לכן כה אמר קדוש ישראל, יען מאסכם בדבר הזה, ותבטחו בעושק ונלוז ותישענו עליו. לכן כה אמר קדוש ישראל, אזוי זאגט השם יתברך, וואָס איר פֿאַרווארפֿט אים. יען מאסתם בדבר הזה, וואָס הייסט דאָס בדבר הזה? מיט דעם דיבור, מיט די ווערטער פֿון די נביאים, מיט די ווערטער פֿון די חוזים. ותבטחו בעושק, דאָס זײַנען ענינים פֿון בין אדם לחברו, אַ מענטש רויבט און דריקט זײַן חבר. ונלוז, נלוז דאָס זײַנען די ענינים פֿון בין אדם למקום. וואָס הייסט נלוז? נלוז מיינט אָפּגעווענדט פֿון וועג. דברים נלוזים מיינט אַז מען ווענדט זיך אָפּ פֿון וועג, נישט ישרע זאַכן. דער היפּוך פֿון דעם ישרן וועג רופֿט מען נלוז, אָפּגעווענדט פֿון דעם ישרן וועג. ותישענו עליו, נישט נאָר וואָס איר פֿאַרזיכערט זיך אין האַרצן אויף דעם עושק און נלוז, נאָר איר שטיצט זיך אויך אויף אים מיט אַלע אײַערע כוחות. אַמאָל טוט אַ מענטש עושק און נלוז ווי אָן ברירה, ווי אַ וועג צו לייזן אַ פּראָבלעם. און פֿאַראַן אַ מענטש וואָס נעמט דעם עושק און דעם נלוז און מאַכט פֿון זיי אַ שיטה און אַ וועג פֿון לעבן. נישט ווי אָן ברירה אָדער ווי עפּעס אַ וועג אַרויסצוקומען פֿון אַ נויט, ניין, נאָר דאָס איז דער וועג, אַזוי דאַרף עס זײַן, מען דאַרף רויבן, מען דאַרף עושק טאָן, מען דאַרף זײַן נלוז פֿון די מצוות פֿון השם. דאָס איז וואָס עס זאָגט ותישענו עליו, איר האָט דאָס פֿאַרוואַנדלט צו זײַן אײַך פֿאַר אַ שטיץ, פֿאַר אַ וועג פֿון לעבן.
לכן יהיה לכם העוון הזה כפרץ נופל נבעה בחומה נשגבה, אשר פתאום לפתע יבוא שברה. לכן יהיה לכם העוון הזה, דער דאָזיקער עוון וועט אײַך זײַן ענלעך כפרץ נופל. די וואַנט וואָס איז געבויט אויף יסודות וואָס זײַנען נישט שטאַרק, ווען זי הייבט אָן זינקען, דעמאָלט ווערט די וואַנט אין דער אמתן געשפּאָלטן אין איר מיטן. פֿון וואָס איז דאָס אָפּהענגיק? זאָגט דער מלבי"ם, וואָס מער די וואַנט און וואָס מער די זאַך איז שטאַרקער, אַזוי איז זי אויך מער צעברעכעוודיק. און דאָס איז אַ מציאות. נעם אַ שטיק אײַזן, פּרוביר עס צעברעכן. נעם אַ שטיק אײַזן, פּרוביר עס צעברעכן. קענסטו עס צעברעכן? ניין. וואָס וועסטו אים טאָן? וועסט אים אויסבייגן. נעם אַ בויער, פּרוביר עס צעברעכן, וועסט עס צעברעכן. גיב אים אַ קלאַפּ ווערט ער צעבראָכן. איצט פֿרעג איך דיך וואָס איז שטאַרקער, אַ בויער אָדער אײַזן? זיכער אַ בויער. אַ בויער האָט דורכגעמאַכט אַ פֿאַרהאַרטונג, אײַזן האָט נישט דורכגעמאַכט קיין פֿאַרהאַרטונג. אַ בויער בויערט אַרײַן אין דעם אײַזן. אָבער דאָס איז דווקא, דווקא ווײַל דער בויער איז שטאַרק, ווערט ער אַנטפֿאַלן, ער קען ווערן צעבראָכן. צוליב זײַן שטאַרקייט. יעדע זאַך וואָס ווערט שטאַרק ווערט אין דער אמתן ברעקלדיק. זײַן שטאַרקייט, פֿון איין זײַט גיט זי אים שטאַרקייט, פֿון דער אַנדערער זײַט מאַכט זי אים מער צעברעכעוודיק. איך וועל דערצו געבן אַ משל פֿון עסן. פֿאַראַן ברעקלדיקע קיכעלעך. פֿאַרוואָס רופֿסטו זיי ברעקלדיק? ווײַל זיי זײַנען האַרט, ריכטיק? און זיי ברעקלען זיך. דאָס הייסט זי ברעכט זיך שנעלער ווי אַ קיכל וואָס איז נישט ברעקלדיק. אַ ביסקוויט ברעכט זיך שנעלער ווי אַ פּיתה, ריכטיק? אָבער די פּיתה איז ווייך און דער ביסקוויט איז האַרט. ריכטיק, אַ זאַך וואָס מער זי איז האַרטער ברעכט זי זיך שנעלער. אַזוי זאָגט ער אויך בײַ דער וואַנט. די וואַנט, ער ברענגט דאָס אין אַ משל פֿון האָלץ, ער זאָגט אַ בנין פֿון האָלץ וועט זיך אויסבייגן און זיך נישט צעברעכן. אָבער אויב דאָס איז אַ בנין פֿון בעטאָן צום בײַשפּיל, אין דעם רגע וואָס עס וועט זײַן עפּעס אַ בייג, טאַק, צעבראָכן. אַזוי זאָגט ער אויך, די וואַנט, ווען זי איז אַ וואַנט וואָס איז זייער שטאַרק, אין דעם רגע וואָס איין זײַט וועט זיך נייגן, וואָס וועט געשען מיט דער וואַנט? זי וועט זיך צעברעכן, זי וועט זיך שפּאַלטן. לעומת זה אויב די וואַנט איז נישט אַזוי שטאַרק, דעמאָלט וועלן די שטיינער אָנהייבן זיך אויסבייגן און אָנהייבן ווערן אַזאַ מין רונדלעכע פֿאָרעם, די שטיינער וועלן זיך אַ ביסל רירן, ווײַל זיי זײַנען נישט שטאַרק. אָבער אויב דאָס וואָלט געווען שטאַרק, וואָלט אַ דרוק אין אַ געוויסן אָרט גורם געווען אַ צעברעכונג. אַזוי דערקלערט דער מלבי"ם, לכן יהיה לכם העוון הזה כפרץ נופל נבעה בחומה נשגבה. ווען די וואַנט איז נשגבה, ווען די וואַנט איז שטאַרק, דורך דעם פרץ נופל, דער פרץ פֿון דעם בנין פֿאַלט און דעמאָלט ווערט אַנטפּלעקט און זעט זיך אין דער נשגבה וואַנט אַ ברוך. דווקא ווײַל זי איז אַ חומה נשגבה, דווקא צוליב דעם איז דאָ אין איר אַ ברוך. און דעמאָלט זאָגט ער עס וועט דאָ זײַן אַ פֿאַל וואָס וועט זיך פֿאַרגרעסערן פֿון עטלעכע סיבות. א', בשעת דעם פֿאַל, ער זאָגט אשר פתאום לפתע יבוא שברה. האָסט נישט געריכט, פּלוצלינג איז אײַנגעזונקען די ערד, פּלוצלינג האָט זיך צעבראָכן די וואַנט. און דאָס איז אַ משל אין דער אמתן אויף דעם ברוך כביכול וואָס ער וויל זאָגן אַז עס וועט זיי זײַן. דאָס איז איין זאַך. אַ צווייטע זאַך, כביכול די קוואַליטעט פֿון דער צעברעכונג, ווי מיר וועלן זען אין דעם קומענדיקן פּסוק, אַז עס וועט זײַן אַ ברוך אויף אַ ברוך, ממש אַ צעברעכונג וואָס איר באַטײַט איז אַ צעשטויסונג, נישט נאָר אַ צעברעכונג נאָר כביכול עס וועט פֿון איר נישט בלײַבן קיין שטיין אויף אַ שטיין.
דאָ איז פֿאַראַן נאָך אַ ביאור אויף דעם דאָזיקן ענין פֿון כפרץ נופל נבעה בחומה נשגבה. לויט דעם מלבי"ם איז די כוונה אַ פּריצה וואָס איז דאָ אין דער וואַנט וואָס איז געפֿאַלן, און דעמאָלט נבעה. נבעה איז פֿון לשון, ווער קען נאָך אַ נבעה, אַן אויסדרוק פֿון נבעה אין תנ"ך? זייער שיין. איך נחפשו עשיו, נבעו מצפוניו. וואָס הייסט נבעו? נבעו איז לשון פֿון אַנטפּלעקונג. דאָרטן זאָגט דער תרגום נבעו מצפוניו, אתגליין מטמרוהי. עס האָבן זיך אַנטפּלעקט די זאַכן וואָס זײַנען פֿאַרבאָרגן אין זײַן האַרצן. וווּ נאָך? למה, וואָס איז מבעה, ווייסט עמעצער? אַ צאָן, ריכטיק. דער צאָן ווערט גערופֿן מבעה ווײַל ער אַנטפּלעקט זיך אין מויל. דערפֿאַר ווערט ער גערופֿן מבעה. דאָס איז לויט, יאָ, מעיין הנובע, לשון פֿון אַנטפּלעקונג. דאָס איז לויט דעם ערשטן פּירוש, און דאָס איז דער ערשטער פּירוש אין רש"י, און דאָס פּאַסט צום ביאור פֿון דעם מלבי"ם. דער מלבי"ם גייט לויט דעם דאָזיקן קו. אָבער רש"י ברענגט נאָך אַ פּירוש אין נאָמען פֿון דונש, וואָס איז געווען איינער פֿון די מדקדקנים, און אויך דער רד"ק, אויך ער שרײַט אין דעם דאָזיקן ריכטונג. ער דערקלערט אַז נבעה איז אַ אויסבײַלונג. פֿאַרוואָס, ווי אַזוי, וואָס איז דער שײַכות צווישן נבעה און אַן אויסבײַלונג? ער זאָגט פֿון לשון אבעבועות. דאָס הייסט אין דער וואַנט, נבעה בחומה, עס איז געוואָרן אין איר אַזאַ מין אויסבײַלונג אין דער וואַנט, און דאָס דורך די רעגנס, דאָס פּנים איז געשאַפֿן געוואָרן אַ געשוואָלנקייט, עס איז געשאַפֿן געוואָרן אַן אויסבײַלונג, און די דאָזיקע אויסבײַלונג איז גורם אַז די וואַנט פֿאַרלירט פֿון איר גלײַכגעוויכט און פֿאַלט און ברעכט זיך. דאָס איז וואָס ער זאָגט, לכן יהיה לכם העוון הזה כפרץ נופל נבעה בחומה, דורך דעם וואָס עס איז געשאַפֿן געוואָרן אַ גרויסע אבעבועה אין דער וואַנט, דורך דעם איז געפֿאַלן די וואַנט וואָס איז געווען אַ חומה נשגבה, לפתע פתאום יבוא שברה.
ושברה כשבר נבל יוצרים כתות לא יחמול, ולא ימצא במכתתו חרש לחתות אש מיקוד ולחשוף מים מגבא. שברה, דער דאָזיקער ברוך פֿון דער וואַנט, ווי מיר האָבן געזאָגט פֿון זײַט די קוואַליטעט וועט דאָס זײַן אַ זייער האַרטער ברוך, כשבר נבל יוצרים. אַזוי וועט זי זיך צעברעכן ווי אַ ברוך פֿון אַ נבל פֿון יוצרים. אַ נבל פֿון יוצרים מיינט אַ יוצר איז דער אומן וואָס מאַכט כלי חרס, ער ווערט גערופֿן אַ יוצר. אַז נאָך דעם וואָס עס איז אים אַרויסגעקומען עפּעס אַ כלי וואָס איז נישט געלונגען, דעמאָלט צעשטויסט ער עס צו שטויב, פֿאַרוואָס? כדי צו שאַפֿן פֿון זײַן שטויב, פֿון זײַן חרס, צו שאַפֿן אַ נײַע כלי. ער זאָגט די צעשטויסונג וועט זײַן אַזאַ צעשטויסונג, ביז צווישן די שטיקער וואָס האָבן זיך צעשטויסן וועט זיך נישט געפֿינען אַפֿילו אַ חרס, לא ימצא במכתתו חרש לחתות אש מיקוד. אַ מענטש וואָס וויל אַרויסנעמען אַ פֿײַער פֿון אַן אָרט וווּ עס ברענט אַ פֿײַער, קען ער דאָס נישט טאָן מיט זײַנע הענט, היקח איש אש בחיקו ובגדיו לא תשרפנה? ער קען דאָס נישט טאָן מיט זײַנע הענט, אַזוי נעמט ער אַ חרס. ער זאָגט די וואַנט וועט זיך צעברעכן, זי וועט זיך נישט צעברעכן, זי וועט זיך צעברעקלען. עס וועט דאָרט נישט זײַן אַפֿילו אַ חרס וואָס מען וועט קענען מיט אים אַרויסנעמען אַ פֿײַער, וואָס מען דאַרף נישט עפּעס אַ ריזיקן חרס, אַפֿילו אַ קליינער חרס נאָר צו נעמען אַ פֿײַער, אויך דאָס וועט נישט זײַן. און אַפֿילו אַ נאָך קלענערער חרס, ולחשוף מים מגבא. דער חרס צו נעמען אַ פֿײַער איז אַ חרס וואָס איז לגבי אַ ביסל גרעסער, אָבער כדי אַרויסצונעמען וואַסער איז גענוג אַפֿילו אַ נאָך קלענערער חרס. ער זאָגט אַפֿילו אַזאַ חרס וואָס צו נעמען וואַסער מגבא, אויפֿצוהייבן פֿון אַ קאַלוזשע וואַסער אַ ביסל וואַסער מיט דעם זעלבן חרס, ער זאָגט אויך דאָס וועט נישט זײַן. דאָס הייסט די חומה נשגבה, ווײַל אירע יסודות זײַנען שוואַך, וואָס הייסט שוואַכע יסודות? ווי ער האָט געזאָגט פֿריער אויף דעם עושק און אויף דעם נלוז און אויף עבירות פֿון בין אדם לחברו און בין אדם למקום, די דאָזיקע וואַנט זאָלט איר וויסן איז אַ שוואַכע וואַנט וואָס ווען זי וועט זיך צעברעכן מיט אַ גרויסן קול פֿון געפּילדער, וועט זי זיך צעברעכן און צעשפּרינגען און צוריקווערן ממש אַ בחינה פֿון שטויב, ביז כביכול עס וועט פֿון איר גאָרנישט בלײַבן. אַזוי וויל ער זאָגן וועט אויך זײַן אײַער מציאות. איר מיינט מיר זײַנען שטאַרק, אונדזער מציאות איז קלאָר און באַשטענדיק, ער זאָגט ניין, ווען דאָס וועט זיך צעברעכן וועט דאָס זײַן פּלוצלינג, ווי ער האָט געזאָגט פתאום לפתע יבוא שברה, און דאָס וועט נישט סתם זײַן אַ ברוך, דאָס וועט זײַן אַ ברוך וואָס וועט זיך צעברעקלען אויף דינע ברעקלעך.
כי כה אמר השם אלוקים קדוש ישראל, בשובה ונחת תיוושעון, בהשקט ובבטחה תהיה גבורתכם, ולא אביתם. דער הייליקער באשעפער האָט אײַך געזאָגט, איר דאַרפֿט נישט זײַן באַשיצט אונטער די פֿליגלען פֿון מצרים. מיר האָבן דאָך געזען אַז זיי זײַנען געגאַנגען זוכן צו בעטן פֿון מצרים אַ הילף און אַ שטיץ. זאָגט זיי השם, איר וועט האָבן אַ תשועה בשובה ונחת. אָן קיין שום מי, אויב איר וועט מיך נאָר צוהערן. בשובה ונחת, די כוונה מיט יישוב הדעת, בהשקט, בבטחה, איר דאַרפֿט נישט קיין ישועה פֿון מצרים. אַזוי דערקלערט רש"י. דער מלבי"ם זאָגט, מיר האָבן געזען לעיל אַז דער הייליקער באשעפער זאָגט אַז ער וויל אונדז אויפֿשטעלן אַ יסוד מוסד, און איר האָט נישט געוואָלט. דער הייליקער באשעפער האָט געוואָלט בויען ירושלים און זי גרונטפֿעסטן ווי אַ יסוד מוסד, וואָס פֿון איר זאָל זיך אַנטוויקלען די מלכות ישראל, אָבער מיר זײַנען געגאַנגען זוכן פֿאַר אונדז אַלערליי אַנדערע אומות זיך אויף זיי אָנצושפּאַרן. זאָגט זיי דער הייליקער באשעפער, בשובה ונחת תיוושעון. אײַער ראַטעווונג פֿון דעם שונא וועט זײַן אין איינער פֿון צוויי זײַטן, אין איינער פֿון צוויי אופֿנים. אָדער איר וועט אויסגעלייזט ווערן, די כוונה איר וועט זיך נאָר ראַטעווען פֿון דעם שונא. אַ צווייטע מעגלעכקייט איז אַז איר וועט אים איבערגעווישן און אים אויך באַזיגן און אים שלאָגן. צוויי מעגלעכקייטן. איין מעגלעכקייט, דער שונא האָט נישט באַוויזן דיר צו שאַטן, אָבער האָסט אים נישט איבערגעווישן. אַ צווייטע מעגלעכקייט, אַז נישט נאָר וואָס ער האָט נישט באַוויזן דיר צו שאַטן, האָסט אים איבערגעווישן און אים געשלאָגן אַ זיגרײַכן קלאַפּ. דאָס איז וואָס ער זאָגט זיי, בשובה ונחת, דאָס ווײַזט אויף די רו פֿון דעם גוף. איר וועט זײַן אין רו, איר וועט גאָרנישט טאָן. לעומת זה השקט ובטחה, זאָגט דער מלבי"ם, דאָס קומט אויסצודריקן די רו פֿון דער נשמה, דעם בטחון פֿון האַרצן. שטיל, רויִק, פֿאַרזיכערט. זאָגט דער הייליקער באשעפער, איר האָט צוויי מעגלעכקייטן. אויב איר וועט וועלן, כי תיוושעון. וואָס איז דאָס תיוושעון? איר וועט אויסגעלייזט ווערן פֿון דעם שונא זיך פֿון אים צו ראַטעווען. וואָס דאַרפֿט איר דערפֿאַר? שובה ונחת. רוט, טוט גאָרנישט, פֿרייט זיך אויף דעם הייליקן באשעפער, דער הייליקער באשעפער וועט אײַך העלפֿן. דעמאָלט וועט איר אויסגעלייזט ווערן. אָבער אויב איר וועט זיך נישט באַגענוגענען מיט אַ ישועה, איר ווילט עפּעס מער פֿון דעם, נישט נאָר אויסגעלייזט צו ווערן, די כוונה נישט צו ווערן געשעדיקט דורך אים, נאָר אויך צו באַווײַזן אים צו שלאָגן אַ זיגרײַכן קלאַפּ, זאָגט ער זיי, בהשקט ובטחה תהיה גבורתכם. איר ווילט טאָן אַ מעשה גבורה, צו שלאָגן דעם שונא? דאָ דאַרף מען אַ העכערע מדרגה. השקט ובטחה. השקט ובטחה ווי מיר האָבן געזאָגט דאָס איז די רו, די רו פֿון דער נשמה. האָסט אַ בטחון אַזוי פֿולקום אין השם יתברך, אַז דו האָסט אויך אַ רו פֿון דער נשמה. איך בין רויִק, איך האָב אַ בטחון, איך זאָרג נישט, איך ווייס אַז דער הייליקער באשעפער השם יילחם לכם ואתם תחרישון. זאָגט דער הייליקער באשעפער, אויב איר וועט זיך נישט באַגענוגענען מיט שובה ונחת, די כוונה נאָר מיט אַ פֿעלן פֿון אַ טוּונג, נאָר איר וועט אויך האָבן אַ רו פֿון דער נשמה, איר וועט זײַן רויִק פֿון רוב אײַער בטחון אין השם, תהיה גבורתכם. איר וועט נישט נאָר אויסגעלייזט ווערן, נאָר וועט נאָך טאָן אַ מעשה גבורה און שלאָגן די שונאים. אָבער ער זאָגט זיי, איר האָט נישט געוואָלט צוהערן. און פֿון דעסטוועגן, ותאמרו לא, כי על סוס ננוס, על כן תנוסון. ועל קל נרכב, על כן יקלו רודפיכם. איר זאָגט וואָס שלאָגסטו אונדז פֿאָר רבונו של עולם, אַ ישועה און אַ ראַטעווונג פֿון דעם שונא? נישט דורך שובה ונחת תיוושעון, נאָר על סוס ננוס. מיר וועלן גיין קיין מצרים, וואָס פֿלעגט מען ברענגען פֿון מצרים? פֿערד. מיר וועלן נעמען פֿון מצרים פֿערד און דורך דעם אַנטלויפֿן. דורך דעם וואָס מיר וועלן אַנטלויפֿן וועלן מיר זיך ראַטעווען פֿון דעם שונא. נישט בשובה ונחת תיוושעון, נאָר על סוס ננוס. און זאָגט זיי דער הייליקער באשעפער, על כן תנוסון. אַה, אויב אַזוי זאָגט איר, וועט איר געצוווּנגען זײַן אַנטצולויפֿן פֿון דעם שונא. דאָס וועט זײַן אײַער שטראָף. על כן תנוסון. אײַער שטראָף וועט זײַן אַז איר וועט דאַרפֿן אַנטלויפֿן, ווי איר האָט געזאָגט. די צווייטע הצעה וואָס איז געווען, אויב איר וועט האָבן השקט ובטחה, אין דעם וועט זײַן אײַער גבורה און איר וועט איבערגעווישן דעם שונא. אויף דעם וואָס טענהט איר? וואָס טענהען זיי? ועל קל נרכב. זיי זאָגן ניין, מיר וועלן ריטן על קל, די כוונה מיר וועלן ריטן לײַכט כדי צו נאָכיאָגן דעם שונא. נישט דורך השקט ובטחה, מיר וועלן ריטן, מיר וועלן זיך אַליין ראַטעווען און איבערווישן די שונאים. זאָגט ער אַה, אַזוי מיינסטו? על כן וועט אײַער שטראָף זײַן יקלו רודפיכם. דײַנע שונאים וועלן זײַן לײַכט, זיי וועלן ווערן לײַכט אַז זיי זאָלן אײַך נאָכיאָגן. ווײַל כביכול דו האָסט געוואָלט על קל נרכב, אויף לײַכטע פֿערד וועלן מיר ריטן כדי אָנצוגרײַפֿן דעם שונא, אַזוי אַדרבה, ער זאָגט וויס דיר, דער שונא וועט קומען מיט לײַכטע פֿערד און ער וועט זיי נאָך שלאָגן חלילה.
אלף אחד מפני גערת אחד, מפני גערת חמישה תנוסו, עד אם נותרתם כתורן על ראש ההר וכנס על הגבעה. אלף אחד מפני גערת אחד. אַ טויזנט פֿון אײַך וועלן אַנטלויפֿן פֿון דעם געשריי פֿון איין שונא. דאָס הייסט איינער וועט נאָכיאָגן איינער, אַ טויזנט. איין שונא וועט נאָכיאָגן אַ טויזנט, פֿון דעם געשריי פֿון איינעם וועלן טויזנט אַנטלויפֿן. און מיר האָבן שוין גערעדט אַ מאָל אַז אין דעם שרעקלעכן און אויממוטיקן חורבן, לא תקום פעמיים צרה, האָבן מיר די דאָזיקע זאַך געזען. ווי אַזוי קען זײַן נער קטון נוהג בם. דו זעסט עפּעס אַ דײַטש ימח שמו וזכרו גייט זיך מיט עפּעס אַ שווערן מאשין־ביקס, און אַ טויזנט מענטשן גייען אים נאָך. אלף אחד מפני גערת אחד. ומפני גערת חמישה תנוסו. און אויב עס וועלן זײַן פֿינף שונאים, דעמאָלט וועלן אַלע אַנטלויפֿן, נישט נאָר איינער, נאָר אַלע וועלן אַנטלויפֿן. ביז וואָס וועט בלײַבן? עד אם נותרתם כתורן על ראש ההר וכנס על הגבעה. דערקלערט דער מלבי"ם, דער באַרג איז העכער פֿון דעם בערגל. דער תורן דאָס איז דער הויכער בוים וואָס געפֿינט זיך אויף דער שיף, מען זעט אים פֿון ווײַטן. דער נס לעומת זה, דערקלערט דער מלבי"ם, דאָס איז נישט וואָס מיר זײַנען געוווינט צו טראַכטן אַ שטאַנג, נאָר דער נס דאָס איז אין דער אמתן די פֿאָן. די פֿאָן וואָס מען הענגט אויף אין שפּיץ פֿון דעם תורן, דאָס ווערט גערופֿן דער נס. לויט לשון פֿון דעם מלבי"ם ווערט דאָס גערופֿן אַ וילון. חז"ל, ווער ווייסט פֿאַרוואָס חז"ל רופֿן נאָך וילון? צום רקיע, אָבער נאָך עפּעס. צום מפרש. די פּאַרוסן פֿון דער שיף, רש"י אין עטלעכע ערטער דערמאָנט אַז דאָס איז דער וילון פֿון דער שיף. דער וילון פֿון דער שיף ווערט גערופֿן מפרש. אַזוי אין דער זעלבער מאָס ווערט די פֿאָן אויך גערופֿן מפרש. דער תורן, זאָגט דער מלבי"ם, קומט אויסצודריקן אַן איינזאַמקייט. יאָ? איינזאַם אויבן אין שפּיץ דאָרטן. ער איז אַליין, ער געפֿינט זיך הויך, ער איז איינזאַם. דער נס לעומת זה קומט אויסצודריקן אַן אײַנזאַמלונג צו מלחמה. מען הייבט אויף דעם נס פֿון בונט. וואָס מען הייבט אויף אַ פֿאָן אין דער הייך, אַז אַלע זעען אים, זיי קומען און זאַמלען זיך נאָך אים. איצט זאָגט ער אונדז אַזוי, אויב איר וועט אַנטלויפֿן אין די שפּיצן פֿון די הויכע בערג, אין די ערטער וווּ איר וועט קענען זײַן אַליין, זאָגט ער איר וועט זײַן איינזאַם ווי אַ תורן. עס וועט דאָרט נישט זײַן מיט דיר קיינער, דו וועסט זײַן דאָרט איינזאַם, וועסט זיך דאָרט נישט קענען אויפֿהאַלטן. ווען דו וועסט וועלן אַראָפּ צום בערגל, בײַ דעם בערגל דאָרט איז שוין אַן אָרט וווּ מען קען יאָ לעבן, דאָס איז אַן אָרט וווּ עס איז שוין דאָ אַ ציבור, דאָרט קען מען זיך יאָ אויפֿהאַלטן. ער זאָגט דעמאָלט וועט איר זײַן ווי אַ נס אויף דעם בערגל. די כוונה איז איר וועט זײַן אַ נס עמים, כביכול מען הייבט אויף דעם נס ווי מיר האָבן געזאָגט די פֿאָן וואָס קומט אויסצודריקן אַ מלחמה, און דעמאָלט וועלן אַלע קומען צו קריגן מיט אײַך. אין פּשוטע ווערטער, איר האָט נישט וווּהין צו אַנטלויפֿן. וועט איר וועלן אַרויף אַרויף, וועט איר זיך געפֿינען איינזאַם. וועט איר וועלן אַראָפּ אַראָפּ, וועט איר געפֿינען די מלחמה אַנטקעגן אײַער פּנים. זאָגט דער הייליקער באשעפער, די שונאים וועלן אײַך נאָכיאָגן, מפני גערת חמישה תנוסו כולכם.
ולכן יחכה השם לחננכם, ולכן ירום לרחמכם, כי אלוקי משפט השם, אשרי כל חוכי לו. ולכן, ווײַל איר האָט נישט צוגעהערט צו זײַן קול, וועט דער הייליקער באשעפער נישט ברענגען די גאולה תיכף. יחכה השם לחננכם. השם וועט אײַך נישט באַגנעדיקן תיכף, נאָר נאָך אַ לאַנגער צײַט. און נישט נאָר וואָס ער וועט אײַך נישט באַגנעדיקן פֿון צד חן וחנינה, אַז כביכול עמעצער וואָס האָט אַ חן דעמאָלט איז ער ראוי צו אַ חנינה, זאָגט ער ניין, נאָר ירום לרחמכם. די כוונה איז אַפֿילו עס וועלן אײַך געפֿינען צרות רבות ורעות, וואָס אין דעם מצב וועקן זיך אויף בטבע די רחמים פֿון דעם וואָס זעט, און דעמאָלט וועקן זיך אויף בטבע די רחמים פֿון השם צו אונדז, זיך צו דערבאַרעמען און דערבאַרעמען אויף אונדז. ער זאָגט דער הייליקער באשעפער פֿון דעסטוועגן ירום לרחמכם. ירום די כוונה ער וועט זיך אויפֿהייבן צו די הייכן פֿון הימל, פֿאַרהוילן זײַנע אויגן פֿון אײַך, כביכול כדי ער זאָל נישט דאַרפֿן דערבאַרעמען אויף אײַך. ווען דו זעסט עמעצן אין אַ שווערן מצב, דעמאָלט ווערן דײַנע רחמים אויפֿגעוועקט. אָבער אויב דו ווילסט נישט דערבאַרעמען אויף אים, דעמאָלט קוקסטו פּשוט נישט אויף אים. אין דעם רגע וואָס דו קוקסט נישט אויף אים, ווײַט פֿון אויג ווײַט פֿון האַרצן, דעמאָלט וועקט דאָס שוין נישט אויף דײַנע רחמים. ער זאָגט אַזוי כביכול וועט זײַן בײַם הייליקן באשעפער אין באַצוג צו אונדז. אין אָנהייב יחכה השם לחננכם. איר האָט זיך נישט געאײַלט, איר האָט געזאָגט מיר האָבן אַנדערע אָפּציעס, מיר וועלן פֿאָרציִען די מיליטערישע אָפּציע איידער די רוחניותדיקע אָפּציע. יחכה השם לחננכם. און נישט נאָר, וועט איר זאָגן אָבער מיר זײַנען אין אַ צרה, השם זעט אונדזערע צרות, ווי אַזוי דערבאַרעמט ער נישט? ער זאָגט ניין, ירום לרחמכם. דער הייליקער באשעפער האָט כביכול פֿאַרלאָזט דאָס לאַנד, כביכול כדי ער זאָל נישט זען אין אײַער צרה כדי ער זאָל נישט געצוווּנגען זײַן צו דערבאַרעמען אויף אײַך. און דאָס איז וואָס עס שטייט, און דאָס איז וואָס עס איז געווען בשעת דעם חורבן. ווי מיר האָבן דערמאָנט פֿריער, אַז מענטשן האָבן געפֿרעגט פֿרעגן וווּ איז געווען דער הייליקער באשעפער אין דעם חורבן? דער ענטפֿער איז ער איז נישט געווען. וואָס הייסט ער איז נישט געווען? ער איז נישט געווען, און ער האָט אָנגעזאָגט פֿריער אַז ער וועט נישט זײַן. דער הייליקער באשעפער האָט מפורש געזאָגט, דער הייליקער באשעפער האָט געזאָגט ואנוכי הסתר אסתיר פניי מהם ביום ההוא. דער הייליקער באשעפער זאָגט אויב איר וועט זיך אָפּווענדן פֿון וועג, וועט זײַן אַ הסתר פנים. און נאָך דעם ווענדן זיך אָפּ פֿון וועג, אַה אַ הסתר פנים, עס איז נישטאָ דער הייליקער באשעפער. ער האָט איבערגעלאָזט אַ צעטל, ער האָט געזאָגט, ער האָט געזאָגט איך וועל נישט זײַן. ער האָט געזאָגט איך פֿאַרלאָז, איך וועל נישט זײַן, עס וועט נישט זײַן ווער עס זאָל אויף אײַך דערבאַרעמען. אַזוי וואָס הייסט וווּ איז דער הייליקער באשעפער אין דעם חורבן? ווען ער זאָגט אָן פֿריער אַז עס וועלן זײַן צרות און ער זאָגט אָן פֿריער אַז ער וועט נישט זײַן, און נאָך דעם אָט זעסטו, אין אלוקיי בקרבי. דו זעסט אַז עס איז נישטאָ אלוקים. ווי אַזוי אַזוי נאַריש זײַנען יענע וואָס באַטראַכטן נישט אַז די זאַכן זײַנען פֿריער אָנגעשריבן. און דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ, ירום לרחמכם. דער הייליקער באשעפער וועט זיך אויפֿהייבן פֿון אײַך צו דערבאַרעמען. און אויב וועסטו פֿרעגן פֿאַרוואָס? ער זאָגט כי אלוקי משפט השם. עס איז נישטאָ קיין מצב נישט צו באַצאָלן דעם פּרײַז אויף אַ מעשה וואָס אַ מענטש טוט, עס איז נישטאָ אַזאַ זאַך. זאָגט דער הייליקער באשעפער וותרן יוותרו בני מעיו, ואלוקי משפט השם. אַזוי מוז דער אָפּצאָלונג זײַן. אָבער ער זאָגט פֿון דעסטוועגן, וויס דיר סוף כל סוף וועט זײַן אַ ישועה. אשרי כל חוכי לו. וווילצו דעם וואָס וועט וואַרטן און דערוואַרטן אויף דער תשועה פֿון השם, ווײַל נאָך דעם וואָס סוף כל סוף דעם משפט וועלן זיי באַצאָלן, דעם דין וועלן זיי געבן, מען וועט זיך פֿון זיי אָפּצאָלן, אשרי כל חוכי לו. סוף כל סוף וועט אָנקומען די גאולה. אָבער מען דאַרף וויסן אַז אין אָנהייב וועט מען דעם פּרײַז באַצאָלן. אויף דעם וואָס דער הייליקער באשעפער זאָגט באתי ואין איש, קראתי ואין עונה, און דער הייליקער באשעפער קומט און גיט אונדז אַזעלכע הצעות און פֿון דעסטוועגן מיר זאָגן אָפּ, ער זאָגט דאָס וועט אָפּנעמען אַ פּרײַז.
כי עם בציון ישב בירושלים, בכו לא תבכה, חנון יחנך לקול זעקך, כשמעתו ענך. כי עם בציון ישב. ער זאָגט אשרי כל חוכי לו, וויס דיר די ישועה און די גאולה וועט אָנקומען. עם בציון ישב, איר זײַט טאַקע נישט גרייט צו הערן, איר זײַט נישט גרייט צו מקבל זײַן, איך שלאָג אײַך פֿאָר צו זיצן בשובה ונחת, גאָרנישט צו טאָן און דער הייליקער באשעפער וועט דיך ראַטעווען, איר ווילט נישט. אָבער זאָגט דער הייליקער באשעפער, עס וועט זײַן אַ פֿאָלק אין ציון וואָס וועט יאָ זײַן גרייט דערצו. עס וועט זיך נישט פֿאַרלאָזן אויף דער הילף פֿון מצרים. און נישט נאָר אין ציון, נאָר ישב בירושלים. אין ירושלים די כוונה איז אין דער גאַנצער שטאָט. און דאָס דאָזיקע פֿאָלק וועט זיצן, עס וועט נישט אַנטלויפֿן פֿאַר די שונאים. וואָסער אַ פֿאָלק וועט דאָס זײַן? דאָס פֿאָלק פֿון חזקיהו. אַז ווען עס וועט אַהער קומען אשור, וועלן זיי זיך פֿאַרזיכערן אַ פֿולקומען בטחון אין השם יתברך. נישט ווי דער דאָזיקער אָב וואָס האָבן געזאָגט מיר וועלן גיין קיין מצרים, זיי וועלן פֿאַר אונדז זאָרגן פֿערד, זיי וועלן אונדז העלפֿן, מיר האָבן אַן אָפּמאַך מיט זיי, זיי וועלן העלפֿן אין אונדזערע הענט. און ער האָט זיי שוין געזאָגט לאל אַז קיינער האָט זיך נישט אָנגעהאָלפֿן פֿון מצרים. מצרים דאָס איז געווען אַ הבטחה וואָס איז קיינמאָל נישט מקוים געוואָרן. ער זאָגט זיי ניין, עס וועט זײַן אַ פֿאָלק אין ציון, אַז עם בציון ישב בירושלים, נישט נאָר אין ציון נאָר אין גאַנץ ירושלים. אין דער גאַנצער שטאָט, און דאָס דאָזיקע פֿאָלק וועט זיצן אין רו, עס וועט נישט אַנטלויפֿן פֿאַר די שונאים. בכו לא תבכה. דאָס דאָזיקע פֿאָלק וועט נישט דאַרפֿן וויינען כדי אויפֿצוועקן די רחמי שמים. חנון יחנך לקול זעקך. דער הייליקער באשעפער וועט באַגנעדיקן דאָס דאָזיקע פֿאָלק אויף יעדן דײַן געשריי, די כוונה נאָר אויף יעדן געשריי פֿון דעם פֿאָלק. נאָר וואָס זיי וועלן זאָגן רבונו של עולם הושיעה נא, חנון יחנך. דער הייליקער באשעפער וועט זיי שוין געבן אַ חן, וועט זיי באַגנעדיקן, וועט זיי ראַטעווען. מער פֿון דעם, כשמעתו ענך. נאָך מער פֿון דעם זאָגט ער וויס דיר, דער הייליקער באשעפער וועט נישט וואַרטן אויף דעם געשריי פֿון דיר. נאָר די כוונה איז אַז דער הייליקער באשעפער כביכול שוין אין דעם רגע וואָס דו וועסט שרײַען האָט ער שוין פֿאַרעקדימט די ישועה, אין דער בחינה פֿון טרם יקראו ואני אענה. ביז עס דוכט זיך כאילו דאָס פֿאָלק שרײַט, כביכול זיי ענטפֿערן צום קול פֿון השם. אין דעם געוויינטלעכן אופֿן איך שרײַ, השם ענטפֿערט. ער זאָגט דאָ וועט השם ענטפֿערן נאָך פֿאַר דעם וואָס דו וועסט שרײַען. און דעמאָלט וועט זיך דוכטן כביכול דער הייליקער באשעפער האָט גערעדט ערשט און מיר ענטפֿערן אים. און דאָס איז וואָס ער זאָגט, כשמעתו, עס וועט זיך דוכטן כאילו השם הערט דײַן ענטפֿער, כאילו השם האָט גערעדט און מיר ענטפֿערן אים. כשמעתו ענך. נישט כאילו השם רעדט און מיר, כאילו מיר בעטן און השם ענטפֿערט, נאָר כאילו דאָס הייבט זיך אָן פֿאַרקערט, כאילו השם האָט גערעדט און מיר ענטפֿערן. פֿון רוב וואָס די תשובה און די רעאַקציע פֿון דעם הייליקן באשעפער אונדז צו ראַטעווען וועט זײַן נאָך פֿאַר אונדזער געשריי.
ונתן לכם השם לחם צר ומים לחץ, ולא יכנף עוד מוריך, והיו עיניך רואות את מוריך. ונתן לכם השם לחם צר ומים לחץ. מיר האָבן שוין געזאָגט אַ מאָל בהלצה, לחם צר ומים לחץ דאָס איז אַ בייגל און סאָדע. דאָס איז לחם צר ומים לחץ. וואָס איז דער פּירוש דאָ? רש"י זאָגט, ער האָט זיי דאָך געשטראָפֿט, השותים במזרקי יין. יענע מענטשן וואָס האָבן געלעבט אין רײַכקייט, פֿלעגן טרינקען ווײַן אויף אַן אופֿן פֿון עשירות. זאָגט ער זיי ניין, אַזוי וועט נישט זײַן, נאָר עס וועט זײַן לחם צר ומים לחץ. די כוונה איר וועט שוין נישט נאָכיאָגן נאָך די תענוגים, איר וועט זיך באַגענוגענען מיט לחם צר ומים לחץ. ולא יכנף עוד מוריך. יכנף די כוונה עס וועט זיך צודעקן מיט זײַן פֿליגל. עס איז דאָ אַ פֿליגל פֿון אַ בגד, און דער פֿליגל פֿון דעם בגד דעקט כביכול צו דײַן מורה. ווער איז דײַן מורה? דאָס איז דער הייליקער באשעפער. כביכול דעמאָלט זאָגט דער הייליקער באשעפער, ווי עס שטייט אשפוך רוחי, בניכם חלומות יחלומון, נביאיכם מן הבאון, בחוריכם מן הבאו. דאָס הייסט עס וועט זײַן אַ דור וואָס דער הייליקער באשעפער וועט מאַכן דאָס לאַנד פֿול מיט דעה כמים לים מכסים. און דעמאָלט וועט נישט זײַן ווי הײַנט וואָס עס איז דאָ אַ הסתר פנים, נאָר לא יכנף עוד מוריך. דער הייליקער באשעפער וועט נישט כביכול פֿאַרדעקן זײַן פּנים מיט דעם פֿליגל פֿון זײַן בגד, כביכול עס וועט נישט זײַן ניכר די השגחה פֿון השם. נאָר אַלע וועלן זען די הנהגה פֿון השם, והיו עיניך רואות את מוריך. דער מלבי"ם דערקלערט אַז דאָס איז על פי וואָס עס שטייט אַז דער הייליקער באשעפער האָט געזאָגט צו חזקיהו. עס ווערט דאָרט געבראַכט אַז השם האָט געזאָגט צו חזקיהו, אכול השנה ספיח, און נאָך דעם אין דעם צווייטן יאָר סחיש, און אין דעם דריטן יאָר זרעו כרמים וטעו ותבואה וכולי. פֿאַרוואָס? ווײַל אין דער אמתן ווען עס איז אַהער אָנגעקומען דער שונא, סנחריב איז אַהער אָנגעקומען, האָט ער אַלץ פֿאַרלענדט. ער האָט גאָרנישט איבערגעלאָזט. דערפֿאַר זאָגט ער, זאָלט איר וויסן אין אָנהייב וועט נישט זײַן בײַ אײַך אַזאַ מצב אַז עס זאָל זײַן אַ שפֿע אַזוי גרויסע. נאָר אין אָנהייב וועט דער הייליקער באשעפער אײַך געבן לחם צר ומים לחץ. ווײַל לחם צר, דאָס איז ווי מיר האָבן דערקלערט, עס וועלן נישט זײַן פֿעלדער פֿון תבואה נאָך. מים לחץ, מען האָט דאָך פֿאַרשטאָפּט די מעיינות פֿון וואַסער ווען עס זײַנען אָנגעקומען די שונאים, און מען האָט אויך אַריבערגעפֿירט דעם אָרט פֿון די וואַסערן זיי זאָלן אַרײַנקומען אין דער שטאָט. ער זאָגט און פֿון דעסטוועגן, ולא יכנף עוד מוריך. וואָס איז יכנף? דער מלבי"ם האָט דאָ אַ מקורדיקן ביאור. זאָגט דער מלבי"ם יכנף די כוונה עס וועט פֿליען מיט זײַנע פֿליגלען. עס וועט פֿליען מיט זײַנע פֿליגלען דײַן מורה. ווער איז דײַן מורה? זאָגט דער מלבי"ם, דאָס איז דער יורה און דער מלקוש. ער זאָגט אַז זאָלסט נישט טראַכטן אַז ווי אין די יאָרן פֿון הונגער וואָס דער רעגן, דער יורה און דער מלקוש האָבן געפֿלויגן מיט זייערע פֿליגלען, האָבן זיי אָפּגעפֿלויגן און זײַנען אַוועק. זאָגט ער לא יכנף עוד מוריך, נאָר דער יורה און דער מלקוש וועט קומען און געבן זײַנע רעגנס בעתו. די ברכה וועט זיך אומקערן, נישט ווי דעמאָלט ווען דער מורה האָט אויסגעשפּרייט די פֿליגלען און אַנטלאָפֿן, דער יורה און דער מלקוש זײַנען פֿאַרשוווּנדן. לא יכנף עוד מוריך. והיו עיניך רואות את מוריך. ווער איז דאָ דײַן מורה? דאָ איז דאָס אין אַן אַנדער באַטײַט, דאָ איז דאָס אין באַטײַט פֿון אַ נביא. דער מלבי"ם האָט אַ כלל אין ביאור פֿון תנ"ך, און ער חזרט דאָס איבער אין אַ סך ערטער, אַז ווען דאָס זעלבע וואָרט קומט צוויי מאָל אין תנ"ך אין דעם זעלבן פּסוק, זאָגט דאָס אַז עס קומט אין צוויי פֿאַרשידענע באַטײַטן. עס איז נישטאָ קיין וועג צו שרײַבן דאָס זעלבע וואָרט צוויי מאָל אין דעם זעלבן פּסוק. און אויב דאָס זעלבע וואָרט שטייט צוויי מאָל, קומט עס אויסצודריקן צוויי באַטײַטן. אַזוי אויך דאָ. דער ערשטער מורה, פֿון לשון יורה ומלקוש. דאָס הייסט עס וועט זיך נישט אָפּשטעלן דער רעגן נאָר עס וועט זיך אומקערן די ברכה און דער שפֿע. והיו עיניך רואות את מוריך, דער צווייטער מורה דאָס איז דער נביא. די וואָס מורה זײַן אים מורה זײַן און לערנען אים דעם ישרן וועג. ער זאָגט והיו עיניך רואות את מוריך, דאָס קומט אויסצודריקן וואָס וועט זײַן דײַן באַצוג צו דעם נביא. ווײַל אויב מיר האָבן געזען לעיל אשר אמרו לרואים לא תראו, דאָס הייסט זיי האָבן נישט געוואָלט צוהערן צו אַלע ווערטער פֿון די נביאים, זיי האָבן נישט געוואָלט צוהערן, זיי האָבן נישט געוואָלט קוקן צו וואָס די נביאים מורה זײַנען זיי, זאָגט ער והיו עיניך רואות את מוריך. דעמאָלט, ווען דער דור וועט פֿאַרריכטן זײַנע מעשים, וועלן זיי זען די ווערטער פֿון די נביאים, וועלן דערוואַרטן צו מקבל זײַן זייערע ווערטער, וועלן וועלן זען וואָס דער נביא האָט צו זאָגן.
ואוזניך תשמענה דבר מאחריך לאמור, זה הדרך לכו בו, כי תאמינו וכי תשמאילו. רש"י דערקלערט, נישט ווי אײַער מצב איצט וואָס איר פֿאַרווארפֿט דאָס וואָרט פֿון השם, איר זאָגט צו די נביאים לא תחזו לנו נכוחות. ער זאָגט דעמאָלט, לעתיד, אוזניך תשמענה. דײַנע אויערן וועלן זײַן געשטרעקט צו הערן. צו הערן דבר מאחריך. צו הערן אַ וואָרט פֿון השם. אפֿשר וועט קומען אַ נביא וועט אונדז שטראָפֿן, וועט אונדז זאָגן זה הדרך תלכו בו. כי תאמינו, די כוונה אַלע מפרשים דאָ דערקלערן תאמינו ווי תיימינו. כי תיימינו וכי תשמאילו. די כוונה וואָס איז דער ריכטיקער וועג, צו רעכטס אָדער צו לינקס. דער רד"ק דערקלערט וואָס איז תשמענה דבר מאחריך? אַפֿילו עס וועט דיך רופֿן פֿון הינטער דיר, און וועט דיר זאָגן זה הדרך וואָס מען דאַרף אין אים גיין, וועסטו אים צוהערן. מכל שכן אויב ער וועט דיך מורה זײַן פּנים אל פנים. עמעצער הינטער מיר, איז מיר גרינגער אים צו איגנאָרירן. כאילו איך האָב נישט געהערט. אָבער לעומת זה אַז עמעצער קומט פֿון פֿאָרנט און זאָגט מיר דאָס איז דער וועג, איז מיר שווער אים צו איגנאָרירן. איך קען זאָגן איך וויל נישט הערן, אָבער עס איז מיר שווער צו איגנאָרירן. ער זאָגט דאָ, איר וועט האָבן אַזוי אַ שטרעבן צו טאָן דעם רצון פֿון השם, אַז כי תשמע דבר מאחריך, אַפֿילו דאָס איז עמעצער הינטער דיר וואָס וועט דיר מורה זײַן דעם וועג רעכטס און לינקס, וועסטו צוהערן זײַן קול, פֿון רוב וואָס איר וועט האָבן אַ חשק צו מקיים זײַן און צו טאָן דעם רצון פֿון השם.
דער מלבי"ם דערקלערט, ואוזניך תשמענה דבר מאחריך. זאָגט דער מלבי"ם, ער באַשרײַבט כביכול אַ מורה דרך גייט פֿאַר זיי. לויט דעם מלבי"ם איז דער נביא נישט הינטער אונדז, נאָר גייט פֿאַר אונדז, ווײַל ער איז דער מורה דרך. ער ווײַזט אונדז דעם ריכטיקן וועג, דאָס פֿאָלק גייט אים נאָך. גייען אים נאָך אָן זיך צו נייגן רעכטס און לינקס, ווײַל דאָס איז גערעדט אויף אַ תקופה וווּ מען טוט דעם רצון פֿון השם. דער נביא גייט פֿאָרנט און מיר גייען אים נאָך. אָבער אַמאָל קען דאָך זײַן אַ מצב אַז אויך דער נביא קען טועה זײַן. און עס איז נישטאָ אַ מענטש וואָס איז נישט מסוגל צו טועה זײַן. איך זאָג נישט אַז דער נביא איז טועה געווען און האָט מקבל געווען אַ נבואה וואָס איז נישט ריכטיק, עס איז נישטאָ אַזאַ זאַך. נאָר די כוונה איז טועה געווען אין דער הנהגה, אין שיקול הדעת קען ער טועה זײַן. מען זעט אַז אויך משה רבנו איז טועה געווען, און גרויסע מענטשן זײַנען טועה געווען אין שיקול הדעת. אברהם אבינו איז טועה געווען אין שיקול הדעת ווען ער איז אַראָפּ קיין מצרים, און נאָך. דאָס הייסט עס איז דאָ אַ מצב אַז אויך דער נביא קען טועה זײַן. אַזוי וואָס וועלן מיר דעמאָלט טאָן, אויב ער וועט טועה זײַן לכו בו כי תאמינו וכי תשמאילו? וואָס וועט געשען ווען מיר קענען טועה זײַן פֿון דעם וועג רעכטס צו לינקס און פֿון דעם וועג לינקס צו רעכטס? אַזוי זאָגט ער אים, אוזניך תשמענה דבר מאחריך לאמור. דעמאָלט וועט דער הייליקער באשעפער נאָך הינטער דיר כביכול אויסגלײַכן דײַן וועג. אויב דו גייסט נאָך דעם נביא און דו מיינסט צו טאָן דעם רצון פֿון השם, אָבער וואָס טוט מען, דער נביא איז טועה געווען, ער פֿירט מיך אין אַ נישט ריכטיקן וועג? ער זאָגט וועסט האָבן אַ השגחה פרטית פֿון הינטער דיר. דער הייליקער באשעפער איז נאָך הינטן היטן אַז דו זאָלסט נישט גיין כי תאמינו אָדער תשמאילו. אויב דו קערסט זיך רעכטס אַנשטאָט לינקס אָדער לינקס אַנשטאָט רעכטס, האָסטו נאָך אַ גיבוי, עס איז דאָ עמעצער הינטן וואָס וועט דיר מורה זײַן דעם ריכטיקן וועג.
וטמאתם את ציפוי פסילי כספך, ואת אפודת מסכת זהבך, תזרם כמו דווה, צא תאמר לו. און דעמאָלט, ווען דער הייליקער באשעפער איז דער וואָס וועט אויסגלײַכן אונדזער וועג, ער איז דער וואָס וועט אונדז אויפֿוועקן אויף דעם ריכטיקן וועג, דעמאָלט וועלן מיר טמא זײַן די ציפוי פסילי כספך. מיר וועלן האַלטן יענע ציפויי פסילים פֿאַר אַ טמאה זאַך. ואת אפודת מסכת זהבך, אפודת דאָס איז ווי אַן אפוד, אַז אַפֿילו דאָס איז נאָר אַ נוי פֿון עבודה זרה, דאָס איז נישט די עבודה זרה זעלבסט, פֿון דעסטוועגן פֿון רוב וואָס מיר וועלן פֿאַרעקלען די עבודה זרה, תזרם, וועלן מיר דאָס אַוועקוואַרפֿן, עס וועט זײַן פֿרעמד בײַ אונדז, ווי אַ דווה. וואָס איז דווה? ואישה כי יזוב זוב דמה ימים רבים, כימי נידת דוותה תטמא. דווה די כוונה אַ נידה. די דאָזיקע זאַך וועט זײַן פֿאַרעקלט אין אונדזערע אויגן ווי אַ נידה. און נישט נאָר, נאָר צא תאמר לו. צא זאָגן חז"ל, צא איז פֿון לשון צואה. עס וועט זײַן פֿאַרעקלט אין אײַערע אויגן ווי צואה, ווי אַ שמוץ.
און דעמאָלט, ונתן מטר זרעך אשר תזרע את האדמה, ולחם תבואת...
דאָס וואָרט דשן זאָגט די שטאַרקייט פֿון דער זאַך, דעם שפֿע וואָס איז דאָ אין דער זאַך, דאָס איז דער אויסדרוק פֿון דשן, ווי מיר האָבן געזאָגט האַלט דעם מענטש אין זײַן געזונט, עצמותיו כדשן תפרחנה. פֿון דער אַנדערער זײַט, וואָס איז דער דשן? מען פֿלעגט אַראָפּנעמען דעם דשן פֿון אויף דעם מזבח. דאָס איז די אַש, נאָך דעם וואָס אַלץ איז פֿאַרברענט געוואָרן, וואָס בלײַבט? עפּעס וואָס איז נישט ראוי צו קיין זאַך. דאָס רופֿט מען דשן. וואָס איז די באַטײַטונג? זאָגט דער מלבי"ם, וויס דיר אַז דאָס איז פֿון די היפּוכדיקע פּעלים. ווי סקל, ס-ק-ל, דאָס איז אויך צו סקל פֿון שטיינער, אַראָפּצונעמען שטיינער, און אויך צו ברענגען שטיינער, סקל אותו באבנים. ווי לשרש און להשריש. לשרש דאָס איז אויסצורײַסן פֿון שורש, להשריש דאָס איז יאָ אַרויסצוברענגען שורשים. נו, נאָך אַ בײַשפּיל. קלס, קילס אותו, ריכטיק? ועשה אותו ללעג וקלס. על כן חובה עלינו להלל ולקלס ולשבח וכולי, און אויך פֿאַרקערט. אַזוי זאָגט ער אויך דאָ. דער דשן דאָס קומט אויסצודריקן די געלויבטע און גוטע זאַך, און נאָך דעם ווען דאָס ווערט פֿאַרברענט אויף דעם מזבח, דעמאָלט האָבן אַלע חלקים פֿון דשן וואָס זײַנען געווען אין אים אים פֿאַרלאָזט, וואָס עס בלײַבט דאָס איז דער דשן וואָס דאָס זאָגט די זאַך וואָס איז לחלוטין אָן קיין דשן, ווי מיר האָבן געזאָגט ווי די היפּוכדיקע פּעלים.
והאלפים והעירים עובדי האדמה בליל חמיץ יאכלו אשר זורה ברחת ובמזרה. ער באַשרײַבט דעם גרויסן שפֿע וואָס וועט זײַן. האלפים דאָס זײַנען די גרויסע אָקסן, יענע וואָס אַרבעטן די ערד. מען קען זיי נישט זען אין דער פֿיטערונג, ווײַל וועמען פֿלעגט מען שיקן צו דער פֿיטערונג? נאָר די בהמות וואָס די בהמות זײַנען געווען די גרינגע בהמות, יענע וואָס מען פֿלעגט מיט זיי נישט טאָן קיין מלאכה, ווי צום בײַשפּיל שאָף. מיט שאָף טוט מען נישט קיין פּעולה, מען אַקערט נישט מיט זיי. אַזוי שיקט מען זיי צו דער פֿיטערונג. אָבער די גרויסע בהמות, האלפים, פֿאַרוואָס ווערן זיי גערופֿן אלפים? דער מלבי"ם דערקלערט אַן אינטערעסאַנטן ביאור, זאָגט דער מלבי"ם ווײַל מען לערנט זיי צו אַרבעטן, פֿון לשון אלף בינה. זיי זײַנען אויסגעאיבט. אויסגעאיבט צו אַקערן, אַזוי ווערן זיי גערופֿן אלפים, אלפי צאנך, אלפי שוריך. די גרויסע אָקסן די אַרבעטער פֿון דער ערד, זיי, אַפֿילו נישט נאָר זיי, אַפֿילו די עירים, דאָס זײַנען די קליינע אייזלען, וואָס מען ניצט זיי נאָך נישט צו דער אַרבעט ווי די אלפים, פֿון דעסטוועגן בליל חמיץ יאכלו. וואָס איז בליל חמיץ? אַ ריינע תבואה וואָס מען האָט זי געוואָרפֿן ברחת ובמזרה. די רחת און די מזרה דאָס זײַנען צוויי כלים וואָס זײַנען געווען באַשטימט כדי צו וואַרפֿן די תבואה כדי זי זאָל זײַן ריין. מיט אַ רחת פֿלעגט מען דאָס וואַרפֿן צום ווינט, זורה ורוח מסייעתו. מזרה דאָס איז אויך אַ באַזונדער כלי וואָס איז געמאַכט צו וואַרפֿן מיט אים די תבואה. און זיי וועלן עסן בליל חמיץ, דאָס קומט צו זאָגן ביז ווי ווײַט אַפֿילו דאָס עסן פֿון די בהמות וועט זײַן אַ ריין און געלויבט עסן פֿון רוב ברכה וואָס וועט זײַן. ווײַל בדרך כלל וואָס גיט מען די בהמות? אָפּפֿאַל, וואָס אַ מענטש קען נישט עסן, ווײַל אויב איך קען עסן פֿאַרוואָס זאָל איך דאָס געבן דער בהמה? אָבער דעמאָלט וועט זײַן אַ שפֿע אַזוי גרויס אַז אויך די בהמות וועלן באַקומען אַ מאכל וואָס איז געלויבט ביותר. בליל, דערקלערט דער מלבי"ם, אַז די כוונה איז דער פֿוטער וואָס מען מישט אים מיט דער תבואה, דערפֿאַר ווערט ער גערופֿן בליל. חמיץ, בליל חמיץ יאכלו, חמיץ די כוונה איז ריין, לויטער. פֿון וווּ נאָך זעט מען דעם דאָזיקן אויסדרוק? דער מלבי"ם לויט דעם דערקלערט עטלעכע פּסוקים, ווי אשרו חמוץ. אשרו חמוץ די כוונה איז מען זאָל שטאַרקן און מחזק זײַן דעם וואָס איז חמוץ, די כוונה ריין אין זײַן דין. חמוץ פֿון לשון ריין. אָדער מי זה בא חמוץ בגדים מבוצרה, חמוץ אויך דאָרט דערקלערט דער מלבי"ם די כוונה מיט ריינע בגדים. אָדער הציל אדם מעוול וחומץ. מעוול די כוונה דער וואָס איז מעוול און ער וויל זיך אויסריינען, מען ראַטעוועט אים פֿון וואָס? פֿון יעדער זאַך פֿון חטא, פֿון חומץ ער זאָל זײַן ריין. אָדער כי יתחמץ לבבי, נאָך אַ מאָל אויך אַ לשון פֿון ריינקייט, יאָ, אַז זײַנע מחשבות זאָלן זיך רייניקן. עס איז דערצו דאָ נאָך ביאורים, אָבער אַזוי איז דער ביאור פֿון דעם מלבי"ם.
והיה על כל הר גבוה ועל כל גבעה נישאה פלגים יבלי מים ביום הרג רב בנפול מגדלים. אויב אין אָנהייב ווי מיר האָבן געזען האָט מען פֿאַרשטאָפּט אַלע מעיינות פֿון וואַסער, מען האָט אַרײַנגעפֿירט די אויסערלעכע בריכה, מען האָט זי אַרײַנגעפֿירט אין דער שטאָט כדי דער שונא זאָל נישט געפֿינען קיין אָרט, אַז סנחריב זאָל נישט געפֿינען קיין אָרט וווּ ער וועט קענען טרינקען זײַנע חיילות, ער זאָגט איצט על כל הר גבוה ועל כל גבעה נישאה, אַ באַרג דאָס איז זיכער, אָבער אַפֿילו אַ בערגל וווּ עס זײַנען דאָרט בדרך כלל נישטאָ קיין מעיינות, וועלן דאָרט זײַן פלגי מים. און דאָס וועט זײַן ווען? ביום הרג רב, אין דער צײַט וואָס דער שונא וועט געהרגעט ווערן, ווען מען וועט שוין נישט חושש זײַן פֿאַר אים, דעמאָלט וועט דער הייליקער באשעפער געבן אַ שפֿע פֿון פֿיל וואַסערן. און די מגדלים, בנפול מגדלים, די מגדלים וואָס מען האָט זיי אויפֿגעשטעלט וואָס זיי זײַנען הויכע ערטער כדי צו קריגן מיט דעם שונא, ווײַל דער וואָס איז הויך האָט אַ יתרון פֿון דער הייך, די דאָזיקע מגדלים וועלן פֿאַלן ווײַל מען וועט זיי שוין נישט דאַרפֿן. דער מלבי"ם דערקלערט פלגים יבלי מים, זאָגט דער מלבי"ם וואָס איז דער חילוק צווישן פלגים און יבלי מים? דער יובל זאָגט דער מלבי"ם דאָס איז דער מקור פֿון דעם מעיין. די פלגים דאָס איז וואָס צעטיילט זיך פֿון דאָרטן. עס זײַנען דאָ פלגים וואָס קומען פֿון רעגן. פלגים יבלי מים דאָס זײַנען פלגים וואָס קומען פֿון אַ יובל. יובל ווי מיר האָבן דערקלערט דאָס איז דער מקור פֿון דעם מעיין. אַזוי דער מקור פֿון דעם מעיין וואָס צעטיילט זיך ווערט גערופֿן פלגים וואָס קומט פֿון יבלי מים. דורך דעם וועט זײַן אַ שפֿע אַזוי געוואַלדיק וואָס וועט נישט אָפּהענגען, איר וועט נישט אָפּהענגען אין רעגן מער, נאָר דער דאָזיקער געוואַלדיקער שפֿע וועט קומען פֿון פלגים וואָס וועלן אַרויסגיין פֿון יבלי מים.