום. גיט אַכטונג אַז די טיילן פונעם כתוב זענען פּאַראַלעל. חרב להשם מלאה דם מדם כרים ועתודים. הודשנה מחלב מחלב כליות אילים. דאָס הייסט חלק א' פונעם פסוק אַנטקעגן ג', חלק ב' פונעם פסוק אַנטקעגן ד'. און דערקלערט דער מלבי"ם, דער אייבערשטער וועט קומען אויף אדום ווי אַ נקמה, ווייל דאָך אדום האָבן חרוב געמאַכט דעם בית המקדש. אָבער אויף בצרה וועט דער אייבערשטער קומען כדי צו לערנען די וועלט אמונה. בצרה דאָס איז דער אָרט וואָס דאָרט, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז דער צענטער פון כפירה, און דעריבער וועט דער אייבערשטער קומען און אויך פון זיי זיך אויסבאַצאָלן כדי אַלע זאָלן גלייבן אַז סאיז נישטאָ קיין כח אין יענער עבודה זרה. ווייל ווען די אלוקים פון די גוים ווערן געשלאָגן, ווערט גרויס דער כבוד פונעם באשעפער יתברך. און דעריבער האָט דער אייבערשטער בראש ובראשונה אין די מכות מצרים וועמען געשלאָגן? דעם יאור. פאַר וואָס דעם יאור? ווייל דער יאור דאָס איז דער אלוה פון מצרים. אָבער ער האָט געלאָזט איין אלוה. וועלכן איין אלוה האָט ער געלאָזט? בעל צפון. פי החירות, דאָס איז דער אלוה וואָס ער האָט געלאָזט. און פאַר וואָס האָט ער אים געלאָזט? כדי זיי צו פאַרפירן. אָט זעט ווי גרויס איז אונדזער אמונה, ווי גרויס איז אונדזער עבודה זרה, אָט איז ער געבליבן, ער האָט געשטאַנען אין פרץ, ער האָט מצליח געווען זיך צו האַלטן. און דאָס איז וואָס האָט זיי געבראַכט דאָך צו נאָכיאָגן נאָך בני ישראל, ווייל זיי האָבן זיי געכאַפּט חונים וואו? על פי החירות. איר זעט? אָט, ער האָט זיי אָפּגעשטעלט. אונדזער אל האָט זיי געמאַכט אַ פּאַספּאָרט-קאָנטראָל יעצט. אָט, ער לאָזט זיי נישט אַריבער. און דעמאָלט פאַרשטייט פרעה אַז זייער אלוה איז נאָך אין תוקף און דעמאָלט גייט ער אַרויס און יאָגט זיי נאָך. אַלץ איז דאָס געווען אין דער בחינה פון והתעללתי במצרים. מיר האָבן זיך פאַרלענגערט אין דעם כמה וכמה מאָל אין דער פאַרגאַנגענהייט ווען מיר האָבן גערעדט וועגן פרשת השבוע, וועגן דעם התעללות וואָס דער אייבערשטער האָט געטאָן מיט מצרים, דאָס איז די טעות וואָס דער אייבערשטער פאַרפירט זיי מאָל נאָך מאָל צו טראַכטן אַז אָט האָבן מיר נאָך אַ כח, אָט קענען מיר נאָך מלחמה האַלטן. און פאַר וואָס זיי פאַרפירן? ווייל אָן דעם וועט ער נישט כאַפּן קיין קלאַפ. ער דאַרף טראַכטן אַז סאיז נאָך דאָ אַ מערכה און דעמאָלט קומען כאַפּן נאָך אַ קלאַפ. אָבער אויב ער טראַכט מיר האָבן פאַרענדיקט, ער הייבט אויף די הענט מובס, אַלזאָ וואו איז די קומענדיקע מערכה? סתם וועט זיין נודנע. דעריבער מוז דער אייבערשטער זיי פאַרפירן כדי זיי זאָלן קומען צו דער קומענדיקער מערכה כדי צו כאַפּן נאָך אַ קלאַפ. און דאָס איז דאָך די מטרה, היות אַז מצרים האָבן זיך התעלל'ט מיט עם ישראל און אַנטקעגן דעם והתעללתי במצרים, און אַלץ וואָס איז געווען אין די מכות מצרים איז מידה כנגד מידה. אַלזאָ לאָמיר זיך אומקערן צום ענין. חרב להשם מלאה דם. חרב להשם דאָס האָבן מיר געזאָגט איז אַ נקמה אין אדום. און דאָס איז כדי אַז זיי זאָלן זיך אויסבאַצאָלן אויף וואָס זיי האָבן געטאָן. און אַנטקעגן דעם אויף בצרה האָבן מיר געזאָגט כדי זיי זאָלן דערקענען די אמונה אינעם אייבערשטן יתברך. ווי סעס שטייט מי זה בא מאדום חמוץ בגדים מבצרה זה הדור בלבושו. לויט דעם קומט ער און זאָגט דאָ זבח להשם בבצרה וטבח גדול בארץ אדום. יעצט זעט וואָס פאַר אַ וואונדערלעכע אונטערשייד זאָגט דאָ דער מלבי"ם. גיט אַכטונג, סעס שטייט דאָ צוויי אויסדרוקן. זבח להשם וואו? בבצרה. און טבח להשם, טבח גדול וועט זיין בארץ אדום. וואָס איז דער חילוק צווישן זבח און טבח? זאָגט דער מלבי"ם דער נאָמען זבח איז תמיד פאַרבונדן מיט שמחה, מיט אַ הכנה לצורך קרואים, לצורך אורחים, ווי זבחי שלמים, זבחי תודה, ער איז תמיד פאַרבונדן מיט שמחה. טבח באַצייכנט נאָר די שעכטן פונעם בעל חי. לדוגמה ביי יוסף וואָס שטייט? וטבוח טבח והכן, שעכט און גרייט צו. אויב וואָלט דאָרט געשטאַנען וזבוח זבח והכן, וואָלט זיך אויסגעטייטשט ווי ער גייט זיך פרייען מיט זיי. ווי וועט ער זיך פרייען מיט זיי? זיי ווייסן דאָך נישט אַז דאָס איז יוסף. און זבח פאַרבינדט זיך תמיד מיטן אויסדרוק פון שמחה. און דעריבער האָט ער דאָ נישט דערמאָנט זבח, ער דערמאָנט דאָרט טבח. טבח דאָס מיינט שעכטן דעם בעל חי. אַנטקעגן דעם זבח פאַרבינדט זיך תמיד מיט שמחה. און דאָס איז וואָס ער קומט און זאָגט דאָ, זע דעם חילוק. ווען מיר רעדן וועגן טבח, וועט דאָס זיין אין אדום. פאַר וואָס? ווייל אין אדום וועט דאָס זיין פאַר אַ נקמה. אין ארץ אדום וועט מען זיך דאַרפן נוקם זיין אויף וואָס זיי האָבן געטאָן צו עם ישראל. ווען מען רעדט וועגן בצרה, וועט דאָרט זיין אַ זבח. זבח, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז אַ זאַך וואָס האָט אין זיך הנאה, סאיז דאָ קרואים, סאיז דאָ אַ תועלת. אין בצרה איז דאָס נישט כדי זיך צו נוקם זיין, נאָר צוליב דער תועלת און הנאה. וואָס איז די תועלת און הנאה? אַז דורך דעם וועט מען דערגרייכן אַן אמונה תמימה. דורך דעם וועט מען דערקענען אַז סאיז נישטאָ קיין כח אין יענער עבודה זרה. ווייל אין בצרה, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז געווען דער צענטער פון עבודה זרה. און דעריבער אַנטקעגן דעם טבח זאָגט ער חרב להשם מלאה דם מדם פרים ועתודים. דאָס זענען די גיבורים, דאָס זענען די שרים פון אדום, וואָס זיי זענען די ערשטע וואָס מען דאַרף פון זיי אויסבאַצאָלן אויף וואָס זיי האָבן געטאָן צו עם ישראל. און אַנטקעגן דעם זבח וואָס וועט זיין אין בצרה האָט ער געזאָגט הודשנה מחלב מחלב כליות אילים. דאָס איז נישט נאָר צוליב אַ נקמה, נישט צוליב אַ נקמה, נאָר כדי זיך צו פעטן מיט תענוגים. ווי מיר האָבן דערקלערט אַז דער ענין פון זבח דריקט אויס אַן ענין פון תענוגים. און פאַר וואָס נעמט ער מחלב כליות אילים? זאָגט דער מלבי"ם די כליות ווי באַוואוסט זענען יועצות. און אין דעם פאַל זענען די כליות אין דער בחינה פון יועצות לרע, צו כפירה. און דאָרט וועט דער אייבערשטער פעטן פונעם חלב, די כוונה איז דורך וואָס ער וועט ענדערן דעם מצב און סעט זיין אַ נקמה דאָרט אין בצרה, דורך דעם וועלן יענע כליות אילים, יענע כליות וואָס זענען יועצות לרע ווערן צו גוט. ווייל דורך דעם וועלן אַלע פאַרשטיין אַז סאיז נישטאָ קיין כח אין יענער מציאות. אַלזאָ דאָס איז אַ זבח, ווייל זבח, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז לתועלת, אַ זאַך וואָס האָט אין זיך פעטס, אַ זאַך וואָס עס קומט פון איר אַרויס אַ רווח. אַנטקעגן דעם אין אדום וועט דאָס זיין נאָר אין דער בחינה פון אַ נקמה.
וירדו ראמים עמם ופרים עם אבירים ורוותה ארצם מדם ועפרם מחלב ידושן. וירדו ראמים עמם. אַלע איבעריקע גוים, די מלכים, זייערע גיבורים, די וואָס האָבן זיך תמיד צוגעטשעפּעט אין יעדער געלעגנהייט וואָס מען איז אַרויס קעגן עם ישראל, זיי זענען תמיד געווען צוזאַמען, זיי זענען תמיד געקומען צו זיין מיט זיי, אויך זיי דאַרפן פאַלן אין יענער מסיבה, יאָ? אויך פון זיי דאַרף מען זיך נוקם זיין און זיך אויסבאַצאָלן. וירדו ראמים עמם. די גיבורים, די ראמים דריקט תמיד אויס דעם ראם, דאָס איז דער בעל חי דער גרויסער און פורכטבאַרער. די גיבורים, זייערע שלטונים וועלן זיך פאַרבינדן צו אדום כדי צו זיין אַ טייל פון דער מלחמה, און אויך זיי וועלן פאַלן. ופרים עם אבירים. די וואָס זענען פרים וועלן זיך צוטשעפּען צו אבירים, דאָס זענען אַלע אויסדרוקן וואָס דריקן אויס גבורה. און דורך דעם ורוותה ארצם מדם. זאָגט דער מלבי"ם, גיב אַכטונג, סאיז דאָ רוותה ארצם מדם ועפרם מחלב ידושן. אַלזאָ קודם כל סאיז דאָ ארצם און סאיז דאָ עפרם. אַ צווייטע זאַך סאיז דאָ דם און סאיז דאָ חלב. דערקלערט דער מלבי"ם, אַ ערד וואָס איז פעט מיט חלב וועט זיך נישט איינזאַפּן אין איר קיין דם. דאָס חלב איז דאָך שמאַלציק. דער שומן שטויסט אָפּ יעדעס וואַסער. אַלזאָ אויב די ערד איז שוין זאַט פון שומן, קען זיך דער דם נישט אין איר איינזאַפּן. און דעריבער דאָס ערשטע ורוותה ארצם מדם. און ערשט אין דעם צווייטן שלב עפרם מחלב ידושן. ווייל דאָס חלב קען יאָ קומען אויפן דם, אָבער דם קען נישט קומען אויפן חלב, ער זאַפּט זיך נישט איין אין דער ערד. און יעצט גיב אויך אַכטונג צום חילוק צווישן ארצם און עפרם. ארצם, דער מלבי"ם דערקלערט תמיד, רעדט וועגן דעם אינערלעכן חלק פון דער ערד, אַנטקעגן דעם עפר וואָס רעדט וועגן דעם חיצון'דיקן חלק, דעם מער אויבערשטן חלק פון דער ערד. ווי סעס שטייט אם יזקין בארץ שורשו ובעפר ימות גזעו. שורשו וואו איז ער? בארץ. און אַנטקעגן דעם דער גזע, וואָס איז שוין מער אויבן, ובעפר ימות גזעו. ער איז דער מער אויבערשטער חלק. אַלזאָ רוותה ארצם מדם, ווייל דער דם איז טאַקע דין, ער זאַפּט זיך איין אין דער ערד. אַנטקעגן דעם ועפרם מחלב ידושן, דער עפר וואָס איז דער אויבערשטער חלק, דאָרט וועט זיין דאָס חלב. ווייל דאָס חלב, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז מער שמאַלציק, ער זאַפּט זיך נישט טיף איין אין דער ערד, נאָר נאָר דער עפר, דער אויבערשטער חלק, מחלב ידושן. סעט זיין פעט פון רוב חלב וואָס וועט זיך אין איר אויסגיסן פון דער נקמה וואָס דער אייבערשטער וועט נוקם זיין אין אדום.
כי יום נקם להשם שנת שלומים לריב ציון. דער אייבערשטער וועט טאָן די דאָזיקע נקמה צוליב צוויי זאַכן. א' כי יום נקם להשם. להשם דאָס איז אויף דעם כבוד השם. ווייל תמיד ווען מען שלאָגט עם ישראל, ווען מען פאַרשעמט עם ישראל, ווען מען איז כופר אין השם, איז דאָס אַלץ בעצם כביכול אַ פגיעה אינעם אייבערשטן יתברך. אַלזאָ ער זאָגט דיר סעט אין דעם זיין אַ יום נקם להשם. דאָס וועט זיין אין בצרה. דורך דעם וועט זיך גרויס מאַכן דער כבוד השם, ווייל ווען עס הייבט זיך אויף דער נאָמען פונעם אייבערשטן דורך דער מפלה פון די שונאים, זעען דורך דעם אַלע אָט איז נישטאָ קיין כח פאַר די אלילים, נישטאָ קיין כח פאַר כפירה, נאָר דער אייבערשטער אַליין וועט מלוך זיין אויף דער גאַנצער ערד. אַ צווייטע זאַך זאָגט דער אייבערשטער, סאיז דאָ דאָך אַזעלכע וואָס האָבן געמאַכט צרות פאַר עם ישראל, סאיז דאָ דאָך אַזעלכע וואָס האָבן געפייניקט עם ישראל, וואָס, קומט נישט אַ באַצאָלונג אויף דעם? שנת שלומים לריב ציון. סאיז געקומען די צייט צו באַצאָלן און צו ריב'ן דעם ריב פון ציון. וואָס איר האָט געטאָן אין ציון, ציון דאָס איז ירושלים, וואָס איר האָט געטאָן צו עם ישראל, יעצט איז געקומען די צייט פון די שלומים. דאָס וועט טאָן דער אייבערשטער, ער וועט זיי באַצאָלן מידה כנגד מידה און וועט זיי חרוב מאַכן ערו ערו עד היסוד בה.
ונהפכו נחליה לזפת ועפרה לגפרית והיתה ארצה לזפת בוערה. יעצט וועט ער באַשרייבן זייער חורבן. די טייכן זייערע וועלן ווערן צו זפת, און דער עפר וועט זיין גפרית. עפר האָבן מיר געזאָגט איז דער אויבערשטער חלק פון דער ערד, ער וועט זיין גפרית. דערקלערט דער מלבי"ם, סאיז דאָ צווייערליי זפת. סאיז דאָ אַ זפת וואָס איז דער פאַרשטאָרטער זפת, די כוונה איז דער האַרטערער. דאָס איז דער זפת וואָס מען נעמט אים אַרויס פון די בערג, שוואַרץ, פעסט, בפשטות רעדט ער וועגן דעם זפת וואָס מיר קענען פון די דעכער. און אויף דעם זאָגט ער וועט זיין זייער ערד לזפת בוערה. ווי יענער זפת, אַזוי וועט זיין זייער גאַנצע ערד. אַ צווייטע זאַך זאָגט ער ועפרה לגופרית. איר עפר וועט זיין גופרית. סאיז דאָ אַ זפת וואָס רינט און פליסט און שווימט אויפן פני המים. דער דאָזיקער זפת רעדט אַנשיינענדיק מער וועגן נעפט, יאָ? וואָס שווימט אויפן פני המים, וואָס מען שמירט מיט אים די ראָדן פון די וועגענער און די ברעטער. אויף דעם זאָגט ער וועלן ווערן די נחליה צו זפת. די גופרית זאָגט דער מלבי"ם דאָס איז וואָס מען קען עס אָנצינדן גרינג. שוועבל, קענט עמעצער וואָס דאָס איז? דאָס איז אויף דייטש, די כוונה גופרית. אין דער דייטשישער איבערזעצונג איז דאָס גופרית. די כוונה איז סאיז דאָרט דאָ גופרית ווי סאיז דאָ אין די שפיצן פון די שוועבעלעך, סאיז דאָרט דאָ גופרית. דאָס איז עפעס וואָס ברענט זיך גרינג, אַ ביסל פייער און אַלץ הייבט זיך אָן ברענען. אַלזאָ באַשרייבט ער אַז דער עפר פון אויבן וועט זיין פון גופרית וואָס נאָר סטרוך אַ פייער און באַלד ברענט ער. און דערנאָך וועט די ערד אַליין זיין צום האַרטן זפת, ווי מיר האָבן געזאָגט, וואָס אויך זי ברענט אין פייער. און זייערע טייכן וועלן זיין צום פליסיקן זפת, וואָס סאיז אין ים, וואָס אויך דאָס וועט ברענען אין דעם זעלבן פייער. בקיצור וועט זייער גאַנצע ערד זיין צו אַ מאכולת אש. ווי לאַנג וועט דאָס פייער ברענען?
לילה ויומם לא תכבה לעולם יעלה עשנה מדור לדור תחרב לנצח נצחים אין עובר בה. אַנטקעגן וואָס ער האָט געזאָגט אַז סעט זיין גופרית און זפת בוערה, זאָגט ער וויסט דיר נישט סתם וועט דאָס ברענען, נאָר לעולם יעלה עשנה. ווי ביז היינט זאָגט דער רד"ק ארץ סדום ועמורה גייט פון איר אַרויף רויך תמיד. ער רעדט וועגן פאַר עטלעכע הונדערט יאָר צוריק, 700 800 יאָר, זאָגט דער רד"ק סדום ועמורה איז דאָרט געווען אויף אַ תמיד'יקן אופן רויך וואָס גייט אַרויף פון דאָרט. רש"י דערקלערט וואָס איז דאָס מדור לדור תחרב? זאָגט רש"י אַנטקעגן וואָס סעס שטייט מלחמה להשם בעמלק מדור דור. פונעם דור פון משה ביזן דור פון שאול. פונעם דור פון שאול ביזן דור פון מרדכי. און פונעם דור פון מרדכי ביזן דור פון מלך המשיח. דאָס איז אַ מלחמה וואָס מיר דורכלעבן זי מדור דור, מדור דור. יעדער דור שטייט אים אויף יענער וואָרצל פון רע וואָס הייסט עמלק, און סאיז דאָ אַ צורך מיט אים מלחמה צו האַלטן, ווען זיין ענדגילטיקער אויסלענדיקן וועט זיין בעזרת השם אין די טעג פון מלך המשיח במהרה בימינו אמן. דערקלערט דער מלבי"ם לילה ויומם לא תכבה. זאָגט דער מלבי"ם, סאיז דאָ אַ מוקד וואָס מען מאַכט אים כדי צו קאָכן. מוקד דאָס איז אַ פייער. כדי צו קאָכן. אַלזאָ יענעם פאַרלעשט מען אין דער נאַכט, סאיז נישטאָ קיין צורך אַז ער זאָל בלייבן ברענען אויך אין די קליינע שעות פון דער נאַכט. מען האָט פאַרענדיקט צו קאָכן, מען פאַרלעשט דאָס פייער. און סאיז דאָ אַ מוקד וואָס איז געמאַכט צו לייכטן. יענעם פאַרלעשט מען ביי טאָג. ביי נאַכט דאַרף מען אים אַז ער זאָל ברענען אויפן לאָמפּ כדי מען זאָל מיט אים לייכטן, אָבער ביי טאָג דאַרף מען אים שוין נישט. זאָגט ער אָבער דער דאָזיקער מוקד וועט זיך נישט פאַרלעשן נישט ביי נאַכט און נישט ביי טאָג. ווייל דער תכלית און די מטרה פונעם מוקד וועט זיין כדי לעולם יעלה עשנה. און אויב אַזוי דאַרף ער ברענען סיי ביי טאָג און סיי ביי נאַכט. און טראַכט נישט אַז סעט אויפשטיין עפעס אַ דור וואָס וועט בויען די ארץ אדום. זאָגט ער תחרב מדור לדור. און נישט נאָר דאָס, נאָר אויך סעט זיך נישט געפינען אַ מענטש עובר בה. עובר בה, די כוונה איז אויך אויף אַ צייטווייליקן אופן, סעט זיך נישט געפינען אַ מענטש עובר בה אויך אויף אַן ארעי'דיקן אופן. און נישט נאָר דאָס, קיינער וועט אויך נישט אַרויפקומען אויף זיין דעת זי צו בויען. און דעריבער וועט זי זיין לנצח נצחים חרבה. קיינער וועט נישט אויפשטיין און זי בויען. און דער סיבה איז ווייל קיינער גייט נישט בויען אַן אָרט וואָס קיינער גייט נישט דורך אים. וואָס גיט דיר אַן אָפּגעריסענעם אָרט צו גיין און אים בויען? דער מלבי"ם דערקלערט אַז סאיז דאָ אַ חילוק צווישן מדור לדור און לנצח נצחים. אויף אַ צוזאַמענגעקלעפּטער צייט זאָגט דער מלבי"ם מען זאָגט לעולם. טאָג נאָך טאָג, טאָג נאָך טאָג, דאָס הייסט לעולם, אויף אַ תמיד'יקן אופן. אויף אַ צעטיילטער צייט זאָגט מען לדור ודור. וואָס איז דער פירוש צעטיילטע צייט? ווען מיר טראַכטן יעדע איינהייט צייט באַזונדער. אַלזאָ זאָגט דער מלבי"ם כדי צו בויען די מדינה דאַרף זיך מחדש זיין עפעס אַ דור וואָס וועט באַשליסן זי צו בויען. אַלזאָ זאָגט ער מדור דור, יעדער דור וואָס וועט אויפשטיין וועט זי נישט בויען. דאָס הייסט אַ צעטיילטע צייט. ער וויל נישט זאָגן איבער דער צייט, נאָר ער זאָגט יעדער נייער דור וואָס וועט אויפשטיין, אפשר וועט ער זי בויען? מדור דור וועט זי בלייבן חרבה. און אפשר וועסטו זאָגן סעט דורכגיין דאָרט עפעס אַ מענטש? יעצט אַ מענטש איז נישט תלוי אין אַ דור, סקען זיין אויף אַן אקראי'דיקן אופן וועט דורכגיין אַ מענטש. זאָגט ער לנצח נצחים אין עובר בה. די כוונה קיינמאָל וועט דאָרט נישט דורכגיין אַ מענטש. אַלזאָ סיי מצד דור דור וועט נישט אויפשטיין אַ דור וואָס וועט זי בויען, און סיי אויף אַ תמיד'יקן און קבוע'ן אופן וועלן דאָרט נישט דורכגיין בני אדם, און דאָס וועט זיין לנצח נצחים.
אין אַזאַ שומם'ן אָרט וואָס פאַסירט אין אים? פסוק י"א. וירשוה קאת וקפוד וינשוף ועורב ישכנו בה ונטה עליה קו תהו ואבני בהו. דערקלערט דער מלבי"ם וירשוה קאת וקיפוד. קאת וקיפוד דאָס זענען פייגל. דאָס איז נישט דער קיפוד וואָס איז אונדז באַקאַנט מיט די נעדלען, נאָר זיי זענען מדבר'דיקע פייגל, דער דאָזיקער אָרט וועט זיי זיין פאַר אַ ירושה. דער ינשוף און דער עורב געפינען זיך אויך אין אַ באזעצטן אָרט, זיי געפינען זיך נישט נאָר אין די חרובע ערטער ווי דער קאת און דער קיפוד. דעריבער גיט אַכטונג ער שרייבט נישט וינשוף ועורב ירשוה, נאָר נאָר ישכנו בה. סאיז באַוואוסט אַז דער ענין פון ירשוה איז יורש זיין דעם אָרט אין קביעות. אָבער לשכון בה דאָס איז אויף אַן ארעי'דיקן אופן. אַלזאָ דער ינשוף און עורב איז דאָס נישט זייער קבוע'ער אָרט, און דעריבער ישכנו בה. אָבער דער קאת און דער קיפוד, וואָס זייער אָרט איז אין מדבר, זיי טאַקע ירשוה, זיי וועלן זיך דאָרט פילן ווי אין דער היים. ונטה עליה קו תוהו ואבני בוהו. ווער זענען די וואָס וועלן כביכול זיין די יסודות פונעם אָרט? ווער זענען די וואָס וועלן זיין די מנהלים פונעם אָרט? דאָס זענען דער קאת און דער קיפוד און דער ינשוף און דער עורב. אַלע די וועלן יעצט זיין די בעלי בתים דאָרט. און זיי וועלן שטרעקן איבער איר קו תוהו ואבני בוהו. וואָס איז דער פירוש? דערקלערט דער מלבי"ם סאיז דאָ אַ חילוק צווישן תוהו און בוהו. און אַזוי דערקלערט דער מלבי"ם אויך אין ספר בראשית והארץ הייתה תוהו ובוהו. וואָס איז דער חילוק צווישן תוהו און בוהו? ביידע באַצייכענען אַ חסרון פון שיינקייט און סדר. נאָר וואָס דער תוהו באַשרייבט דעם חסרון פון שיינקייט און סדר חיצון'דיק, און דער בוהו באַשרייבט אַ חסרון פון שיינקייט און סדר פנימי'דיק. אַ סימן צו וויסן דאָס איז פשוט, ווייל בוהו, בו, די כוונה אין זיין פנימיות וועט זיין אַ מצב פון חסרון תואר און סדר. און דער תוהו דאָס מיינט אַרום, דער חיצון'דיקער חלק פון אים אָן שיינקייט און סדר. יעצט ווען איך וויל באַשרייבן אַ בנין, אַלזאָ אויב איך האָב געבויט דעם בנין פון רעווע'טע און שוואַכע חלקים, פון בלאָקן וואָס זענען שוואַך, פון בעטאָן וואָס קען זיך נישט האַלטן, אַלזאָ זאָג איך דער דאָזיקער בנין איז אַ בנין פון בוהו. און אויב דערנאָך אויך מצד זיין חיצון'דיקן מאַנטל און זיין צורה און זיין נוי דעם חיצון'דיקן איז ער אויך אויסגעזען אימה'דיק, אַלזאָ זאָג איך סאיז אין אים דאָ אַ חסרון פון תוהו אין דעם דאָזיקן בנין. יעצט וואָס איז דער חילוק צווישן קו און אבני? קו באַשרייבט די חיצון'דיקע מעסטונג וואָס דו מעסט די זאַך. דאָס איז קו. מען מעסט מיט אַ קו, מיט אַ מעסט-שנור. און אַנטקעגן דעם די אבנים דאָס באַשרייבט דעם גוף פונעם בנין. אַלזאָ יעצט זעט ווי וואונדערלעך. דער דאָזיקער בנין וועט זיין פון אבני בוהו. אַלזאָ וואָס פאַר אַ בנין וועט דאָס זיין? אַ רעווע'טער בנין. פון אבני בוהו דאָס באַשרייבט דעם פנימי'דיקן חלק פון דער זאַך, דאָס זענען די אבנים, דאָס זענען די יסודות פונעם בנין. און אויך דער חיצון'דיקער חלק פון אים וועט זיין קו תוהו. ווי מיר האָבן דערקלערט אַז סעט אויסזען אויף אַן אימה'דיקן אופן, אַ חסרון פון שיינקייט און סדר. דאָס איז וואָס ער באַשרייבט כביכול דער קאת און דער קיפוד, דער ינשוף און דער עורב, זיי וועלן כביכול זיין די בויער פון דעם דאָזיקן בנין פון אדום, און זיי וועלן אויף דעם אופן בויען דעם בנין. כביכול וויל ער זאָגן דאָס וועט זיין אַן אָרט חרוב און שומם וואָס וועט נישט זיין ראוי בכלל צו מגורים.
חוריה ואין שם מלוכה יקראו וכל שריה יהיו אפס. חוריה, די חורים דערקלערט דער מלבי"ם דאָס זענען די וואָס זיי שטאַמען פונעם גזע פון מלוכה. פון זיי פלעגט מען בדרך כלל אויסקלייבן דעם מלך, די בעלי הדם הכחול. ווי סעס שטייט אשריך ארץ שמלכך בן חורים. וואָס איז בן חורים? בן פרתמים, פונעם גזע פון מלכות. מלכך בן חורים. און פאַר וואָס ווערן זיי גערופן חורים? אויפן שם ווי מיר פאַרשטייען בני חורין. אויפן שם וואָס זיי זענען פריי. סאיז נישט אויף זיי דער עול פון דער מלוכה, נאָר זיי זענען פונעם גזע פון מלוכה, זיי זענען פונעם שורש פון מלוכה. אַלזאָ חוריה ואין שם מלוכה יקראו. די חורים וועלן דאָרט שטיין, אָבער צווישן דעם פאָלק וואָס איז יעצט דאָרט, ווער איז דאָס פאָלק ווי מיר האָבן באַשריבן, דאָס פאָלק דאָס איז דער קאת און דער קיפוד דער ינשוף און דער עורב, וועט זיך נישט געפינען עמעצער וואָס וועט זיי רופן צו זיין אַ מלך אויף זיי. אַלזאָ דעריבער חוריה ואין שם מלוכה יקראו. די כוונה איז דער קאת און דער קיפוד, קיינער דאָרט רופט נישט צום מלך, מען בעט נישט אַז סזאָל קומען מלוך זיין אויף זיי עמעצער. וכל שריה יהיו אפס. גיט אַכטונג די חורים וועלן נישט זיין אפס, אָבער די שרים וועלן זיין אפס. וואָס איז דער חילוק? זאָגט דער מלבי"ם די חורים האָבן אַן אייגענע גדולה. עצם זייער פרייהייט, זייער אייגענע גדולה, דאָ וועט נישט זיין ווער עס זאָל זיי מכבד זיין, אָבער נאָך אַלץ זענען זיי נישט אין דער בחינה פון אפס, ווייל זיי האָבן אַן אייגענע גדולה. אַנטקעגן דעם די שרים, זייער גאַנצער כח דאָס איז פונעם צד וואָס ער הערשט איבער אַנדערע, ער שר'ט אויפן פאָלק. און אויב סאיז נישטאָ קיין פאָלק איז אויך נישטאָ קיין שרים. אַלזאָ ממילא וואָס פאַסירט מיטן שר? ער ווערט אַ גמור'ער אפס. אָבער דער חורים איז פונעם גזע פון מלוכה, ער איז אַ חשוב'ער מענטש מצד זיך אַליין, ער איז אַ בעל מעלה, דעריבער איז ער נאָך אַלץ ראוי גערופן צו ווערן חורים, אָבער סאיז נישטאָ קיין מלוכה. אָבער אַ מלך ביסטו שוין נישט. אין מלוכה יקראו, סאיז נישטאָ ווער עס זאָל אים רופן צו קומען מלוך זיין אויף זיך. און די שרים אין דעם דאָזיקן מצב וועלן ממילא זיין אפס.
ועלתה ארמנותיה סירים קמוש וחוח במבצריה והיתה נוה תנים חציר לבנות יענה. ווען די צייט און די תקופה איז אַ תקופה פון שלום, אַלזאָ וואוינט מען אין פּאַלאַץ. און ווען די צייט איז אַ צייט פון מלחמה, אַלזאָ גייט מען וואוינען אין דער פעסטונג, היות די פעסטונג איז דער אָרט וואו דו פאַרפעסטיקסט זיך פאַר די שונאים. אָבער דאָ וועט זיין אַזאַ מצב אַז אַלע וועלן פאַרלענדט ווערן, אַלזאָ ממילא ועלתה ארמנותיה סירים. סירים די כוונה איז דערנער. וקימוש וחוח במבצריה. וואָס טראַכטסטו? גוט, היות אַלע זענען אַנטלאָפן פון די פּאַלאַצן בטח צו דער פעסטונג ווייל דער שונא געפינט זיך דאָ. זאָגט ער דיר ניין, וויסט דיר אַז אויך די פעסטונגען זענען ליידיק. וקימוש וחוח, וואָס זענען סאָרטן דערנער, וועלן זיין במבצריה. און דער דאָזיקער אָרט איז געוואָרן נווה תנים חציר לבנות יענה. נווה דאָס איז אַן אָרט וואו די שאָף רובצן. דאָס גראָז וואָס וואַקסט דאָרט איז אַ מאכל פאַר די שאָף. אָבער דאָ, היות סעט דאָרט נישט וואַקסן קיין גראָז וואָס איז ראוי צו מאכל, נאָר ווי מיר האָבן געזאָגט סירים קימוש וחוח, אַלזאָ ממילא ווער וועט דאָרט וואוינען? נאָר תנים. און ווער וועט עסן דעם דאָזיקן חציר? לבנות יענה. און פאַר וואָס וועלן בנות יענה עסן? ווייל בנות יענה, די גמרא זאָגט זיי עסן אויך גלעזער, זיי עסן אויך קוילן. אַלזאָ קען זי אויך עסן דערנער און דרדרים, דאָס איז אַפילו פאַררעכנט פאַר איר פאַר אַ מעדן קעגן די גלעזער און קוילן. אַלזאָ אויב אַזוי זיי זענען די איינציקע וואָס קענען איבערלעבן אין אַזעלכע ערטער, זיי זענען די וואָס וועלן בלייבן אין די ארמנותיה און אין די מבצריה.
ופגשו ציים את איים ושעיר על רעהו יקרא אך שם הרגיעה לילית ומצאה לה מנוח. ופגשו ציים את איים. לאָמיר קודם דערקלערן וואָס רש"י דערקלערט לויטן תרגום. ויערעון תמן תמוון בחתולין. תמוון דאָס איז ווענדעלעך. חתולין דאָס זענען קעץ. אַלזאָ דאָרט וועלן זיך באַגעגענען ווענדעלעך מיט די קעץ. בקיצור דאָס זענען בעלי חיים וואָס וועלן דאָרט וואַרעמזען. שעיר דאָס זענען שדים. און דאָרט הרגיעה לילית, לילית דאָס איז אַ נאָמען פון אַ שדה. ווי באַוואוסט די מוטער פון שדים, אויף איר איז ער מכוון דאָ. דער מלבי"ם דערקלערט אַ ביסל אַנדערש. ופגשו ציים את איים. וואָס איז ציה? אַ מדבר, אַ שממה. ציים דאָס זענען חיות וואָס קומען פון ווייטן פון די מדבריות. וועמען וועלן זיי באַגעגענען? די איים, די חיות וואָס קומען פון ווייטן פון אַן אי הים. דאָס הייסט דער דאָזיקער אָרט וועט זיין אַן אָרט ווי אַ צענטראַלע שטאָט וואו אַלע באַגעגענען זיך. אויך דאָ וועט דאָס זיין אַן אָרט וואו סבאַגעגענען זיך אַלע חיות די מערסט משונה'דיקע. אַלע וועלן דערגרייכן אַהין קיין אדום. צו זאָגן דיר ביז וואַנעט יענער אָרט וועט זיין שומם. חיות גייען דאָך בדרך כלל צו שומם'ע ערטער, אַן אָרט וואו מען יאָגט זיי נישט נאָך. אַלזאָ אַלע חיות פון די מדבריות און פון די ווייטע אי'ען וועלן דאָרט געפינען זייער היים, דאָרט וועלן זיי זיך פילן גוט. ופגשו שם ציים את איים. ושעיר על רעהו יקרא. די שדים וואָס זענען די באוואוינער פון מדבר, זיי וועלן דאָרט רופן אויף זייערע חברים. די כוונה איז זיי וועלן רופן זייערע חברים אַז זיי זאָלן קומען אַהין, אַז דאָס וועט זיין אַן אָרט כביכול וואו זיי וועלן זיך פילן באַקוועם. אך שם הרגיעה לילית. לילית דאָס איז אַ פויגל וואָס וויינט און קלאָגט אין דער נאַכט. די גאַנצע נאַכט וויינט ער און קלאָגט, דעריבער רופט מען אים לילית אויפן שם לילה. סקען זייער מעגלעך זיין אַז לילית איז אויך אויפן שם יללה, וואָס ער יאָמערט און קלאָגט די גאַנצע צייט. דער דאָזיקער פויגל אין אַ באזעצטן אָרט, זאָגט דער מלבי"ם, האָט נישט קיין מנוחה, און דעריבער די גאַנצע נאַכט שרייט ער. אָבער שם הרגיעה לילית ומצאה לה מנוח. דאָרט וועט זי זיך פילן באַקוועם, דאָרט הרגיעה זי. וואָס איז דער חילוק צווישן הרגיעה און מנוח? אַלזאָ האָט אונדז דער מלבי"ם דאָס שוין דערקלערט אין דער פאַרגאַנגענהייט, אַז הרגעה דאָס איז די מנוחה פון דער נפש, און מנוח דאָס איז די מנוחה פונעם גוף. אַלזאָ ער זאָגט דאָרט וועט לילית שוין אויפהערן צו קלאָגן און יאָמערן, היות דאָס איז אַ שטילער אָרט, דאָס איז נישט די שטאָט, וואָס דאָס איז אַן אָרט נישט נאַטירלעך פאַר איר, נאָר דאָס איז אַ שומם'ער אָרט, דאָרט וועט זי געפינען פאַר זיך אַ מנוח און וועט זיך אָפּרוען און נישט יאָמערן און קלאָגן.
שמה קננה קפוז ותמלט ובקעה ודגרה בצלה אך שם נקבצו דיות אשה רעותה. שמה קיננה קיפוז. קיפוז דאָס איז דער פויגל וואָס ווערט גערופן פּאַראַדיז פויגל. קענט עמעצער? דאָס איז אַ גן עדן פייגעלע. אין דער דייטשישער איבערזעצונג איז דאָס אַ גן עדן פייגעלע. פּאַראַדיז דאָס איז גן עדן, דאָס ווייסן אַלע. און פויגל דאָס איז אַ פייגעלע אויף דייטש. אַלזאָ שמה קיננה קיפוז. דער דאָזיקער פויגל וואָס ווערט גערופן גן עדן פייגעלע האָט אַ באַזונדערע שיינקייט אין דער פאַרב פון זיינע פעדערן. און דער מלבי"ם ברענגט אַז היות דער דאָזיקער פויגל האָט זיך כמעט נישט געפונען, ער איז געווען זייער זעלטן, און ער האָט מקנן געווען אין די שפיצן פון די העכסטע ביימער, אַלזאָ אין געפאָלג דעם זענען געווען אַלערליי פאָלק-אגדות באַנוגע דעם דאָזיקן פויגל. ווי דער לשון פונעם מלבי"ם, מען פלעגט אויף אים מהבל זיין מקדם. מהבל, די כוונה מען דערציילט אויף אים אַ סך הבל-מעשיות. לדוגמה מען פלעגט אויף אים דערציילן אַז ער האָט נישט קיין פיס, ער איז נישט מקנן אויף אַ באַשטימטן אָרט, ער לייגט אייער און ברענגט אַרויס די יונגע פייגעלעך אין דער לופט, דורך וואָס דער זכר איז אויף זיי מקנן כדי זיי זאָלן זיך נישט ווייזן צו בני אדם, און דומה הבלים אַ סך. אַלע די מעשיות פלעגט מען דערציילן אויף דעם דאָזיקן קיפוז וואָס איז אַ גן עדן פייגעלע. יעצט קומט ער און זאָגט אָט זע, דער דאָזיקער פויגל, ווי מיר האָבן געזאָגט, וואָס סאיז אויף אים אַזוי פיל הבלים, ווייל מען זעט אים נישט, ווייל ער געפינט זיך תמיד אין ערטער וואו סאיז נישטאָ קיין בני אדם און ער דערווייטערט זיך זייער פון בני אדם, דאָרט האָט דער דאָזיקער פויגל אויך געפונען אַ היים. אָדער דאָרט וועט ער זיך פילן באַקוועם. ער קומט אויסצודריקן ביז וואַנעט יענער אָרט וועט זיין שומם, אַז יענעם גן עדן פייגעלע וועט זיין זייער זייער באַקוועם צו לעבן דאָרט. דער דאָזיקער פויגל וואָס דערווייטערט זיך פון בני אדם, וואָס וואוינט אין דער לופט, דאָרט האָט ער מקנן געווען אויף דער ערד. פאַר וואָס? ער האָט מורא נישט פון בני אדם וואָס זענען ווייט, בני אדם געפינען זיך נישט דאָ אין דעם געגנט. און נישט נאָר דאָס, ותמלט, פון לשון המלטה, זי לייגט די אייער. ובקעה, זי ברעכט די אייער אַליין, זי דאַרף נישט דעם זכר. ודגרה, דאָ רעדט מען נישט וועגן די אייער, נאָר די כוונה איז זי זיצט, די מוטער רובצט אויף די יונגע פייגעלעך וואָס זיצן אין איר שאָטן. נישט ווי מען האָט דעמאָלט גערעדט אַז זיי דאַרפן זיין צווישן הימל און ערד און נאָך אַלערליי דמיונות פון דעם סאָרט, נאָר זיי וועלן זיין אין איר שאָטן, די יונגע פייגעלעך, און זי וועט נישט מורא האָבן פאַר קיינעם. דאָס איז דער פויגל וואָס דערווייטערט זיך אַלערמערסט פון יעדער חברת בני אדם. און אויב דאָרט וועט זי געפינען אַ מנוח, מיינט דאָס אַז סעט דאָרט נישט זיין קיין מענטש, און ווי ער האָט געזאָגט אַפילו אַן עובר אורח וועט נישט דורכגיין דורכן אָרט. און דאָס קומט אונדז ווייזן ביז וואַנעט די שממה דאָרט וועט וואַקסן. און דער דיה, דער דיה דאָס איז אַ פויגל וואָס איז פון עטלעכע סאָרטן, סאיז דאָ גרויסע און קליינע, און דער דאָזיקער פויגל איז מקנן אין די וואַרעמע לענדער, זאָגט דער מלבי"ם, אויף די שפיצן פון די הויכע פעלדזן. אויך זי איז מקנן אין אַן אָרט וואו סאיז נישטאָ קיין רגל אדם. זאָגט ער דיר אָבער דאָ נקבצו דיות נישט אויף די שפיצן פון די פעלדזן, וואָס דו וועסט זאָגן ער דאַרף זיך דערווייטערן פון חברת בני אדם, ניין, נאָר אין טאָל. שם נקבצו דיות, אין דעם אָרט אַליין און נישט אין די בערג. און אויך פון דאָרט וועלן זיי מקבץ זיין אישה את רעותה. די כוונה איז יעדער פויגל אישה את רעותה, וועט פאַרבעטן איר חברטע, ווי ער האָט געזאָגט פריער ושעיר על רעהו יקרא. כביכול יעדער וועט רופן זיין חבר און וועט אים זאָגן קום, דאָס איז אַן אָרט וואו מען קען זיך אָפּרוען, דאָס איז אַן אָרט וואו בני אדם וועלן דיך נישט שטערן. ביז אַזוי וועט זיין דער אָרט שומם.
דרשו מעל ספר השם וקראו אחת מהנה לא נעדרה אשה רעותה לא פקדו כי פי הוא צוה ורוחו הוא קבצן. דרשו מעל ספר השם וקראו. וואָס איז דאָס דרשו מעל ספר השם? וואָס איז בעצם דער ספר השם? אין דעם זענען דאָ אַ פאָר ביאורים. דרשו מעל ספר השם וקראו אחת מהנה לא נעדרה אישה רעותה לא פקדו כי פי הוא ציווה ורוחו הוא קיבצן. אין דעם דאָזיקן פסוק זענען דאָ כמה וכמה ביאורים. רש"י דערקלערט וואָס איז דאָס דרשו מעל ספר השם? וואָס איז בעצם דער ספר השם? זאָגט רש"י מעל ספר בראשית. ווען דער אייבערשטער האָט געבראַכט דעם מבול האָט ער געזירה'ט אַז אַלע חיות זאָלן זיין פאַרשלאָסן אין דער תיבה. און דאָרט זכר ונקבה אחת מהנה לא נעדרה. סאיז דאָ עפעס אַ בעל חי וואָס איז נישט אַריין אין דער תיבה? אַחוץ די פיש זענען אַלע אַריין. וואָס איז נישט אַריין איז בעצם נישט קיים היינט. אַלזאָ זאָגט ער אַזוי אויך ווען דער אייבערשטער וועט רופן די בעלי חיים אַז זיי זאָלן קומען עסן און טרינקען דאָס חלב און דאָס פלייש און דעם דם פון די פעלקער פון אדום אויף וואָס זיי האָבן געמאַכט צרות פאַר עם ישראל, דרשו מעל ספר השם, זוכט אין ספר התורה, אחת מהנה לא נעדרה. אַלע די וואָס זענען געווען אין ספר בראשית דאָרט אין פרשת נח, יעדער וואָס איז אַריין אין דער תיבה וועט זיין דאָרט אין דער גרויסער חגיגה בעזרת השם פון די פעלקער פון אדום. ווען זיי וועלן קומען כדי אויסצולענדיקן אַלע יענע גוים וואָס האָבן געמאַכט צרות פאַר עם ישראל. דער רד"ק דערקלערט דרשו מעל ספר השם, זאָגט ער די כוונה דער דאָזיקער ספר. ספר ישעיה. דאָ זענען דאָך דערמאָנט בעלי חיים, קאת וקיפוד וינשוף ועורב ישכנו בה. און ער ממשיך און זאָגט דאָך סעט זיין נווה תנים חציר לבנות יענה. און ער ממשיך און זאָגט ציים וועלן זיך באַגעגענען מיט די איים, שעיר, לילית. אַלע די בעלי חיים וואָס ער דערמאָנט דאָ קיפוז, דיות, זאָגט ער דרשו מעל ספר השם, דעם דאָזיקן ספר, אַלע חיות וואָס זענען דערמאָנט אין דער דאָזיקער פרשה, אַלע וועלן זיין דאָרט בשעת החורבן. אחת מהנה, פון וועלכע הנה? פון די וואָס זענען דערמאָנט דאָ, לא נעדרה. ער ברענגט אַ נוסח ביאור אין נאָמען פון זיין פאָטער, אַז דרשו מעל ספר השם, די כוונה איז ספר התורה. און וועלכער ספר? נישט בראשית ווי מיר האָבן דערקלערט, נאָר אין פרשת שמיני. אין פרשת שמיני זענען דאָך דאָרט דערמאָנט אַלע בעלי חיים די טהורים און די וואָס זענען נישט טהורים. דרשו מעל ספר השם, גייט זוכט פון דאָרט אַלע בעלי חיים וואָס וועלן זיין דאָרט, אַלע די וואָס געפינען זיך דאָרט וועלן קומען אינעם יום הסיום פון די פעלקער פון אדום, און זיי וועלן קומען און עסן דאָרט דאָס פלייש דאָס חלב און דעם דם. אַ ווייטערן ביאור ברענגט ער אין נאָמען פונעם אבן עזרא וואָס ער דערקלערט אַז דאָס איז בדרך משל. כביכול די גזירות זענען געשריבן אין הימל. אַלזאָ די גזירה וואָס איז געשריבן אין הימל איז ווי געשריבן אין ספר השם. וועלכער ספר? מען רעדט נישט נישט וועגן בראשית און נישט וועגן דעם דאָזיקן ספר און נישט וועגן פרשת שמיני, וועגן וועלכן ספר רעדט מען? וועגן דעם ספר וואָס געפינט זיך ביי אים יתברך. דאָס איז די כוונה, דאָס איז ווי געשריבן באצבע אלוקים, ווי מען זאָגט דריי ספרים ווערן געעפנט. וואָס מיינט מען ממש אַ ספר ווערט געעפנט? נאָר די כוונה אַ רעיון, ווי דו קענסט פאַרשטיין אַ ספר, אַזוי איז דאָ כביכול אין דער רוחניות'דיקער אויבערשטער מציאות. אַלזאָ דאָס איז אויך דרשו מעל ספר השם, די כוונה ביים אייבערשטן דאָרט איז פאַרצייכנט אַלע בעלי חיים וואָס וועלן קומען און זיין דאָ. נאָר וואָס איך טראַכט יעצט אַז דאָס איז אַ ביסל שווער אין דעם לשון פונעם פסוק, ווייל אויב דו זאָגסט דרשו מעל ספר השם וקראו, דאָס הייסט אַז דאָס איז אַ ספר וואָס מען קען אים דורש זיין און לייענען. און דעם ספר השם אליבא דהאבן עזרא קען איך נישט דורש זיין און נישט לייענען. ווייל דאָך דער ספר השם דאָס איז בדרך משל, אַ רמז צו די גזירות שמיים וואָס זענען געשריבן באצבע אלוקים. ווי קען איך דורש זיין אַזאַ ספר, און ווי קען איך אים לייענען? און דעריבער דאָס איז דער סיבה וואָס אַנשיינענדיק צוליב איר האָבן די איבעריקע מפרשים זיך אָפּגענייגט פונעם פירוש פונעם אבן עזרא און האָבן דערקלערט אַז דער ספר השם דאָס איז אַ ספר וואָס מען קען אים לייענען, ווייל דו זאָגסט דרשו וקראו. בעט און לייען דאָרט אין דעם דאָזיקן ספר און וועסט זען אַז קיינער פון די בעלי חיים איז נישט נעדר געוואָרן. דער מלבי"ם דערקלערט, דאָס איז אַ ווייטערער ביאור, וואָס איז דאָס דרשו מעל ספר השם? זאָגט דער מלבי"ם, סאיז באַוואוסט אַז ווען מען גייט אַרויס אין קרב, וואָס טוט דער מפקד? ער האָט רשימות. ווער זענען די חיילים וואָס דאַרפן קומען, ווער איז נעדר, ווען דאַרפן זיי קומען. סאיז דאָ פינקטלעכע רשימות, אַ ספר פון די נעמען פון די מענטשן פונעם חיל. און דעמאָלט ווייסט מען פלוני געפינט זיך? יאָ. אלמוני געפינט זיך? יאָ. מען לייענט אויס, מען באַדעקט אַז אַלע געפינען זיך. זאָגט ער אַזוי אויך דער שר הצבא דער דאָזיקער כביכול פון אַלע חיות און פייגל, זאָגט אים דער אייבערשטער דרשו נא מעל ספר השם וקראו. כביכול דו ביסט דער שר הצבא וואָס ברענגט אַרויס אַלע די חיות וואָס וועלן זיך אויסבאַצאָלן פון אדום, גיי דורך איינער איינער, פאַרזיכער אַז קיינער איז נישט נעדר, אַז קיינער האָט נישט געטאָן קיין עריקות, אַז קיינער דערציילט נישט מעשיות אַז ער האָט נישט געקענט קומען היינט, אַז קיינער פון הנה איז נישט נעדר. אַזוי זאָגט דער אייבערשטער כביכול צום שר הצבא וואָס איז אחראי אויף אַלע יענע בעלי חיים זיי צו ברענגען צו יענעם טאָג וואָס דאָרט וועט ער זיך אויסבאַצאָלן פון אדום. און ער זאָגט און וויסט דיר אַז דו זאָלסט נישט טראַכטן אַז זיי האָבן פאַרבעטן איינער דעם אַנדערן זאָל קומען. אויף דעם זאָגט ער אישה את רעותה לא פקדו. וואָס איז די כוונה? טראַכט נישט אַז איינער האָט געזאָגט צום צווייטן, קומסטו? סאיז היינט אַ טבח להשם אין בצרה, קום סעט זיין עסן. זאָגט ער ניין, דאָס וועט זיין געאָרדנט. סעט זיין אַ מפקד וואָס וועט פאַרבעטן אַלעמען, דאָס איז נישט פון מויל צו אויער. שמועות, יענער האָט דערציילט צו יענעם און יענער האָט דערציילט צו דעם. דאָס איז וואָס ער לייגט צו אישה את רעותה לא פקדו. דאָס איז נישט אַז איינער האָט גערופן דעם צווייטן און ער איז געקומען. נאָר דאָס איז דער שר הצבא כביכול וואָס האָט פקד'ט אַלעמען. און ווער איז דאָס וואָס האָט פקד'ט? כי פי השם הוא ציווה. פי השם האָט ציווה'ט, ורוחו, דהיינו סאיז נישט געדאַרפט קיין באַזונדערן ציווי, נאָר סאיז גענוג מיטן רוח וואָס גייט אַרויס פונעם מויל פונעם מדבר כדי אַז דורך דעם זאָלן שוין אַלע קומען. ווער איז דאָס רוחו? דער רוח פונעם אייבערשטן יתברך. אַלזאָ סאיז נישט געדאַרפט קיין באַזונדערן דיבור, נאָר באַלד אין עצם דעם רוח וואָס גייט אַרויס פון זיין מויל האָבן זיך שוין מקבץ געווען אַלע יענע בעלי חיים צו קומען און זיך אויסבאַצאָלן פון אדום.
והוא הפיל להן גורל וידו חלקתה להם בקו עד עולם יירשוה לדור ודור ישכנו בה. און דער אייבערשטער האָט זיי געוואָרפן אַ גורל, וואָס איז די כוונה? יעדער איינער פון די בעלי חיים די דאָזיקע וואָס זענען עתיד זיך צו באַזעצן, ווי מיר האָבן געזאָגט, אין ארץ אדום, עתיד צו מאַכן ארץ אדום צו זיין אַן אָרט פון שממה, און זיי יעדער איינער וועט דאָרט מקבל זיין אַ חלק. ווי מיר האָבן געזאָגט אַז ווער עס וועט אַהין דערגרייכן וועט זען דעם אָרט וואָס סעט דאָרט זיין קאת וקיפוד וינשוף ועורב ישכנו בה. זאָגט ער וויסט דיר דער אייבערשטער וועט זיי צעטיילן אַ גורל, יעדער וועט האָבן עפעס אַן אחוזת נחלה. און נישט נאָר דאָס, נאָר אויך ידו חילקתה להם בקו. צו צעטיילן בקו, די כוונה איז מען וועט ברענגען אַ מעסטער, מען וועט זאָגן דאָס פון דאָ ביז דאָ און יענער פון דאָרט ביז דאָרט. דאָס הייסט ער וויל זאָגן יעדער איינער וועט מקבל זיין אַ זייער באַשטימטן חלק. ווי איינער וואָס צעטיילט די ערד לצמיתות, מאַכט אַ חלוקה וואָס וועט זיין מוחלט לתמיד, ממש מיט קווים און מיצרים. יעצט זאָלסטו נישט זאָגן אַז דאָס וועט זיין אויף אַ צייטווייליקן אופן, עד עולם ירשוה. דער דאָזיקער אָרט וועט זיין זייערער עד עולם. גוט, אָבער סקען זיין אַז איך האָב אַ קרקע אין אַלאַסקאַ אָבער איך בין נישט געגאַנגען וואוינען דאָרט. זאָגט ער ניין ניין ניין, נישט נאָר דאָס, נאָר לדור ודור ישכנו בה. נישט נאָר אַז זיי וועלן זי ירשוה, דאָס וועט זיין שייך צו זיי, נאָר אויך ישכנו בה. דהיינו יענע בעלי חיים וועלן קומען און וואוינען אין דעם זעלבן אָרט, זיי וועלן דורן דאָרט אין דעם זעלבן אָרט, און דאָס וועט זיין זייערער אויף אַ תמיד'יקן אופן. וואָס דאָס זאָגט בעצם אַז די דאָזיקע גזירה איז נישט קיין צייטווייליקע גזירה, זי איז נישט קיין מקרה'דיקע גזירה, נאָר זי איז אַ גזירה לויטן אייבערשטן כדי זיך אויסצובאַצאָלן פון אדום אויף אַלע עוולות וואָס זיי האָבן געטאָן צו עם ישראל איבער אַלע די דורות.